Verdun Sava┼č─▒ (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

Tarih: 23/03/2018   /   Toplam Yorum 5   / Yazar Ad─▒:      /   Okunma 9557

1915 sonlar─▒na gelindi─činde ─░tilaf kuvvetleri d├╝┼č├╝nceliydiler. Sava┼č bu noelde de bitecek gibi durmuyordu. ├ťstelik koca bir y─▒l─▒ kapat─▒rken ellerinde kayda de─čer bir ┼čey de yoktu. II.Artois, Eyl├╝l'deki III.Artois ve II.Champagne sava┼člar─▒ ├╝├ž y├╝z elli bin Frans─▒z askerinin hayat─▒na mal olmu┼č, ba┼čar─▒ ise elde edilememi┼čti. II.Ypres Sava┼č─▒'nda Almanlar, zehirli gaz─▒ ilk kez Bat─▒ Cephesi'nde kullanmalar─▒n─▒n da yaratt─▒─č─▒ s├╝rprizle, Frans─▒zlar─▒ ve ─░ngilizleri geri ├žekilmeye mecbur etmi┼čti. Do─ču Cephesi'nde ise Avusturya-Macaristan ile Almanya'n─▒n ortak sald─▒r─▒s─▒ Ruslar─▒n savunmas─▒n─▒ ├ž├Âkertti. ─░talya, Avusturya-Macaristan ile ├žat─▒┼čma halindeydi ancak Isonzo'da ya┼čanan d├Ârt sava┼ča ra─čmen ├žok az ilerleme kaydedebilmi┼čti. ─░tilaf devletlerinin ba┼čar─▒s─▒z oldu─ču bir di─čer cephesi ise ├çanakkale'ydi. Bo─čaz─▒ ge├žmeye ├žal─▒┼čan Birle┼čik Donanma ba┼čar─▒s─▒z olmu┼č, Gelibolu'ya ├ž─▒kart─▒lan kara kuvvetleri ise tahliye haz─▒rl─▒klar─▒na ba┼člam─▒┼člard─▒. T├╝rklerin S├╝vey┼č Kanal─▒'na d├╝zenledikleri sald─▒r─▒ belki ba┼čar─▒s─▒z olmu┼čtu ancak Sina Yar─▒madas─▒'n─▒n kaynaklar─▒ ellerindeydi. Irak'ta da Ba─čdat'a ilerlemeyi ba┼čaramayan General Townshend Kut├╝'l Amare'ye ├žekilmi┼č, T├╝rk OrdusuÔÇÖnun ku┼čatmas─▒ alt─▒nda umutsuzca yard─▒m birliklerini beklemekteydi. 1916 y─▒l─▒nda Almanlar, AvrupaÔÇÖn─▒n Do─ču CephesiÔÇÖnde Ruslar─▒ sava┼č d─▒┼č─▒ b─▒rakmak i├žin bir hamle yapmad─▒lar. Ama├žlar─▒ sava┼č─▒n sonucunu belirleyeceklerine inand─▒klar─▒ Bat─▒ CephesiÔÇÖnde ├╝st├╝n gelmekti. VerdunÔÇÖde Frans─▒zlara kar┼č─▒ ger├žekle┼čtirdikleri taarruz, bir taraf─▒n kazanmas─▒ ya da kaybetmesi durumunda sava┼č─▒n gidi┼čat─▒n─▒ etkileyecek stratejik bir karard─▒. (─░.B.A.)

 

 

1915 y─▒l─▒ndaki Bat─▒ Cephesi, ─░sviçre s─▒n─▒r─▒ndan Belçika sahillerine kadar, Fransa'da Soissons'dan, Paris'in 80 kilometre uza─č─▒ndan, dolanmaktayd─▒. ┼×ubat 1916'da Alman Ordusu bu cephedeki Verdun sektöründe sald─▒r─▒ya geçti. Bu, 1914'te savunmaya geçtikten sonra Bat─▒'da ba┼člatt─▒klar─▒ ilk büyük taarruz oldu. Alman Genelkurmay Ba┼čkan─▒ General Erich von Falkenhayn, ─░tilaf devletlerinin cepheye giderek daha fazla personel ve tedarik malzemesi y─▒─čd─▒─č─▒n─▒ ve k─▒sa zaman içerisinde de Almanlara üstün geleceklerini hesaplad─▒. ┼×u anda sahip oldu─ču küçük avantaj─▒ kullanarak Frans─▒z sektöründeki bir hedefe, Verdun’e, s─▒n─▒rl─▒ kaynaklarla sald─▒r─▒ önerdi. Böylelikle Frans─▒zlar─▒n ellerindeki her askeri buraya nakletmeleri, ölümüne sava┼čmalar─▒, Almanlar amaçlar─▒na ula┼čamasalar bile me┼čgul edilmi┼č olmalar─▒ ve bir geri çekilme ya┼čamalar─▒ kaç─▒n─▒lmazd─▒.  Falkenhayn, Alman ─░mparatoru’nun ─░ngilizlere kar┼č─▒ duydu─ču tepkiden faydalanarak “Frans─▒zlara vurulacak darbenin en çok Londra’y─▒ etkileyece─či”ni söyledi─či plan─▒n─▒ II.Wihelm’in kabul etmesini sa─člad─▒. S─▒n─▒rl─▒ sald─▒r─▒ görevi Alman 5.Ordusu'na verildi. Bu ordu; dördü sava┼č hatt─▒nda, bir di─čeri yedek olmak üzere be┼č kolordudan olu┼čuyordu ve toplamda dokuz tümeni verdi. En önemlisi de komutan─▒ Veliaht Prens Wilhelm'di. Alman kuvvetlerinin kar┼č─▒s─▒nda ise Verdun sektörünü savunan Frans─▒z kuvvetleri Genel Herr komutas─▒ alt─▒ndaki 30.Kolordu'nun iki tümeniydi.

Alman komuta heyeti planlar─▒ haritaya yat─▒rd─▒. Meuse Nehri'nin her iki k─▒y─▒s─▒ da önemli bölgelerdi. Verdun ç─▒k─▒nt─▒s─▒ kuzeybat─▒dan do─čuya do─čru üç ayr─▒ bölgeye ayr─▒ld─▒. Kuzeybat─▒ kesimi; Argonne Orman─▒'ndan Meuse Nehri'nin sol yakas─▒na kadarki aland─▒. Meuse Nehri'nin sa─č k─▒y─▒s─▒ndaki alan kuzeydeki tepelere do─čru giderek artan bir ┼čekilde e─čimliydi. Do─čuda, ise ya─č─▒┼čl─▒ bir k─▒┼č geçirildi─činden ilkbahara kadar toprak çamur olarak kalacakt─▒ ki taarruz için uygun alan de─čildi. Alman planlay─▒c─▒lar, as─▒l gücün Meuse Tepeleri'ni almak için kullan─▒lmas─▒ gerekti─čini dü┼čünmü┼člerdi. E─čer yüksekteki hakim bölgeler kontrol alt─▒na al─▒n─▒rsa gerisi gelecekti; sol k─▒y─▒daki savunmac─▒lar etkisiz k─▒l─▒nacak ve kente ana yakla┼č─▒m alan─▒ güvenlik alt─▒na al─▒nacakt─▒. Bunun için sald─▒r─▒ k─▒rk kilometre uzunlu─čundaki cephe hatt─▒ boyunca topçu bombard─▒man─▒ ile ba┼člayacak ard─▒ndan piyadeler Orne-Meuse sektöründe ilerleyeceklerdi. Sonuçta Falkenhayn’─▒n plan─▒ 27 Ocak günü onayland─▒. Kod ad─▒ “Gericht” (mahkeme/yarg─▒) olan harekat─▒n ba┼člang─▒ç tarihi olarak 12 ┼×ubat seçildi. Görev emrini alan Veliaht Prens Wilhelm, ordusu içinde yay─▒nlad─▒─č─▒ bildiride Verdun’ü alacaklar─▒n─▒ belirtti. Bu, Falkeyhayn’─▒n kafas─▒ndaki plana uymuyordu ama Alman askerlerinin sava┼čma azmini art─▒rtaca─č─▒n─▒ dü┼čünerek tepki göstermedi; asl─▒nda bir askerden çok bir saray mensubu gibi davranm─▒┼čt─▒.

