18 Mart ├ľzel Makalesi - Ya┼čayanlar─▒n A─čz─▒ndan 18 Mart Bo─čaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

Tarih: 17/03/2017   /   Toplam Yorum 3   / Yazar Ad─▒:      /   Okunma 5333

Saat 11.15ÔÇÖi g├Âsterdi─činde┬áTriumph muharebe gemisi, Anadolu yakas─▒ndaki Halileli s─▒rtlar─▒na 13 bin metreden ilk ate┼či a├žt─▒. ─░ntepe'deki 12 cmÔÇÖlik muhasara bataryas─▒ ate┼če kar┼č─▒l─▒k verdi. Bu ilk mermiyle ├çanakkale┬áBo─čaz Muharebesi┬ába┼člam─▒┼čt─▒.
Birle┼čik Filonun A hatt─▒n─▒n en b├╝y├╝k gemisi Queen Elizabeth Anadolu Hamidiye Tabyas─▒ÔÇÖn─▒ ate┼č alt─▒nda tutarken, Agememnon Rumeli Mecidiye Tabyas─▒n─▒, Lord Nelson Namazgah Tabyas─▒n─▒, ─░nflexible ise Rumeli Hamidiye Tabyas─▒n─▒ kendine hedef se├žmi┼č, buralar─▒ b├╝t├╝n g├╝├žleriyle aral─▒ks─▒z ate┼č alt─▒na alm─▒┼člard─▒. 380 milimetrelik g├╝lleler, d├╝┼čt├╝kleri yerlerde derin ├žukurlar a├ž─▒yor, topra─č─▒n alt─▒n─▒ ├╝st├╝ne getiriyordu. Gemilerin, tabyalar─▒n menzilleri d─▒┼č─▒nda olmas─▒ bu ate┼če kar┼č─▒l─▒k verilmesine imk├ón vermiyor, ara s─▒ra tabyalardan askerin ┼čevkini art─▒rmak i├žin ate┼č a├ž─▒lsa da hedefin ├žok berisinde denize d├╝┼č├╝p, sadece b├╝y├╝k bir su k├╝tlesini metrelerce havaya kald─▒r─▒yordu.


Bu ┼čiddetli Bo─čaz muharebesinde T├╝rk taraf─▒ndaki kahramanlar neler ya┼čad─▒, nas─▒l kahramanl─▒klar g├Âsterdi? Gelin muharebeyi ya┼čayanlar─▒n a─čz─▒ndan dinleyelim.(A.Y.)

 

18 Mart 1915 sabah─▒ Limni Adas─▒’na gelen General Hamilton, Mondros Liman─▒’nda gördü─čü manzaray─▒ “Hayat─▒mda o kadar çok sava┼č gemisi ve yard─▒mc─▒ gemilerin bir arada topland─▒─č─▒n─▒ hiç görmemi┼čtim” diyerek tasvir etmi┼čti. Toplanan gemiler sabah Queen Elizabeth z─▒rhl─▒s─▒ndan çekilen i┼čaret flamas─▒yla harekete geçti─činde saatler 08.15’i gösteriyordu. Amiral John de Robeck komutas─▒ndaki Müttefik Filosu a─č─▒r yenilgi alaca─č─▒ Çanakkale Bo─čaz─▒’na do─čru h─▒zla ilerliyordu.

Saat 11.15’i gösterdi─činde Triumph muharebe gemisi, Anadolu yakas─▒ndaki Halileli s─▒rtlar─▒na 13 bin metreden ilk ate┼či açt─▒. ─░ntepe'deki 12 cm’lik muhasara bataryas─▒ ate┼če kar┼č─▒l─▒k verdi. Bu ilk mermiyle Çanakkale Bo─čaz Muharebesi ba┼člam─▒┼čt─▒.

Birle┼čik Filonun A hatt─▒n─▒n en büyük gemisi Queen Elizabeth Anadolu Hamidiye Tabyas─▒’n─▒ ate┼č alt─▒nda tutarken, Agememnon Rumeli Mecidiye Tabyas─▒n─▒, Lord Nelson Namazgah Tabyas─▒n─▒, ─░nflexible ise Rumeli Hamidiye Tabyas─▒n─▒ kendine hedef seçmi┼č, buralar─▒ bütün güçleriyle aral─▒ks─▒z ate┼č alt─▒na alm─▒┼člard─▒. 380 milimetrelik gülleler, dü┼čtükleri yerlerde derin çukurlar aç─▒yor, topra─č─▒n alt─▒n─▒ üstüne getiriyordu. Gemilerin, tabyalar─▒n menzilleri d─▒┼č─▒nda olmas─▒ bu ate┼če kar┼č─▒l─▒k verilmesine imkân vermiyor, ara s─▒ra tabyalardan askerin ┼čevkini art─▒rmak için ate┼č aç─▒lsa da hedefin çok berisinde denize dü┼čüp, sadece büyük bir su kütlesini metrelerce havaya kald─▒r─▒yordu.

Bu ┼čiddetli Bo─čaz muharebesinde Türk taraf─▒ndaki kahramanlar neler ya┼čad─▒, nas─▒l kahramanl─▒klar gösterdi? Gelin muharebeyi ya┼čayanlar─▒n a─čz─▒ndan dinleyelim.

 

Donanma geliyor

            ─░lk söz Müstahkem Mevki Komutan─▒ Cevat Pa┼ča’n─▒n. 18 Mart günü sabah─▒ hat─▒ras─▒nda: “…O sabah Kilitbahir' deki k─▒taat─▒m─▒ tefti┼če gidecektim. Geç yatmama ra─čmen erken kalkm─▒┼čt─▒m. Hava güzel, aç─▒k, gökte küçük bir bulut bile yok. Deniz sakindi. Karargâha geldim. Kar­┼č─▒ma emir çavu┼čum Bekir ç─▒kt─▒:

– “Pa┼čam! ─░leri tarassudun telefonda maru­zat─▒ varm─▒┼č”, haberini verdi. ─░çeri girdim. Nöbetçi tarassut zabiti (Bozcaada önlerinde bir kaç dü┼č­man gemisinde baz─▒ faaliyet mü┼čahede edildi─čini) bildirdi. Erkân─▒harbim Selahaddin Adil Bey’i bularak (bu havalide bir tayyare ke┼čfi) yapt─▒r­mas─▒n─▒, kar┼č─▒ya geçip Kilitbahir’e tefti┼č için gide­ce─čimi bildirdim. Ve motorla hareket ettim”

Cevat Pa┼ča kar┼č─▒ya geçti─činde Kurmay Ba┼čkan─▒ Selahaddin Adil Bey hemen hava ke┼čfi yapt─▒r─▒r. Binba┼č─▒ Schneider ve Yüzba┼č─▒ Serno uçu┼člar─▒n─▒ tamamlad─▒ktan sonra Bozcaada arkas─▒nda gemilerin Bo─čaz’a do─čru yakla┼čt─▒klar─▒n─▒ haberdar ederler. Bu raporun özünü Selahaddin Adil Bey hemen Cevat Pa┼ča’ya bildirir. Selâhattin Adil, dürbününü ile dü┼čman donanmas─▒n─▒n geli┼čini izler.  O s─▒rada arkas─▒nda bek­leyen emir çavu┼ču Bekir'e gözü ili┼čir. Onu biraz endi┼čeli görünce:  

—    Nen var Bekir Çavu┼č, biraz telâ┼čl─▒s─▒n?

—    Bir┼čeyim yok beyim. Hani dü┼čman ge­liyor da. Bu cevaba koca asker:

—    Gelsinler Bekir Çavu┼č. Onlar─▒ lây─▒k ol­du─ču gibi kar┼č─▒lar─▒z, cevab─▒n─▒ verir.

