─░kinci Kirte Muharebesi (6-8 May─▒s 1915 Taarruzlar─▒) (Y├╝cel ├ľzkorucu)

Tarih: 09/02/2017   /   Toplam Yorum 0   / Yazar Ad─▒:      /   Okunma 4827

Gelibolu Yar─▒madas─▒ÔÇÖn─▒n g├╝ney b├Âlgesinde ┬Ż May─▒s gece taarruzundan sonra ┬ż May─▒s gecesi d├╝zenlenen yeni bir taarruz giri┼čimi ba┼čar─▒l─▒ bir sonuca g├Ât├╝r├╝lememi┼č ve T├╝rk birlikleri bir kez daha gece karanl─▒─č─▒nda birbirine kar─▒┼čarak ve d├╝┼čman donanmas─▒n─▒n ve kara top├žular─▒n─▒n ate┼čleri ile makineli t├╝feklerin yak─▒c─▒ tesiri alt─▒nda eski mevzilerine geri ├žekilmek zorunda kalm─▒┼člard─▒. Bu taarruzlar s─▒ras─▒nda toplam 10.000 civar─▒nda zayiat verilmi┼č, ancak cephe hatt─▒nda T├╝rk kuvvetleri i├žin kazan├ž ad─▒na belirgin bir de─či┼čiklik meydana gelmemi┼čti. G├╝ney B├Âlge Komutanl─▒─č─▒ÔÇÖna getirilmi┼č olan Albay von Zodernshtern, 4 May─▒s g├╝n├╝ hastal─▒─č─▒ gerek├žesiyle g├Ârevinden al─▒narak ─░stanbulÔÇÖa g├Ânderilmi┼č. 4 May─▒s g├╝n├╝ 5ÔÇÖinci Ordu Komutanl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒n sorumlulu─čunda bulunan t├╝m b├Âlgelerde komuta ve idare de─či┼čikli─čine gidilmi┼č, grup komutanl─▒klar─▒ olu┼čturularak G├╝ney Grup Komutanl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒n ba┼č─▒na General Weber getirilmi┼č ve bu grup do─črudan Ordu Komutanl─▒─č─▒ÔÇÖna ba─članm─▒┼čt─▒. [a] Bu durumda 3ÔÇÖ├╝nc├╝ Kolordu Komutan─▒ Esat Pa┼ča, Kuzey Grup Komutanl─▒─č─▒na getirilmi┼č ve sorumluluk alan─▒ daralt─▒lm─▒┼čt─▒. (Y.├ľ.

 

Gelibolu Yar─▒madas─▒’n─▒n güney bölgesinde ½ May─▒s gece taarruzundan sonra ¾ May─▒s gecesi düzenlenen yeni bir taarruz giri┼čimi ba┼čar─▒l─▒ bir sonuca götürülememi┼č ve Türk birlikleri bir kez daha gece karanl─▒─č─▒nda birbirine kar─▒┼čarak ve dü┼čman donanmas─▒n─▒n ve kara topçular─▒n─▒n ate┼čleri ile makineli tüfeklerin yak─▒c─▒ tesiri alt─▒nda eski mevzilerine geri çekilmek zorunda kalm─▒┼člard─▒. Bu taarruzlar s─▒ras─▒nda toplam 10.000 civar─▒nda zayiat verilmi┼č, ancak cephe hatt─▒nda Türk kuvvetleri için kazanç ad─▒na belirgin bir de─či┼čiklik meydana gelmemi┼čti. Güney Bölge Komutanl─▒─č─▒’na getirilmi┼č olan Albay von Zodernshtern, 4 May─▒s günü hastal─▒─č─▒ gerekçesiyle görevinden al─▒narak ─░stanbul’a gönderilmi┼č. 4 May─▒s günü 5’inci Ordu Komutanl─▒─č─▒’n─▒n sorumlulu─čunda bulunan tüm bölgelerde komuta ve idare de─či┼čikli─čine gidilmi┼č, grup komutanl─▒klar─▒ olu┼čturularak Güney Grup Komutanl─▒─č─▒’n─▒n ba┼č─▒na General Weber getirilmi┼č ve bu grup do─črudan Ordu Komutanl─▒─č─▒’na ba─članm─▒┼čt─▒. [a] Bu durumda 3’üncü Kolordu Komutan─▒ Esat Pa┼ča, Kuzey Grup Komutanl─▒─č─▒na getirilmi┼č ve sorumluluk alan─▒ daralt─▒lm─▒┼čt─▒.

