─░ngilizlerin 1915 Y─▒l─▒ Strateji De─či┼čikli─či: ├çanakkale, ─░ngiliz Karar Vericiler ─░├žin Bir Se├ženek Haline Nas─▒l Geldi? (Yusuf Ali ├Âzkan)

Tarih: 05/02/2018   /   Toplam Yorum 5   / Yazar Ad─▒:      /   Okunma 5585

├çanakkale, ─░ngilizlerin Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n ba┼č─▒ndan itibaren tasarlad─▒klar─▒ bir harek├ót tarz─▒ de─čildi, hatta Ortado─čuÔÇÖda herhangi b├╝y├╝k bir operasyon d├╝┼č├╝ncesi Osmanl─▒ Devleti sava┼ča dahil olduktan sonra bile ─░ngiltereÔÇÖnin strateji tercihleri aras─▒nda bulunmuyordu. Bat─▒ CephesiÔÇÖnde olu┼čan ├ž─▒kmaz sebebiyle taarruzlarda a─č─▒r zayiat verilmesi ve Do─ču CephesiÔÇÖnde ise Ruslar─▒n i├žerisinde bulundu─ču m├╝himmat s─▒k─▒nt─▒s─▒ Merkezi Kuvvetlerin bu iki cephede k─▒sa vadede ma─člup edilemeyece─čini g├Âstermi┼čti. ─░ngiliz karar vericilerin zafer i├žin ba┼čka alternatif arama d├╝┼č├╝nceleri ve Ruslara bir an evvel yard─▒m ula┼čt─▒r─▒lmas─▒ gerekti─či ger├že─či, Rus Ba┼čkomutan─▒n yard─▒m iste─či ile birle┼čince, ├çanakkale harek├ót─▒ se├žene─činin bir anda parlamas─▒na ve Sava┼č Konseyi ├╝yelerinin g├Âz├╝ kapal─▒ bu se├žene─či kabul etmelerine yol a├žt─▒. B├Âylelikle ─░ngilizler 1915 y─▒l─▒na, kendilerini ├žok ac─▒ bir sona g├Ât├╝recek olan maceran─▒n fitilini ate┼čleyen yepyeni bir sava┼č stratejisi ile giri┼č yapm─▒┼č oldular. (Y.A.├ľ.)

 

Çanakkale harekât─▒n─▒n ─░ngilizlerce Birinci Dünya Sava┼č─▒’n─▒n ba┼č─▒ndan itibaren planlanm─▒┼č bir harekât oldu─čunu söylemek çok yerinde bir tespit olmaz. ─░ngiltere’nin sava┼č─▒n ba┼č─▒ndaki stratejisi tamamen Bat─▒ Cephesi öncelikli olarak Alman cephesinin yar─▒lmas─▒ odakl─▒yd─▒. Ancak bu stratejiye olan inanç 1914 y─▒l─▒n─▒n son günlerinde kaybolmu┼č ve ─░ngiliz karar vericileri (Sava┼č Konseyi-War Council) sonu Çanakkale Sava┼č─▒’na varacak olan bir strateji de─či┼čikli─či aray─▒┼č─▒ içerisine itmi┼čti.

 

Sava┼č─▒n ilk aylar─▒nda, ─░ngiltere’nin Ortado─ču ile ilgili operasyonel anlamda herhangi bir plan─▒ mevcut de─čildi. A─čustos 1914 sonras─▒nda Londra’n─▒n Osmanl─▒ ile ilgili d─▒┼č politika stratejisi[1] bu devletin mümkün oldu─čunca tarafs─▒z tutulmas─▒ ve e─čer bir dü┼čmanl─▒k ba┼člayacak ise bunu ba┼člatan─▒n ─░ngiltere olmamas─▒ odakl─▒yd─▒, ki bu amaç büyük ölçüde kendi iddias─▒na göre dönemin ─░stanbul’da bulunan ─░ngiliz Büyükelçisi Louis Mallet taraf─▒ndan belirlenmi┼čti.[2] Bu amac─▒ tesis edebilme ad─▒na ve çok tehlikeli bir giri┼čim olaca─č─▒ endi┼česiyle dönemin Amirallik Birinci Lordu Winston Churchill’in A─čustos 1914 sonunda Marmara Denizi’ne girmi┼č olan Goeben ve Breslau gemilerini bat─▒rmak amac─▒yla öne sürdü─čü Çanakkale Bo─čaz─▒’na yönelik harekat önerisi reddedilmi┼čti.[3]

 

─░ngiltere’nin bu bölgede Osmanl─▒ ile sava┼čmak istememesinin en önemli sebebi hayati görülen Bat─▒ Cephesi’nden taviz verilmemesi gerekti─čine yönelik inançt─▒r. Ayr─▒ca yine Bat─▒ Cephesi’nde Almanlara kar┼č─▒ sava┼čmak üzere kolonilerinde bulunan birliklerin Süvey┼č Kanal─▒ üzerinden güvenli bir ┼čekilde geçirilebilmesi de Osmanl─▒ ile o bölgede olacak çat─▒┼čmas─▒zl─▒k durumu ile sa─članabilecekti. Dolay─▒s─▒yla ─░ngiltere’nin sava┼č stratejisi sava┼č─▒n ilk aylar─▒nda Bat─▒ Cephesi’nde Almanlar─▒ ma─člup etme üzerine kuruluydu.