 
                                      Cevat Pa┼ča ve Selahattin Adil

Cevat Pa┼ča 18 Mart sabah erkenden Kirte (Alç─▒tepe) bölgesindeki birlikleri tefti┼č için Kilitbahir’e geçer ve olanlar─▒ ┼čöyle anlat─▒r:

"O sabah Kilitbahir’deki tabyalar─▒ gezdim. O esnada 19 ncu F─▒rka Kumandan─▒ olan Kaymakam Mustafa Kemal Bey'le beraberdik. Kirte'ye gittik. Bu s─▒rada dü┼čman donanmas─▒n─▒n bo─čaza do─čru ilerlemekte oldu─čunu gördük. Gemilerin alm─▒┼č oldu─ču tertibata nazaran bunun alel'ade bir hareket olmad─▒─č─▒na kâni olarak hemen Alç─▒ Tepeye do─čru geri döndük. Bu anda ilk taarruz mermisi ba┼č─▒m─▒z─▒n üzerinden geçerek Alç─▒ Tepeye sapland─▒. Hemen Maydos'a hareketle Mustafa Kemal Bey’den ayr─▒larak Çanakkale'ye döndüm".

 

Bu ziyareti Maydos M─▒nt─▒ka Komutan─▒ Yarbay Mustafa Kemal ┼čöyle anlat─▒r:

“ O gün Kilitbahir'de bulunan Cevat Pa┼ča Hazretleri Maydos'ta karargâh─▒ma gelmi┼čti. Kendisine Seddülbahir m─▒nt─▒kas─▒ndaki tertibat─▒ göstermek üzere beraber Kirte’ye gittik. Oraya vard─▒─č─▒m─▒z zaman dü┼čman donanmas─▒n─▒n Kirte ve Alç─▒tepe istikametinde açt─▒─č─▒ ate┼čin alt─▒nda kald─▒k. Mezkûr m─▒nt─▒kan─▒n muhafazas─▒na memur alay─▒n kumandan─▒na icabeden talimat─▒ ┼čifahiyyeyi verdim. Ve Cevat Pa┼ča ile birlikte vazife ba┼č─▒nda bulunmak için Maydosa'a döndük".

 

Y─▒ld─▒z Tabyas─▒’nda görevli Doktor Behçet Sabit Bey:

“Saat 11.10: Uzaktan top sesleri i┼čitilmeye ba┼člad─▒. ┼×imdi de Kumkale önünde gümbürtü. Mesafenin uzakl─▒─č─▒, sesleri “pav”lar, “kav”lar, “bov”lar biçiminde i┼čittiriyor. Seslerle birlikte Halileli’nde toprak ve duman sütunlar─▒ yükseliyor. Sahada bir ┼čey yok.”

─░ntepe topçu grubunda görevli bir topçu subay─▒ da günlü─čüne muharebenin ilk anlar─▒n─▒ ┼čöyle naklediyordu:

 

“On alt─▒ z─▒rhl─▒ Bo─čaz’a hücum ettiler. Ate┼č açt─▒k. On mermi kadar att─▒k. Yirmi be┼č kadar torpido ve birçok tahtelbahirler, torpil aray─▒c─▒lar, elli be┼č adet gemi olmak ┼čart─▒yla bize hiç bakmay─▒p do─čru Erenköyü'ne kadar gittiler. Bombard─▒mana ba┼člad─▒lar. Ate┼č hedef taksimi ettiler. Ba┼č gösteremedik. Yan ate┼čiyle bizleri berbat etti…

Ate┼č edece─čiz, fakat bir tane büyük amiral gemisi kar┼č─▒ istikametimizde durdu. Toplar─▒n─▒ bize çevirdi. Ate┼če haz─▒r duruyor. Ate┼č edemedik. Telefonla haber verdiler.

Bir tane z─▒rhl─▒ batt─▒. ─░ki tanesinin cephanesi[nin] ate┼člendi─čini haber verdiler. Bir torpido yanlar─▒na gidip askerini alacakm─▒┼č. Onun da bat─▒r─▒ld─▒─č─▒n─▒ söylediler. Badehu ate┼če ba┼člad─▒k.

Bir torpidonun k─▒ç taraf─▒ndan ikinci topun atm─▒┼č oldu─ču merminin isabetiyle yaraland─▒─č─▒n─▒ gördüm. Bizleri büyük z─▒rhl─▒ gene yan ate┼čine çevirdi. Aman ya Rabbi! Nas─▒l anlatay─▒m, ┼čiddetli surette etrafta toprak b─▒rakmad─▒. Bas─▒m─▒za geçirdi. Parçalar bir taraftan, mahfuz mahallerinden ç─▒kamad─▒k. Bizim yan─▒m─▒zda seri ate┼člerin cephanesi ate┼člendi. Dü┼čmandan ziyade kendi cephanemizden korktuk.”

 

Mermi sa─čana─č─▒ alt─▒nda muharebe

Dü┼čman donanmas─▒ olanca gücüyle sald─▒r─▒yordu. Att─▒─č─▒ mermilerle devasa çukurlar aç─▒yordu. Bu mermi sa─čana─č─▒nda askerlerimiz cesaret ve metanetle görevlerini ifa ediyorlard─▒.

 

Anadolu Hamidiye Tabyas─▒nda görevli Te─čmen Adil Efendi mermi sa─čana─č─▒n─▒ ve Anadolu Hamidiye Tabyas─▒ndaki patlamay─▒ ┼čöyle naklediyor:

 

“Bizim bataryaya do─čru bir sa─čanak daha ba┼člad─▒. Bir mermi ba┼č─▒m─▒z─▒n çok yak─▒n─▒ndan geçerek geride ve ┼×ubat bombard─▒man─▒nda y─▒k─▒lm─▒┼č k─▒┼člam─▒z─▒n enkaz─▒ üstüne dü┼čtü, odunlar─▒ havaya f─▒rlatt─▒, yan─▒mdaki Alman subay─▒n─▒n kolunu dürttüm ve biz de ┼čimdi böyle havaya f─▒rlarsak gibi bir i┼čaret yapt─▒m, gülü┼čtük. Bu tebessümün izleri yüzümüzden henüz silinmemi┼čti ki müthi┼č bir ┼čey oldu. Bunu size nas─▒l anlatay─▒m, nas─▒l tarif edeyim bilmem ki… Müthi┼č bir ┼čey, gö─čün y─▒k─▒lmas─▒ gibi bir ┼čey… O dakikada art─▒k ne Alman subay─▒n─▒, ne de dünyay─▒ görebildim. Aya─č─▒m─▒n alt─▒ndaki yer kayd─▒ ve ben evvelâ bir karanl─▒─ča, sonra bir ate┼č içine dald─▒m. Tam yan─▒m─▒za isabet eden bir 38’lik gülle cephaneli─čin dam─▒n─▒ delmi┼č, içeri dü┼čmü┼č ve beni de arkas─▒ndan sürüklemi┼čti. Evvelâ mermi, arkas─▒ndan da ben içeriye. Nereye biliyor musunuz? Otuz sekizlik bir mermi ile beraber bizim cephanelerin bulundu─ču cephaneli─čin içine.

Fakat her yan─▒m─▒ sarm─▒┼č ate┼čin içerisinde bir yere gidemiyordum, esasen k─▒p─▒rdayacak halim de yok. Biraz sonra bu ate┼č içinde benim ad─▒m─▒ ba─č─▒ran sesi i┼čitiyorum. Cevap veremiyorum, yaln─▒z üzerimdeki bir insan cesedinin yukar─▒ çekildi─čini hissediyorum, bütün kuvvetimle bu cesede yap─▒┼č─▒yorum, beni de beraber çekiyorlar ve dünya yüzüne ç─▒kar─▒yorlar. Gözümü aç─▒yorum, her yeri k─▒pk─▒z─▒l ve kan içinde görüyorum.”

