Pomakların Çanakkale Ağıdı - Pesna (Ömer Arslan)

Tarih: 07/11/2017   /   Toplam Yorum 3   / Yazar Adı:      /   Okunma 1951

                 Çanakkale Savaşı, arkada gözü yaşlı analar, dul kadınlar, yetim evlatlar bıraktı. Çekilen acılar yüreklerde sızı, dudaklarda ağıt oldu. Kelimelerin kifayetsizliğinde ağıtlar dile getirdi yaşanan ızdırabı... Çanakkale Savaşı üzerine Anadolu'da birçok türkü ve ağıt söylendi. Bunların çoğu boşvermişliğin girdabında, birçok değerimiz gibi kaybolup gitti... Çanakkale'de Pomaklar da şehit oldular, gazi kaldılar.. Diller farklı söylese de, gönüller hep aynı tarifsiz acıyı yaşadı. 
                 Bütün bu boşvermişliğe rağmen hala içimizde yaşayan bir damar var ve son hatıra kırıntıları da toplanmaya çalışılıyor. Bu vesileyle Biga Elmalı köyünde Pomakların 102 yıldır Çanakkale Savaşları için söylediği bir pesnayı kayıt altına alma imkanı bulduk. Rukiye Kabak'tan (75) dinlediğimiz bu Pesna, Pomakların göç, seferberlik ve savaş sürecinde yaşamış oldukları acıları, kaybolan umutları ve hayalleri kendine özgü üslubuyla anlatmaktadır. (Ö.A.)

 

                  Her aile, mazlum bir şehidin kanlı hatırasıyla elemlidir. Kiminin oğlu, kiminin babası, kiminin de henüz kundakta olan ciğerparesi, bir hiç için, sadece Müslüman kanı dökmüş olmak için öldürülmüş...[1] 93 Harbi ile başlayıp Balkan Savaşlarıyla devam eden göç dalgası önce Payitahtı ardından bütün Anadolu coğrafyasını sardı. Yüz binlerce göçmen, bir gecede her şeyini arkasında bırakıp göz yaşları içinde bir meçhule sürüklendi. Evi, malı yağma edilen ahali, biçare canının peşine düştü yollara...

                  Rodop dağlarından gelen Pomakların bir kısmı Biga'nın mümbit topraklarına sığınıp, yurt edindiler. Biga'daki yerli halk, gelen göç kafilelerini karşılayarak evlerini açtı, ekmeklerini bölüştü. Ancak bu göç dalgası mevcut hanelere sığmayacak kadar büyüktü... Mektepler, camiler Biga'ya sığınan göçmenlerle doldu taştı... Hilal-i Ahmer Cemiyeti ve birçok hayır kurumu göçmenlere nakdi, barınma, yiyecek ve giyecek yardımlarında bulundu. Meslek sahibi olmaları ve iş kurmaları için yardımcı oldu. Pomaklar, Biga'da kurdukları 22 köyde, hayata tutunarak yaşadıkları acıları unutmaya çalıştı.

                 Ardı ardına yaşanan savaşlar, alınan yenilgiler hem askerde hem de halkta büyük bir moral bozukluğuna sebep oldu. Ahali, bir damla huzura muhtaç kaldı. Balkanlarda yaşadığımız trajedinin izleri silinmemişken bu kez de Birinci Dünya Savaşı başladı. 2 Ağustos 1914'te Seferberlik ilan edildi. Muhacirlere, yeni yurtlarına yerleşme ve uyum sağlama sürecini kolaylaştırmak için, göç ettikleri tarihten başlayarak altı yıl süreyle  muafiyet hakkı tanınmıştı. Fakat, Birinci Dünya Savaşının zor koşulları ve asker ihtiyacı nedeniyle bu süre üç aya kadar indirildi. Muhacir nüfusun gönüllü olarak orduya katılması teşvik edildi.[2] Osmanlı-Rus Harbi ve Balkan Savaşlarında doğdukları topraklar için kan döken Pomaklar, bu kez de  Çanakkale Savaşında yeni yurtları için savaşacaklardı...