 

─░ngiliz karar vericilerin bu stratejiye olan inanc─▒ 1914 y─▒l─▒n─▒n son haftalar─▒na do─čru kaybolmaya ba┼člad─▒. Bunun en önemli sebebi ise Bat─▒ ve Do─ču cephelerindeki durum ile ilgili yap─▒lan olumsuz de─čerlendirmelerdi. Müttefiklerin Almanlar─▒ Avrupa’n─▒n bat─▒s─▒nda ma─člup edebilece─čine dair umudu, 1. Marne Muharebesi sonras─▒nda sava┼č─▒n hareketsiz mevzi muharebesine dönü┼čmesi sebebiyle kaybolmu┼čtu. Bu muharebe sonras─▒nda cephe Alp Da─člar─▒’ndan Man┼č Denizi’ne kadar siperler silsilesi haline gelmi┼č ve bu durum taraflar─▒n çok a─č─▒r kay─▒plar vermeden taarruz edememesine, etseler dahi birkaç yüz metre topraktan ba┼čka bir ┼čey elde edememesine yol açm─▒┼čt─▒. Bu durum, ─░ngiliz karar vericileri ba┼čka bir strateji üretme ihtiyac─▒na itti ve Aral─▒k 1914 sonuna do─čru yeni strateji aray─▒┼č─▒yla ilgili Churchill, Lord Hankey ve Lloyd George Sava┼č Konseyine sonradan kabul edilmeyecek olan üç farkl─▒ öneri sundu.[4]

 

Bat─▒ Cephesi’ndeki bu duruma ilave olarak, ─░ngiliz Sava┼č Bakan─▒, Kitchener’─▒ esas endi┼čelendiren husus Do─ču Cephesi idi ve bu cephenin durumu ile ilgili ne müttefiki Rusya’dan ne de ─░ngiltere’nin büyükelçisi George Buchanan ve askeri ata┼česi Alfred Knox’tan sa─čl─▒kl─▒ bilgiler alam─▒yordu. Ancak, Aral─▒k 1914’te Rusya’dan, bu ülkenin çok ciddi mühimmat s─▒k─▒nt─▒s─▒ çekti─čine dair gelen istihbari raporlar Kitchener’─▒n endi┼čelenmesine yol açt─▒.[5] Bu geli┼čmelerin ya┼čand─▒─č─▒ esnada yeni y─▒l─▒n ilk gününde Rus Ba┼čkomutan─▒ Grandük Nikolas, Osmanl─▒lar─▒n Sar─▒kam─▒┼č’ta ba┼člatt─▒klar─▒ taarruz sebebiyle, ─░ngilizlerden “Türklere kar┼č─▒ karadan veya denizden bir ┼čekilde gösteri harekât─▒ ayarlamas─▒n─▒ istemi┼č” ve bu talep ─░ngiliz Sava┼č Bakan─▒’n─▒n korkular─▒n─▒ iyiden iyiye artt─▒rm─▒┼čt─▒.

 

Yeni bir strateji aray─▒┼č─▒ esnas─▒nda gelen Ruslar─▒n bu yard─▒m iste─či kar┼č─▒s─▒nda, Kitchener derhal harekete geçmek istiyordu. Daha önceden haz─▒rlanm─▒┼č herhangi bir plan─▒n ve ba┼čka bir yere sevk edecek birli─čin olmamas─▒ nedeniyle Kitchener, Çanakkale Bo─čaz─▒’na yap─▒lacak bir gösteri harekât─▒n─▒n en uygun yol oldu─ču konusundaki fikrini Churchill ile payla┼čt─▒.[6] Böylece hem ilave bir askeri kuvvet ayr─▒lmas─▒na gerek kalmayacak hem de Osmanl─▒’n─▒n ba┼čkentinin dibinde yap─▒lacak bir harekât bu devletin Kafkas Cephesi’ne birlik kayd─▒rmas─▒n─▒n önüne geçecekti. Daha sonradan Sar─▒kam─▒┼č’ta Osmanl─▒ ordusunun ya┼čam─▒┼č oldu─ču facia ö─črenilmi┼č olsa da Kitchener’─▒n, müttefiki Rusya’ya yard─▒m etme iste─či ve ─░ngiliz Sava┼č Konseyi’nin sava┼č─▒ kazanmak için Fransa’dan ba┼čka bir yerde alternatif ar─▒yor olmas─▒ Çanakkale seçene─činin masada kalmas─▒n─▒ sa─člad─▒.[7]

 

Olas─▒ bir ba┼čar─▒ ile elde edilecek avantajlar─▒n çok büyük olmas─▒ (Rusya ile deniz yolunun aç─▒lmas─▒, M─▒s─▒r’─▒n kesin bir ┼čekilde güven alt─▒na al─▒nmas─▒ ve tarafs─▒z Balkan devletlerinin Müttefikler yan─▒nda sava┼ča dahil olmas─▒[8]) ve tam tersi bir ba┼čar─▒s─▒zl─▒k durumunda ise harekât─▒n hemen kesilebilece─čine dair inanç, ─░ngiliz Sava┼č Konsey üyelerini Çanakkale seçene─či konusunda cezbetmi┼č hatta gözlerini harekât─▒n yap─▒labilirli─či konusunda adeta kör etmi┼čti. Bu durumu George Cassar kitab─▒nda “müttefiklerin bir zaferi kazanacak yollar─▒ bulmadan o zaferin avantajlar─▒n─▒ elde etmeye çal─▒┼čmas─▒” ┼čeklinde izah etmi┼čtir.[9] ┼×ubat-Mart 1915 aras─▒nda gerçekle┼čtirilen verimsiz bir bombard─▒man harekât─▒ ve sonras─▒nda 18 Mart günü ya┼čanan büyük ‘fiyasko’ sonucunda Müttefikler daha önce öngördükleri ┼čekilde harekât─▒ kesememi┼člerdir.