 

                                    Seyit Onba┼č─▒

Çanakkale denince en çok tan─▒nan kahramanlardan birisi Seyit Onba┼č─▒'d─▒r. 18 Mart Bo─čaz muharebesi günü görevli bulundu─ču Rumeli Mecidiye tabyas─▒nda vinci bozulan topun 190 ile  215 kiloluk mermilerini s─▒rtlayarak kahramanl─▒─č─▒n─▒ göstermi┼čtir.  ─░┼čte Seyit Onba┼č─▒'n─▒n bu inan─▒lmaz hikâyesini 1936 y─▒l─▒nda bir gazeteciye verdi─či mülakatta bizzat sava┼č─▒ ┼čöyle anlat─▒yor:

"Dü┼čman gemileri güdük ay─▒n (┼×ubat─▒n) son günlerinde biryol Bo─čaz'─▒ zorlam─▒┼č ve boyunun ölçüsünü alm─▒┼čt─▒. 18 Mart günü idi. Ben Kilitbahir Mecidiye Tabyas─▒ndaki uzun 24'lüklerin üçüncü topunda idim. Ortal─▒k yeni a─čar─▒yordu. Tarassudlar bo─čaz─▒n a─čz─▒nda dü┼čan gemilerinin bugün fazlala┼čmakta oldu─čunu kumandana bildiriyordu. Bizim her┼čeyimiz tekmildi. Tam saat sekizde Bo─čaz taraf─▒ndan do─čru bir gümbürtü koptu amma bu evvelkilerine hiç benzemiyordu. Dü┼čman bu sefer çok ┼čiddetli ate┼č açm─▒┼čt─▒. Biz de mukabele ediyorduk. Bir aral─▒k bizim tabyay─▒ buldurur gibi oldu. Önce birkaç gülle tepemizden a┼čarak denize dü┼čtü. Sonra önümüzde deniz sular─▒n─▒ minareler gibi havaya kald─▒rd─▒. Bir aral─▒k toz duman içinde kald─▒k. Ortal─▒k az─▒c─▒k yat─▒┼č─▒nca ne oldu ki diye bir bak─▒nd─▒m. 38'lik bir dü┼čman mermisi bizi biraz körlemi┼č. Büyük bir çukur açarak sa─ča sola zarar yapm─▒┼čt─▒. Topun mataforas─▒ (vinci) k─▒r─▒lm─▒┼č, ihtiyat mermi yolunu bozmu┼čtu. As─▒l yol sa─člamd─▒, yaln─▒z toprak alt─▒nda kalm─▒┼čt─▒. Topumuza çok ┼čükür bir zarar olmam─▒┼čt─▒. Hemen yolu temizledik, toprak alt─▒nda kalan çavu┼čumuzu kurtard─▒k amma ondan ümit kalmam─▒┼čt─▒. Sade soluyordu o kadar; onu hemen geriye gönderdik. Bu s─▒rada kumandan bir k─▒r─▒lan matafora koluna, bir de Bo─čaz'a do─čru bak─▒yordu. Ben de bakt─▒m Bo─čaza do─čru. Ne göreyim, dü┼čman gemileri a─č─▒r a─č─▒r içeri do─čru girmiyor mu? Hemen geriye f─▒rlayarak araba üzerinde duran koca merminin ba┼č─▒nda boyunlar─▒n─▒ bükmü┼č bak─▒nmakta olan arkada┼člar─▒ aralad─▒m. Bir kere mermiyi kucaklayacak oldum, ya─čl─▒ oldu─čundan elimden kayd─▒. Elimi biraz topraklayarak bir dizimi yere koydum ve mermiyi s─▒rtlad─▒m. Kendimi topun a─čz─▒nda buldum. Merdivenleri ilk defa nas─▒l ç─▒kt─▒─č─▒m─▒ hat─▒rlayam─▒yorum. Gene a┼ča─č─▒ atlayarak ikinci, üçüncü dördüncü mermileri s─▒ra ile ta┼č─▒maya ba┼člad─▒m. K─▒sa bir zaman sustuktan sonra aslan topumuz gene gürlemeye ba┼člam─▒┼čt─▒. Dördüncü mermiyi att─▒ktan biraz sonra idi, Goncasuyu tarassut (gözetleme) mevkii iki mermimizin isabetini bildirmi┼čti. Bu haberi de duyduktan sonra bana gülleler ufak bir saman çuval─▒ kadar yenik (hafif) geliyordu.

Bir aral─▒k kumandan:

─ Art─▒k yeter, yoruldun Seyit. Gel bak dü┼čman kaç─▒yor, diye beni tarassut mevkiine ça─č─▒rd─▒.

─ ┼×unu da ç─▒karay─▒m beyim gelirim, dedim. Ve son gülleyi de ç─▒kard─▒m. Sonra kumandan─▒n yan─▒na vard─▒m. Sanki denizin üzeri yan─▒yordu. Sa─čda solda iki gemi, kara dumanlar, k─▒z─▒l alevler içinde yana yana bat─▒yordu. Bu s─▒ra biri daha tutu┼čtu. Arkadakiler dönmeye bile vakit bulamadan geri geri giderek Bo─čazdan ç─▒kt─▒lar. Benim görebildi─čim bu kadard─▒. ─░leride, bizim Rumeli yakas─▒nda kimbilir neler oluyordu. Sonradan ö─črendik ki dü┼čman─▒n be┼č gemisi batm─▒┼č ve yaln─▒z bize o gün dü┼čman gemileri 723 mermi sallam─▒┼čt─▒. Öte yan─▒n─▒ siz dü┼čünün. Bu kadar gürültüde bize çok az zarar olmu┼čtu. Amma o gün ak┼čamüzeri denizden epey de bal─▒k toplam─▒┼čt─▒k."

 

 Bouvet z─▒rhl─▒s─▒ bat─▒yor

            Bo─čazda muharebe tüm ┼čiddetiyle devam ediyordu. Türk tabyalar─▒ a─č─▒r hasar alm─▒┼č topçular─▒n mukavemeti azal─▒yordu. Saat 13.55’i gösterdi─činde Bouvet z─▒rhl─▒s─▒nda topçu mermileri isabetiyle bir patlama oldu. Büyük patlaman─▒n ard─▒ndan gemi may─▒na çarparak batmaya ba┼člad─▒. ─░┼čte Bouvet’nin bat─▒┼č─▒ sava┼č─▒n k─▒r─▒lma an─▒ olmu┼čtu. Sava┼č Türk taraf─▒ lehine dönü┼čmü┼čtü. O anlar─▒ ya┼čayanlar ┼čöyle aktaracakt─▒r.

 

Cevat Pa┼ča;

“Bouvet’nin bat─▒┼č─▒ ve Frans─▒z filosunun peri­┼čan vaziyeti bütün kale mensuplar─▒n─▒n manevi­yat─▒n─▒ yükseltti. Onlara yeni bir kuvvet ve kud­ret verdi.”

 

Selahaddin Adil;

“Saat 14'te bulundu─čumuz yerden Bouvet'in batmakta oldu─ču görülüyordu. Hepimizin yüzünde bir ümit tebessümü belirmi┼č, sabahtan beri gitgide artan yüre─čimizdeki a─č─▒rl─▒kta bir gev┼čeme hissetmi┼čtik.”

 

Goncasuyu Telsiz-Telgraf ─░stasyonunda Yedek Subay Tevfik R─▒za bu anlara çok ┼ča┼č─▒rm─▒┼č ve günlü─čüne ┼čöyle yazm─▒┼čt─▒r:

“Allah’─▒m! Bu ne böyle? Bir gemi ate┼č al─▒yor. Bat─▒yor. ─░ki mermi isabet etti. Ufak bir patlama. Di─čer yüzlercesinin aras─▒nda fark edilmiyor. Gemi may─▒na çarp─▒yor. Titanic’in buzda─č─▒na çarpmas─▒ misali, 16.000 tonluk gemi sulara gömülüyor. Önce burnu bat─▒yor. Sonra k─▒ç k─▒sm─▒ su yüzüne ç─▒k─▒yor ve suya gömülüyor. Küçük siyah bir noktayken k─▒sa sürede tamamen suya gömülüyor. Deniz av─▒n─▒ yutuyor.”

 

Bouvet’nin bat─▒┼č─▒na ┼čahit olanlardan biri de Anadolu Hamidiye Tabyas─▒nda görevli Te─čmen Adil Efendi idi.

“Bouvet’nin batmas─▒ bize, manevî büyük bir kuvvet vermi┼čti. Fakat maddî kuvvet fazlala┼čmam─▒┼čt─▒. Toplar─▒m─▒zdan birço─ču ate┼č edemiyordu. Cephane azalm─▒┼čt─▒. Fakat fazlala┼čan manevî kuvvetle ate┼č edemeyen toplar─▒n mermilerini ötekilerin yan─▒na ta┼č─▒t─▒yoruz ve bu yava┼č ate┼čli toplardan beklenemeyecek bir süratle ate┼č ediyoruz.”