 

Güney Grup Komutanl─▒─č─▒’nda göreve atanan General Weber kendi bölgesine ait sorumlulu─ču teslim almaya geldi─činde, muharebe yorgunu birlikler tükenmi┼č vaziyette eski mevzilerine geri dönerek savunmada kalmak üzere yerle┼čmi┼č durumdayd─▒lar. Birliklerinin yar─▒s─▒ kadar─▒n─▒ zayiat olarak kaybetmi┼č olan 15’inci Tümen So─čanl─▒dere’ye çekilmi┼č ve burada toplanmakla me┼čgul olmu┼čtu. 5’inci Ordu Komutanl─▒─č─▒ taraf─▒ndan, Albay von Zodenshtern görevinden al─▒nmadan önce, 4 May─▒s günü saat 08.00 i┼čaretli muharebe raporunda belirtilen hususlar dikkate al─▒nm─▒┼č ve gece taarruzlar─▒na son verilmesi istenmi┼čti. Birlikler Alç─▒tepe’yi koruyacak ┼čekilde mevzilerini tahkim ederek kuvvetlendireceklerdi. Ayn─▒ zamanda 15’inci Tümen hakk─▒nda bir karar verilebilmesi için mevcut durumu hakk─▒nda bilgi bekleniyordu. Bölgedeki di─čer tümenler ise 5 May─▒s günü ve gecesini toparlanmak ve birliklerini düzenlemekle geçirerek yo─čun bir ┼čekilde tahkimat i┼člerine a─č─▒rl─▒k vermi┼člerdi. General Weber komutay─▒ ele ald─▒ktan sonra, beklendi─či gibi savunma yönünde tedbirler al─▒nmas─▒ için nas─▒l bir yap─▒ ile geli┼čtirmeler uygulanaca─č─▒n─▒ belirlemi┼č ve bunlar─▒ emirlerle savunma hatt─▒ndaki 7’nci ve 9’uncu Tümenlere iletmi┼čti. Tümenler de ald─▒klar─▒ emirler do─črultusunda, sorumluluk alanlar─▒ndaki tahkimat─▒n nas─▒l yap─▒laca─č─▒ ve savunma tedbirleri konusunda bir çe┼čit yönerge haz─▒rlayarak birliklerine iletmi┼čti.

 

4 May─▒s günü Ba┼čkomutanl─▒ktan gelen bir telgraf emri, daha önceki taarruzlara sebep olan ayn─▒ gerekçe ile dü┼čman─▒n bir an önce denize dökülmesini belirtiyordu. Askeri ve siyasi sebeplerle Gelibolu Yar─▒madas─▒’nda kesin sonucun bir an önce al─▒nmas─▒nda fayda görülece─či bildirilerek, taarruzlara ara verilmemesi gerekti─či ve bunun için bir tümen kuvvetinde takviye gönderilece─či bilgisi veriliyordu. Üst üste tekrarlanan taarruzlarla bir sonuç al─▒namad─▒─č─▒ gibi yüksek zayiat verilmesi, zaten 5’inci Ordu Komutanl─▒─č─▒nda bir tela┼č yaratm─▒┼čken, bu istenilenlerin yerine getirilmesi oldukça zordu. Ar─▒burnu ve Seddülbahir bölgesindeki cephelerde hareket muharebeleri temelinde yürüyen ┼čartlar de─či┼čmi┼č, taraflar siperlere gömülerek mevzi muharebe dönemine girilmi┼čti. Bu vakitten sonra muharebe ┼čartlar─▒n─▒ zorlayarak askerleri yana┼č─▒k düzende süngü hücumuna sürmek yaln─▒zca zayiat─▒n artmas─▒na sebep olacakt─▒. Say─▒sal çoklu─ča göre üstün duruma gelinse dahi, taktik aç─▒dan ve teknik malzeme üstünlü─čü bak─▒m─▒ndan dü┼čman taraf─▒n─▒n gözle görünür biçimde fazla imkânlara sahip oldu─ču ortadayd─▒;

 