                Ocak ay─▒ndan taarruza kadar geçen sürede Almanlar, büyük bir gizlilik içerisinde topçular─▒n─▒ ve askerlerini cephedeki görev bölgelerine sevk etmeyi ba┼čard─▒lar. Tren yolunun sa─člad─▒─č─▒ imkan sayesinde özel e─čitilmi┼č ve dinç dokuz ekstra tümen daha bölgeye sevk edildi. Yakla┼č─▒k 7 tümenlik bir güç ilk sald─▒r─▒ için haz─▒rland─▒. Her bir tümen, iki kilometreden daha k─▒sa bir cephe hatt─▒nda sald─▒r─▒ gerçekle┼čtirecekti. Taarruzda kullan─▒lacak top say─▒s─▒ 1220 adetti ve içlerinde 420mmlik "Büyük Bertha"lar, 380mmlik donanma toplar─▒ ve 77mmlik sahra bataryalar─▒ bulunmaktayd─▒. Bütün bu toplar, malzemeler ve personel Frans─▒zlar taraf─▒ndan fark edilmeden nakledildi. Almanlar, ormanlar─▒ ve stollen ad─▒n─▒ verdikleri yeralt─▒ tünellerini kullanarak adeta görünmez olmu┼člard─▒. Bu s─▒rada Verdun'ü korumakla yükümlü olan Frans─▒z Kolordusu, hayal k─▒r─▒kl─▒─č─▒ yaratan bir emir ald─▒. Top bataryalar─▒n─▒n bir k─▒sm─▒ kalelerden sökülecek ve konu┼čland─▒r─▒lmak üzere yeni yerlerine gönderilecekti. Frans─▒z Generali Joffre ve ─░ngiliz Seferi Kuvvetleri Komutan─▒ Douglas Haig yaz─▒n yapmay─▒ dü┼čündükleri taarruz için haz─▒rlan─▒yorlard─▒; harekat alan─▒ Somme Nehri'ydi. ─░tilaf yüksek komuta heyeti, Almanlar taraf─▒ndan büyük bir hücum yap─▒lmas─▒n─▒ beklemiyordu, Verdun ise hiç ak─▒llar─▒nda yoktu.

Almanlar harekata 12 ┼×ubat günü ba┼člamay─▒ dü┼čünüyorlard─▒. Ancak olumsuz hava ┼čartlar─▒, özellikle kar ve kuvvetli rüzgarlar, nedeniyle sürekli ertelemeler ya┼čand─▒. Bu gecikmeler bir bak─▒ma Verdun'ü hatta Fransa'y─▒ kurtard─▒. Bu zaman diliminde Frans─▒zlar s─▒n─▒rl─▒ da olsa baz─▒ düzenlemeler gerçekle┼čtirdiler. Ancak bunlar, ikincil siperlerde, yüzeysel ve k─▒s─▒tl─▒ çal─▒┼čmalard─▒. Bu nedenle 21 ┼×ubat günü ba┼člayan sald─▒r─▒ tam bir sürpriz oldu.

Sabah─▒n erken saatlerinde Alman topçular─▒ baraj ate┼čine ba┼člad─▒. Alman plan─▒nda bombard─▒man uzun ve yo─čun gerçekle┼čtirilecekti, amaç piyadenin sadece ilerleyip alan─▒ kolayca denetim alt─▒na almas─▒n─▒ sa─člamakt─▒. ─░yi organize edilmi┼č baraj ate┼či, Frans─▒z cephe siperlerinden ikincil mevzilere hatta ┼čehrin merkezine kadar uzan─▒yordu. Saat 3 civar─▒nda bombard─▒man sald─▒r─▒n─▒n ba┼člat─▒laca─č─▒ dar cephe çizgisinde yo─čunla┼čt─▒. Bir saat sonra sadece bu cephede ate┼č kesildi. Ke┼čif askerleri, onlar─▒ takip eden el bombas─▒ gruplar─▒ ve alev makinesi k─▒talar─▒ da─č geçitlerinin ve orman─▒n sa─člad─▒─č─▒ perdeleme sayesinde harekata ba┼člad─▒lar. Hedefleri, piyade sald─▒r─▒s─▒ ba┼člamadan Frans─▒zlar─▒n önemli pozisyonlar─▒n─▒ tespit ve imha etmekti.

                Baraj ate┼či nedeniyle Frans─▒z zayiat─▒ büyüktü ama Almanlar─▒n öngördü─čü kadar de─čildi. Alman 7.─░htiyat Kolordusu hat─▒r─▒ say─▒l─▒r bir ilerleme kaydetti. Emirleri cephe hatt─▒n─▒ s─▒nayacak k─▒s─▒tl─▒ sald─▒r─▒lar gerçekle┼čtirmekti. Ancak emri gözard─▒ eden General von Zwehl, f─▒rt─▒na birliklerinin ilk dalgas─▒n─▒ öncülere yak─▒n tutarak ilerletmeye ba┼člad─▒. Sonuç inan─▒lmazd─▒. Sadece be┼č saat içerisinde Haumont Orman─▒ tamamen denetim alt─▒na al─▒nm─▒┼čt─▒. Di─čer birlikler de aç─▒lan c─▒l─▒z ate┼člerle yerlerini tespit ettikleri Frans─▒z savunma noktalar─▒n─▒ imha ederek ilerlediler. Alman 5.Ordu karargah─▒ von Zwehl’in ba┼čar─▒s─▒n─▒ ö─črendi─činde takdir etti ancak günün sonuna gelindi─činden ba┼čka bölgelerde benzer agresif harekata giri┼čilemedi. Sonraki günlerde, Frans─▒zlar e┼čgüdümden uzak kar┼č─▒-sald─▒r─▒lar düzenlediler. Hatal─▒ bir hareketti. Alman gözcüleri, sald─▒r─▒lar─▒n ba┼člad─▒─č─▒ yerleri rapor edince, topçular açt─▒klar─▒ “nokta at─▒┼č─▒”na dayal─▒ ate┼čle hepsini imha etti. 25 ┼×ubat günü Alman ön cephe hatt─▒ kentte sekiz kilometre yakla┼čm─▒┼čt─▒. Frans─▒zlar, kar┼č─▒-sald─▒r─▒lar─▒ yi─čitçe gerçekle┼čtirilmi┼č olsa da, çözülmenin e┼či─čindeydiler, neredeyse Alman ordusunu engelleyecek hiçbir ┼čey kalmam─▒┼čt─▒. Tam bu anda sava┼č─▒n gidi┼čat─▒n─▒ etkileyen iki olay ya┼čand─▒.

 

                ─░lki General Joffre’un ald─▒─č─▒ ak─▒ll─▒ca bir karar ile General Pétain ve komutas─▒ alt─▒ndaki Frans─▒z 2.Ordusu’nu Verdun’ün savunmas─▒nda görevlendirilmesiydi.  Pétain, ço─ču Frans─▒z komutan─▒n aksine, topçular─▒n önemini kavram─▒┼č bir generaldi, ki┼čisel olarak da onlara sayg─▒ duyuyordu.  Ancak o ana kadar Frans─▒z topçusunun tepkisinin yetersiz kald─▒─č─▒n─▒ biliyordu. Hatta bazen, mesafe hesab─▒nda yanl─▒┼čl─▒k yap─▒ld─▒─č─▒ndan, topçular─▒n kendi piyadesinin kar┼č─▒-sald─▒r─▒lar─▒na zarar verdi─činden haberi vard─▒. Frans─▒z askerleri aras─▒nda “dost ate┼či ile ölüm” neredeyse kan─▒ksanm─▒┼čt─▒. ─░ki taraf─▒n topçular─▒ aras─▒ndaki düelloda Almanlar bir ad─▒m öndeydi. Yer gözetleme istasyonlar─▒ mükemmel çal─▒┼č─▒yordu. Üstelik ke┼čif uçaklar─▒n─▒n verdi─či koordinatlardan yararlanan Alman topçular─▒, daha etkili isabet kaydediyorlard─▒. Pétain, Frans─▒z toplar─▒n─▒ daha etkin hale getirmek ve piyadelerin topçulara güven duymas─▒n─▒ yeniden sa─člamak zorundayd─▒. ─░lk yapt─▒─č─▒ i┼č, Frans─▒z 75mmlik ve az say─▒daki 155mmlik toplar─▒n─▒ örgütlemek oldu. Cephedeki piyade komutanlar─▒ ile topçu bataryalar─▒n─▒n komutanlar─▒n─▒ bir araya getirdi. Her bir topçu bataryas─▒ kendine ayr─▒lm─▒┼č sektördeki piyade hareketlerinden haberdar edilecekti. Böylelikle piyade ile topçu aras─▒nda koordinasyonu sa─člad─▒. Ayr─▒ca Pétain, kar┼č─▒-sald─▒r─▒lar─▒ yasaklayarak bir bak─▒ma piyade birliklerinin “savurganca” adam kaybetmelerini engelledi. Ancak bu kararlar─▒n─▒ uygularken General Joffre'nin “kaybedilen sektörleri hemen geri alma” konusundaki ─▒srar─▒yla da mücadele etmek zorunda kald─▒.