 

So─čanl─▒dere bataryalar─▒nda Zabit Namzedi Kemal Efendi Bouvet’in batt─▒─č─▒n─▒ gören Türk askerlerinin mutlulu─čunu ┼čöyle anlat─▒yordu:

“Bouvet’nin üzerindeki infilâklar─▒ ben kendi gözümle gördüm ve takip etmek imkân─▒n─▒ buldum. Birbiri arkas─▒na iki müthi┼č infilâk. Sonra yan yatt─▒ ve k─▒sa bir zamanda bat─▒p gitti. Denizin üzeri panay─▒r yeri gibi insanla doldu.

Bouvet’nin batt─▒─č─▒n─▒ gördükten sonra efrad─▒ yerlerinde tutamad─▒k. Birden amplasman─▒n önüne f─▒rlad─▒lar, ba─čr─▒┼čan, kucakla┼čan, sevinçten gözya┼člar─▒ dökenin haddi hesab─▒ yok. Sonra yorgunluk, korku gibi ┼čeylerden de eser kalmad─▒.

Bu ┼čevkle bütün bataryalarda ate┼č ┼čiddetlendi. Su üstündeki infilâk sütunlar─▒ artt─▒.”

 

So─čanl─▒dere set bataryalar─▒nda görevli batarya kumandan─▒ Yüzba┼č─▒ ┼×emsettin (Çamo─člu) bu manzaray─▒ tepeden izlemi┼č ve askerlerine müjdelemi┼čtir:

 

“Bouvet'in 35,5 santimetrelik toplar─▒m─▒zdan ald─▒─č─▒ tam bir isabetle bordas─▒nda müthi┼č ve korkunç bir infilâk─▒n koptu─čunu ve akabinde bir yang─▒n ç─▒kt─▒─č─▒n─▒ ve bunun birkaç defa sönüp tekrar parlad─▒─č─▒n─▒ büyük bir   sevinçle   gördüm.  

 

Batar­yam─▒z─▒n sa─č─▒ndaki Karanfil Burnu’nu geçerek gözümüzün önünden kay─▒p oluyordu. Büyük bir heyecan yaratan bu e┼čsiz manzaray─▒ kaç─▒rmamak ve Bouvet’in bat─▒┼č─▒n─▒ doya doya seyredebilmek için, içimde do─čeyitan ┼čiddetli ve vazgeçilmez bil arzuya dayanamayarak, dü┼čman─▒n ya─čd─▒rd─▒─č─▒ ate┼č ve mermi sa─čanaklar─▒ alt─▒nda her tehlikeyi göze alm─▒┼č ve kendimden geçmi┼č bir halde, gözetleme yerimden bir ok gibi f─▒rlad─▒m ve Karanfil Burnu tepesine ko┼čarak t─▒rmanmaya ba┼člad─▒m. Tepeye ç─▒kt─▒─č─▒m zaman gördü─čüm manzara gerçekten her Türk'ün gö─čsünü sevinçli bir gururla kabartacak canl─▒ ve hiç unutulmayacak bir tablo idi. Bo4uvet art─▒k yan yatm─▒┼č hemen hemen batmak üzere idi. Bir kaç saniye içinde bütün gövdesi deniz sath─▒na intibak etti. Önce ba┼č taraf─▒, sonra da   dümen k─▒sm─▒ denize gömülerek (600) küsur mürettebat─▒yla sular içinde gözden kay─▒p olup gitti. Güvertesi üzerinden denize dökülmü┼č olan on be┼č ki┼čiden maada bütün er ve subaylar─▒ ile birlikte Bouvet z─▒rhl─▒s─▒, Türkün y─▒k─▒c─▒ ve yok edici darbesine u─čram─▒┼č ve ortadan silinmi┼čti.      

Bu manzara kar┼č─▒s─▒nda içimi dolduran ta┼čk─▒n bir sevinç içinde ellerimi semaya kald─▒rarak: "Ey Ulu Tanr─▒m, sana binlerce ┼čükür! Böyle daha nice manzaralar─▒ görmeyi bana nasip eyle, diyerek yalvard─▒m." (Nitekim bundan sonrada nice nice harp ve nakliye gemilerinin çe┼čitli durumlarda bat─▒┼člar─▒n─▒ görmek nasip oldu.)

Bataryama döndü─čüm zaman, gözetleme yerimden, megafonla top ba┼č─▒nda bulunan er ve subaylar─▒ma Bouvet’in batt─▒─č─▒n─▒ müjdeledim. Bu müjdem kar┼č─▒s─▒nda, bataryam─▒ Tanr─▒'ya do─čru, büyük sevinç ve ┼čükran seslerinin yükseldi─čini ve bir alk─▒┼č tufan─▒n─▒n koptu─čunu duydum.”

 

Irrest─▒ble z─▒rhl─▒s─▒ bat─▒yor

 

Saat 16.00 s─▒ralar─▒nda Türk tabyalar─▒ndan -bilhassa Anadolu Hamidiye Tabyas─▒ndan- aral─▒ks─▒z ate┼č yiyen Irresistible z─▒rhl─▒s─▒nda büyük bir patlama meydana geldi. Daha sonra sancak ba┼č omuzlu─čundan bir may─▒na çarpt─▒. Ba┼č torpido dairesi tamamen suyla doldu ve gemi yan yatarak pruvas─▒ suya gömülmeye ba┼člad─▒.

 

So─čanl─▒dere’de batarya kumandan─▒ Yüzba┼č─▒ ┼×emsettin, Irrest─▒ble z─▒rhl─▒s─▒n─▒n bat─▒┼č─▒n─▒ da görmü┼č ve ┼čunlar─▒ naklediyordu:

Biraz sonra saat 15.30'a do─čru, kar┼č─▒m─▒zda Akyarlar hizas─▒nda, ─░ngiliz z─▒rhl─▒s─▒ Irresistible’─▒n makine dairesine bir mermi isabet etmi┼č ve bu sakatlanma yüzünden hareket edemeyecek bir durumda kalan bu z─▒rhl─▒, bacas─▒ndan mütemadiyen istim sal─▒vermeye ba┼člam─▒┼čt─▒. Dikkatimi çok çeken bu durumdan sonra, z─▒rhl─▒n─▒n ate┼čini kesti─čini, dümen taraf─▒ndaki güvertesi üzerine bütün mürettebat─▒n─▒ toplad─▒─č─▒n─▒, grandi di­re─čine band─▒ralar çekerek imdat istedi─čini   gördüm.   Biraz sonra olanca h─▒zlar─▒yla z─▒rhl─▒ya   yakla┼čan   dü┼čman   torpido muhripleri, geminin bütün mürettebat─▒n─▒ alarak   çarçabuk çe­kilip gittiler ve z─▒rhl─▒y─▒ bombo┼č b─▒rakt─▒lar.”

 

Y─▒ld─▒z Tabyas─▒’nda görevli Doktor Behçet Sabit Bey, Irrest─▒ble’nin bat─▒┼č─▒n─▒ hat─▒ra defterine ┼ču sözlerle yazm─▒┼čt─▒:

 

“16.20: Obüslerin önünde bulunan iki bacal─▒ya [Irresistible] bir mermi isabet etti ve gemiyi dumanlara bo─čdu. Bir çeyrek var, oldu─ču yerde bacalar─▒ndan beyaz istimler ç─▒kar─▒yor. Bir torpidobot ona do─čru ko┼čuyor. Sahada öyle, m─▒hlanm─▒┼č duruyor!

Torpidobot yana┼čt─▒. Küçük bir motorbot, torpidobotun yan─▒nda duruyor. Z─▒rhl─▒ hâlâ bacalar─▒ndan istim b─▒rakarak feryat ediyor. Obüsler de mermilerle yard─▒m─▒na ko┼čuyor! Büyük bir isabet... Art─▒k sahadan silinecek bütün bütün. Obüslerin biri Erenköy sahili ile köyü ate┼č içinde b─▒rak─▒yor. Fakat isabet alan hâlâ yerinde say─▒yor.

Yaral─▒ z─▒rhl─▒ oldu─ču yerde oraya buraya dönmek istiyor. Ba┼č─▒ ezilmi┼č, kuyru─ču kopmu┼č y─▒lan gibi k─▒vran─▒p duruyor, ba┼čaram─▒yor!

Ne anla┼č─▒lmaz bir his, insan─▒n sava┼č─▒n orta yerindeyken bile güldü─čü dakika oluyor. ─░┼čte s─▒hhiye onba┼č─▒s─▒ Mehmed'in; "Efendi, onun kumandan─▒ mumandan─▒ da hap─▒ yutmu┼čtur. Cavla─č─▒ çekecek temelli!" deyi┼či...