“Çok geçmeden her iki dü┼čman taraf─▒ndan 3-4 hatl─▒ mükemmel sahra istihkâm─▒ yap─▒lm─▒┼č, pek çok örtülü ve korunakl─▒ mahal ile kilometrelerce devam eden yakla┼čma yollar─▒ da in┼ča edilmi┼čti. Her iki taraf─▒n kulland─▒─č─▒ istihkâm ve kaz─▒ aletleri tabii ki bamba┼čkayd─▒. Dünyan─▒n bütün imkân ve kaynaklar─▒na sahip olan dü┼čman taraf─▒ en son sistem sava┼č vas─▒talar─▒ ile donat─▒lm─▒┼č oldu─ču halde zavall─▒ Türkler, in┼ča edecekleri sahra istihkâmat─▒ için muhtaç olduklar─▒ alet ve edevat─▒ ço─čunlukla dü┼čmandan ganimet olarak almaya mecbur kal─▒yorlard─▒; çünkü elde çok az kazma ve kürek vard─▒. Korunaklar için gerekli olan ah┼čap ve demir malzemesi _ çok gerekli miktarda olmak üzere_ daha o vakit dü┼čman mermileriyle tamamen harap olmu┼č olan köylerden sa─član─▒yordu. Az çok ihtiyaca yetecek kadar bile kum torbas─▒ tedarik edilemiyordu. Bazen de ─░stanbul'dan bir kaç bin kum torbas─▒ gelince, küçük rütbeli birlik komutanlar─▒n─▒n, ço─čunlukla tamamen y─▒rt─▒lm─▒┼č asker elbiselerini yamamak için bunlar─▒ kullanmalar─▒ tehlikesi ba┼č gösteriyordu. Bütün bu güçlüklere kar┼č─▒ koyma imkân─▒n─▒; sadece Anadolu neferinin direnme azmi, tahammülü ve kanaatkârl─▒─č─▒ sa─člayabilmi┼čtir…” Mare┼čal Liman von Sanders [b]

 

5’inci Ordu Komutan─▒ Mare┼čal Liman von Sanders, Ba┼čkomutanl─▒ktan gelen emir için verecek yan─▒t bulam─▒yordu ve istenenler mant─▒k ve teknik d─▒┼č─▒, hemen uygulanmas─▒ akla uygun dü┼čmeyen nitelik bar─▒nd─▒rd─▒─č─▒n─▒ görmü┼čtü. Bu sebeple, Kurmay Ba┼čkan─▒ Yarbay Kaz─▒m’dan (─░nanç) özel olarak durumu izah edecek nitelikte bir mektup yazmas─▒n─▒ ve cephe vaziyetini iyi bir ┼čekilde izah etmesini istemi┼čti. Bölgede inatç─▒ bir savunma sistemi kurulmal─▒ ve bu ┼čartlar alt─▒nda dü┼čman─▒n y─▒prat─▒lmaya çal─▒┼č─▒lmas─▒ gerekiyordu. Alç─▒tepe’yi almak isteyen dü┼čman, eninde sonunda aç─▒─ča ç─▒kacak ve taarruza kalkacakt─▒. Bunlar etkili bir ┼čekilde Ba┼čkomutanl─▒─ča aktar─▒lmal─▒yd─▒. Bu mektup, emrin geldi─či ayn─▒ gün telgrafla ─░stanbul’a iletilmi┼č ve görülmü┼čtü ama Ba┼čkomutan Vekili Enver Pa┼ča, 5’inci Ordu Kurmay Ba┼čkan─▒n─▒ muhatap olarak almam─▒┼č ve yaz─▒lanlara itibar etmemi┼čti. Bu defa ayn─▒ emirleri bizzat Mare┼čal Liman von Sanders’in ┼čahs─▒na yeni bir tekrarla gönderilmi┼čti. Bu a┼čamadan sonra Ordu Komutan─▒ geni┼č bir izahata dayal─▒ rapor haz─▒rlam─▒┼č ve güney cephesindeki vaziyetin ne derece k─▒r─▒lgan oldu─čunu anlatmaya çal─▒┼čm─▒┼čt─▒ ama rapor içeri─či zay─▒f kalm─▒┼č ve baz─▒ anlat─▒mlar pek belirgin de─čildi. Raporun en çarp─▒c─▒ k─▒sm─▒nda, gönderilece─či vaat edilen bir tümenlik kuvvet ile birlikte de olsa, kesin sonuç alman─▒n baz─▒ ┼čartlara dayal─▒ oldu─ču belirtilmi┼čti. Bu raporun içeri─či genel olarak anla┼č─▒lm─▒┼č ve bundan sonras─▒nda Seddülbahir bölgesindeki toplu gece taarruzlar─▒na son verilmi┼čti.

