"Osmanl─▒lardan ─░ngilizlere Kud├╝sÔÇŁ kitab─▒n─▒n yazar─▒ Roberto Mazza ile s├Âyle┼či (Tuncay Y─▒lmazer )

Tarih: 07/01/2018   /   Toplam Yorum 4   / Yazar Ad─▒:      /   Okunma 5131

Kud├╝sÔÇśte milletinden, dininden ba─č─▒ms─▒z bir t├╝r "Pax-Ottomana" var m─▒yd─▒? Allenby'nin kampanyas─▒ 31 Ekim 1917'de ba┼člad─▒─č─▒nda Kud├╝s'teki genel hava┬á nas─▒ld─▒? Kud├╝sÔÇÖ├╝n d├╝┼čmesine Alman ve Avusturyalar─▒n tepkisi ne olmu┼čtu? ÔÇťOsmanl─▒lardan ─░ngilizlere Kud├╝sÔÇŁ kitab─▒n─▒n yazar─▒ Roberto Mazza ile konu┼čtuk.┬á Umar─▒m bu g├╝zel ├žal─▒┼čma T├╝rk├žeÔÇÖye ├ževrilir. (T.Y)┬á

 

 
Öncelikle görü┼čme teklifimizi kabul etti─činiz için te┼čekkür ederim, say─▒n Mazza. "Kudüs" adl─▒  çal─▒┼čman─▒z─▒ okudum. Mükemmel ve bilgilendirici. Umar─▒m Türkçe'ye de tercüme edilir. Böyle hassas bir konuyla ilgili objektif, iyi yaz─▒lm─▒┼č kaynaklara ihtiyac─▒m─▒z var. ─░lk soru; Kitab─▒n─▒zda 19. yüzy─▒l─▒n sonlar─▒ndan Birinci dünya sava┼č─▒na kadar Kudüs'teki Osmanl─▒ idari birimleri hakk─▒nda ayr─▒nt─▒l─▒ bilgi veriyorsunuz. Osmanl─▒ ar┼čivlerinde de çal─▒┼čm─▒┼čs─▒n─▒z. Kudüs‘te milletinden, dininden ba─č─▒ms─▒z bir tür "Pax-Ottomana" var oldu─čunu söyleyebilir miyiz?
 
 
En az─▒ndan Kudüs Sancak ve çevredeki idari birimler için bir tür 'Pax Ottomana' mevcuttu. Bunun iki ana varsay─▒ma dayand─▒─č─▒n─▒ söyleyebiliriz: ─░lk olarak 19. yüzy─▒l─▒n ortalar─▒ndan itibaren hat─▒r─▒ say─▒l─▒r derecede yabanc─▒  varl─▒─č─▒, Osmanl─▒'y─▒ bölgenin güvenli─čini sa─članmas─▒ ve ve iyi yönetilmesi konusunda te┼čvik etti. ─░kincisi, Kudüs'ün üç büyük din için kutsal bir yer oldu─ču gerçe─či, herhangi bir çat─▒┼čman─▒n yat─▒┼čmas─▒na katk─▒da bulundu. Son olarak, Tanzimat döneminden bu yana Osmanl─▒lar taraf─▒ndan uygulanan ve 1908 Devriminden sonra daha da geni┼čletilen reformlar─▒n toplumlararas─▒ mücadeleyi azaltan modern temsil mekanizmas─▒n─▒n geli┼čtirilmesine katk─▒da bulundu─čunu söyleyebiliriz. Bununla birlikte, her ┼čeyin harika oldu─čunu veya anla┼čmazl─▒k olmad─▒─č─▒n─▒ söylemek mümkün de─čil. Yerel yetkililer ve yerel liderler taraf─▒ndan kontrol alt─▒nda tutulan mücadelelere verece─čimiz örnekler var. Müslümanlara üstün bir statü kazand─▒ran Millet sistemi, di─čer toplumlar─▒n s─▒n─▒rl─▒ bir güce sahip oldu─čunun hat─▒rlat─▒lmas─▒ içindi,  çat─▒┼čma  durumunda  Hristiyanlar ve Yahudiler için mücadele zordu. Tüm topluluklar─▒ bir araya getiren, Pax Ottomana's─▒na yard─▒m eden bir ba┼čka d─▒┼č mekanizma kesinlikle Kapitülasyonlardan da - farkl─▒ biçimlerde – nefret etmekti. 
 