Onuncu isabet de alevler ç─▒kart─▒rken, hedef beyaz köpüklerin kollar─▒nda, siyah dumanlarla kayboldu. Herhalde son nefesini veriyor.”

 

Dardanos Bataryas─▒n─▒n kahramanca mücadelesi ve Üste─čmen Hasan ve Te─čmen Mevsuf’un ┼čehadeti

 

Donanma ile k─▒yas─▒ya mücadele eden Dardanos Bataryas─▒, yo─čun bombard─▒man alt─▒nda ate┼čini kesmeyerek dü┼čmana en çok zarar verdiren batarya olmu┼čtu. Dardanos’u sükût ettirmeye niyetlenen Queen Elizabeth, 38’lik devasa toplar─▒yla tabyaya kar┼č─▒ müthi┼č bir baraj ate┼či açt─▒. Ortal─▒─č─▒ yerle bir eden bombard─▒man s─▒ras─▒nda batarya efrad─▒ s─▒─č─▒naklara al─▒nd─▒─č─▒ndan dolay─▒ can kayb─▒ ya┼čanmasa da etraf─▒ toz ve toprakla dolan toplar i┼člemez hale gelmi┼č, telefon irtibat─▒ da kesilmi┼čti. O an─▒ ve sonras─▒nda ya┼čananlar─▒ ve Hasan ve Mevsuf Efendilerin ┼čehadetini Dardanos Bataryas─▒ ─░kinci Tak─▒m Subay─▒ Te─čmen ─░smail Hakk─▒ Bey (Ustumar) hat─▒ralar─▒nda ┼čöyle anlat─▒r:

 

 “Tam bu s─▒rada müthi┼č bir patlama oldu. Her taraf─▒m─▒z toz duman içinde kald─▒. Ta┼č, toprak, tahta, kalas parçalar─▒ havada uçu┼čuyor. Sonra da üzerimize dü┼čüyordu.

― “Dikkat çocuklar! Koruyun kendinizi,” diye ba─č─▒rd─▒m.

Üstümüz tamamen aç─▒k s─▒─č─▒nacak bir yer yoktu. Arif birden:

― “Beyim, bu mermi bizim tarassud taraf─▒na dü┼čtü galiba!” dedi ve oraya yürüdü. Arif do─čru tahmin etmi┼čti. O taraftan birkaç inilti kula─č─▒ma geldi. Tak─▒ma:

― “Ate┼č kes!” Kumandas─▒ vererek tarassut mahalline ko┼čtum.

Yakla┼čt─▒kça etraftaki enkaz fazlala┼č─▒yordu. Arif’e yeti┼čtim. Yan─▒ndan tarassud mahalline girdi─čim zaman gördü─čüm manzara kar┼č─▒s─▒nda adeta kan─▒m dondu. Kumandan─▒m─▒z Hasan Bey, Mülaz─▒m Mevsuf Bey ve çok sevdi─čim ni┼čangâh çavu┼čumuz Yozgatl─▒ Yunus ┼čehit olmu┼člar kanlar içinde enkaz─▒n aras─▒nda yat─▒yorlard─▒. Tam alt─▒ metre mesafeye dü┼čen bir 38’lik bu üç kahraman arkada┼č─▒m─▒z─▒ bizden ay─▒rm─▒┼čt─▒. Tarassut yerinin önünde çukur açan bu u─čursuz mermi arka tarafta da büyük hasar yapm─▒┼č buradaki vazifeli dokuz erimiz de ┼čehit olmu┼člard─▒. Az ilerde be┼č erimiz de yaralanm─▒┼č ┼čehit arkada┼člar─▒n─▒n aras─▒nda inildeyerek sa─ča sola davran─▒yorlard─▒. Hemen yard─▒mlar─▒na ko┼čtuk, s─▒hhiyeler geldi. Yaralar─▒ sar─▒ld─▒. A┼ča─č─▒ya indirilip nakliye arabalar─▒ ile hastaneye yollad─▒m onlar─▒. Tekrar tarassut yerine dönerek ┼čehitlerin üzerlerini beyliklerle örttüm.”

 

┼×ehit haberleri Cevat Pa┼ča’ya ula┼čm─▒┼čt─▒r. Cevat Pa┼ča Dardanos bataryas─▒n─▒ kontrole gelir ve  ┼čehit olan subaylar─▒n yan─▒ ba┼č─▒nda durur. O anlar─▒ Te─čmen ─░smail Hakk─▒ Bey (Ustumar) anlat─▒yor:

 Pa┼ča üzerleri örtülü ┼čehitleri gö­rünce. Birden sert bir ┼čekilde topland─▒ vaziyet ald─▒. Bu kahraman ölüleri selâmlad─▒. Sonra e─čil­di. Yüzlerini açarak bakt─▒:

Fedakâr evlâtlar─▒m, büyük rütbeyi al­d─▒n─▒z. Ruhunuz ┼čad olsun, dedi.

- Gözlerinden ya┼č damlalar─▒ dü┼čüyordu. Birkaç damla da ┼če­hitlerin üzerine akt─▒. Yava┼čça örtüleri yüzleri­ne örttü. Do─čruldu… Tekrar vaziyet alarak on­lar─▒ selâmlad─▒ktan sonra bize döndü:

- Ç─▒kal─▒m. Bir de d─▒┼čar─▒s─▒n─▒ görelim çocuk­lar, diyerek önümüzden geçti. Merminin açt─▒─č─▒ çukuru, etraftaki tahribat─▒ görüp ┼×ehid erlerin yan─▒na geldi. Bu ┼čehitleri de tazim ile selâm­lad─▒ktan sonra hepsinin ayr─▒, ayr─▒ yüzlerini aç­t─▒. Ve:

-  Benim Kahraman çocuklar─▒m, derken yine gözlerinden ya┼člar yuvarlan─▒yordu. Onla­r─▒n da yüzlerini örttü ve tekrar selâmlayarak. Oradan ayr─▒ld─▒. A┼ča─č─▒ya inerken bize:

—    Çocuklar ben tertibat ald─▒m. ┼×imdi ara­balar ve Alay ─░mam─▒ gelecek ┼čehitlerle me┼čgul olacaklar. Yaral─▒lar─▒ ne yapt─▒n─▒z?

—    ─░lk sarg─▒lar─▒n─▒ yapt─▒r─▒p Hastaneye yol­lad─▒k Pa┼čam, dedim.

—    ─░çlerinde a─č─▒r olan var m─▒?

—    Biri a─č─▒r di─čerleri hafiftir, cevab─▒n─▒ ver­dim.

—    ┼×imdi onlar─▒ da hastanede görürüm, dedi birlikte tabyaya indik. Efrad tak─▒mlar halinde toplanm─▒┼člard─▒. Onlar─▒ selâmlayan Pa┼ča:

—    Ba┼č─▒n─▒z Sa─č olsun. Evlatlar─▒m.

—    Sa─č olun Pa┼čam.

—    Kahraman arkada┼člar─▒n─▒z, en büyük mertebeye erdiler. Onlar yatt─▒kça Cenab-─▒ Hak sizlere ömür ihsan buyursun. Onlar─▒n intikam─▒n─▒ ald─▒n─▒z evlâtlar─▒m...

 

18 Mart’─▒n en k─▒ymetli an─▒

 Y─▒llar sonra General Cevat Çobanl─▒ Pa┼ča’ya 18 Mart gününün en k─▒ymetli an─▒ soruldu─ču zaman: "O gün güne┼čin son ─▒┼č─▒klar─▒yla bo─čazdan peri­┼čan halde ç─▒kmakta olan dü┼čman filosunun gö­rünü┼čü idi"…

Cevab─▒n─▒ verdikten sonra ┼čunlar─▒ ilâve etmi┼čtir:

“ Hatta O gece tabyalardaki bütün efrad gündüz ki müthi┼č yorgunlu─ča ra─čmen gece sabaha kadar çal─▒┼čarak tabyalar─▒n─▒n harap olan yerlerini tamir etmi┼čler, toplar─▒ gömüldükleri toprak y─▒─č─▒nlar─▒ndan ç─▒karm─▒┼č, temizlemi┼č ve ertesi gün ate┼če haz─▒r vaziyete getirmi┼člerdi.