                 Çanakkale Savaşı, arkada gözü yaşlı analar, dul kadınlar, yetim evlatlar bıraktı. Çekilen acılar yüreklerde sızı, dudaklarda ağıt oldu. Kelimelerin kifayetsizliğinde ağıtlar dile getirdi yaşanan ızdırabı... Çanakkale Savaşı üzerine Anadolu'da birçok türkü ve ağıt söylendi. Bunların çoğu boşvermişliğin girdabında, birçok değerimiz gibi kaybolup gitti... Çanakkale'de Pomaklar da şehit oldular, gazi kaldılar.. Diller farklı söylese de, gönüller hep aynı tarifsiz acıyı yaşadı. 

                 Bütün bu boşvermişliğe rağmen hala içimizde yaşayan bir damar var ve son hatıra kırıntıları da toplanmaya çalışılıyor. Bu vesileyle Biga Elmalı köyünde Pomakların 102 yıldır Çanakkale Savaşları için söylediği bir pesnayı kayıt altına alma imkanı bulduk. Rukiye Kabak'tan (75) dinlediğimiz bu Pesna, Pomakların göç, seferberlik ve savaş sürecinde yaşamış oldukları acıları, kaybolan umutları ve hayalleri kendine özgü üslubuyla anlatmaktadır. Pomakların bu değerli hatırasını bizimle paylaşan Rukiye Kabak'a, bu çalışmanın yapılmasında büyük destek veren Biga Pomaklar Derneği Başkanı İrfan Çınar'a ve değerli yönetim kurulu üyelerine teşekkür ederim. Çanakkale Savaşı üzerine söylenen birçok sözlü kaynağın yok olmadan, kayıt altına alınması gereği aşikardır. Bu konuda,  ülkemizdeki Müzik, Halk Kültürü ve Halk Edebiyatı konusunda çalışan araştırmacılara büyük sorumluluk düşmektedir.

Duydunuz mu ?

Liste liste haber geldi İstanbul'dan... Padişah'tan...[3]

Çok asker toplayacaklar.

Genç kuvvetli erkekleri topluyorlar.

Üç tane gemi hazırlamışlar.

Gemilerde bekarlar ve yeni evli adamlar var.

Anneler babalar başladı ağlamaya..

Ve genç gelinler de...

Küçük çocuklar da babalarına yalvarıyor:

Dur gitme babacığım gitme !

Gideceğim kızım gideceğim... Savaş başlıyor...

Komşular hepiniz hakkınızı helal edin.

Geri dönmeyeceğim...

Çanakkale bizim oluncaya kadar geri dönmeyeceğim !

Hasan abi[4] beni yazma, ben yeni evliyim.

Benim eşim.. o da benimle gelmek istiyor.

Gideceksin Mehmet, gideceksin !

Askerleri sen götüreceksin.

Bayrağı sen taşıyacaksın.

Askerler toplansın ve hemen gitsinler.

Köyden giderken bayrağı fazla yukarı kaldırma.

İhtiyar anneleri babaları yukardan görüp de daha fazla üzülmesinler.

Çanakkale'ye gittiklerinde savaş başlamıştı.

Silahlar patladı.

Toplar ateşe başladığında yerler sarsıldı, bütün camlar kırıldı.

İnsanlar da şehit düşüyor.

Dereler kan akıyor, denizler kanla doluyor.

Bombalar patladı ortadaki gavur gemisi vuruldu, yanmaya başladı.[5]

Bütün şehir yanmaya başladı.

Şehirdekilerin hepsi kaçtı.[6]

Genç Ayşe yolun ortasında doğum yapmaya kaldı.

Öteden Kara Tatar[7] gözüktü.

Tatarlar geldi ellerini arkadan bağladı.

Ayşe onlara yalvardı:

Kara Düşman Tatarı ellerimi çözün de çocuğumu doğurayım.

Ona salıncak kurayım.

Çocuğumu doğurayım adını Barış koyayım.

Ey annesinin güzel oğlu, ne zaman büyürsen götür beni.

Sor nerde Tatar köy varsa senin annen orda.  

Evlat evlat büyüyünce anneni aramayı unutma.

Nerde gavur köyü görürsen beni orda ara.

Kaçmaya başlayınca derin derelerden, yüksek tepelerden.