 

                ─░kinci olay ise, avantaja sahip olmalar─▒na ra─čmen Almanlar─▒n gereken ilerlemeyi gerçekle┼čtirememesiydi. 25 ┼×ubat gününün sonlar─▒na do─čru ba┼člayan ya─čmur, Alman ilerleyi┼čini engelledi. Özellikle zemindeki olumsuzluklar nedeniyle Alman topçusu, piyade birlikleri kadar h─▒zl─▒ ilerleyemedi─činden onlara sald─▒r─▒n─▒n ba┼č─▒ndaki kadar etkin destek sa─člayamad─▒. Bir di─čer unsur ise yedek kuvvetlerin eksikli─čiydi. 25 ┼×ubat günü 5.Ordu Komutan─▒ Veliaht Prens’in elinde sadece bir tane yedek alay mevcuttu. Bir ba┼čka de─či┼čle Frans─▒zlar─▒n en yetersiz anlar─▒nda Almanlar sald─▒r─▒ya devam edemiyordu. Takviye talepleri ise dikkate al─▒nm─▒yordu. Falkenhayn, Frans─▒z Ordusu’nun büyük k─▒sm─▒ tuza─ča dü┼čene kadar talep edilen rezervleri ve takviyeleri göndermek istemiyordu.

 

                Frans─▒zlarda “Verdun’ü kaybetme” korkusu psikolojik bask─▒ yapmaya ba┼člad─▒ ama olumlu yönde. Falkenhayn bu konuda hata yapmam─▒┼č, Frans─▒zlar─▒n ruh halini do─čru okumu┼čtu; son adamlar─▒n─▒ kaybedinceye kadar Verdun’ü savunacaklard─▒. Yan─▒ld─▒─č─▒ nokta, “ne kadar iyi ve azimli” savunacaklar─▒yd─▒. Pétain, sol k─▒y─▒ya çekilmekte dahil olmak üzere, geri çekilmeyi kesinlikle yasaklayan bir emir yay─▒nlad─▒. Ancak gerek silah gerekse personel aç─▒s─▒ndan savunmas─▒ yetersiz olan Douaumont Kalesi’nin sadece doksan Alman askeri taraf─▒ndan kur┼čun at─▒lmadan ele geçirilmesi Frans─▒zlara hem stratejik hem de psikolojik aç─▒dan a─č─▒r bir darbe indirdi. Art─▒k Verdun hayatta kalma mücadelesi verecekti. Pétain Verdun'e gereken malzemeleri sa─člamak ve Fransa’n─▒n geri kalan─▒yla ba─č─▒n─▒ koparmamak zorundayd─▒. Ama nas─▒l? Demiryolu’nun büyük bir k─▒sm─▒ Almanlar─▒n kontrolündeydi. Geriye sadece basit bir toprak yol kalm─▒┼čt─▒. Bu yol bir anda hayati öneme sahip bir ula┼č─▒m hatt─▒na dönü┼čtü. Elde tutulmas─▒ ┼čartt─▒ ve mutlaka nakliyeye uygun hale getirilmesi gerekliydi. Sahneye Binba┼č─▒ Richard ç─▒kt─▒. Yolun geni┼čletilmesi, rand─▒manl─▒ olarak kullan─▒lmas─▒ ve aksakl─▒k ya┼čanmamas─▒ için planlama yapt─▒. 3500’e yak─▒n arac─▒n buradan geçmesi için günlük program yap─▒ld─▒. Bu araçlar─▒n büyük bir k─▒sm─▒ ordunun el koyduklar─▒yd─▒. Bölge halk─▒ndan aktif olarak sava┼ča kat─▒lamayacaklar örgütlendi, yol boyunca zeminin kamyon geçi┼čine uygun halde kalmas─▒ için m─▒c─▒r ve toprak serpmekle görevlendirildiler. Araçlar─▒n bak─▒m ve onar─▒m─▒ için istasyonlar kuruldu.  Yol üzerinde ar─▒za yapan kamyonlar içlerindeki malzeme bo┼čalt─▒ld─▒ktan sonra kenara al─▒nd─▒lar.  Sömürge Birliklerinden askerler de yolda görevlendirildi. Verdun’e gelen piyade birliklerinin yolda yürümesi yasakland─▒, yol kenar─▒ndaki tarlalardan ve patikalardan sevkiyatlar─▒ sa─čland─▒. Bu organizasyon sayesinde 27 ┼×ubat ile 6 Mart aras─▒nda Verdun’e yüz doksan bin asker, yirmi üç bin ton mühimmat ve iki bin be┼č yüz ton malzeme ula┼čt─▒r─▒ld─▒. Frans─▒zlar bu yola hak etti─či bir isim verdiler: Kutsal Yol.

                Pétain gelen takviyeleri hemen kullanmaya ba┼člad─▒. Frans─▒z komutanlar─▒n─▒n ço─čunun do─črudan sald─▒r─▒ zihniyetinin aksine ak─▒lc─▒ savunma taktiklerini geli┼čtirme becerisine sahipti. Alman sald─▒r─▒s─▒n─▒n gelece─čini tahmin etti─či yer olan sol k─▒y─▒ya takviyeleri konu┼čland─▒rd─▒. Buralarda yeni tahkimatlar kurdu, eskileri güçlendirdi. Böylelikle Frans─▒z toplar─▒ Almanlar─▒, sa─č k─▒y─▒dan yapacaklar─▒ sald─▒r─▒larda, aç─▒k hedef olarak yakalayabileceklerdi. Bu noktada Alman 5.Ordusu bir kez daha takviye talebinde bulundu. Falkenhayn bu kez ─▒l─▒ml─▒ davrand─▒. Kafas─▒nda sol k─▒y─▒ya bir sald─▒r─▒ vard─▒. E┼č zamanl─▒ olarak da sa─č k─▒y─▒daki Fort Vaux’yu almak istiyordu. Buras─▒ Pétain taraf─▒ndan silahland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒ ve açt─▒─č─▒ ate┼č Alman sol kanad─▒na hasar vererek ilerlemesini engelliyordu. Falkenhayn takviye talebini kabul etti. 6.─░htiyat Kolordusu’ndan asker gönderdi.

                Almanlar─▒n sol k─▒y─▒daki öncelikli hedefi Le Mort Homme (Ölü Adam) mevkisiydi. Sava┼čtan önce burada bulunan bir ceset nedeniyle bu ismi alm─▒┼čt─▒. Konumu itibariyle her yönde mükemmel bir görü┼č aç─▒s─▒na sahipti. Frans─▒zlar bu tepenin arkas─▒na topçular─▒n─▒ yerle┼čtirmi┼čti. Almanlar buray─▒ al─▒rlarsa Verdun ile aralar─▒nda sadece bir tepe kal─▒yordu. 6 Mart günü yo─čun bir topçu ate┼čiyle, her iki k─▒y─▒ya sald─▒r─▒lar─▒n─▒ ba┼člatt─▒lar. Sol k─▒y─▒da, Alman birlikleri Corbeaux Orman─▒’n─▒ ele geçirmek için süratle ilerlediler. Buras─▒ Ölü Adam’─▒ koruma alt─▒nda tutan bölgeydi. Üç gün içinde iki kez el de─či┼čtirdi. Nihayet 10 Mart günü Corbeaux ellerindeydi, fakat a┼č─▒r─▒ zayiat daha fazla ilerlemelerini engelledi. Sa─č k─▒y─▒daki sald─▒r─▒, topçular─▒n ve mühimmat─▒n nakliyesinde ya┼čanan sorunlar nedeniyle, istenilen h─▒z─▒ yakalayamad─▒. Gecikme yakalanan avantaj─▒n kaybedilmesine, Fort Vaux yak─▒n─▒ndaki kasabaya ula┼č─▒lamamas─▒na yol açt─▒.  Sava┼č kilitlendi. Meuse k─▒y─▒lar─▒nda sonuçsuz sald─▒r─▒ ve kar┼č─▒-sald─▒r─▒lar birbirini takip etti. 1 Nisan itibariyle Frans─▒zlar 89.000, Almanlar ise 82.000 zayiat vermi┼č durumdayd─▒lar. 9 Nisan günü Almanlar bütün cephe hatt─▒ boyunca geni┼č çapl─▒ bir sald─▒r─▒ ba┼člatt─▒lar. Bu kanl─▒ sald─▒r─▒ s─▒ras─▒nda çok fazla mühimmat ve personel harcad─▒lar. Ölü Adam’da sadece bir tümenleri iki bin iki yüz adam kaybetmi┼čti. Ard─▒ndan y─▒pratma sava┼č─▒na döndüler.  