 

“Seddülbahir’in kuzeyindeki arazi üç taraftan dü┼čman donanmas─▒n─▒n ate┼či alt─▒nda bulundu─čundan her gece taarruz eden birliklerin tekrar bir gece taarruzu yapmas─▒ halinde büyük zayiata u─čramalar─▒na yol açacakt─▒r. Biz, dü┼čman─▒n ilerlemesine meydan vermiyoruz ve sol kanad─▒m─▒zla Eskihisarl─▒k dolaylar─▒nda bulunuyoruz. ┼×iddetli bir lodos rüzgâr─▒ dü┼čman filosunun at─▒┼člar─▒na engel olmad─▒─č─▒ takdirde, yine bir tümenle kesin sonucu buradan elde edebilmek olanaks─▒zd─▒r…” Mare┼čal Liman von Sanders [c]

 

Türk taarruzlar─▒n─▒n ─░ngiliz ve Frans─▒z birliklerini bunaltmas─▒ sonucu, özellikle zay─▒f görülen Frans─▒z kanad─▒nda tedbir al─▒nmas─▒ için donanmadan fayda bekleniyordu. Ç─▒karmalar ve muharebelerin ba┼člang─▒c─▒ndan devam─▒na kadar orduyu himaye etmekle görevli olan itilaf donanmas─▒na, Morto Koyu civar─▒ndan Anzak sektörüne kadar olan sahil k─▒sm─▒nda yeni birtak─▒m mevkiler verilmi┼čti. Umulmad─▒k bir anda gerçekle┼čmesi muhtemel olan bir denizalt─▒ torpido sald─▒r─▒s─▒na kar┼č─▒ muhrip tertibat─▒yla güvenlik alt─▒na al─▒nmaya çal─▒┼č─▒lan muharebe gemilerinden baz─▒lar─▒, güney cephesindeki Frans─▒zlar─▒n bulundu─ču mevkiye yard─▒mc─▒ olabilmek ve geceleri Türk birliklerinin yakla┼čma yollar─▒na ─▒┼č─▒ldak tutmak ile vazifelendirilmi┼čti. Bu ┼čekilde Frans─▒zlar─▒n sa─č k─▒sm─▒nda aç─▒─ča demirlenmi┼č durumda i┼č göreceklerdi. Donanman─▒n di─čer unsurlar─▒ da, balonlardan veya uçaklardan yard─▒m görmek suretiyle Çanakkale, Maydos ve Bo─čaz içindeki demirli bulunan Türk nakliyeleri ve di─čer gemilerle birlikte Anadolu yakas─▒ndaki toplara kar┼č─▒ ate┼č açmak görevlerini sürdürüyorlard─▒. Bu donanma görevi baz─▒ i┼čler görmek için avantajl─▒ bir durum sa─člamakla birlikte ayn─▒ zamanda risk te ta┼č─▒yordu. Bu görevi sürdüren gemilerden Albion iki defa top ate┼či ile delinmi┼č ve Mondros’a gönderilerek burada onar─▒ma al─▒nm─▒┼čt─▒. Prince George muharebe gemisi ise su kesiminden a┼ča─č─▒ bir bölümden ald─▒─č─▒ bir top mermisi ile delinmi┼č, bu geminin onar─▒m─▒ için Malta’ya götürülerek orada havuza çekilmesi gerekmi┼čti. Seddülbahir bölgesi aç─▒klar─▒nda yar─▒madan─▒n bu en uç burun k─▒sm─▒n─▒ muharebe gemileri ile üç yandan çevrelemi┼člerdi. Buna ra─čmen Türk siperleri ve bataryalar─▒n bulundu─ču alanlar kesin olarak belirlenememi┼čti. Bu yüzden denizden yap─▒lan bombard─▒manlarda çok fazla fiziksel tesir olmamakla birlikte, baz─▒ hedeflerin yerleri tam olarak tespit edilmi┼č olsa bile donanma ile kara aras─▒ndaki muhabere yetersizli─či nedeniyle denizden isabetli at─▒┼člar yapmak çok güçtü. Ço─čunlukla bu hedeflerin oldu─ču noktalar tahmine göre ve mant─▒ksal hesaplamalarla bulunmaya çal─▒┼č─▒yor ama genellikle de geli┼či güzel ate┼č açma yöntemine gidiliyordu. Baz─▒ durumlarda ise menzil içinde kritik say─▒labilecek noktalar üzerine yap─▒lan ate┼č, bu bölgede kendi askerlerinin bulunmas─▒ nedeniyle fazla uzat─▒lmadan kesilmek durumunda kal─▒yordu. Uçaklardan yararlanma biçimleri vard─▒ ama bunlar genel olarak beklenildi─či gibi i┼če yaram─▒yordu. Ço─čunlukla telsizleri bozuk oldu─čundan, i┼čaretle┼čme ile anla┼čma yap─▒lmas─▒ için seçilen yöntemler de pek i┼če yaram─▒yordu. Uçaklardan donanman─▒n görü┼č aç─▒s─▒na at─▒lan ve hedef gösteren i┼čaret tabancalar─▒ndan faydalanmak bile hemen hiçbir ┼čekilde i┼č görmüyordu. Gemi topçular─▒na hedefin yak─▒n─▒na at─▒┼č yapabilmeleri için yön tayini yapan uçaklardan bilgi alabilmek için ço─ču zaman bir muhrip Bozcaada’ya gider ve buradaki havaalan─▒ndan bilgi ald─▒ktan sonra dönü┼č yaparak bu bilgiyi aktarmaya çal─▒┼č─▒rd─▒ ama bu da çok fazla gecikmeye sebep oldu─čundan, yine faydalanmak mümkün olmuyordu.