 
Çal─▒┼čman─▒zda ─░spanya'n─▒n Kudüs'teki sava┼č zaman─▒ konsolosu Conde de Ballobar'─▒n an─▒lar─▒na s─▒k s─▒k at─▒f yap─▒yorsunuz. Bildi─čim kadar─▒yla, an─▒lar─▒ ─░ngilizceye siz tercüme ettiniz. Bu kayna─č─▒n tarihçiler için önemi nedir?
 
Sava┼č s─▒ras─▒nda hizmet veren Kudüs'teki ─░spanyol konsolosunun (─░spanya o s─▒rada tarafs─▒zd─▒) günlü─čünü tercüme etti─čimde, tarihçilerin bunu nas─▒l kar┼č─▒layacaklar─▒ndan emin de─čildim. Yay─▒nland─▒─č─▒ndan  bu yana büyük ilgi gördü, ─░spanyol Konsolosu'nun  -hakk─▒nda çok az ┼čey bildi─čimiz - sava┼č zaman─▒ Kudüs'ü anlatt─▒─č─▒n─▒ belirten  profesyonel ve amatör tarihçiler taraf─▒ndan birçok kez at─▒fta bulunuldu.  
 
 
Allenby'nin kampanyas─▒ 31 Ekim 1917'de ba┼člad─▒─č─▒nda Kudüs'teki genel hava  nas─▒ld─▒? Osmanl─▒ yönetiminin sona erdi─čini hissettiler mi? Allenby'nin ordusu kutsal ┼čehre yakla┼č─▒rken Müslümanlar, H─▒ristiyanlar ve Yahudilerin farkl─▒ hisleri oldu─čunu söyleyebilir miyiz?
 
Genelleme yapmak zor, ancak Allenby taraf─▒ndan ba┼člat─▒lan sald─▒r─▒dan önce , ┼čehir sakinlerinin 1916 y─▒l─▒n─▒n sonuna kadar sava┼č dönemi politikalar─▒ndan bunald─▒─č─▒n─▒ söyleyebiliriz.  Kudüslü bir Osmanl─▒ askeri olan ─░hsan Tercüman  Osmanl─▒ yönetimine kar┼č─▒ hayli olumsuz hislerle doluydu.
 ve ┼čehrin ruh halini oldukça iyi yans─▒t─▒r. Yabanc─▒ i┼čgal  fikrinden kimse ho┼članm─▒yordu, ancak sava┼č─▒n, çekilen s─▒k─▒nt─▒lar─▒n sonu demekse,  ┼čehirdeki bütün topluluklar ─░ngilizleri kar┼č─▒lamaya memnuniyetle haz─▒rd─▒ diyebiliriz.
 
 
Baz─▒ ünlü Türk tarihçileri Alman ve Avusturya Kiliselerinin Aral─▒k 1917'de Kudüs'ün dü┼čmesini kutlad─▒─č─▒n─▒ iddia ediyor. Böyle bir kutlamadan bahseden herhangi bir kaynakla kar┼č─▒la┼čt─▒n─▒z m─▒? 
 
Hay─▒r, bu do─čru de─čil. Belki de bir tek yerel kilise bunu yapm─▒┼č olabilir, ancak gerçekle┼čmi┼čse -  büyükse bile - bu bir izole olayd─▒r. Özellikle Avusturyal─▒lar, Katolik Kilisesi'ne ba─čl─▒l─▒klar─▒ndan dolay─▒ kutsal ┼čehri terk etmekten mutlu de─čillerdi. Unutmayal─▒m ki Vatikan herhangi bir resmi pozisyon almad─▒. Baz─▒lar─▒n─▒n Osmanl─▒ yönetiminin sona ermesine önce sevinmekle birlikte ─░ngiliz yönetiminin ba┼člamas─▒ndan memnun olmad─▒─č─▒n─▒ söyleyebiliriz.
 
Her iki taraf için Aral─▒k 1917'de Kudüs'ün dü┼čmesinin dini anlam─▒ neydi? Almanlar ve Avusturyal─▒lar "Haçl─▒lar" terimini kulland─▒ m─▒?
 
“Haçl─▒ vurgusu”, Kudüs'ün i┼čgalinden hemen önce k─▒sa bir süre ve sonraki haftalarda devam eden  kendine has bir ─░ngiliz fenomeniydi. Bu konuda kapsaml─▒ bir çal─▒┼čmas─▒ bulunan Yosef Bar-Eitan  hakl─▒ olarak bunun sava┼č zaman─▒ propagandas─▒n─▒n bir parças─▒ oldu─čunu  gösterdi. ─░ngilizlerin Bat─▒ Cephesi'nde çok büyük kay─▒plar ya┼čad─▒klar─▒n─▒ hat─▒rlayal─▒m.  Filistin'den gelen haberler, yas tutan bir milletin dikkatini ba┼čka yöne çekecekti. 
 