                Nisan ortas─▒nda Frans─▒zlar─▒n üç kolordusu sol k─▒y─▒da ve iki kolordusu sa─č k─▒y─▒da konu┼članm─▒┼č durumdayd─▒. Verdun’ü korumakla görevli Frans─▒z 2.Ordusu (cephe gerisindeki ihtiyat birlikleri ile yard─▒mc─▒ servisler dahil olmak üzere) toplamda yedi kolordu, on üç bin alt─▒ yüz subay ve be┼č yüz yirmi be┼č bin askere sahipti.   General Pétain, bu ordunun sava┼č kapasitesini kaybetmemesi için bir sistem oturttu: tümenlerin güçten dü┼čmesini ya da a┼č─▒r─▒ kayba u─čramas─▒n─▒ engellemek ad─▒na bir de─či┼čim döngüsü yaratt─▒. 1 May─▒s itibariyle k─▒rk tümenlik görev de─či┼čimi ya┼čanm─▒┼čt─▒. Almanlar─▒n elinde de tam kapasiteli sekiz kolordu kapsam─▒nda yirmi tümenlik bir sava┼č gücü vard─▒. Ancak Almanlar, Frans─▒zlar─▒n yapt─▒─č─▒ gibi, bir rotasyon uygulam─▒yor sadece kay─▒plar─▒n─▒n yerine takviyelerinden personel transfer ediyorlard─▒. 21 ┼×ubat’tan beri yedi ya da sekiz tümenden fazlas─▒n─▒ geriye çekmemi┼člerdi, Alman sisteminde 1 May─▒s itibari ile yirmi alt─▒ tümen sava┼ča i┼čtirak etmi┼č görünüyordu.

                General Joffre, kaybedilen yerlerin bir an evvel al─▒nmas─▒ için Pétain üzerinde bask─▒ kurmaya ba┼člad─▒. Pétain, Verdun civar─▒nda bir Frans─▒z kar┼č─▒-sald─▒r─▒s─▒n─▒n ancak ba┼čka yerdeki bir sald─▒r─▒yla ayn─▒ anda ya da hemen sonras─▒nda gerçekle┼čtirilmesi gerekti─čini belirtti. Gerçi General Joffre ve ─░ngiliz Seferi Kuvvetleri komutan─▒ General Haig, Somme bölgesinde böyle bir sald─▒r─▒ için haz─▒rl─▒k yap─▒yorlard─▒ ancak A─čustos’ta harekata haz─▒r hale gelebileceklerdi. Joffre, sald─▒r─▒ fikrine s─▒cak bakmayan Pétain’in fazlas─▒yla savunma a─č─▒rl─▒kl─▒ dü┼čündü─čüne kanaat getirdi. Pétain Bar-le-Duc bölgesindeki Merkez Ordular─▒ Grup Komutanl─▒─č─▒’na getirerek Verdun savunmas─▒ndan ald─▒. Yerine Frans─▒z sald─▒r─▒ zihniyetini benimsemi┼č olan Nivelle’i atad─▒. Moral gücünün sava┼č─▒ kazand─▒rd─▒─č─▒na inanan Neville, göreve gelir gelmez, Douaumont’u geri almak ümidiyle sa─č k─▒y─▒da kar┼č─▒-sald─▒r─▒lara ba┼člad─▒. Bu harekatlar askerlerinin Alman topçular─▒na hedef olmas─▒ ve zayiat─▒n artmas─▒ndan ba┼čka i┼če yaramad─▒.

                Alman 5.Ordu karagah─▒, sald─▒r─▒lar─▒n durdurulmas─▒ndan yana tav─▒r sergiliyordu. Veliaht Prens Wilhelm’in kurmay ba┼čkan─▒ olan General von Knobelsdorf ise sald─▒r─▒lar─▒n devam─▒nda yanayd─▒, Falkenhayn da ayn─▒ fikirdeydi. Y─▒pratma harekatlar─▒na devam eden Almanlar, sol k─▒y─▒daki 304 rak─▒ml─▒ tepe ile Ölü Adam’─▒ May─▒s ortas─▒nda ve Fort Vaux’yu 7 Haziran’da ele geçirmeli ba┼čard─▒lar. Fort Vaux yedi günde ele geçirilebilmi┼čti ve di─čerlerinde oldu─ču gibi bu sald─▒r─▒da da Almanlar a─č─▒r kay─▒plara u─črad─▒lar. Fort Vaux on dört kez el de─či┼čtirdi, en sonunda, Almanlarda kald─▒. Frans─▒zlar─▒n moral kayb─▒ yüksek oldu çünkü kaleler onlar─▒n gözünde kaybedilen bir toprak parças─▒ndan daha önemli bir yer tutuyordu.

                Fort Vaux’nun dü┼čmesinden sonra Almanlar yüz yüze geldikleri kar┼č─▒-sald─▒r─▒lar─▒ k─▒rarak ilerlediler ve  Thiaumont’a yöneldiler. A─č─▒r bir baraj ate┼čine maruz kalan iki Frans─▒z alay─▒ siperlerinin içinde gömülü kald─▒. Alman piyade sald─▒r─▒s─▒ ba┼člad─▒─č─▒nda siperlerinde ç─▒kmaya çal─▒┼č─▒yorlard─▒. Ço─ču öldü, sa─č kalanlar esir edildi.  Aç─▒k alanda Alman taarruzunu kar┼č─▒layan Frans─▒z bölüklerinden birinin geri çekilmesi, cephe hatt─▒ boyunca bir panik ya┼čanmas─▒na neden oldu. Son direnme noktas─▒n─▒ da terk eden Frans─▒zlar geri çekildiler. Almanlar yakalad─▒klar─▒ bu avantaj─▒ da de─čerlendiremediler çünkü sald─▒r─▒n─▒n devam ettirilebilmesi için yeterli ihtiyat kuvveti yoktu. Frans─▒zlar─▒ as─▒l kurtaran ise Do─ču Cephesi’nden gelen haber oldu: Rus Generali Brusilov, Avusturya-Macaristan kuvvetlerine kar┼č─▒ kendi ad─▒yla an─▒lan ünlü sald─▒r─▒s─▒n─▒ ba┼člatm─▒┼čt─▒. Falkenhayn hemen Bat─▒ Cephesi’nden üç tümeni do─čuya gönderdi. Ard─▒ndan da 5.Ordu’ya Verdun’deki sald─▒r─▒lar─▒na ara vermelerini söyledi.

                Yakla┼č─▒k on gün fazla hareketlili─čin görülmedi─či cephede, Almanlar 21 ve 22 Haziran’da a─č─▒r bir bombard─▒man ba┼člatt─▒lar. ─░lk baraj ate┼čindeki mermilerde “phosgene” gaz─▒ vard─▒. Ye┼čil bir bulut olarak Frans─▒z hatlar─▒na yay─▒lan gaz, eldeki gaz maskelerinin yetersiz kald─▒─č─▒ yeni bir türdü. Alman topçusu gaz mermilerinin ard─▒ndan tahrip gücü yüksek mermileri kullanmaya ba┼člad─▒. 23 Haziran’da Verdun’ün kuzeydo─čusunda sald─▒r─▒ya geçen Alman piyadeleri ilerlemeye ba┼člad─▒lar. Frans─▒z topçusunun çabucak toparlan─▒p etkili ate┼če ba┼člamas─▒na ra─čmen Fort Souville’e yakla┼čt─▒lar. Sahneye tekrar Pétain ç─▒kt─▒. Joffre ve Haig’i durum hakk─▒nda bilgilendirdi. Almanlar─▒n dikkati ba┼čka yere çekilmedi─či takdirde Verdun’ün dü┼čece─čini belirterek Somme sald─▒r─▒s─▒n─▒n ba┼člat─▒lmas─▒ için bask─▒ yapt─▒. ─░stedi─čini elde etti: 24 Haziran’da ba┼člayan topçu sald─▒r─▒s─▒n─▒ takiben 1 Temmuz günü ─░tilaf kuvvetleri Somme’da harekete geçtiler.