 

Sonuç olarak Çanakkale, ─░ngilizlerin Birinci Dünya Sava┼č─▒’n─▒n ba┼č─▒ndan itibaren tasarlad─▒klar─▒ bir harekât tarz─▒ de─čildi, hatta Ortado─ču’da herhangi büyük bir operasyon dü┼čüncesi Osmanl─▒ Devleti sava┼ča dahil olduktan sonra bile ─░ngiltere’nin strateji tercihleri aras─▒nda bulunmuyordu. Bat─▒ Cephesi’nde olu┼čan ç─▒kmaz sebebiyle taarruzlarda a─č─▒r zayiat verilmesi ve Do─ču Cephesi’nde ise Ruslar─▒n içerisinde bulundu─ču mühimmat s─▒k─▒nt─▒s─▒ Merkezi Kuvvetlerin bu iki cephede k─▒sa vadede ma─člup edilemeyece─čini göstermi┼čti. ─░ngiliz karar vericilerin zafer için ba┼čka alternatif arama dü┼čünceleri ve Ruslara bir an evvel yard─▒m ula┼čt─▒r─▒lmas─▒ gerekti─či gerçe─či, Rus Ba┼čkomutan─▒n yard─▒m iste─či ile birle┼čince, Çanakkale harekât─▒ seçene─činin bir anda parlamas─▒na ve Sava┼č Konseyi üyelerinin gözü kapal─▒ bu seçene─či kabul etmelerine yol açt─▒. Böylelikle ─░ngilizler 1915 y─▒l─▒na, kendilerini çok ac─▒ bir sona götürecek olan maceran─▒n fitilini ate┼čleyen yepyeni bir sava┼č stratejisi ile giri┼č yapm─▒┼č oldular.



[1] Grey Viscount Grey, Twenty-Five Years 1892-1914, Vol. 2 (New York: Frederick A. Stokes Company, 1925), 171.

[2] Joseph Heller, British Policy towards the Ottoman Empire, 1908-1914 (London: Frank Cass and Company Limited, 1983), 162.

[3] Dönemin D─▒┼či┼čleri Bakan─▒ Grey Osmanl─▒ Devleti ile tarafs─▒zl─▒─č─▒n bozulmas─▒n─▒ istemedi─či için bu teklife kar┼č─▒ ç─▒km─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca askeri yönden ise dönemin Askeri Operasyonlar ve ─░stihbarat Direktörü Callwell teklifin çok tehlikeli bir harekât olaca─č─▒n─▒ belirtmi┼čtir. Callwell Muht─▒ras─▒, 3 Eylül 1914, TNA, WO 106/1463.  

[4] Churchill, Balt─▒k Denizi istikametinden Almanya’ya bir amfibi harekât veya Belçika k─▒y─▒ ┼čehri olan Zeebrugge’ye taarruz; Hankey, Balkan Devletlerinin Osmanl─▒ üzerine yürütülmesi için giri┼čimlerde bulunmay─▒; Lloyd George ise ya Selanik’e bir ç─▒karma yaparak Avusturya-Macaristan üzerine yürümeyi ya da ─░skenderun üzerine ç─▒karma yaparak Süvey┼č’e giden demiryolu hatt─▒n─▒ ele geçirmeyi önermi┼čti. Her üçünün önerileri de uygulanamaz olduklar─▒ gerekçesiyle kabul görmedi. Robin Prior, Gallipoli: The End of the Myth (London: Yale University Press, 2009), 5–12; Graham T. Clews, Churchill’s Dilemma: The Real Story behind the Origins of the 1915 Dardanelles Campaign (Santa Barbara: Calif: Praeger, 2010).

[5] Kieran West, “Intelligence and the Development of British Grand Strategy in the First World War” (University of Cambridge, 2010), 74. Ayr─▒ca, Kitchener Belgeleri, Kitchener papers, TNA PRO 30/57/49.

[6] Winston S. Churchill, The World Crisis, Vol. 2, 1915 (London: Bloomsbury Publishing PLC, 1950), 60.

[7] Kieran West bu durumu, “─░ngiliz stratejisindeki temel de─či┼čim” olarak görmektedir. West, “Intelligence and the Development of British Grand Strategy in the First World War,” 75.

[8] Sava┼č Konseyi Zab─▒tlar─▒, War Council Minutes, 8 Ocak 1915, TNA CAB 22/1/7.

[9] George H. Cassar, The French and the Dardanelles: A Study of Failure in the Conduct of War (London: George Allen & Unwin, 1971), 113.


  5585 defa G├Âr├╝nt├╝lendi.

**********************

T├╝m yaz─▒, yorum ve i├žerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yay─▒mlanm─▒┼č olmalar─▒, bu g├Âr├╝┼čleri Tuncay Y─▒lmazer'in benimsedi─či anlam─▒na gelmez. Yorum b├Âl├╝m├╝ ├Âzg├╝r bir tart─▒┼čma ortam─▒ yaratmak i├žin vard─▒r. Ancak sald─▒rgan ve d├╝zeysiz yorumlar yay─▒nlanmayacakt─▒r. E─čer bu siteye ilk kez yorum yaz─▒yorsan─▒z, yorum kurallar─▒na g├Âzatman─▒z─▒ istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

10536_melih ┼čabano─člu 07-02-2018, 07:52:43
selamlar.