Derin bir kuyu buldular herkes eşyalarını attı.

İçlerinde Gelin Ayşe de vardı.

Eşyalarımı atayım derken bebeğini de attı...[8]

Ey komşular ben ne yaptım, çocuğumu attım !

Boş ver çocuğu, dedi  ihtiyar adamlar.

Çabuk gidelim nerde Pomak köy varsa orda konaklayacağız.

 

Rukiye Kabak'ın söylediği Pesnayı Pomakça aslından dinlemek için aşağıdaki bağlantıyı tıklayabilirsiniz:

https://youtu.be/3BQhs77lwaY

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



[1] Zağra Müftüsünün Hatıraları, Hüseyin Raci Efendi, Tercüman Yayınları, s.40-41

[2] Birinci Dünya Savaşında Osmanlı Seferberliği, Mehmet Beşikçi, Türkiye İş Bankası Yayınları, s.162

[3] Muhtarlıklara gelen seferberlik listelerinden bahsediliyor.

[4] Köyün Muhtarı. Seferberlik döneminde muhtarlar önemli yetkilerle donatıldı.

[5] 18 Mart Deniz Zaferinde Türk topçusunun batırdığı gemiler anlatılıyor.

[6] Çanakkale ve çevresindeki birçok yerleşim alanı savaştan dolayı büyük zarar görmüştür. Halk daha güvenli yerlere taşınmak zorunda kalmıştır.

[7] Eşkıya, düşman anlamında kullanıldığı değerlendirilmektedir.

[8] Samiha Ayverdi'nin Hatıralarla Başbaşa isimli eserinde geçen Kuyu hikayesiyle neredeyse birebir aynı olay anlatılmaktadır. Bu pesnada savaş ve göç sürecinde yaşanılanlar iç içe geçmiştir. Bu durum, sözlü anlatım geleneğinde olağan karşılanır. 


  1951 defa Görüntülendi.

**********************

Tüm yazı, yorum ve içerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yayımlanmış olmaları, bu görüşleri Tuncay Yılmazer'in benimsediği anlamına gelmez. Yorum bölümü özgür bir tartışma ortamı yaratmak için vardır. Ancak saldırgan ve düzeysiz yorumlar yayınlanmayacaktır. Eğer bu siteye ilk kez yorum yazıyorsanız, yorum kurallarına gözatmanızı istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

10513_Nuran ARSLAN 07-11-2017, 19:51:03
Türk milletini oluşturan Çanakkale zaferinde önemli yeri olan Musul, Kerkük, Şam, Bağdat gibi şehirlerin Çerkezler, Lazlar gibi Pomakların da hatırlanması hem milli değerler hem de edebi kültürümüz açısından çok önemli bir makale olmuş. Yazarın kendine özgü üslubunu anlatımındaki akıcılığı ayrıca takdire şayan. Dilerim daha nice kıyıda köşede kalmış değerlerimiz gün yüzüne çıkar.
 
10514_İsmail Sabah 08-11-2017, 06:31:22
Bigali bir pomak sehidin torunu olarak bu agidi ilk defa duydum. Bu sebeple Omer Arslan abime ne kadar tesekkur etsem az. Butun akrabalarimla paylastim. Bakin pomaklarin bir canakkale agidi varmis bende yeni ogrendim dedim. Hepsi merak ve heyecanla omer abimizin calismasina goz atiyor. Bu arastirma ayni zamanda Canakkale konusunda daha gizli veyahutta arastirmaya muhtac daha neler var sorusunu akillara getiriyor. Bu emegin karsiligi olmaz ama TESEKKURLER abi. Kalemine saglik.
 