Her ihtimali nazar─▒ dikkate alarak ertesi güne haz─▒rlanm─▒┼čt─▒k. Ben de bu çal─▒┼čmalar─▒n bir kaç─▒na gittim. Herkes o kadar büyük bir gay­retle çal─▒┼č─▒yordu ki yorulduklar─▒n─▒ hissettikleri­mi âdeta cebren oturtup dinlenmelerini teminedebiliyordum…. Bunun için baz─▒ yerlere gideme­dim. Yanlar─▒nda bulunmam onlar─▒n daha fazla yorulmalar─▒na sebep oluyordu.”

 

Kurmay Ba┼čkan─▒ Selahaddin Adil ise 18 Mart’ta kazan─▒lan büyük zaferde en büyük övgünün ate┼č alt─▒nda y─▒lmadan mücadele eden erlere ait oldu─čunu ┼čöyle ifade eder:

“18 Mart’ta ba┼čar─▒n─▒n en mühim noktas─▒ erlerin ve subaylar─▒n vazifedeki fedakârl─▒─č─▒d─▒r. Gerek Anadolu Hamidiyesi’ni tutan Alman ve Türk askerleri gerek Rumeli Hamidiye ve Mecidiye, Namazgâh tabyalar─▒ ve merkez grubu efrad─▒ bütün gün vazifeleri ba┼č─▒ndan ayr─▒lmam─▒┼člar ve elinden hizmet gelmeyen ya┼čl─▒ askerlerimiz su ta┼č─▒mak, ezan okumak vesair suretle maneviyat─▒ yükseltmeye çal─▒┼čm─▒┼člard─▒r.

Mecidiye tabyas─▒ üç defa ate┼č alt─▒nda askerini de─či┼čtirmi┼čti. Malzemenin k─▒ymeti ne olursa olsun iyi kullan─▒l─▒r ve azim ve iman ile maksada do─čru yürütülürse ba┼čar─▒ya ve neticeye ula┼čmak mümkün olur.  Her zaman maneviyat─▒n─▒, inanc─▒n─▒ kuvvetli bulunduran taraf─▒n muvaffak olaca─č─▒na, 18 Mart Muharebesi güzel bir misal te┼čkil eder.”

 Sonuç olarak 18 Mart 1915 günü nice ad─▒z kahramanlar─▒n yazd─▒─č─▒ bu destan Türk milletine zafer olarak arma─čan olmu┼čtur. O ak┼čam dü┼čman donanmas─▒n─▒n çekili┼čini seyreden Müstahkem Mevki Komutan─▒ Cevat Pa┼ča’n─▒n son sözü ┼ču olmu┼čtur:

“Gittiler… Geçemediler… Geçemeyecekler!”

 

Ahmet YURTTAKAL
ayurttakal@gmail.com

 

 KAYNAK

 

  1. Albayrak, Muzaffer. Çanakkale Kahramanlar─▒, Kültür ve Turizm Bakanl─▒─č─▒ Yay─▒nlar─▒, Ankara 2015.
  2. Birinci Dünya Sava┼č─▒’nda Çanakkale Cephesi (Amfibi Harekat), V’inci Cilt I’inci Kitap, Gn. Kur ATASE Ba┼čkanl─▒─č─▒ Yay─▒nlar─▒, Ankara 2012.
  3. Birinci Dünya Harbi’nde Türk Harbi  Deniz Harekât─▒, c.VIII , Gn. Kur Bas─▒mevi Ankara 1976.
  4. Cumhuriyet gazetesi, 23 A─čustos 1936, s. 6.
  5. G─▒yas Yetkin, “Yaratanlar─▒n A─čz─▒ndan 18 Mart 1915 Çanakkale Zaferi” Türkiye Eski Muharipler Cemiyeti Yay─▒nlar─▒.  Ankara 1966.
  6. Hamilton Ian. Gelibolu Günlü─čü, (çev. O. Özde┼č), Hürriyet Gazetesi Yay─▒n─▒, ─░stanbul 1972.
  7. Tevfik R─▒za Bey, Çanakkale Günlükleri, K─▒rklareli Üniversitesi, V. T. Do─čruöz, E. Y. Yücetürk,  R. Gündo─čdu, K─▒rklareli 2012.
  8. Yazman, M. ┼×evki, Cephaneniz Yoksa Süngünüz Var, (Yay. Haz.Tuncay Y─▒lmazer) Yeditepe Yay─▒nevi, ─░stanbul 2007.
  9. Yurttakal, Ahmet. Cevat Çobanl─▒ Pa┼ča Çanakkale Kahraman─▒, Malatya Kitapl─▒─č─▒, Malatya 2014.

 

 

 

 

 


  5333 defa G├Âr├╝nt├╝lendi.

**********************

T├╝m yaz─▒, yorum ve i├žerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yay─▒mlanm─▒┼č olmalar─▒, bu g├Âr├╝┼čleri Tuncay Y─▒lmazer'in benimsedi─či anlam─▒na gelmez. Yorum b├Âl├╝m├╝ ├Âzg├╝r bir tart─▒┼čma ortam─▒ yaratmak i├žin vard─▒r. Ancak sald─▒rgan ve d├╝zeysiz yorumlar yay─▒nlanmayacakt─▒r. E─čer bu siteye ilk kez yorum yaz─▒yorsan─▒z, yorum kurallar─▒na g├Âzatman─▒z─▒ istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

KATEGOR─░DEK─░ D─░─×ER BA┼×LIKLAR

13/04/2019 - 13:38 Who are your heroes of Gallipoli? An exclusive interview with John Gillam, The author of "Turkish Charlie Ryan" (with Yvonne Fletcher ) ( Tuncay Y─▒lmazer )

09/04/2019 - 13:38 Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ve D├╝nya Sava┼č─▒ - Said Halim Pa┼ča (Fatih Y├╝cel)

23/03/2019 - 13:18 I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ├ťsk├╝dar Mekteb-i Sultan├«si (Nuri G├╝├žtekin)

17/03/2019 - 14:19 18 MART ├ľZEL - 18 Mart Bo─čaz Harbinde M├╝ttefik Filonun Sald─▒r─▒ Plan─▒ ile T├╝rk Savunma D├╝zeni ├ťzerine De─čerlendirmeler (M. Onur Yurdal)

13/03/2019 - 05:59 Orgeneral Cevat ├çobanl─▒ Pa┼čan─▒n Vefat─▒ Ve Cenaze Merasimi (Ahmet Yurttakal)

03/03/2019 - 05:37 Cephe Hatt─▒ Raporlar─▒na G├Âre Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ┼×ehit T├╝rk Subaylar─▒ (Nuri G├╝├žtekin)

17/12/2018 - 13:03 Sar─▒kam─▒┼č Harek├ót─▒na Taktik Yakla┼č─▒mlar (Dr. B├╝lend ├ľzen)

09/12/2018 - 10:02 Elveda Zeytinda─č─▒ ÔÇô 100.Y─▒l D├Ân├╝m├╝ÔÇÖnde Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒n─▒ Yeniden De─čerlendirmek (Tuncay Y─▒lmazer)

05/11/2018 - 12:37 Kararg├óh Umumi Foto─čraf├ž─▒s─▒ Burhan Felek ve ├çanakkale (Mustafa Onur Yurdal)

17/10/2018 - 06:09 Troya M├╝zesinde Bir ├çanakkale ┼×ehidiÔÇÖnin Mezar Ta┼č─▒ (Ahmet Yurttakal)

15/09/2018 - 20:54 Mustafa Kemal Atat├╝rk ve Enver Pa┼ča (─░smail Pehlivan)

30/08/2018 - 10:16 ├çanakkale Sava┼č─▒ Sonras─▒nda Mezarl─▒klar ─░le ─░lgili Ortaya ├ç─▒kan Sorunlar Ve Yap─▒lan Tart─▒┼čmalar (Burhan Say─▒l─▒r)

03/07/2018 - 04:23 Ar┼čiv Belgelerinde L├ópseki (1915 - 1922) (H├╝seyin Arabac─▒)

24/05/2018 - 04:02 Yar─▒madaÔÇÖdaki Ate┼čkes: 24 May─▒s 1915 - The Armistice on the Gallipoli Peninsula - 24 May 1915 (Yusuf Ali ├ľzkan)