├Âncelikle; sava┼č ba┼člad─▒─č─▒nda birka├ž ki┼či hari├ž hi├ž bir ├╝lkenin genelkurmay─▒ harbin ├╝├ž ay i├žinde bitmeyece─čini d├╝┼č├╝nm├╝yordu. dolay─▒s─▒yla bir b plan─▒ yoktu.

ikinci olarak; bu sava┼čta itilaf ├╝lkelerinin temel omurgas─▒n─▒ kara ordusuna sahip fransa olu┼čturuyordu. birle┼čik krall─▒k'─▒n sava┼č ba┼člad─▒─č─▒nda toplam asker say─▒s─▒ (kara ordusu) 70 bindi ve iki temel ama├ž vard─▒. alman donanmas─▒n─▒ hareketsiz hale getirmek (ki bu ba┼čar─▒ld─▒), eldeki t├╝m kuvvetlerle frans─▒z ordusunu desteklemek.

├╝├ž├╝nc├╝ olarak; "rusya'ya yard─▒m" birle┼čik krall─▒k i├žin bir "cover"d─▒. temel ama├ž itilaf devletleri'ne sald─▒rarak sava┼č ilan eden osmanl─▒'n─▒n ciddi say─▒ya ula┼čm─▒┼č kara ordusunu d├╝nyan─▒n en stratejik merkezi olan m─▒s─▒r'dan uzak tutmakt─▒. ├ž├╝nk├╝ birle┼čik krall─▒k'─▒n osmanl─▒'yla bu co─črafyada sava┼čacak donan─▒ml─▒ ve profesyonel bir kara ordusu mevcut de─čildi.

d├Ârd├╝nc├╝ olarak; birle┼čik krall─▒k ├žanakkale'de g├Âr├╝n├╝rde ba┼čar─▒s─▒z oldu. ama kendi kara ordusunu olu┼čturma safhas─▒ i├žindeyken ├žanakkale harek├ót─▒ sayesinde hem osmanl─▒'y─▒ m─▒s─▒r'dan uzak tutmu┼č oldu, hem de oglander'in veciz s├Âz├╝yle "osmanl─▒ ordusunun filizini" ├žanakkale'de yok etti.

son olarak; cihan harbi'nin kesin sonu├ž yeri ya paris olacakt─▒, ya da berlin. bu sava┼č─▒n ba┼č─▒nda da ge├žerliydi, sonunda da. birle┼čik krall─▒k sava┼č─▒n hemen ba┼č─▒nda gelece─či ├Âng├Ârerek alternatif stratejiler haz─▒rlayan ve bunlar─▒ uygulayan tek ├╝lke oldu. bunun ├Âd├╝l├╝n├╝ de 1916 ve sonras─▒nda osmanl─▒'y─▒ kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ her cephede yenilgiye u─čratarak alm─▒┼č oldu. ├ž├╝nk├╝ oxford, cambridge ve nicesine sahip olan onlard─▒. osmanl─▒ ise ilk ├╝niversitesini sava┼čtan hen├╝z 14 y─▒l ├Ânce a├žm─▒┼čt─▒.
 
10537_Yusuf Ali Ozkan 07-02-2018, 09:42:12
├ľncelikle yorum i├žin ├žok te┼čekk├╝rler Melih bey. Yazd─▒klar─▒n─▒z ├žok g├╝zel tespitler. Aral─▒k 1914 sonuna kadar bir B plan─▒ aray─▒┼č─▒ dahi yoktu.

─░lk maddede de belirtti─činiz gibi gerek Alman gerekse Frans─▒z ve ─░ngiliz karar al─▒c─▒lar─▒n b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču sava┼č─▒n bir ka├ž ay ile s─▒n─▒rl─▒ kalaca─č─▒n─▒ ├Âng├Âr├╝yorlard─▒. Sava┼č─▒n en az 3 y─▒l s├╝rece─čini ─░ngiliz karar vericiler aras─▒nda tek tahmin eden Lord Kitchener idi. Hatta Grey sava┼č sonras─▒ kaleme ald─▒─č─▒ an─▒lar─▒nda, Kitchener'─▒n bu ├Âng├Âr├╝s├╝ne binaen yeni ordular yeti┼čtirmeye ba┼člamas─▒n─▒ asl─▒nda sava┼č─▒n kaderini de─či┼čtiren bir hamle olarak g├Âr├╝r (Hatta Kabine tart─▒┼čmalar─▒nda Grey, Kitchener'a hitaben e─čitim g├Âren ordular─▒n e─čitilmesi bitmeden sava┼č─▒n bitece─čini s├Âyler). Dolay─▒s─▒yla ileride bir B plan─▒na ihtiya├ž olaca─č─▒n─▒ tek ├Âng├Âren san─▒yorum Kitchener idi o d├Ânem. ─░kinci maddede de belirtti─činiz gibi eldeki kuvvetler ile Fransay─▒ desteklemek ve Almanlar─▒n Bat─▒ Cephesinde yenilmesini sa─člamak tek ve ├Âncelikli strateji idi. Bu arada da ─░ng Kraliyet Donanmas─▒ Almanya'y─▒ denizden abluka alt─▒na ald─▒.