10515_İrfan ÇINAR 08-11-2017, 09:03:20
Pomak,Çerkez,Laz,Yörük, Kumuk vs. ne olursa olsun Türklerin tarihinde birlikte geçirdikleri acı dolu savaş yıllarında vatanı savunma uğruna gözlerini kırpmadan, yaşına bakmadan, geride kalanlara ne olacak diye düşünmeden, bir cepheden daha yeni gelmiş, yeni evlenmiş olup olmadığına bakmadan oğulları, kocaları seve seve savaşa gönderen annelerin arkalarından diiler farklı da olsa duygu düşünceler aynı, yürekler aynı mırıltılarla yaktıkları ağıtlar yazılı olmasa da günümüze dek dilden dile söylene söylene ulaşmış Pomak ağıtlar vardır. Bu ağıtı söyleyen Pomak annemiz Biga Pomaklar Derneği Üyesi 75 yaşındaki Rukiye KABAK annemiz gibi daha niceleri yaşamaktadır. Kimişi pomakça pesna dediğimiz şarkıyla, kimisi de hala o acıları yüreğinde hissedip mani biçiminde söylerler. Ömer ARSLAN Hocamızın çabaları ile unutulmaya yüz tutmuş bu ağıtları ortaya çıkarmada gösterdiği gayretler için Derneğim adına, tüm Pomaklar adına teşekkür ediyorum.
Saygılarım İrfan ÇINAR
Biga Pomaklar Derneği Başkanı
 

KATEGORİDEKİ DİĞER BAŞLIKLAR

07/11/2017 - 18:30 Pomakların Çanakkale Ağıdı - Pesna (Ömer Arslan)

30/10/2017 - 18:41 25 Nisan 1915, Arıburnu Anzak Çıkarmasında 57.Alay’ın Conkbayırı’na İntikali – Yeniden Değerlendirme ( M. Şahin Aldoğan )

17/10/2017 - 11:31 Prof. Dr. Christopher Bell'in yeni eseri Churchill and the Dardanelles üzerinden bir inceleme: Churchill Çanakkale Savaşlarının tek sorumlusu mudur?

09/09/2017 - 05:40 Florence Nightingale’in Eli Anadolu’ya da Değmişti-Kırım Savaşından Unutulan İlk Prefabrik Hastane: Erenköy (Renkioi) (Mustafa Onur Yurdal)

22/08/2017 - 07:18 Kuşatma ve Esaretin Adı KÛTULAMÂRE Esir Bir İngiliz Subayın Anıları - Edward W.C. Sandes -(Muzaffer Albayrak)

09/08/2017 - 18:07 19. Tümen Kurmay Başkanı İzzettin Çalışlar’ın Çeşitli Konferans ve Yayınlarında Conkbayırı Süngü Taarruzu (Melike Bayrak-Mustafa Onur Yurdal)

27/07/2017 - 13:33 Çanakkale’nin Filistin’deki Yansıması 2.Bölüm - 2.Gazze Muharebesi (Tuncay Yılmazer )

11/07/2017 - 10:07 Çanakkale’nin Filistin’deki Yansıması : Gazze Muharebeleri ( 1.Bölüm) (Tuncay Yılmazer)

22/05/2017 - 05:29 Müstahkem Mevkii’nin Anafartalar’daki Sesi - Küçük Anafartalar Topları (Bayram Akgün)

09/05/2017 - 08:12 Kûtulamâre Kuşatması’ndan Esarete Yüzbaşı Sandes’in Hatıraları - Çev. Tuncay Yılmazer

02/05/2017 - 11:45 İzmir-Bayındır İlçesinden Çanakkale Harbine Katılanlar (Necat Çetin)

28/04/2017 - 08:49 Kûtulamâre Zaferi 1916 (Muzaffer Albayrak – Vahdettin Engin)

23/04/2017 - 21:24 Türk Ordusu’nda Künye Uygulamasına İlişkin İlk Girişimler ve İlk Künyelerle İlgili Kısa Bilgiler (The First Attempts On The Use Of Identity Tags In Turkish Army And Information About The Early Identity Tags) (Burhan SAYILIR)

13/04/2017 - 05:43 Müstahkem Mevki’nin Kara Savunması İçin Top Desteği Sağlaması (Bayram Akgün)

07/04/2017 - 14:30 Çanakkale Muharebelerinde İdari ve Lojistik Faaliyetler (Ayhan Candan)

06/04/2017 - 19:17 Kabataş Erkek Lisesi 1.Büyüteç Tarih Öğrenci Sempozyumu (8-9 Nisan 2017)