20/05/2018 - 08:02 ├çanakkale Sava┼č─▒ Siperin Ard─▒ Vatan (G├╝rsel G├Ânc├╝ - ┼×ahin Aldo─čan)

16/05/2018 - 09:33 Payitahtta Nutuklar─▒m : Cemal Pa┼čaÔÇÖy─▒ Y├╝celtme Amac─▒yla Yaz─▒lm─▒┼č Bir Risale (Nevzat Artu├ž)

06/05/2018 - 20:14 Haf─▒z Hakk─▒ Pa┼ča Hayat─▒ Ve Eserleri (Mustafa Birol ├ťlker)

28/04/2018 - 06:41 Mahmut Sabri Bey Ve Sedd├╝lbahir Savunmas─▒n─▒n ─░lk ├ť├ž G├╝n├╝ (Burhan Say─▒l─▒r)

24/04/2018 - 07:03 25 Nisan 1915 Gelibolu Yar─▒madas─▒ ├ç─▒karmalar─▒ ├ťzerine Taktik Yakla┼č─▒mlar (B├╝lend ├ľzen)

18/04/2018 - 10:58 ├çanakkale Sava┼č─▒ Esnas─▒nda ├çekildi─či ─░ddia Edilen Bir Foto─čraf Hakk─▒nda (Erhan ├çif├ži)

13/04/2018 - 05:58 ÔÇťB├╝y├╝k StratejisizlikÔÇŁten Sahadaki Ger├žekliklere, Gazze,Bir├╝ssebi ve Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒ (B├╝lend ├ľzen)

07/04/2018 - 11:16 18 Mart G├╝n├╝ Dardanos ┼×ehidi Zabit Namzedi Halim Efendi (Ahmet Yurttakal)

04/04/2018 - 06:50 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda ─░stanbul a Yap─▒lan Hava Sald─▒r─▒lar─▒ (Emin Kurt - Mesut G├╝venba┼č)

31/03/2018 - 15:41 K─▒sa Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ Tarihi (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

29/03/2018 - 09:02 Bo─čazÔÇÖ─▒n Fedaileri "├çanakkale Bo─čaz─▒ Tahkimatlar─▒ ve ├çanakkale Bo─čaz MuharebeleriÔÇÖnde T├╝rk Top├žusu" adl─▒ kitaplar─▒n tan─▒t─▒m─▒ (Bayram Akg├╝n)

23/03/2018 - 13:22 Verdun Sava┼č─▒ (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

20/03/2018 - 17:57 LondraÔÇÖn─▒n Sava┼č Planlar─▒: 1906 Taba Krizi Ve ├çanakkale (Yusuf Ali ├ľzkan)

17/03/2018 - 04:39 18 Mart ├ľzel - ├çanakkale Bo─čaz─▒ Savunmas─▒nda Kullan─▒lan 240/35ÔÇÖlik Alman Krupp K─▒y─▒ Topunun Teknik ├ľzellikleri (Bayram Akg├╝n)

12/03/2018 - 11:23 Uydurmadan Ger├že─če- ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Bulutlar ─░├žerisinde Kayboldu─ču ─░ddia Edilen Norfolk Taburu (Tuncay Y─▒lmazer)

25/02/2018 - 13:09 Yi─čitler Harman─▒ Yozgad Mekteb-i Sultanisi -Yozgat Lisesi- (Osman Karaca)

19/02/2018 - 09:19 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 2 (Bayram Akg├╝n)

11/02/2018 - 12:02 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 1 (Bayram Akg├╝n)

05/02/2018 - 05:38 ─░ngilizlerin 1915 Y─▒l─▒ Strateji De─či┼čikli─či: ├çanakkale, ─░ngiliz Karar Vericiler ─░├žin Bir Se├ženek Haline Nas─▒l Geldi? (Yusuf Ali ├Âzkan)

30/01/2018 - 08:02 Medine M├╝dafaas─▒ ve Fahreddin Pa┼ča (S├╝leyman Beyo─člu)

20/01/2018 - 10:18 D├╝┼čman ├çanakkaleÔÇÖyi Ge├žecek Olursa (Do├ž.Dr. Mesut Uyar)

13/01/2018 - 11:19 Amiral CardenÔÇÖin ├çanakkale Bo─čaz─▒ Sald─▒r─▒ Plan─▒ ├ťzerine Bir De─čerlendirme ( Bayram Akg├╝n)

17/12/2017 - 12:41 Gelibolu Yar─▒madas─▒nda Kaybolan ┼×ehitlik ve An─▒tlar (Mustafa Onur Yurdal)

08/12/2017 - 19:02 Tarih dergilerinde Kud├╝s 100.Y─▒l Dosyalar─▒

04/12/2017 - 12:16 Topyekûn Harp Erich von Ludendorff, Erhan Çifci (ed.), Çev. Aynur Onur Çifci-Erhan Çifci (Zafer Efe)

22/11/2017 - 03:49 ├ť├ž Mermi ─░le Bir Defter - ├çanakkaleÔÇÖde Yedek Subay Bir M├╝hendisin Hikayesi (Mustafa Onur Yurdal)

07/11/2017 - 18:30 Pomaklar─▒n ├çanakkale A─č─▒d─▒ - Pesna (├ľmer Arslan)

30/10/2017 - 18:41 25 Nisan 1915, Ar─▒burnu Anzak ├ç─▒karmas─▒nda 57.AlayÔÇÖ─▒n Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna ─░ntikali ÔÇô Yeniden De─čerlendirme ( M. ┼×ahin Aldo─čan )

17/10/2017 - 11:31 Prof. Dr. Christopher Bell'in yeni eseri Churchill and the Dardanelles ├╝zerinden bir inceleme: Churchill ├çanakkale Sava┼člar─▒n─▒n tek sorumlusu mudur?

09/09/2017 - 05:40 Florence NightingaleÔÇÖin Eli AnadoluÔÇÖya da De─čmi┼čti-K─▒r─▒m Sava┼č─▒ndan Unutulan ─░lk Prefabrik Hastane: Erenk├Ây (Renkioi) (Mustafa Onur Yurdal)

22/08/2017 - 07:18 Ku┼čatma ve Esaretin Ad─▒ K├ŤTULAM├éRE Esir Bir ─░ngiliz Subay─▒n An─▒lar─▒ - Edward W.C. Sandes -(Muzaffer Albayrak)

09/08/2017 - 18:07 19. T├╝men Kurmay Ba┼čkan─▒ ─░zzettin ├çal─▒┼člarÔÇÖ─▒n ├çe┼čitli Konferans ve Yay─▒nlar─▒nda Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ Taarruzu (Melike Bayrak-Mustafa Onur Yurdal)

27/07/2017 - 13:33 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒ 2.B├Âl├╝m-2.Gazze Muharebesi(Tuncay Y─▒lmazer )

11/07/2017 - 10:07 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒-Gazze Muharebeleri(1.B├Âl├╝m)(Tuncay Y─▒lmazer)

22/05/2017 - 05:29 M├╝stahkem Mevkii nin Anafartalardaki Sesi-K├╝├ž├╝k Anafartalar Toplar─▒(Bayram Akg├╝n)

09/05/2017 - 08:12 K├╗tulam├óre Ku┼čatmas─▒ÔÇÖndan Esarete Y├╝zba┼č─▒ SandesÔÇÖin Hat─▒ralar─▒ - ├çev. Tuncay Y─▒lmazer

02/05/2017 - 11:45 ─░zmir-Bay─▒nd─▒r ─░l├žesinden ├çanakkale Harbine Kat─▒lanlar (Necat ├çetin)

28/04/2017 - 08:49 Kûtulamâre Zaferi 1916(Muzaffer Albayrak,Vahdettin Engin)

23/04/2017 - 21:24 T├╝rk OrdusuÔÇÖnda K├╝nye Uygulamas─▒na ─░li┼čkin ─░lk Giri┼čimler ve ─░lk K├╝nyelerle ─░lgili K─▒sa Bilgiler (The First Attempts On The Use Of Identity Tags In Turkish Army And Information About The Early Identity Tags) (Burhan SAYILIR)