Rusya'ya yard─▒m meselesi ise ┼č├Âyle. ─░ngilizler a├ž─▒s─▒ndan ├çanakkale se├žene─činin bir anda parlamas─▒n─▒n temel sebebi Ruslard─▒. Osmanl─▒'n─▒n sava┼ča dahil olmas─▒ndan sonra, hatta ├Âncesinde de, ─░ngilizlerin hakl─▒ olarak en b├╝y├╝k korkusu M─▒s─▒rd─▒ olsa da zaman ilerledik├že Osmanl─▒'n─▒n sava┼č g├╝c├╝n├╝n ├žok iyi seviyede olmad─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nd├╝ler ve M─▒s─▒r korkular─▒ bir nebze olsun azald─▒. Bu arada Rus ordular─▒n─▒n Almanlarla sava┼čt─▒─č─▒ Do─ču Cephesinden i├ž karart─▒c─▒ bilgiler ald─▒ ─░ngilizler. ├ľzellikle Kitchener Rus cephesinin ├ž├Âkmesinden ve dolay─▒s─▒yla Alman ordular─▒n─▒n Bat─▒ Cephesinde kuvvet toplamas─▒ndan ├žok korkuyordu. Ruslardan yard─▒m iste─či de gelince hemen bir ┼čeyler yap─▒lmas─▒ gerekti─či ihtiyac─▒n─▒ hissetti. Tahsis edecek birlik olmay─▒┼č─▒ndan dolay─▒ ba┼čkente en yak─▒n yer olan ├çanakkale'de g├Âsteri harekat─▒ yapmak en mant─▒kl─▒ hareket tarz─▒ bulundu. Osmanl─▒lar─▒n hem Sar─▒kam─▒┼č'a hem de Kanal'a birlik kayd─▒ramayacaklar─▒n─▒ ├Âng├Ârd├╝ler. Asl─▒nda M─▒s─▒r'─▒n da bu ┼čekilde g├╝ven alt─▒na al─▒nacak olmas─▒ karar vericileri ├çanakkale se├žene─či konusunda cezbeden di─čer bir fakt├Âr oldu.

─░ngiliz karar alma mekanizmas─▒, bir ├žok yazara g├Âre, sava┼č─▒n ilk aylar─▒nda olduk├ža acemi idi. Resmi olmayan ve team├╝llerde ├žokta yeri olmayan ┼čekilde bir ├žok karar al─▒nd─▒. Sava┼č stratejisini belirleyecek mekanizmalar─▒n isim ve ┼čekilleri sava┼č boyunca ├žok defa de─či┼čti (Kabine, Sava┼č Konseyi, ├çanakkale Komitesi ve sonras─▒nda Sava┼č Komitesi). Ba┼čta emekleme d├Âneminde olan ─░ng. karar alma mekanizmas─▒, ├çanakkale'nin de etkisi ile 1916 sonras─▒nda ├žok daha profesyonel kararlar ├╝reten bir mekanizma haline geldi. Ancak san─▒yorum sava┼č─▒n ba┼č─▒ndan itibaren, sava┼čan devletler aras─▒nda en profesyonel karar alma mekanizmas─▒ da ─░ngilizlerde idi (bu konuda di─čer ├╝lkeleri ├žok okumad─▒─č─▒m i├žin tedbirli olmak istiyorum)
 

KATEGOR─░DEK─░ D─░─×ER BA┼×LIKLAR

13/04/2019 - 13:38 Who are your heroes of Gallipoli? An exclusive interview with John Gillam, The author of "Turkish Charlie Ryan" (with Yvonne Fletcher ) ( Tuncay Y─▒lmazer )

09/04/2019 - 13:38 Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ve D├╝nya Sava┼č─▒ - Said Halim Pa┼ča (Fatih Y├╝cel)

23/03/2019 - 13:18 I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ├ťsk├╝dar Mekteb-i Sultan├«si (Nuri G├╝├žtekin)

17/03/2019 - 14:19 18 MART ├ľZEL - 18 Mart Bo─čaz Harbinde M├╝ttefik Filonun Sald─▒r─▒ Plan─▒ ile T├╝rk Savunma D├╝zeni ├ťzerine De─čerlendirmeler (M. Onur Yurdal)

13/03/2019 - 05:59 Orgeneral Cevat ├çobanl─▒ Pa┼čan─▒n Vefat─▒ Ve Cenaze Merasimi (Ahmet Yurttakal)

03/03/2019 - 05:37 Cephe Hatt─▒ Raporlar─▒na G├Âre Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ┼×ehit T├╝rk Subaylar─▒ (Nuri G├╝├žtekin)

17/12/2018 - 13:03 Sar─▒kam─▒┼č Harek├ót─▒na Taktik Yakla┼č─▒mlar (Dr. B├╝lend ├ľzen)

09/12/2018 - 10:02 Elveda Zeytinda─č─▒ ÔÇô 100.Y─▒l D├Ân├╝m├╝ÔÇÖnde Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒n─▒ Yeniden De─čerlendirmek (Tuncay Y─▒lmazer)

05/11/2018 - 12:37 Kararg├óh Umumi Foto─čraf├ž─▒s─▒ Burhan Felek ve ├çanakkale (Mustafa Onur Yurdal)

17/10/2018 - 06:09 Troya M├╝zesinde Bir ├çanakkale ┼×ehidiÔÇÖnin Mezar Ta┼č─▒ (Ahmet Yurttakal)

15/09/2018 - 20:54 Mustafa Kemal Atat├╝rk ve Enver Pa┼ča (─░smail Pehlivan)

30/08/2018 - 10:16 ├çanakkale Sava┼č─▒ Sonras─▒nda Mezarl─▒klar ─░le ─░lgili Ortaya ├ç─▒kan Sorunlar Ve Yap─▒lan Tart─▒┼čmalar (Burhan Say─▒l─▒r)

03/07/2018 - 04:23 Ar┼čiv Belgelerinde L├ópseki (1915 - 1922) (H├╝seyin Arabac─▒)

24/05/2018 - 04:02 Yar─▒madaÔÇÖdaki Ate┼čkes: 24 May─▒s 1915 - The Armistice on the Gallipoli Peninsula - 24 May 1915 (Yusuf Ali ├ľzkan)