                11 Temmuz’da dört tümeni ile Fort Souville’e sald─▒ran Veliaht Prens ba┼čar─▒s─▒z olunca Falkehayn sald─▒r─▒lar─▒ durdurmas─▒ ve savunma pozisyonuna geçmesi için kendisini uyard─▒. 25 Temmuz’a gelindi─činde Frans─▒z zayiat─▒ iki yüz yetmi┼č be┼č bine, Almanlar─▒nki ise iki yüz elli bine dayanm─▒┼č durumdayd─▒. Çat─▒┼čmalar küçük çapl─▒ olarak ve iki taraf─▒nda pozisyonlar─▒na çokta etki etmeden üç ay boyunca devam etti. Almanlar savunma pozisyonunda kalmalar─▒na ra─čmen sald─▒r─▒ inisiyatifini ellerinde tuttuklar─▒n─▒ göstermeye çal─▒┼č─▒yorlard─▒. Topçu bombard─▒man─▒ ve gaz sald─▒r─▒lar─▒n─▒ devam ettirdiler. Frans─▒zlar, yeni gaz maskeleri daha iyi koruma sa─člad─▒─č─▒ndan, Almanlara önceki avantaj─▒ elde etme ┼čans─▒ tan─▒mad─▒lar. Alman 5.Ordu komuta heyetinin, Veliaht Prens ve Meuse k─▒y─▒lar─▒n─▒ tutan iki grup komutan─▒n─▒n, bildi─či bir ┼čey vard─▒: Sonbahar ve k─▒┼č geldi─činde bulunduklar─▒ yeri tutmalar─▒ giderek güçle┼čecekti. Kurmay Ba┼čkan─▒ Knobelsdorf, bedeli a─č─▒r olsa da, sald─▒r─▒ya geçerek Fort Souville ve Berg Wood mevkilerini ele geçirerek savunmas─▒ kolay yerlerde konu┼članmak istiyordu. Buradaki sava┼ča ilgisini kaybetmi┼č olan Falkenhayn karar─▒ Veliaht Prens ve ekibine b─▒rakt─▒. 5.Ordu ne yapaca─č─▒na karar vermeye çal─▒┼č─▒rken ya┼čanan olaylar dizisi yepyeni bir durum ortaya ç─▒kard─▒.

                Alman üst düzey komutas─▒nda de─či┼čiklik ya┼čand─▒:  Falkenhayn görevden al─▒nd─▒. Yerine Hinderburg atan─▒rken yeni komutan─▒n sa─č kolu da Ludendorff oldu. Bu ikili birlikte uyum içinde çal─▒┼čan bir tak─▒m olmu┼člard─▒, Tannenberg zaferinin de mimarlar─▒yd─▒lar. ─░lk i┼čleri ordu gruplar─▒n─▒ yeniden örgütlemek oldu. Bat─▒ Cephesi’ndeki ordular─▒ iki gruba ay─▒rd─▒lar. Savunma mevzileri güçlendirildi. Bütün tümenler sadece üçer alaydan olu┼čacak ┼čekilde düzenlendi. Bu s─▒rada Frans─▒zlar Verdun bölgesinin tamam─▒nda küçük çapl─▒ sald─▒r─▒lar─▒na Eylül ve Ekim aylar─▒ boyunca devam ettiler. Amaçlar─▒ Almanlar─▒ me┼čgul ederek Somme’daki çat─▒┼čmalara birlik göndermelerini engellemekti.

Frans─▒z komutanlar─▒ Pétain ve Nivelle, Ekim ortas─▒nda Douaumont ve Vaux’yu geri almak için büyük bir sald─▒r─▒ planlad─▒lar. Plan, uçak-topçu-piyade birliklerinin koordineli bir hareketlili─čini ön görüyordu. Piyadelerin ilerleyi┼čine göre topçular destek at─▒┼č─▒n─▒ en ilerideki birliklerin hemen önüne yaparak perdeleme yapacak, uçaklar koordinat vermenin yan─▒ s─▒ra piyadeye yak─▒n destek sa─člayacak böylece piyadeler top ate┼či kesildi─činde Almanlar─▒ sakland─▒klar─▒ siperlerde gafil avlayacakt─▒. Nivelle’in yak─▒n dostu General Margin topçu birliklerinin ba┼č─▒na getirildi. En zorlu i┼č onundu. Hesaplamalar─▒ iyi yapmal─▒ ve üç yüzü sahra di─čer üç yüzü a─č─▒r olmak üzere alt─▒ yüz topu plana uygun bir ahenk içinde kullanmal─▒yd─▒. Cesur oldu─ču kadar riskli de bir pland─▒. 19 Ekim sabah─▒ Frans─▒z topçular─▒n─▒n baraj ate┼či ile sald─▒r─▒ ba┼člad─▒. Almanlar─▒n ön cephe hatt─▒ndaki pozisyonlar─▒ a─č─▒r hasara u─čruyordu. Uçaklardaki gözlemciler ile yerdeki topçular─▒n uyum içinde çal─▒┼čmalar─▒ bu sonucu vermekteydi. Bir k─▒sm─▒ Somme’a kayd─▒r─▒ld─▒─č─▒ndan bir k─▒sm─▒ da habersiz yakaland─▒─č─▒ndan Alman top bataryalar─▒ kar┼č─▒l─▒k veremediler. Kötü hava ┼čartlar─▒ sald─▒r─▒y─▒ geciktirse de Frans─▒z topçular─▒ dü┼čman mevzilerini dövmeye devam ettiler. 22 Ekim ö─čle saatlerinde topçu ate┼či durdu. Almanlar kar┼č─▒ siperlerden gelen sava┼č naralar─▒n─▒ duyduklar─▒nda daha mevzi bile almam─▒┼čt─▒. Frans─▒z piyade sald─▒r─▒s─▒n─▒n ba┼člad─▒─č─▒na kanaat getiren Almanlar, topçu ate┼čine ba┼člad─▒lar. General Neville’in de istedi─či buydu. Ate┼č ba┼člad─▒─č─▒nda Frans─▒z piyadesi sald─▒r─▒y─▒ durdurdu. Sabit balonlar ve uçaklar dü┼čman topçular─▒n─▒n yerlerini tespit etti. Hemen sonras─▒nda Frans─▒zlar yo─čun topçu ate┼čine ba┼člayarak Alman bataryalar─▒n─▒n pozisyonlar─▒na mermi ya─čd─▒rmaya ba┼člad─▒lar. Almanlar gafil avlanm─▒┼čt─▒. Birço─ču sava┼č d─▒┼č─▒ kald─▒lar. 24 Ekim sabah─▒, yo─čun sis alt─▒nda, Frans─▒z piyadeleri tekrar ilerlemeye ba┼člad─▒lar. Plana uygun olarak uzun menzilli toplar Alman siperlerini vuruyor, sahra bataryalar─▒ ise piyadelerin hemen önüne at─▒┼člar yaparak onlara koruma perdesi sa─čl─▒yordu. Frans─▒zlar, Alman siperlerine ula┼č─▒p sa─č kalanlarla mücadeleye girdiler. ┼×a┼čk─▒nl─▒k içinde kalan Almanlar─▒n 7 tümeni de tamamen imha edilmemek için geri çekildiler. Frans─▒zlar gelmeden Douaumont’u tahliye etmeyi ba┼čard─▒lar. Frans─▒zlar─▒n cephe hatt─▒ boyunca üç kilometrelik engellenemez ilerleyi┼či kar┼č─▒s─▒nda 1 Kas─▒m günü Fort Vaux da Almanlar taraf─▒ndan terk edildi. 2 Kas─▒m günü Fort Vaux Frans─▒zlar─▒n ellerindeydi. Sald─▒r─▒ durduruldu ama her ┼čey bitmi┼č de─čildi.