04/04/2017 - 21:12 Resmi Belgelere (Nüfus Ölüm-Genelkurmay-Kayıtsız Ölüm Defterleri) Göre İzmir - Beydağ Şehitleri (Necat Çetin-A.Levent Ertekin)

31/03/2017 - 07:25 Çanakkale nin Şehit Kalemleri (İsmail Sabah)

27/03/2017 - 19:43 Çanakkale Müstahkem Mevkii’ye Bağlı Top Mermisi Çeşitleri (Bayram Akgün)

25/03/2017 - 20:58 GeliboluyuAnlamak Özel- 100. Yılında Gazze Muharebeleri Kahramanlarını Anıyoruz (Tuncay Yılmazer)

17/03/2017 - 21:15 18 Mart Özel Makalesi - Yaşayanların Ağzından 18 Mart Boğaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

16/03/2017 - 08:51 18 Fotoğrafla Çanakkale Boğaz Muharebesi 18 Mart 1915 - 18 March 1915 Dardanelles Assault with 18 photographs (Ahmet Yurttakal)

13/03/2017 - 05:47 Çanakkale Muharebeleri’nde Bir Hile: Sahte Toplar (Bayram Akgün)

07/03/2017 - 04:27 Çanakkale Zaferi’nden Mescid-i Nebevi’ye (Enver Paşa’nın 1916 Filistin-Hicaz ziyareti) (Tuncay Yılmazer)

23/02/2017 - 07:48 Gelibolu Savunması Bir Karargâh Çalışması - General G.S. Patton (Haluk Oral)

09/02/2017 - 06:24 İkinci Kirte Muharebesi (6-8 Mayıs 1915 Taarruzları) (Yücel Özkorucu)

31/01/2017 - 12:29 Türk Boğazları Meselesi (Ayhan Candan)

24/01/2017 - 05:39 Kanlı Bir Mendil Hikayesi (Ömer Arslan)

19/01/2017 - 10:32 Irak Cephesinde Gönüllü Kahramanlar Osmancık Taburu (Muzaffer Albayrak)

23/12/2016 - 20:32 Atlas Tarih Dergisi Aralık-Ocak Sayısında 1916 Sina Filistin Hicaz Cephesi (Tuncay Yılmazer)

13/12/2016 - 07:23 Birleşik Harekat Tecrübesi Olarak Cihan Harbinde Türk-Alman Askeri İttifakı (Gültekin Yıldız)

02/12/2016 - 20:23 Çanakkale Kara Muharebelerinde Ağıl Dere (Şaban Murat Armutak)

15/11/2016 - 11:48 Çanakkale de Bir Melek Hanım (Muzaffer Albayrak)

01/11/2016 - 05:41 Çanakkale Kara Muharebelerinde Asma Dere (Şaban Murat Armutak)

24/10/2016 - 06:55 42. Alay / Gelibolu 1915 - Ahmet Diriker (Oğuz Çetinoğlu)

10/09/2016 - 11:12 Seddülbahir Kahramanı Bigali Mehmet Çavuş (Ömer Arslan)

03/07/2016 - 14:42 Çanakkale’den 100. Yılında Somme’a:Bir Savaş, İki Muharebe (Mustafa Onur Yurdal)

11/06/2016 - 14:37 I.Dünya Savaşı nda Şii Ulemasının Cihat Fetvaları Çerçevesinde Irak Cephesi (Ziya Abbas)

01/06/2016 - 06:23 Kutülamare- Yarbay Mehmed Reşid Bey in Günlüğü (İ. Bahtiyar İstekli)

23/05/2016 - 12:01 Osmanlı Devleti’nin Çanakkale Muharebelerinde Sağlık Alanındaki Faaliyetleri (Ayhan Candan)

16/05/2016 - 07:38 Bir Osmanlı Kurmay Subayı- Iraklı Kürt Devlet Adamı, Mehmet Emin Zeki Bey in Yaşam Öyküsü (Tuncay Yılmazer)

10/05/2016 - 13:00 Mezopotamya da Bir Savaş 1915-1916 KutülAmare – Nikolas Gardner ( Tuncay Yılmazer )

07/05/2016 - 07:31 Birinci Dünya Savaşının İslam Dünyasına Etkileri (Yüksel Nizamoğlu)