20/05/2018 - 08:02 ├çanakkale Sava┼č─▒ Siperin Ard─▒ Vatan (G├╝rsel G├Ânc├╝ - ┼×ahin Aldo─čan)

16/05/2018 - 09:33 Payitahtta Nutuklar─▒m : Cemal Pa┼čaÔÇÖy─▒ Y├╝celtme Amac─▒yla Yaz─▒lm─▒┼č Bir Risale (Nevzat Artu├ž)

06/05/2018 - 20:14 Haf─▒z Hakk─▒ Pa┼ča Hayat─▒ Ve Eserleri (Mustafa Birol ├ťlker)

28/04/2018 - 06:41 Mahmut Sabri Bey Ve Sedd├╝lbahir Savunmas─▒n─▒n ─░lk ├ť├ž G├╝n├╝ (Burhan Say─▒l─▒r)

24/04/2018 - 07:03 25 Nisan 1915 Gelibolu Yar─▒madas─▒ ├ç─▒karmalar─▒ ├ťzerine Taktik Yakla┼č─▒mlar (B├╝lend ├ľzen)

18/04/2018 - 10:58 ├çanakkale Sava┼č─▒ Esnas─▒nda ├çekildi─či ─░ddia Edilen Bir Foto─čraf Hakk─▒nda (Erhan ├çif├ži)

13/04/2018 - 05:58 ÔÇťB├╝y├╝k StratejisizlikÔÇŁten Sahadaki Ger├žekliklere, Gazze,Bir├╝ssebi ve Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒ (B├╝lend ├ľzen)

07/04/2018 - 11:16 18 Mart G├╝n├╝ Dardanos ┼×ehidi Zabit Namzedi Halim Efendi (Ahmet Yurttakal)

04/04/2018 - 06:50 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda ─░stanbul a Yap─▒lan Hava Sald─▒r─▒lar─▒ (Emin Kurt - Mesut G├╝venba┼č)

31/03/2018 - 15:41 K─▒sa Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ Tarihi (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

29/03/2018 - 09:02 Bo─čazÔÇÖ─▒n Fedaileri "├çanakkale Bo─čaz─▒ Tahkimatlar─▒ ve ├çanakkale Bo─čaz MuharebeleriÔÇÖnde T├╝rk Top├žusu" adl─▒ kitaplar─▒n tan─▒t─▒m─▒ (Bayram Akg├╝n)

23/03/2018 - 13:22 Verdun Sava┼č─▒ (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

20/03/2018 - 17:57 LondraÔÇÖn─▒n Sava┼č Planlar─▒: 1906 Taba Krizi Ve ├çanakkale (Yusuf Ali ├ľzkan)

17/03/2018 - 04:39 18 Mart ├ľzel - ├çanakkale Bo─čaz─▒ Savunmas─▒nda Kullan─▒lan 240/35ÔÇÖlik Alman Krupp K─▒y─▒ Topunun Teknik ├ľzellikleri (Bayram Akg├╝n)

12/03/2018 - 11:23 Uydurmadan Ger├že─če- ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Bulutlar ─░├žerisinde Kayboldu─ču ─░ddia Edilen Norfolk Taburu (Tuncay Y─▒lmazer)

25/02/2018 - 13:09 Yi─čitler Harman─▒ Yozgad Mekteb-i Sultanisi -Yozgat Lisesi- (Osman Karaca)

19/02/2018 - 09:19 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 2 (Bayram Akg├╝n)

11/02/2018 - 12:02 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 1 (Bayram Akg├╝n)

05/02/2018 - 05:38 ─░ngilizlerin 1915 Y─▒l─▒ Strateji De─či┼čikli─či: ├çanakkale, ─░ngiliz Karar Vericiler ─░├žin Bir Se├ženek Haline Nas─▒l Geldi? (Yusuf Ali ├Âzkan)

30/01/2018 - 08:02 Medine M├╝dafaas─▒ ve Fahreddin Pa┼ča (S├╝leyman Beyo─člu)

20/01/2018 - 10:18 D├╝┼čman ├çanakkaleÔÇÖyi Ge├žecek Olursa (Do├ž.Dr. Mesut Uyar)

13/01/2018 - 11:19 Amiral CardenÔÇÖin ├çanakkale Bo─čaz─▒ Sald─▒r─▒ Plan─▒ ├ťzerine Bir De─čerlendirme ( Bayram Akg├╝n)

17/12/2017 - 12:41 Gelibolu Yar─▒madas─▒nda Kaybolan ┼×ehitlik ve An─▒tlar (Mustafa Onur Yurdal)

08/12/2017 - 19:02 Tarih dergilerinde Kud├╝s 100.Y─▒l Dosyalar─▒

04/12/2017 - 12:16 Topyekûn Harp Erich von Ludendorff, Erhan Çifci (ed.), Çev. Aynur Onur Çifci-Erhan Çifci (Zafer Efe)

22/11/2017 - 03:49 ├ť├ž Mermi ─░le Bir Defter - ├çanakkaleÔÇÖde Yedek Subay Bir M├╝hendisin Hikayesi (Mustafa Onur Yurdal)

07/11/2017 - 18:30 Pomaklar─▒n ├çanakkale A─č─▒d─▒ - Pesna (├ľmer Arslan)

30/10/2017 - 18:41 25 Nisan 1915, Ar─▒burnu Anzak ├ç─▒karmas─▒nda 57.AlayÔÇÖ─▒n Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna ─░ntikali ÔÇô Yeniden De─čerlendirme ( M. ┼×ahin Aldo─čan )

17/10/2017 - 11:31 Prof. Dr. Christopher Bell'in yeni eseri Churchill and the Dardanelles ├╝zerinden bir inceleme: Churchill ├çanakkale Sava┼člar─▒n─▒n tek sorumlusu mudur?