Frans─▒zlar ele geçirdikleri yerlerin güvenli─čini sa─člad─▒lar. Topçu birlikleri yeni bir sald─▒r─▒ için menzilleri uyar─▒nca daha ileri bir hatta yeniden konu┼čland─▒r─▒ld─▒. 15 Aral─▒k günü uçak-topçu-piyade birliklerinin koordinasyonu içerisinde yeni bir sald─▒r─▒ ba┼člad─▒. Bu kez Almanlar dört kilometre geri sürüldüler ve yeni bir savunma hatt─▒ olu┼čturmak zorun da kald─▒lar. Bu son sald─▒r─▒ Almanlar için büyük bir yenilgiydi. Yirmi be┼č bin asker hayat─▒n─▒ yitirdi; üç yüzü subay olmak üzere on iki bin esir verdiler; yüzün üzerinde top, elliye yak─▒n havan ve yüz küsur makineli tüfek kaybettiler.

Verdun Sava┼č─▒ nihayet sona erdi. Her iki taraftan toplam yedi yüz bine yak─▒n zayiat verildi. 1916 y─▒l─▒n─▒n 21 ┼×ubat-18 Aral─▒k günleri aras─▒nda ya┼čanan bu çat─▒┼čma, dünya sava┼č tarihinde süresinin uzunlu─ču bak─▒m─▒ndan bir rekoru elinde tutmaktad─▒r. Ya┼čanan sava┼č tabiiki Verdun’daki en son çat─▒┼čma de─čildi ama en uzunu ve en kanl─▒s─▒yd─▒. 1917 A─čustos ay─▒nda yeniden taraflar birbirine girdiler. 1918 y─▒l─▒n─▒n Eylül ay─▒nda Frans─▒z ve sava┼ča dahil olmu┼č Amerikan kuvvetleri geni┼č çapl─▒ bir sald─▒r─▒ sonucunda, ate┼čkesten yakla┼č─▒k üç gün önce, bölgede tamamen hakimiyet sa─člad─▒lar.

1916'daki Alman stratejisi, 1914'ten 1915'e kadar Ruslara yapt─▒klar─▒ gibi, a─č─▒r zayiatlar verdirerek Frans─▒z Ordusu'nu çökü┼č noktas─▒na kadar zay─▒flatmakt─▒. Ancak sadece Frans─▒z Ordusu'nu strateji ve prestij aç─▒s─▒ndan kaçamayaca─č─▒ bir sava┼ča zorlamakla s─▒n─▒rl─▒ kald─▒. Frans─▒zlar, dünya sava┼č─▒nda ender görülen bir direni┼č gösterdiler. Verdun Sava┼č─▒, Somme Sava┼č─▒ ile birlikte dü┼čünüldü─čünde, Almanlar için sonun ba┼člang─▒c─▒yd─▒. Bir ba┼čka deyi┼čle, Almanlar 1916 y─▒l─▒nda Verdun'de Büyük Sava┼č’─▒ kaybetmi┼člerdi ama bunu ancak 1918 Ekimi'nde anlad─▒lar.

 

 

KAYNAKLAR

 

K─░TAPLAR

  • Alistair Horne, The Price of Glory: Verdun 1916, New York, St. Martin's Press,1962
  • Arch Whitehouse, Decisive Air Battles of the First World War, New Duel Sloan and Pace, 1963
  • B. H. Liddell Hart, The Real War 1914-1918, Boston, Toronto, Little, Brown and Company, 1930
  • B. H. Liddell Hart, The War in Outline 1914-1918. London, Faber and Faber Limited, 1936.
  • Bernard Fitzsimons (ed.), Warplanes and Air Battles of World War I, BPC Publishing Ltd, London, 1973
  • C.R. Howland,  A Military History of the World War, Kansas, The General Service Schools Press, 1923
  • Correlli Barnett, The Swordbearers: Supreme Command in the First World War, Eyre and Spottiswood, London 1964.
  • Holger H. Herwig, The First World War: Germany and Austria-Hungary, London, 1997
  • I. F. W. Beckett, The Great War, 1914–1918, Harlow, 2001
  • G. Sheffield, Forgotten Victory: The First World War, Myths and Realities, London, 2001
  • Georges Blond, Verdun, (Translated by Frances Frenaye) New York, The MacMillan Company, 1964
  • Girard Lindsley McEntee, Military History of the World War, New York, Charles Scribner's Sons, 1937
  • R. Prior & T. Wilson, Command on the Western Front, New York, 1997

 

 

SAVA┼×ANLARIN HATIRALARI VE DÜ┼×ÜNCELER─░

  • Erich von Falkenhayn, The German General Staff and Its Decisions, 1914-1916, New York, Dodd, Mead and Company, 1920
  • Henri Philippe Pétain, Verdun, (Translated by Margaret MacVeagh) New York, The Dial Press, 1930.
  • Joseph Jacques Cesaire Joffre, The Personal Memoirs of Joffre, Field Marshall of the French Army, (Translated by T. Bentley Mott, D.S.M.) New York and London: Harper and Brothers Publishers, 1932
  • William, Crown Prince of Germany, My War Experiences, New York, Robert M. McBride and Co., 1923  

 

 

 


  9557 defa G├Âr├╝nt├╝lendi.

**********************

T├╝m yaz─▒, yorum ve i├žerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yay─▒mlanm─▒┼č olmalar─▒, bu g├Âr├╝┼čleri Tuncay Y─▒lmazer'in benimsedi─či anlam─▒na gelmez. Yorum b├Âl├╝m├╝ ├Âzg├╝r bir tart─▒┼čma ortam─▒ yaratmak i├žin vard─▒r. Ancak sald─▒rgan ve d├╝zeysiz yorumlar yay─▒nlanmayacakt─▒r. E─čer bu siteye ilk kez yorum yaz─▒yorsan─▒z, yorum kurallar─▒na g├Âzatman─▒z─▒ istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

10553_Ismail Sabah 23-03-2018, 17:54:26
Emeginize ve kaleminize saglik.
 

KATEGOR─░DEK─░ D─░─×ER BA┼×LIKLAR

13/04/2019 - 13:38 Who are your heroes of Gallipoli? An exclusive interview with John Gillam, The author of "Turkish Charlie Ryan" (with Yvonne Fletcher ) ( Tuncay Y─▒lmazer )

09/04/2019 - 13:38 Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ve D├╝nya Sava┼č─▒ - Said Halim Pa┼ča (Fatih Y├╝cel)

23/03/2019 - 13:18 I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ├ťsk├╝dar Mekteb-i Sultan├«si (Nuri G├╝├žtekin)

17/03/2019 - 14:19 18 MART ├ľZEL - 18 Mart Bo─čaz Harbinde M├╝ttefik Filonun Sald─▒r─▒ Plan─▒ ile T├╝rk Savunma D├╝zeni ├ťzerine De─čerlendirmeler (M. Onur Yurdal)

13/03/2019 - 05:59 Orgeneral Cevat ├çobanl─▒ Pa┼čan─▒n Vefat─▒ Ve Cenaze Merasimi (Ahmet Yurttakal)

03/03/2019 - 05:37 Cephe Hatt─▒ Raporlar─▒na G├Âre Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ┼×ehit T├╝rk Subaylar─▒ (Nuri G├╝├žtekin)

17/12/2018 - 13:03 Sar─▒kam─▒┼č Harek├ót─▒na Taktik Yakla┼č─▒mlar (Dr. B├╝lend ├ľzen)

09/12/2018 - 10:02 Elveda Zeytinda─č─▒ ÔÇô 100.Y─▒l D├Ân├╝m├╝ÔÇÖnde Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒n─▒ Yeniden De─čerlendirmek (Tuncay Y─▒lmazer)

05/11/2018 - 12:37 Kararg├óh Umumi Foto─čraf├ž─▒s─▒ Burhan Felek ve ├çanakkale (Mustafa Onur Yurdal)

17/10/2018 - 06:09 Troya M├╝zesinde Bir ├çanakkale ┼×ehidiÔÇÖnin Mezar Ta┼č─▒ (Ahmet Yurttakal)

15/09/2018 - 20:54 Mustafa Kemal Atat├╝rk ve Enver Pa┼ča (─░smail Pehlivan)

30/08/2018 - 10:16 ├çanakkale Sava┼č─▒ Sonras─▒nda Mezarl─▒klar ─░le ─░lgili Ortaya ├ç─▒kan Sorunlar Ve Yap─▒lan Tart─▒┼čmalar (Burhan Say─▒l─▒r)