 
Allenby'nin 1917 kampanyas─▒n─▒n ba┼č─▒nda yazm─▒┼čt─▒n─▒z, ─░ngiliz hükümetinin propagandas─▒  müslümanlara yönelikti. "Haçl─▒ Seferleri" ifadesinden kaç─▒n─▒lm─▒┼čt─▒. Hatta Times gazetesi, Allenby'yi ortaça─čda Haçl─▒ seferlerine kar┼č─▒ koyan kahraman Müslüman komutan─▒  Selahaddin'e benzetmi┼č.  ─░ngiliz D─▒┼či┼čleri Bakanl─▒─č─▒ Balfour deklarasyonundan sonra nas─▒l böyle bir propaganda yapabildi? Merak ediyorum do─črusu. Siz bunun Müslümanlar üzerinde etkili oldu─čunu dü┼čünüyor musunuz?
 
Müslümanlar─▒n Haçl─▒ Seferleri terimi ile ilgili olumsuz tepkisinden kaç─▒nmak anlam─▒na gelen ünlü D- Notu asl─▒nda, yerel halka k─▒yasla daha fazla ─░ngiliz Hintli Müslüman birliklerini hedef al─▒yordu. Politika, Filistin'deki olaylardan kaç─▒nmak için tasarlanm─▒┼čt─▒ ve Haçl─▒ seferi benzetmesini kullanan  ─░ngiliz gazeteleri Kudüs'e ula┼čamad─▒─č─▒ için gerçekte sorun de─čildi. D─▒┼či┼čleri bakanl─▒─č─▒na gelince, belli ki birçok aktörle u─čra┼čmak zorunda kald─▒klar─▒ndan çeli┼čkili propagandaya ┼ča┼čmamal─▒y─▒z. Bunun etkili olup olmad─▒─č─▒ndan emin de─čilim, ancak yerli halk─▒n Allenby’i kastederek ünlü El_Nebi efsanesini kulland─▒─č─▒ gerçe─či , ─░ngiliz i┼čgalini ilk birkaç ay─▒nda çok umursamad─▒klar─▒n─▒ dü┼čündürüyor. 
 
 
Bu çal─▒┼čmada verdi─činiz Geçmi┼č Osmanl─▒ Dönemi'nden Kudüs'ün ─░ngiliz yönetimine kadar olan nüfus istatistikleri, Yahudilerin ┼čehrin nüfusunun% 50'sini olu┼čturdu─čunu ortaya koyuyor. Dönemin Kudüs Yahudilerinin milliyetçilik ve siyonizme yakla┼č─▒mlar─▒ nas─▒ld─▒? Jabotinski gibi baz─▒ Siyonist entelektüellerin, Siyonizm'e ilgisiz olduklar─▒ için onlar─▒ küçümsediklerini yazm─▒┼čs─▒n─▒z. 
 
Sava┼č─▒n ba┼člang─▒c─▒na kadar Kudüs'te ya┼čayan Yahudilerin ço─ču farkl─▒ milletlere aitti, ancak büyük k─▒sm─▒ kendilerini siyonist olarak görmüyordu. Asl─▒nda bunlar muhafazakar dindar Yahudiydiler. Birço─ču Sefarad kökenli idi ve Arapça konu┼čuyordu. Bunun yan─▒s─▒ra oraya ta┼č─▒nan Avrupa Yahudileri de siyonizmi desteklemiyorlard─▒. Bu Yahudiler ço─ču zaman siyonistler taraf─▒ndan hor görülseler de siyonist propagandan─▒n hedefiydiler ve sava┼č sonras─▒nda ço─ču ideolojik nedenlerden ziyade pratik nedenlerle deste─če daha çok meyletti.
 
Ve tabi ki, Kudüs'ün önde gelen e┼čraf─▒ndan biri olan Hüseyni ailesiyle ilgili dü┼čüncelerinizi merak ediyorum?  Osmanl─▒ taraftar─▒ olduklar─▒n─▒ söyleyebilir miyiz? Cemal Pa┼ča ile olan ili┼čkileri nas─▒ld─▒?
 