 

Akdeniz Seferi Kuvvetleri Komutan─▒ General Ian Hamilton’─▒n 6 May─▒s günü için planlad─▒─č─▒ ileri harekât hakk─▒nda ad─▒mlar at─▒lmaya ba┼članm─▒┼č ve ilk ad─▒m olarak ─░ngiliz birliklerinin yeniden düzenlenmesi i┼čine giri┼čilmi┼čti. M─▒s─▒r’dan 125’inci Tugay, Anzak bölgesinden ise iki tugay─▒n Seddülbahir bölgesine gelmesiyle birlikte emir ve komutan─▒n düzenli sürdürülebilmesi için bu düzenleme ┼čart olmu┼čtu. 29’uncu ─░ngiliz Tümeni muharebelerde oldukça fazla zayiat vermi┼č ve 86’─▒nc─▒ Tugay─▒n parçalanarak 87’nci ve 88’inci Tugaylar aras─▒nda kuvvet dengesi gözetilerek bölü┼čtürülmesi mecburiyeti do─čmu┼čtu. Bu ┼čekilde 125’inci Tugay ve Hint Tugay─▒n─▒n da 29’uncu Tümene ba─članmas─▒yla, bu tümenin kuvveti dört piyade tugay─▒na ç─▒kar─▒lacakt─▒. Bununla beraber Komutas─▒ General Paris’te olmak üzere bir mürettep tümen daha olu┼čturulmas─▒na karar verilmi┼čti. Bu tümene Anzak bölgesinden gelecek Avustralya ve Yeni Zelanda Tugaylar─▒n─▒n kat─▒l─▒m─▒yla, mevcut durumda zaten General Paris’in elinde bulunan deniz tümeninin iki taburundan olu┼čan bir tugay meydana getirilecekti. Di─čer yandan Anzak taraf─▒ndan getirilecek olan be┼č takviye batarya ile birlikte, di─čer mevcut tüm topçu kuvveti 29’uncu Tümen emrinde olacakt─▒. Bu topçu kuvveti tamamen ─░ngiliz taarruz cephesini örtecek biçimde arazide mevzileneceklerdi. Bu a┼čamada itilaf kuvvetlerinin toplam mevcudu 25.000 kadar tüfekli piyade askeri ┼čeklinde artm─▒┼čt─▒. ─░ngiliz genel karargâh─▒, Türk piyade kuvvetlerinin miktar─▒ hakk─▒nda kesin bir bilgiye sahip olunmamakla beraber, uçaklarla yap─▒lmaya çal─▒┼č─▒lan ke┼čif raporlar─▒ ve di─čer istihbarat bilgilerine göre ancak tahminde bulunuyordu. ─░ngiliz genel karargâh─▒ bu kuvvet toplam─▒n─▒ yakla┼č─▒k 20.000 tüfekli piyade askeri olarak tahmin ediyordu. Türk kuvvetlerinin ileri karakollar─▒ ana hat mevzilerinin ke┼čfi ve dolay─▒s─▒yla durumu hakk─▒nda bilgi edinmeyi güçle┼čtiriyordu. As─▒l hatlar─▒n nerede ve hangi çizgi do─črultusunda, nas─▒l ilerledi─čini bilememek taktik manevra plan─▒ geli┼čtirmek konusunda s─▒k─▒nt─▒ olu┼čturuyordu. ─░ngilizlere göre, o an için uçak yetersizli─či, e─čitimli pilot yoksunlu─ču gibi sebepler sonucunda gerekli olan bilgi toplama faaliyetleri s─▒n─▒rl─▒ yap─▒labiliyordu. Mevcut olanaklarla yap─▒labilen ke┼čif çal─▒┼čmalar─▒nda ise Kirte Köyü önünde baz─▒ da─č─▒n─▒k siperler ve köyün 800 metre kadar güneyine dü┼čen bir noktadan, güneydo─ču istikametine do─čru devam eden yekpare siper hatt─▒ tespit edilebilmi┼čti. ─░ngiliz Genel Karargâh─▒n─▒n bu ke┼čif raporlar─▒ndan olu┼čan de─čerlendirmelerine göre, bu hatt─▒n ileri Türk mevzileri oldu─ču ve esas savunma hatt─▒n─▒n Alç─▒tepe önünde ve daha geride oldu─ču dü┼čünülüyordu.