30/04/2016 - 19:20 Çanakkale Savaşı: Bir Siyasi Mücadele Alanı (Özgür Öztürk)

23/04/2016 - 19:13 25 Nisan 1915 Anzak Çıkarması İlk Saatleri – Daha Erken Müdahale Edilebilir miydi? ( Ahmet Yurttakal )

17/04/2016 - 21:26 Maskirovka Harekatı - KutülAmare bir zafer midir? ( Tuncay Yılmazer )

13/04/2016 - 05:30 Çanakkale Savaşları ve Barbaros’un Batışı (İsmail Bilgin)

28/03/2016 - 11:20 Çanakkale Muharebelerinde Osmanlı Ordusunun Asker Kaybı (Ayhan Candan)

26/03/2016 - 09:55 Eğitimli Neslin Birinci Dünya Savaşı ile İmtihanı ( Dr. Nuri Güçtekin )

24/03/2016 - 10:00 Birinci Dünya Savaşı nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri Güçtekin)

21/03/2016 - 06:35 Çanakkale Seferberliği: Savaş, Eğitim, Cephe Gerisi (Mustafa Selçuk)

17/03/2016 - 08:15 18 MART ÖZEL - Çanakkale Zaferi ve Cevat Paşa (Ahmet Yurttakal)

11/03/2016 - 06:49 Zaferi Kanla Yazan Fındıklılı Mehmet Muzaffer (İsmail Bilgin)

02/03/2016 - 12:48 Kut’ül Amare Zaferi -2 (İsmail Bilgin)

29/02/2016 - 11:29 Kut’ül Amare Zaferi -1 (İsmail Bilgin)

22/02/2016 - 12:27 Gertrude Bell Irak Sınırını Çizen Kadın (Veysel Sekmen)

14/01/2016 - 08:43 Çanakkale Şehidi Feyzi Çavuş’un Zevcesi Zehra Hanımın Padişaha Mektubu (Osman Koç)

23/12/2015 - 16:47 Çanakkale Savaşlarında Binbaşı Halis Bey’e Ait Bir Ganimetin Öyküsü (Serdar Halis Ataksor)

10/12/2015 - 18:03 Mesudiye Zırhlısının Dramı (Cemalettin Yıldız)

06/12/2015 - 20:29 Kut’ülamarenin Türklere Tesliminden Sonra Irak İngiliz Ordusunun Faaliyetlerine Dair Rapor (Haz. Serdar Halis Ataksor)

01/12/2015 - 10:11 10 Ağustos 1915 Conkbayırı Süngü Hücumu (Muzaffer Albayrak)

17/11/2015 - 21:09 Çanakkale Deniz Muharebelerinde Verilen Zayiatlar (Ahmet Yurttakal)

10/11/2015 - 05:19 Reis-i Cumhur Mustafa Kemal in Çanakkaleyi ziyaretleri (M. Onur Yurdal )

08/11/2015 - 22:04 Mustafa Kemal Paşanın Osmanlı Devleti’nin 1. Dünya Savaşına girişiyle ilgili görüşlerine dair bir belge

Osmanlı Devleti Umumi Harpte Tarafsız Kalabilir miydi? - Yusuf Akçura (Değerlendirme: Muzaffer Albayrak)

Nazım’ın Dayısı Çanakkale Şehidiydi (Melih Şabanoğlu)

Çanakkale Destanının Ölümsüz Efsaneleri (Osman Koç)

21/10/2015 - 04:02 100 Yıl Sonra İlim Heyeti Çanakkale’de Programı

17/10/2015 - 11:50 Çanakkale Savaşı'nın Kanada'da Bıraktığı İzler (Birol Uzunmehmetoglu)

27/09/2015 - 16:01 1917 Yılında Hicaz Cephesi:Arap İsyanının Yayılması ve Medine’nin Tahliyesi Programı (Yüksel Nizamoğlu)

22/09/2015 - 13:07 III. Kolordu’nun Çanakkale Muharebeleri’ne Hazırlanış Süreci (İsmail Bilgin)

15/09/2015 - 04:28 Kutü-l Amare Kahramanı Halil Kut Paşa (Enes Cifci)