09/09/2017 - 05:40 Florence NightingaleÔÇÖin Eli AnadoluÔÇÖya da De─čmi┼čti-K─▒r─▒m Sava┼č─▒ndan Unutulan ─░lk Prefabrik Hastane: Erenk├Ây (Renkioi) (Mustafa Onur Yurdal)

22/08/2017 - 07:18 Ku┼čatma ve Esaretin Ad─▒ K├ŤTULAM├éRE Esir Bir ─░ngiliz Subay─▒n An─▒lar─▒ - Edward W.C. Sandes -(Muzaffer Albayrak)

09/08/2017 - 18:07 19. T├╝men Kurmay Ba┼čkan─▒ ─░zzettin ├çal─▒┼člarÔÇÖ─▒n ├çe┼čitli Konferans ve Yay─▒nlar─▒nda Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ Taarruzu (Melike Bayrak-Mustafa Onur Yurdal)

27/07/2017 - 13:33 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒ 2.B├Âl├╝m-2.Gazze Muharebesi(Tuncay Y─▒lmazer )

11/07/2017 - 10:07 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒-Gazze Muharebeleri(1.B├Âl├╝m)(Tuncay Y─▒lmazer)

22/05/2017 - 05:29 M├╝stahkem Mevkii nin Anafartalardaki Sesi-K├╝├ž├╝k Anafartalar Toplar─▒(Bayram Akg├╝n)

09/05/2017 - 08:12 K├╗tulam├óre Ku┼čatmas─▒ÔÇÖndan Esarete Y├╝zba┼č─▒ SandesÔÇÖin Hat─▒ralar─▒ - ├çev. Tuncay Y─▒lmazer

02/05/2017 - 11:45 ─░zmir-Bay─▒nd─▒r ─░l├žesinden ├çanakkale Harbine Kat─▒lanlar (Necat ├çetin)

28/04/2017 - 08:49 Kûtulamâre Zaferi 1916(Muzaffer Albayrak,Vahdettin Engin)

23/04/2017 - 21:24 T├╝rk OrdusuÔÇÖnda K├╝nye Uygulamas─▒na ─░li┼čkin ─░lk Giri┼čimler ve ─░lk K├╝nyelerle ─░lgili K─▒sa Bilgiler (The First Attempts On The Use Of Identity Tags In Turkish Army And Information About The Early Identity Tags) (Burhan SAYILIR)

13/04/2017 - 05:43 ├çanakkale Sava┼č─▒, Kara Savunmas─▒ ─░├žin M├╝stahkem Mevkii Top Deste─či (Bayram Akg├╝n)

07/04/2017 - 14:30 Çanakkale Muharebelerinde İdari ve Lojistik Faaliyetler (Ayhan Candan)

06/04/2017 - 19:17 Kabata┼č Erkek Lisesi 1.B├╝y├╝te├ž Tarih ├ľ─črenci Sempozyumu (8-9 Nisan 2017)

04/04/2017 - 21:12 Resmi Belgelere (N├╝fus ├ľl├╝m-Genelkurmay-Kay─▒ts─▒z ├ľl├╝m Defterleri) G├Âre ─░zmir - Beyda─č ┼×ehitleri (Necat ├çetin-A.Levent Ertekin)

31/03/2017 - 07:25 ├çanakkale nin ┼×ehit Kalemleri (─░smail Sabah)

27/03/2017 - 19:43 ├çanakkale M├╝stahkem MevkiiÔÇÖye Ba─čl─▒ Top Mermisi ├çe┼čitleri (Bayram Akg├╝n)

25/03/2017 - 20:58 GeliboluyuAnlamak ├ľzel- 100. Y─▒l─▒nda Gazze Muharebeleri Kahramanlar─▒n─▒ An─▒yoruz (Tuncay Y─▒lmazer)

17/03/2017 - 21:15 18 Mart ├ľzel Makalesi - Ya┼čayanlar─▒n A─čz─▒ndan 18 Mart Bo─čaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

16/03/2017 - 08:51 18 Foto─črafla ├çanakkale Bo─čaz Muharebesi 18 Mart 1915 - 18 March 1915 Dardanelles Assault with 18 photographs (Ahmet Yurttakal)

13/03/2017 - 05:47 Çanakkale Muharebelerinde Bir Hile: Sahte Toplar (Bayram Akgün)

07/03/2017 - 04:27 ├çanakkale ZaferiÔÇÖnden Mescid-i NebeviÔÇÖye Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n 1916 Filistin-Hicaz ziyareti(Tuncay Y─▒lmazer)

23/02/2017 - 07:48 Gelibolu Savunmas─▒ Bir Kararg├óh ├çal─▒┼čmas─▒ - General G.S. Patton (Haluk Oral)

09/02/2017 - 06:24 ─░kinci Kirte Muharebesi (6-8 May─▒s 1915 Taarruzlar─▒) (Y├╝cel ├ľzkorucu)

31/01/2017 - 12:29 T├╝rk Bo─čazlar─▒ Meselesi (Ayhan Candan)

24/01/2017 - 05:39 Kanl─▒ Bir Mendil Hikayesi (├ľmer Arslan)

19/01/2017 - 10:32 Irak Cephesinde G├Ân├╝ll├╝ Kahramanlar Osmanc─▒k Taburu (Muzaffer Albayrak)