 

28 Nisan günü yap─▒lm─▒┼č olan ilerleme harekât─▒ s─▒ras─▒nda ve sonras─▒nda Türk taarruzlar─▒n─▒ önlemek için kullan─▒lan sahra toplar─▒ ve donanman─▒n mühimmat─▒ büyük ölçüde azalm─▒┼čt─▒ ve bu durum, yap─▒lacak olan genel bir taarruz harekât─▒ için ciddi derecede endi┼če verici bir mesele olarak belirmi┼čti. Üstelik 4 May─▒s günü cepheye mühimmat ta┼č─▒yan bir layterin kaza sonucu batmas─▒, 150 sand─▒k top mermisinin heba edilmesi anlam─▒n─▒ ta┼č─▒yordu ve iki yönlü yap─▒lmas─▒ planlanan harekât için çok büyük yoksunluk ve tehlike olarak görülmü┼čtü. Oysa düzenlenmesi planlanan harekât için ┼čimdiye kadar edinilen tüm tecrübeler, piyade unsurunun hareketinden önce ve devam─▒nda dü┼čman taraf─▒n─▒n mevzilerinin bombard─▒man edilmesiydi ve piyadenin ilerlemeye ba┼člamas─▒yla birlikte onlar─▒ koruyacak olan yegâne yöntem, topçular ve makineli tüfeklerin sa─člayaca─č─▒ örtü ate┼čiydi. Özellikle de tahrip mermilerinin siper k─▒r─▒c─▒ tesirleri bu bak─▒mdan çok önem ta┼č─▒yordu. Cephede geçen zaman içinde s─▒n─▒rl─▒ harcanmas─▒ gereken topçu mühimmat─▒, geli┼čen olaylar─▒n istenilen seyirde gitmemesi yüzünden fazlaca kullan─▒lmak zorunda kal─▒nm─▒┼č ve bu yüzden neredeyse yar─▒s─▒ndan fazlas─▒ tüketilmi┼čti bile. Bu mühimmat, donanman─▒n bo─čaz─▒ geçmesinin ard─▒ndan Türk sular─▒nda savunma yapmak durumunda olan donanmas─▒n─▒ bat─▒rmak ve ─░stanbul’a hâkim olmak için kullan─▒lacakt─▒. Oysa i┼čler planland─▒─č─▒ gibi gitmemi┼č ve birkaç günde kara harekât─▒n─▒n sonuçlar─▒n─▒n al─▒nmas─▒ hayali, bo─čaz─▒n serin sular─▒na gömülmü┼čtü. ─░leri harekât aç─▒s─▒ndan yap─▒lacak olan haz─▒rl─▒k ate┼či, bu ┼čekilde ister istemez s─▒n─▒rl─▒ tutulmak zorunda kalacakt─▒. Bununla birlikte tahrip mermisi ihtiyac─▒ bu kadar fazla iken, ─░ngiliz, Avustralya ve Yeni Zelanda topçular─▒n─▒n elinde yaln─▒zca ┼čarapnel mermileri bulunuyordu. Bu sebeplerden dolay─▒ General Ian Hamilton, ┼čayet topçu örtü ate┼či k─▒s─▒tl─▒ kullan─▒lacaksa; o halde, ilerleme hareketinde bulunan piyade askerinin mevzilerindeki Türk ate┼činden koruyabilmek için karanl─▒ktan istifade etme fikrine sahip olmu┼čtu. Bu fikir dile getirildi─činde ise agresif bir biçimde kar┼č─▒ fikir General Hunter Weston’dan gelmi┼čti. Hamilton, sabah ayd─▒nl─▒─č─▒ olmadan hemen önce harekât─▒n ba┼člat─▒lmas─▒ ve k─▒sa bir süre de olsa karanl─▒ktan faydalan─▒lmas─▒ yönünde dü┼čünce belirtmi┼čti. General Hunter Weston, bölüklerin ço─čunun ba┼člar─▒nda komutanlar─▒ bulunmamas─▒ sebebiyle karanl─▒kta karma┼ča ya┼čanabilece─či ihtimalinin çok yüksek oldu─čunu ve bu yüzden 29’uncu Tümen’den karanl─▒kta bir harekât düzenlemesini beklemenin pek uygun olmayaca─č─▒n─▒ söyledi─činde, General Ian Hamilton fikrini daha o an geri çekmi┼čti. Bu yüzden planlanan hücum gündüz yap─▒lacakt─▒. Esas olarak bu plan─▒n nihai amac─▒ 28 Nisan günü yap─▒lan ilerleyi┼č ile ayn─▒ idi ama bu defa silah say─▒s─▒ art─▒r─▒lm─▒┼č durumda ve kullan─▒lacak olan kuvvet miktar─▒ bir kat daha fazlayd─▒. Böyle olunca da, plandaki hedeflerde baz─▒ de─či┼čikliklere gidilmi┼č, zamanlama bak─▒m─▒ndan çok daha ince dü┼čünülmü┼č ve ayarlanm─▒┼č, kanatlar alabildi─čine kuvvetlendirilerek bir ku┼čatma kolu olu┼čturulmu┼čtu.