03/07/2018 - 04:23 Ar┼čiv Belgelerinde L├ópseki (1915 - 1922) (H├╝seyin Arabac─▒)

24/05/2018 - 04:02 Yar─▒madaÔÇÖdaki Ate┼čkes: 24 May─▒s 1915 - The Armistice on the Gallipoli Peninsula - 24 May 1915 (Yusuf Ali ├ľzkan)

20/05/2018 - 08:02 ├çanakkale Sava┼č─▒ Siperin Ard─▒ Vatan (G├╝rsel G├Ânc├╝ - ┼×ahin Aldo─čan)

16/05/2018 - 09:33 Payitahtta Nutuklar─▒m : Cemal Pa┼čaÔÇÖy─▒ Y├╝celtme Amac─▒yla Yaz─▒lm─▒┼č Bir Risale (Nevzat Artu├ž)

06/05/2018 - 20:14 Haf─▒z Hakk─▒ Pa┼ča Hayat─▒ Ve Eserleri (Mustafa Birol ├ťlker)

28/04/2018 - 06:41 Mahmut Sabri Bey Ve Sedd├╝lbahir Savunmas─▒n─▒n ─░lk ├ť├ž G├╝n├╝ (Burhan Say─▒l─▒r)

24/04/2018 - 07:03 25 Nisan 1915 Gelibolu Yar─▒madas─▒ ├ç─▒karmalar─▒ ├ťzerine Taktik Yakla┼č─▒mlar (B├╝lend ├ľzen)

18/04/2018 - 10:58 ├çanakkale Sava┼č─▒ Esnas─▒nda ├çekildi─či ─░ddia Edilen Bir Foto─čraf Hakk─▒nda (Erhan ├çif├ži)

13/04/2018 - 05:58 ÔÇťB├╝y├╝k StratejisizlikÔÇŁten Sahadaki Ger├žekliklere, Gazze,Bir├╝ssebi ve Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒ (B├╝lend ├ľzen)

07/04/2018 - 11:16 18 Mart G├╝n├╝ Dardanos ┼×ehidi Zabit Namzedi Halim Efendi (Ahmet Yurttakal)

04/04/2018 - 06:50 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda ─░stanbul a Yap─▒lan Hava Sald─▒r─▒lar─▒ (Emin Kurt - Mesut G├╝venba┼č)

31/03/2018 - 15:41 K─▒sa Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ Tarihi (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

29/03/2018 - 09:02 Bo─čazÔÇÖ─▒n Fedaileri "├çanakkale Bo─čaz─▒ Tahkimatlar─▒ ve ├çanakkale Bo─čaz MuharebeleriÔÇÖnde T├╝rk Top├žusu" adl─▒ kitaplar─▒n tan─▒t─▒m─▒ (Bayram Akg├╝n)

23/03/2018 - 13:22 Verdun Sava┼č─▒ (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

20/03/2018 - 17:57 LondraÔÇÖn─▒n Sava┼č Planlar─▒: 1906 Taba Krizi Ve ├çanakkale (Yusuf Ali ├ľzkan)

17/03/2018 - 04:39 18 Mart ├ľzel - ├çanakkale Bo─čaz─▒ Savunmas─▒nda Kullan─▒lan 240/35ÔÇÖlik Alman Krupp K─▒y─▒ Topunun Teknik ├ľzellikleri (Bayram Akg├╝n)

12/03/2018 - 11:23 Uydurmadan Ger├že─če- ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Bulutlar ─░├žerisinde Kayboldu─ču ─░ddia Edilen Norfolk Taburu (Tuncay Y─▒lmazer)

25/02/2018 - 13:09 Yi─čitler Harman─▒ Yozgad Mekteb-i Sultanisi -Yozgat Lisesi- (Osman Karaca)

19/02/2018 - 09:19 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 2 (Bayram Akg├╝n)

11/02/2018 - 12:02 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 1 (Bayram Akg├╝n)

05/02/2018 - 05:38 ─░ngilizlerin 1915 Y─▒l─▒ Strateji De─či┼čikli─či: ├çanakkale, ─░ngiliz Karar Vericiler ─░├žin Bir Se├ženek Haline Nas─▒l Geldi? (Yusuf Ali ├Âzkan)

30/01/2018 - 08:02 Medine M├╝dafaas─▒ ve Fahreddin Pa┼ča (S├╝leyman Beyo─člu)

20/01/2018 - 10:18 D├╝┼čman ├çanakkaleÔÇÖyi Ge├žecek Olursa (Do├ž.Dr. Mesut Uyar)

13/01/2018 - 11:19 Amiral CardenÔÇÖin ├çanakkale Bo─čaz─▒ Sald─▒r─▒ Plan─▒ ├ťzerine Bir De─čerlendirme ( Bayram Akg├╝n)

17/12/2017 - 12:41 Gelibolu Yar─▒madas─▒nda Kaybolan ┼×ehitlik ve An─▒tlar (Mustafa Onur Yurdal)

08/12/2017 - 19:02 Tarih dergilerinde Kud├╝s 100.Y─▒l Dosyalar─▒

04/12/2017 - 12:16 Topyekûn Harp Erich von Ludendorff, Erhan Çifci (ed.), Çev. Aynur Onur Çifci-Erhan Çifci (Zafer Efe)

22/11/2017 - 03:49 ├ť├ž Mermi ─░le Bir Defter - ├çanakkaleÔÇÖde Yedek Subay Bir M├╝hendisin Hikayesi (Mustafa Onur Yurdal)

07/11/2017 - 18:30 Pomaklar─▒n ├çanakkale A─č─▒d─▒ - Pesna (├ľmer Arslan)

30/10/2017 - 18:41 25 Nisan 1915, Ar─▒burnu Anzak ├ç─▒karmas─▒nda 57.AlayÔÇÖ─▒n Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna ─░ntikali ÔÇô Yeniden De─čerlendirme ( M. ┼×ahin Aldo─čan )

17/10/2017 - 11:31 Prof. Dr. Christopher Bell'in yeni eseri Churchill and the Dardanelles ├╝zerinden bir inceleme: Churchill ├çanakkale Sava┼člar─▒n─▒n tek sorumlusu mudur?

09/09/2017 - 05:40 Florence NightingaleÔÇÖin Eli AnadoluÔÇÖya da De─čmi┼čti-K─▒r─▒m Sava┼č─▒ndan Unutulan ─░lk Prefabrik Hastane: Erenk├Ây (Renkioi) (Mustafa Onur Yurdal)

22/08/2017 - 07:18 Ku┼čatma ve Esaretin Ad─▒ K├ŤTULAM├éRE Esir Bir ─░ngiliz Subay─▒n An─▒lar─▒ - Edward W.C. Sandes -(Muzaffer Albayrak)

09/08/2017 - 18:07 19. T├╝men Kurmay Ba┼čkan─▒ ─░zzettin ├çal─▒┼člarÔÇÖ─▒n ├çe┼čitli Konferans ve Yay─▒nlar─▒nda Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ Taarruzu (Melike Bayrak-Mustafa Onur Yurdal)

27/07/2017 - 13:33 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒ 2.B├Âl├╝m-2.Gazze Muharebesi(Tuncay Y─▒lmazer )

11/07/2017 - 10:07 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒-Gazze Muharebeleri(1.B├Âl├╝m)(Tuncay Y─▒lmazer)

22/05/2017 - 05:29 M├╝stahkem Mevkii nin Anafartalardaki Sesi-K├╝├ž├╝k Anafartalar Toplar─▒(Bayram Akg├╝n)

09/05/2017 - 08:12 K├╗tulam├óre Ku┼čatmas─▒ÔÇÖndan Esarete Y├╝zba┼č─▒ SandesÔÇÖin Hat─▒ralar─▒ - ├çev. Tuncay Y─▒lmazer

02/05/2017 - 11:45 ─░zmir-Bay─▒nd─▒r ─░l├žesinden ├çanakkale Harbine Kat─▒lanlar (Necat ├çetin)

28/04/2017 - 08:49 Kûtulamâre Zaferi 1916(Muzaffer Albayrak,Vahdettin Engin)

23/04/2017 - 21:24 T├╝rk OrdusuÔÇÖnda K├╝nye Uygulamas─▒na ─░li┼čkin ─░lk Giri┼čimler ve ─░lk K├╝nyelerle ─░lgili K─▒sa Bilgiler (The First Attempts On The Use Of Identity Tags In Turkish Army And Information About The Early Identity Tags) (Burhan SAYILIR)