Bu çok zor bir sorudur; ba─člam─▒na göre bir bak─▒ma Osmanl─▒ yanl─▒s─▒ ya da ─░ngiliz yanl─▒s─▒ oldu─čunu söyleyebiliriz. Ba┼čka bir deyi┼čle, büyük, güçlü ve yerle┼čik tüm aileler zaman─▒n beklenmedik olaylar─▒yla u─čra┼čmak zorunda kald─▒lar ve buna göre de de─či┼čtiler. Cemal ile olan ili┼čkilerine gelince,  yine Cemal çok fazla ┼čey söylemedi─činden ve söylemi┼č ve yazm─▒┼č olabilecekleri ar┼čivde iken, ar┼čivlere de eri┼čim olmad─▒─č─▒ndan bir ┼čey söylemek zor
 
Cemal Pa┼ča'n─▒n Araplara kar┼č─▒ uygulad─▒─č─▒ bask─▒ politikas─▒ gütmeseydi, sonuç farkl─▒ olur muyd─▒? Baz─▒ Arap tarihçileri, daha ho┼čgörülü ve uzla┼čt─▒r─▒c─▒ bir Türk yönetici ile Araplar─▒n ─░stanbul’a daha sad─▒k kalabileceklerini belirtiyor. 
 
Cemal'in bask─▒s─▒n─▒n imparatorlu─čun çökü┼čünü h─▒zland─▒rm─▒┼č olmas─▒ mümkün. Ancak belli ki, önünde sonunda Arap milliyetçili─či ─░stanbul'daki Osmanl─▒-Türk liderleri ile kar┼č─▒la┼čacakt─▒. ─░mparatorluk içerisinde otonom bir Arap dünyas─▒ kabul edebileceklerini söylemek zordur. 
 
Ve son soru. Trump uluslararas─▒ hassasiyeti görmezden geldi ve Kudüs’ü ─░srail'in ba┼čkenti olarak kabul etti. Trump'un Kudüs karar─▒yla ilgili ne söylemek istersiniz?
 
Trump, ─░srail, Amerikal─▒lar ve aç─▒kças─▒ Filistinliler dahil olmak üzere birço─ču için felâket olabilece─či kan─▒tlanm─▒┼č bir seçim yapt─▒. Bar─▒┼ča katk─▒da bulunaca─č─▒n─▒ söylemesinin mant─▒─č─▒n─▒ anlamak zor. E─čer Kudüs'ün yaln─▒zca ─░srail'in de─čil, gelecekteki Filistin devletinin de ba┼čkenti olaca─č─▒ yönünde aç─▒klama yapsayd─▒, bu tamamen farkl─▒ bir ifade türü olabilirdi. Trump'─▒n karar─▒ beklenmedik de─čildi, kampanyas─▒nda söylemi┼čti ve yapt─▒ da. AIPAC'─▒n, H─▒ristiyan Evanjeliklerin hatta belki de damad─▒n─▒n önemli rol oynad─▒─č─▒n─▒  tahmin edebiliriz, bilmiyoruz.  Ancak karar─▒n büyük bir yans─▒mas─▒ olacakt─▒r. Bar─▒┼č süreci en az─▒ndan iki devletli çözümler aç─▒s─▒ndan bitti. Amerika'n─▒n tek tarafl─▒ oldu─čunu aç─▒kça gösterdi (bugüne kadar Amerika ─░srail'i destekliyordu  ama i┼čgal ve illegal yerle┼čimlere hep ele┼čtirel bak─▒yordu. ; Son olarak Trump bir hata yapm─▒┼č olabilir, ancak tersine  iyi oldu. Herkes bunu konu┼čuyor ve Filistin'i kaç─▒n─▒lmaz bir konu haline getiriyor.
 
 
Yan─▒tlar─▒n─▒z için çok te┼čekkürler
 
Roberto Mazza, ─░rlanda,  Limerick Üniversitesi, Tarih bilimdal─▒nda ö─čretim üyesidir. 
 
 
Bu söyle┼činin ─░ngilizce versiyonu için t─▒klay─▒n─▒z: 
 


  5131 defa G├Âr├╝nt├╝lendi.

**********************

T├╝m yaz─▒, yorum ve i├žerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yay─▒mlanm─▒┼č olmalar─▒, bu g├Âr├╝┼čleri Tuncay Y─▒lmazer'in benimsedi─či anlam─▒na gelmez. Yorum b├Âl├╝m├╝ ├Âzg├╝r bir tart─▒┼čma ortam─▒ yaratmak i├žin vard─▒r. Ancak sald─▒rgan ve d├╝zeysiz yorumlar yay─▒nlanmayacakt─▒r. E─čer bu siteye ilk kez yorum yaz─▒yorsan─▒z, yorum kurallar─▒na g├Âzatman─▒z─▒ istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

KATEGOR─░DEK─░ D─░─×ER BA┼×LIKLAR

07/01/2018 - 20:43 "Osmanl─▒lardan ─░ngilizlere Kud├╝sÔÇŁ kitab─▒n─▒n yazar─▒ Roberto Mazza ile s├Âyle┼či (Tuncay Y─▒lmazer )