 

─░tilaf kuvvetlerinin 6 May─▒s taarruzu haz─▒rl─▒klar─▒, bir ölçüde Türk taraf─▒n─▒n ¾ May─▒s gece taarruzundaki haz─▒rl─▒klar─▒na benziyordu. Baz─▒ ihmaller vard─▒ ve bunlar─▒n üzerinde fazla durma gere─či duyulmam─▒┼čt─▒. Genel olarak taarruz plan─▒ incelendi─činde, piyadenin ileri hareketi ba┼člamadan evvel, bir topçu haz─▒rl─▒k bombard─▒man─▒ yap─▒lacakt─▒ ve bunun hemen ard─▒ndan saat 11.00’de harekâta ba┼članacakt─▒. Plan basit gibi görünüyordu ama incelikten yoksundu. Kabaca ┼čöyle bir bak─▒ld─▒─č─▒nda anla┼č─▒lacak olan duruma göre Frans─▒zlar Kerevizdere’yi kesin olarak zapt edecekler, ─░ngilizler ise Kirte ile Alç─▒tepe s─▒rtlar─▒n─▒ i┼čgal edeceklerdi. General Hunter Weston’un emirlerine göre, Türk taraf─▒nda a─č─▒r kayba u─čram─▒┼č vaziyetteki birliklerin Alç─▒tepe önünde ve s─▒rtlar─▒nda, hemen hemen güneydo─ču ve kuzeybat─▒ istikametlerinde uzayan bir mevzi ile Kerevizdere boyunda ve Kirte önünde bir ileri hat i┼čgal ettikleri görü┼čü hâkim durumdayd─▒. Taarruza ait emirler bu harekâttan yedi saat öncesine kadar da─č─▒t─▒lmam─▒┼čt─▒ ve baz─▒ birliklere çok daha geç bir zamanda ula┼čacakt─▒. Muharebenin ilk safhas─▒nda mevcut durumdaki cephenin bulunulan yerinden bir buçuk kilometre kadar ilerlenecekti. Bu ilerleyi┼č s─▒ras─▒nda Frans─▒zlar sol yanlar─▒ Kerevizs─▒rt─▒ olmak üzere, sa─č yanlar─▒ da Kerevizdere’nin kar┼č─▒ yakas─▒ndaki Bo─čaz sahilinde olacak ┼čekilde, bu derenin sa─č─▒nda ve solunda bulunulacak bir mevzi tutmu┼č olacaklard─▒. Bu mevziler tamamen elde olduktan sonra Frans─▒zlar─▒n en büyük i┼či siper kazmak ve harekât devam etti─či müddetçe her ne olursa olsun buras─▒n─▒ elde tutmakt─▒. Frans─▒zlar─▒n sol kanad─▒ndaki durum çok önemliydi. Bu k─▒s─▒mdan 29’uncu Tümen’in daha ileriye gidebilmesi için bir istinat noktas─▒ olu┼čturulmas─▒ ve buna çok dikkat edilmesi gerekiyordu. Bu mevzinin tahkim edilmesinin hemen ard─▒ndan ─░ngilizler, Frans─▒zlar─▒n bu sol kanad─▒na dayanak olu┼čturarak sa─ča do─čru k─▒r─▒lacak, di─čer kuvvetlerle birlikte Kirte’nin zapt edilmesinin sonras─▒nda bu köyün do─čusunda ve güneye do─čru uzanan bir hatta do─čru ilerleyeceklerdi. Böylece bu hatt─▒n te┼čkiliyle beraber harekât─▒n ikinci a┼čamas─▒ da tamamlanm─▒┼č olacakt─▒. Bu giri┼čimlerden mutlak ba┼čar─▒ ümit ediliyordu ve devam─▒nda üçüncü a┼čama hedefine geçilecekti. Bu safhada 29’uncu Tümen bat─▒ ve güneybat─▒ yönünden esas taarruzu gerçekle┼čtirecekti. Bu bitirici a┼čamaya geçildi─činde Frans─▒zlar da Alç─▒tepe’den Bo─čaz’a do─čru, güneydo─ču istikâmetindeki s─▒rta yapacaklar─▒ taarruz ile ─░ngilizlerin harekât─▒na yard─▒mc─▒ olacaklard─▒.