23/12/2016 - 20:32 Atlas Tarih Dergisi Aral─▒k-Ocak Say─▒s─▒nda 1916 Sina Filistin Hicaz Cephesi (Tuncay Y─▒lmazer)

13/12/2016 - 07:23 Birle┼čik Harekat Tecr├╝besi Olarak Cihan Harbinde T├╝rk-Alman Askeri ─░ttifak─▒ (G├╝ltekin Y─▒ld─▒z)

02/12/2016 - 20:23 ├çanakkale Kara Muharebelerinde A─č─▒l Dere (┼×aban Murat Armutak)

15/11/2016 - 11:48 Çanakkale de Bir Melek Hanım (Muzaffer Albayrak)

01/11/2016 - 05:41 ├çanakkale Kara Muharebelerinde Asma Dere (┼×aban Murat Armutak)

24/10/2016 - 06:55 42. Alay / Gelibolu 1915 - Ahmet Diriker (O─čuz ├çetino─člu)

03/07/2016 - 14:42 ├çanakkaleÔÇÖden 100. Y─▒l─▒nda SommeÔÇÖa:Bir Sava┼č, ─░ki Muharebe (Mustafa Onur Yurdal)

11/06/2016 - 14:37 I.D├╝nya Sava┼č─▒ nda ┼×ii Ulemas─▒n─▒n Cihat Fetvalar─▒ ├çer├ževesinde Irak Cephesi (Ziya Abbas)

01/06/2016 - 06:23 Kut├╝lamare- Yarbay Mehmed Re┼čid Bey in G├╝nl├╝─č├╝ (─░. Bahtiyar ─░stekli)

23/05/2016 - 12:01 Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ├çanakkale Muharebelerinde Sa─čl─▒k Alan─▒ndaki Faaliyetleri (Ayhan Candan)

16/05/2016 - 07:38 Bir Osmanl─▒ Kurmay Subay─▒- Irakl─▒ K├╝rt Devlet Adam─▒, Mehmet Emin Zeki Bey in Ya┼čam ├ľyk├╝s├╝ (Tuncay Y─▒lmazer)

10/05/2016 - 13:00 Mezopotamya da Bir Sava┼č 1915-1916 Kut├╝lAmare ÔÇô Nikolas Gardner ( Tuncay Y─▒lmazer )

07/05/2016 - 07:31 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n ─░slam D├╝nyas─▒na Etkileri (Y├╝ksel Nizamo─člu)

30/04/2016 - 19:20 ├çanakkale Sava┼č─▒: Bir Siyasi M├╝cadele Alan─▒ (├ľzg├╝r ├ľzt├╝rk)

23/04/2016 - 19:13 25 Nisan 1915 Anzak ├ç─▒karmas─▒ ─░lk Saatleri ÔÇô Daha Erken M├╝dahale Edilebilir miydi? ( Ahmet Yurttakal )

17/04/2016 - 21:26 Maskirovka Harekat─▒ - K├╗tulAmare bir zafer midir? ( Tuncay Y─▒lmazer )

28/03/2016 - 11:20 Çanakkale Muharebelerinde Osmanlı Ordusunun Asker Kaybı (Ayhan Candan)

26/03/2016 - 09:55 E─čitimli Neslin Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ ile ─░mtihan─▒ ( Dr. Nuri G├╝├žtekin )

24/03/2016 - 10:00 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri G├╝├žtekin)

21/03/2016 - 06:35 ├çanakkale Seferberli─či: Sava┼č, E─čitim, Cephe Gerisi (Mustafa Sel├žuk)

17/03/2016 - 08:15 18 MART ├ľZEL - ├çanakkale Zaferi ve Cevat Pa┼ča (Ahmet Yurttakal)

22/02/2016 - 12:27 Gertrude Bell Irak Sınırını Çizen Kadın (Veysel Sekmen)

14/01/2016 - 08:43 ├çanakkale ┼×ehidi Feyzi ├çavu┼čÔÇÖun Zevcesi Zehra Han─▒m─▒n Padi┼čaha Mektubu (Osman Ko├ž)

23/12/2015 - 16:47 ├çanakkale Sava┼člar─▒nda Binba┼č─▒ Halis BeyÔÇÖe Ait Bir Ganimetin ├ľyk├╝s├╝ (Serdar Halis Ataksor)

10/12/2015 - 18:03 Mesudiye Z─▒rhl─▒s─▒n─▒n Dram─▒ (Cemalettin Y─▒ld─▒z)

06/12/2015 - 20:29 KutÔÇÖ├╝lamarenin T├╝rklere Tesliminden Sonra Irak ─░ngiliz Ordusunun Faaliyetlerine Dair Rapor (Haz. Serdar Halis Ataksor)

01/12/2015 - 10:11 10 A─čustos 1915 Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ H├╝cumu (Muzaffer Albayrak)

17/11/2015 - 21:09 Çanakkale Deniz Muharebelerinde Verilen Zayiatlar (Ahmet Yurttakal)

10/11/2015 - 05:19 Reis-i Cumhur Mustafa Kemal in Çanakkaleyi ziyaretleri (M. Onur Yurdal )

08/11/2015 - 22:04 Mustafa Kemal Pa┼čan─▒n Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin 1. D├╝nya Sava┼č─▒na giri┼čiyle ilgili g├Âr├╝┼člerine dair bir belge

Osmanl─▒ Devleti Umumi Harpte Tarafs─▒z Kalabilir miydi? - Yusuf Ak├žura (De─čerlendirme: Muzaffer Albayrak)