11/08/2015 - 04:07 Türkiye Büyük Savaş a Nasıl Girdi? ( Emre Kızılkaya )

29/07/2015 - 03:30 1915 Gelibolu Harbi Günlüğü- Kazım Şakir (İ. Bahtiyar İstekli)

07/07/2015 - 02:49 Suyu Arayan Adamların Öyküsü - Millete Deva Olmak , Osmanlı Savaş Esirleri, TIP ve Milliyetçilik ( 1914-1939 ) -Yücel Yanıkdağ (Tuncay Yılmazer)

30/06/2015 - 03:55 Tarih, Otobiyografi ve Hakikat Yüzbaşı Torosyan Tartışması ve Türkiye’de Tarih Yazımı (Derleyen: Bülent Somay)

21/06/2015 - 16:34 Türklere Esir Olmak (Doğan Şahin)

23/05/2015 - 04:36 Çanakkale Savaşı

16/05/2015 - 15:30 İtilaf Devletleri Askerlerinin Gözüyle Çanakkale

12/05/2015 - 12:50 Muaveneti Milliye Muhribi Torpito Zabiti Ali Haydar Öztalay (Çimen Yüksel)

09/05/2015 - 08:24 Osmanlılar ve Ermeniler / Bir İsyan ve Karşı Harekâtın Tarihi (Edward J. Erickson)

03/05/2015 - 15:39 Neuve Chapelle’den Gelibolu’ya: Bir Askeri Planın Gelibolu’da Uygulamaya Konulması ( Mustafa Onur Yurdal )

28/04/2015 - 03:52 Cephe Arkadaşı Çanakkale Cephesi

25/04/2015 - 03:07 Çanakkale Müstahkem Mevkii Bataryalarının 25 Nisan 1915 ‘teki Rolü (Bayram Akgün)

24/04/2015 - 15:07 25 Nisan 1915 üzerine Gelibolu’yu Anlamak’ta çıkmış makalelerden seçmeler (Tuncay Yılmazer)

18/04/2015 - 17:10 Çanakkale Şehitleri Listesinde Ezineli Yahya Çavuş’un Adı Yok (Osman Koç)

10/04/2015 - 00:06 Kıyamet Koptuğunda - Hasan Cevdet Bey

03/04/2015 - 01:36 Rusya’daki 90.000 Osmanlı Savaş Esiri ve Sarıkamış Muharebesi (Yücel Yanıkdağ)

27/03/2015 - 17:57 Bir Hikayenin Daha Sonu: Topçamlar Tabyası (Bayram Akgün)

14/03/2015 - 07:57 Düşmana Korku Salan Efsanevi İntepe Topçularından Topçu Üsteğmen Mehmet Ali Bey (Muzaffer Albayrak)

11/03/2015 - 02:38 Seddülbahir’de Yalnız Top-210/40’lık Roon Topu (Bayram Akgün)

01/03/2015 - 13:31 Çanakkale Muharebeleri’nin İdaresi, Komutanlar - Strateji (Ed.: Lokman Erdemir, Kürşat Solak)

24/02/2015 - 17:39 Çanakkale Cephesinde Bir Damla Su İçin- Gelibolu Yarımadasında Jeoloji ve Muharebe İlişkisi ( İsmail Bilgin )

15/02/2015 - 17:55 Hashtag Tarih Dergisi Şubat 2015 Sayısında Kitap Değerlendirme Yazısı

08/02/2015 - 07:11 “Hafız Hakkı Paşanın Sarıkamış Günlüğü” Kitabıyla İlgili Mülahazalar (İsmail Bilgin)

// Bir Asır Sonra Ermeni Tehciri ve Çanakkale Üzerine… 100. Yıl Nasıl Anılmalı? (Tuncay Yılmazer)

23/12/2014 - 08:24 Sarıkamış İhata (Kuşatma) Harekâtı (İsmail Bilgin)

17/12/2014 - 02:24 Kut ül Amare Zaferi (Necmettin Özçelik)

08/12/2014 - 18:22 1. Dünya Harbi

06/12/2014 - 13:44 The Water Diviner – Son Umut Filminin Galasından Notlar… ( Tuncay Yılmazer )