13/04/2017 - 05:43 ├çanakkale Sava┼č─▒, Kara Savunmas─▒ ─░├žin M├╝stahkem Mevkii Top Deste─či (Bayram Akg├╝n)

07/04/2017 - 14:30 Çanakkale Muharebelerinde İdari ve Lojistik Faaliyetler (Ayhan Candan)

06/04/2017 - 19:17 Kabata┼č Erkek Lisesi 1.B├╝y├╝te├ž Tarih ├ľ─črenci Sempozyumu (8-9 Nisan 2017)

04/04/2017 - 21:12 Resmi Belgelere (N├╝fus ├ľl├╝m-Genelkurmay-Kay─▒ts─▒z ├ľl├╝m Defterleri) G├Âre ─░zmir - Beyda─č ┼×ehitleri (Necat ├çetin-A.Levent Ertekin)

31/03/2017 - 07:25 ├çanakkale nin ┼×ehit Kalemleri (─░smail Sabah)

27/03/2017 - 19:43 ├çanakkale M├╝stahkem MevkiiÔÇÖye Ba─čl─▒ Top Mermisi ├çe┼čitleri (Bayram Akg├╝n)

25/03/2017 - 20:58 GeliboluyuAnlamak ├ľzel- 100. Y─▒l─▒nda Gazze Muharebeleri Kahramanlar─▒n─▒ An─▒yoruz (Tuncay Y─▒lmazer)

17/03/2017 - 21:15 18 Mart ├ľzel Makalesi - Ya┼čayanlar─▒n A─čz─▒ndan 18 Mart Bo─čaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

16/03/2017 - 08:51 18 Foto─črafla ├çanakkale Bo─čaz Muharebesi 18 Mart 1915 - 18 March 1915 Dardanelles Assault with 18 photographs (Ahmet Yurttakal)

13/03/2017 - 05:47 Çanakkale Muharebelerinde Bir Hile: Sahte Toplar (Bayram Akgün)

07/03/2017 - 04:27 ├çanakkale ZaferiÔÇÖnden Mescid-i NebeviÔÇÖye Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n 1916 Filistin-Hicaz ziyareti(Tuncay Y─▒lmazer)

23/02/2017 - 07:48 Gelibolu Savunmas─▒ Bir Kararg├óh ├çal─▒┼čmas─▒ - General G.S. Patton (Haluk Oral)

09/02/2017 - 06:24 ─░kinci Kirte Muharebesi (6-8 May─▒s 1915 Taarruzlar─▒) (Y├╝cel ├ľzkorucu)

31/01/2017 - 12:29 T├╝rk Bo─čazlar─▒ Meselesi (Ayhan Candan)

24/01/2017 - 05:39 Kanl─▒ Bir Mendil Hikayesi (├ľmer Arslan)

19/01/2017 - 10:32 Irak Cephesinde G├Ân├╝ll├╝ Kahramanlar Osmanc─▒k Taburu (Muzaffer Albayrak)

23/12/2016 - 20:32 Atlas Tarih Dergisi Aral─▒k-Ocak Say─▒s─▒nda 1916 Sina Filistin Hicaz Cephesi (Tuncay Y─▒lmazer)

13/12/2016 - 07:23 Birle┼čik Harekat Tecr├╝besi Olarak Cihan Harbinde T├╝rk-Alman Askeri ─░ttifak─▒ (G├╝ltekin Y─▒ld─▒z)

02/12/2016 - 20:23 ├çanakkale Kara Muharebelerinde A─č─▒l Dere (┼×aban Murat Armutak)

15/11/2016 - 11:48 Çanakkale de Bir Melek Hanım (Muzaffer Albayrak)

01/11/2016 - 05:41 ├çanakkale Kara Muharebelerinde Asma Dere (┼×aban Murat Armutak)

24/10/2016 - 06:55 42. Alay / Gelibolu 1915 - Ahmet Diriker (O─čuz ├çetino─člu)

03/07/2016 - 14:42 ├çanakkaleÔÇÖden 100. Y─▒l─▒nda SommeÔÇÖa:Bir Sava┼č, ─░ki Muharebe (Mustafa Onur Yurdal)

11/06/2016 - 14:37 I.D├╝nya Sava┼č─▒ nda ┼×ii Ulemas─▒n─▒n Cihat Fetvalar─▒ ├çer├ževesinde Irak Cephesi (Ziya Abbas)

01/06/2016 - 06:23 Kut├╝lamare- Yarbay Mehmed Re┼čid Bey in G├╝nl├╝─č├╝ (─░. Bahtiyar ─░stekli)

23/05/2016 - 12:01 Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ├çanakkale Muharebelerinde Sa─čl─▒k Alan─▒ndaki Faaliyetleri (Ayhan Candan)

16/05/2016 - 07:38 Bir Osmanl─▒ Kurmay Subay─▒- Irakl─▒ K├╝rt Devlet Adam─▒, Mehmet Emin Zeki Bey in Ya┼čam ├ľyk├╝s├╝ (Tuncay Y─▒lmazer)

10/05/2016 - 13:00 Mezopotamya da Bir Sava┼č 1915-1916 Kut├╝lAmare ÔÇô Nikolas Gardner ( Tuncay Y─▒lmazer )

07/05/2016 - 07:31 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n ─░slam D├╝nyas─▒na Etkileri (Y├╝ksel Nizamo─člu)

30/04/2016 - 19:20 ├çanakkale Sava┼č─▒: Bir Siyasi M├╝cadele Alan─▒ (├ľzg├╝r ├ľzt├╝rk)

23/04/2016 - 19:13 25 Nisan 1915 Anzak ├ç─▒karmas─▒ ─░lk Saatleri ÔÇô Daha Erken M├╝dahale Edilebilir miydi? ( Ahmet Yurttakal )

17/04/2016 - 21:26 Maskirovka Harekat─▒ - K├╗tulAmare bir zafer midir? ( Tuncay Y─▒lmazer )

28/03/2016 - 11:20 Çanakkale Muharebelerinde Osmanlı Ordusunun Asker Kaybı (Ayhan Candan)

26/03/2016 - 09:55 E─čitimli Neslin Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ ile ─░mtihan─▒ ( Dr. Nuri G├╝├žtekin )

24/03/2016 - 10:00 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri G├╝├žtekin)

21/03/2016 - 06:35 ├çanakkale Seferberli─či: Sava┼č, E─čitim, Cephe Gerisi (Mustafa Sel├žuk)

17/03/2016 - 08:15 18 MART ├ľZEL - ├çanakkale Zaferi ve Cevat Pa┼ča (Ahmet Yurttakal)

22/02/2016 - 12:27 Gertrude Bell Irak Sınırını Çizen Kadın (Veysel Sekmen)

14/01/2016 - 08:43 ├çanakkale ┼×ehidi Feyzi ├çavu┼čÔÇÖun Zevcesi Zehra Han─▒m─▒n Padi┼čaha Mektubu (Osman Ko├ž)

23/12/2015 - 16:47 ├çanakkale Sava┼člar─▒nda Binba┼č─▒ Halis BeyÔÇÖe Ait Bir Ganimetin ├ľyk├╝s├╝ (Serdar Halis Ataksor)

10/12/2015 - 18:03 Mesudiye Z─▒rhl─▒s─▒n─▒n Dram─▒ (Cemalettin Y─▒ld─▒z)

06/12/2015 - 20:29 KutÔÇÖ├╝lamarenin T├╝rklere Tesliminden Sonra Irak ─░ngiliz Ordusunun Faaliyetlerine Dair Rapor (Haz. Serdar Halis Ataksor)

01/12/2015 - 10:11 10 A─čustos 1915 Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ H├╝cumu (Muzaffer Albayrak)

17/11/2015 - 21:09 Çanakkale Deniz Muharebelerinde Verilen Zayiatlar (Ahmet Yurttakal)

10/11/2015 - 05:19 Reis-i Cumhur Mustafa Kemal in Çanakkaleyi ziyaretleri (M. Onur Yurdal )

08/11/2015 - 22:04 Mustafa Kemal Pa┼čan─▒n Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin 1. D├╝nya Sava┼č─▒na giri┼čiyle ilgili g├Âr├╝┼člerine dair bir belge

Osmanl─▒ Devleti Umumi Harpte Tarafs─▒z Kalabilir miydi? - Yusuf Ak├žura (De─čerlendirme: Muzaffer Albayrak)