13/04/2017 - 05:43 ├çanakkale Sava┼č─▒, Kara Savunmas─▒ ─░├žin M├╝stahkem Mevkii Top Deste─či (Bayram Akg├╝n)

07/04/2017 - 14:30 Çanakkale Muharebelerinde İdari ve Lojistik Faaliyetler (Ayhan Candan)

06/04/2017 - 19:17 Kabata┼č Erkek Lisesi 1.B├╝y├╝te├ž Tarih ├ľ─črenci Sempozyumu (8-9 Nisan 2017)

04/04/2017 - 21:12 Resmi Belgelere (N├╝fus ├ľl├╝m-Genelkurmay-Kay─▒ts─▒z ├ľl├╝m Defterleri) G├Âre ─░zmir - Beyda─č ┼×ehitleri (Necat ├çetin-A.Levent Ertekin)

31/03/2017 - 07:25 ├çanakkale nin ┼×ehit Kalemleri (─░smail Sabah)

27/03/2017 - 19:43 ├çanakkale M├╝stahkem MevkiiÔÇÖye Ba─čl─▒ Top Mermisi ├çe┼čitleri (Bayram Akg├╝n)

25/03/2017 - 20:58 GeliboluyuAnlamak ├ľzel- 100. Y─▒l─▒nda Gazze Muharebeleri Kahramanlar─▒n─▒ An─▒yoruz (Tuncay Y─▒lmazer)

17/03/2017 - 21:15 18 Mart ├ľzel Makalesi - Ya┼čayanlar─▒n A─čz─▒ndan 18 Mart Bo─čaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

16/03/2017 - 08:51 18 Foto─črafla ├çanakkale Bo─čaz Muharebesi 18 Mart 1915 - 18 March 1915 Dardanelles Assault with 18 photographs (Ahmet Yurttakal)

13/03/2017 - 05:47 Çanakkale Muharebelerinde Bir Hile: Sahte Toplar (Bayram Akgün)

07/03/2017 - 04:27 ├çanakkale ZaferiÔÇÖnden Mescid-i NebeviÔÇÖye Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n 1916 Filistin-Hicaz ziyareti(Tuncay Y─▒lmazer)

23/02/2017 - 07:48 Gelibolu Savunmas─▒ Bir Kararg├óh ├çal─▒┼čmas─▒ - General G.S. Patton (Haluk Oral)

09/02/2017 - 06:24 ─░kinci Kirte Muharebesi (6-8 May─▒s 1915 Taarruzlar─▒) (Y├╝cel ├ľzkorucu)

31/01/2017 - 12:29 T├╝rk Bo─čazlar─▒ Meselesi (Ayhan Candan)

24/01/2017 - 05:39 Kanl─▒ Bir Mendil Hikayesi (├ľmer Arslan)

19/01/2017 - 10:32 Irak Cephesinde G├Ân├╝ll├╝ Kahramanlar Osmanc─▒k Taburu (Muzaffer Albayrak)

23/12/2016 - 20:32 Atlas Tarih Dergisi Aral─▒k-Ocak Say─▒s─▒nda 1916 Sina Filistin Hicaz Cephesi (Tuncay Y─▒lmazer)

13/12/2016 - 07:23 Birle┼čik Harekat Tecr├╝besi Olarak Cihan Harbinde T├╝rk-Alman Askeri ─░ttifak─▒ (G├╝ltekin Y─▒ld─▒z)

02/12/2016 - 20:23 ├çanakkale Kara Muharebelerinde A─č─▒l Dere (┼×aban Murat Armutak)

15/11/2016 - 11:48 Çanakkale de Bir Melek Hanım (Muzaffer Albayrak)

01/11/2016 - 05:41 ├çanakkale Kara Muharebelerinde Asma Dere (┼×aban Murat Armutak)

24/10/2016 - 06:55 42. Alay / Gelibolu 1915 - Ahmet Diriker (O─čuz ├çetino─člu)

03/07/2016 - 14:42 ├çanakkaleÔÇÖden 100. Y─▒l─▒nda SommeÔÇÖa:Bir Sava┼č, ─░ki Muharebe (Mustafa Onur Yurdal)

11/06/2016 - 14:37 I.D├╝nya Sava┼č─▒ nda ┼×ii Ulemas─▒n─▒n Cihat Fetvalar─▒ ├çer├ževesinde Irak Cephesi (Ziya Abbas)

01/06/2016 - 06:23 Kut├╝lamare- Yarbay Mehmed Re┼čid Bey in G├╝nl├╝─č├╝ (─░. Bahtiyar ─░stekli)

23/05/2016 - 12:01 Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ├çanakkale Muharebelerinde Sa─čl─▒k Alan─▒ndaki Faaliyetleri (Ayhan Candan)

16/05/2016 - 07:38 Bir Osmanl─▒ Kurmay Subay─▒- Irakl─▒ K├╝rt Devlet Adam─▒, Mehmet Emin Zeki Bey in Ya┼čam ├ľyk├╝s├╝ (Tuncay Y─▒lmazer)

10/05/2016 - 13:00 Mezopotamya da Bir Sava┼č 1915-1916 Kut├╝lAmare ÔÇô Nikolas Gardner ( Tuncay Y─▒lmazer )

07/05/2016 - 07:31 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n ─░slam D├╝nyas─▒na Etkileri (Y├╝ksel Nizamo─člu)

30/04/2016 - 19:20 ├çanakkale Sava┼č─▒: Bir Siyasi M├╝cadele Alan─▒ (├ľzg├╝r ├ľzt├╝rk)

23/04/2016 - 19:13 25 Nisan 1915 Anzak ├ç─▒karmas─▒ ─░lk Saatleri ÔÇô Daha Erken M├╝dahale Edilebilir miydi? ( Ahmet Yurttakal )

17/04/2016 - 21:26 Maskirovka Harekat─▒ - K├╗tulAmare bir zafer midir? ( Tuncay Y─▒lmazer )

28/03/2016 - 11:20 Çanakkale Muharebelerinde Osmanlı Ordusunun Asker Kaybı (Ayhan Candan)

26/03/2016 - 09:55 E─čitimli Neslin Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ ile ─░mtihan─▒ ( Dr. Nuri G├╝├žtekin )

24/03/2016 - 10:00 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri G├╝├žtekin)

21/03/2016 - 06:35 ├çanakkale Seferberli─či: Sava┼č, E─čitim, Cephe Gerisi (Mustafa Sel├žuk)

17/03/2016 - 08:15 18 MART ├ľZEL - ├çanakkale Zaferi ve Cevat Pa┼ča (Ahmet Yurttakal)

22/02/2016 - 12:27 Gertrude Bell Irak Sınırını Çizen Kadın (Veysel Sekmen)

14/01/2016 - 08:43 ├çanakkale ┼×ehidi Feyzi ├çavu┼čÔÇÖun Zevcesi Zehra Han─▒m─▒n Padi┼čaha Mektubu (Osman Ko├ž)

23/12/2015 - 16:47 ├çanakkale Sava┼člar─▒nda Binba┼č─▒ Halis BeyÔÇÖe Ait Bir Ganimetin ├ľyk├╝s├╝ (Serdar Halis Ataksor)

10/12/2015 - 18:03 Mesudiye Z─▒rhl─▒s─▒n─▒n Dram─▒ (Cemalettin Y─▒ld─▒z)

06/12/2015 - 20:29 KutÔÇÖ├╝lamarenin T├╝rklere Tesliminden Sonra Irak ─░ngiliz Ordusunun Faaliyetlerine Dair Rapor (Haz. Serdar Halis Ataksor)

01/12/2015 - 10:11 10 A─čustos 1915 Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ H├╝cumu (Muzaffer Albayrak)

17/11/2015 - 21:09 Çanakkale Deniz Muharebelerinde Verilen Zayiatlar (Ahmet Yurttakal)

10/11/2015 - 05:19 Reis-i Cumhur Mustafa Kemal in Çanakkaleyi ziyaretleri (M. Onur Yurdal )

08/11/2015 - 22:04 Mustafa Kemal Pa┼čan─▒n Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin 1. D├╝nya Sava┼č─▒na giri┼čiyle ilgili g├Âr├╝┼člerine dair bir belge

Osmanl─▒ Devleti Umumi Harpte Tarafs─▒z Kalabilir miydi? - Yusuf Ak├žura (De─čerlendirme: Muzaffer Albayrak)