13/01/2017 - 19:02 ├çanakkale Sava┼č─▒ Belgeselleri Yap─▒mc─▒s─▒ G├Âkhan Tarkan Karaman ile s├Âyle┼či (Tuncay Y─▒lmazer)

10/10/2016 - 06:09 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒nda Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunda Futbol ÔÇô Melih ┼×abano─člu ile S├Âyle┼či 2 .B├Âl├╝m ÔÇô (Tuncay Y─▒lmazer)

05/10/2016 - 12:41 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒nda Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunda Futbol ÔÇô Melih ┼×abano─člu ile S├Âyle┼či 1.B├Âl├╝m ÔÇô (Tuncay Y─▒lmazer)

21/03/2015 - 17:04 ├çanakkale Sava┼člar─▒ ve Harp Tarihi Ara┼čt─▒rmalar─▒ Derne─či Ba┼čkan─▒ Kenan ├çelik ile S├Âyle┼či (─░smail Sabah)

20/03/2015 - 14:49 Avustralya SBS Radyosu T├╝rk├že B├Âl├╝m├╝nde 18 Mart ├çanakkale Zaferi Nedeniyle Yay─▒nlanan R├Âportaj

20/02/2015 - 08:27 Winston Churchill, ─░slam D├╝nyas─▒, T├╝rkler, ├çanakkale Sava┼č─▒ , Atat├╝rk ÔÇô Cambdrige ├ťniversitesinden Tarih├ži Warren Dockter ile S├Âyle┼či (Tuncay Y─▒lmazer)

03/02/2015 - 01:42 ÔÇťCihan Harbi i├žerik ve kapsam a├ž─▒s─▒ndan ├žok farkl─▒ bir sava┼čt─▒rÔÇŁ Birinci D├╝nya Sava┼č─▒nda Osmanl─▒ Seferberli─či ├ťzerine Y─▒ld─▒z Teknik ├ťniversitesiÔÇÖnden Mehmet Be┼čik├ži ile s├Âyle┼či ( Tuncay Y─▒lmazer )

21/01/2015 - 01:44 Gelibolu-Askeri felaketler bak─▒m─▒ndan 1. Cihan Harbindeki En Trajik ─░ngiliz cephesi- ├çanakkale Sava┼č─▒ Ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ Stephen Chambers ile S├Âyle┼či ( M.Onur Yurdal- Tuncay Y─▒lmazer )

17/11/2013 - 15:20 Gelibolu Ba┼č─▒ndan Sonuna Kadar Felaket Bir Hatayd─▒! Askeri Tarih├ži Peter Hart ile S├Âyle┼či ÔÇô M. Onur Yurdal (├çev. M.O Yurdal-K. Kabaday─▒)

23/04/2013 - 18:49 Tarih├ži-Yazar Muzaffer Albayrak ─░le S├Âyle┼či (Yunus Emre Tozal)

16/10/2010 - 23:26 25 Nisan 1915 Ar─▒burnu Anzak ├ç─▒karmas─▒ ├ťzerine ┼×ahin Aldo─čan ile S├Âyle┼či -2 (Tuncay Y─▒lmazer)

09/10/2010 - 21:02 25 Nisan 1915 Ar─▒burnu Anzak ├ç─▒karmas─▒ ├ťzerine ┼×ahin Aldo─čan ile S├Âyle┼či ÔÇô 1 (Tuncay Y─▒lmazer)

24/04/2009 - 13:41 Program Duyurusu ... (Tuncay Y─▒lmazer)

// 100. Y─▒l─▒nda II. Me┼črutiyet (ÔÇťDidar-─▒ H├╝rriyetÔÇŁ kitab─▒n─▒n yazar─▒ Sacit Kutlu ─░le S├Âyle┼či )-1. B├Âl├╝m

22/03/2008 - 23:53 Ar─▒burnu 1915 - Prof. Haluk Oral ile S├Âyle┼či ( Tuncay Y─▒lmazer )

22/12/2007 - 22:04 Tarihin Sar─▒kam─▒┼č Duru┼čmas─▒- Ramazan Balc─▒ S├Âyle┼čisi

14/09/2007 Osmanl─▒ Belgelerinde ├çanakkale Muharebeleri ÔÇô Muzaffer Albayrak ile S├Âyle┼či ( Tuncay Y─▒lmazer )

03/03/2007 Gen├ž Dergisi Mart Say─▒s─▒nda Tuncay Y─▒lmazer R├Âportaj─▒