 

─░ngiliz ve Frans─▒z hatlar─▒n─▒n birle┼čti─či bu nokta çok büyük önem ta┼č─▒yordu ve harekât─▒n sonuna kadar buradaki temas─▒n ne ┼čekilde olursa olsun devam─▒ isteniyordu. Bu duruma kar┼č─▒ ayr─▒ bir tedbir daha al─▒nm─▒┼čt─▒. 88’inci ─░ngiliz Tugay─▒na mensup bir tabur Kanl─▒dere’den Frans─▒zlara paralel bir vaziyette ilerleyecekler ve yer tutacaklard─▒. Ayr─▒ca General d’Amade’─▒n kuvvetlerine ba─članm─▒┼č olan 2’nci Deniz Tugay─▒ Frans─▒zlar─▒n sol gerisinde, bu bölgeye kar┼č─▒ bir Türk taarruzunun belirmesi ihtimaline kar┼č─▒ kademelendirilmi┼čti. Kirte s─▒rt─▒ aç─▒k görü┼če sahip oldu─čundan 29’uncu Tümen cephesinin bu bölümünden ilerleme te┼čebbüsünde bulunulmayacakt─▒. Gündüz vakti yap─▒lacak olan taarruzda böyle bir duruma sebep olmak Türk topçusunun aç─▒k hedefi haline gelmek demek olacakt─▒. Kanl─▒dere taraf─▒ndan ilerleyecek olan bir taburla Kirte Deresi, 29’uncu Tümen’in yapaca─č─▒ ilk taarruzda sa─č yan─▒n─▒ olu┼čturacakt─▒. General Paris’in emrinde olmak üzere haz─▒rlanan tümenin mürettep tugay─▒ ise gedik verilmesi mümkün görülen Kirte S─▒rt─▒ taraf─▒na bakan mevzilerdeki siperlerini tutacak ve burada kademe olu┼čturacakt─▒. General Paris tümeninin geri kalan birlikleri de ihtiyat olarak de─čerlendirilecekti. 29’uncu Tümen Komutan─▒ General Hunter Weston, bu ihtiyatlar─▒n kullan─▒lmas─▒ konusunda izin almas─▒na gerek olmaks─▒z─▒n yetkisini kullanabilecekti. ─░ngiliz Genel Karargâh─▒ harekât─▒n safhalar─▒ndaki zaman tayini hakk─▒nda bir görü┼č belirtmemi┼čti. Bu safhalar ilk hareketin ba┼čar─▒s─▒ ve bundan sonraki geli┼čmelerin durumuna göre belirlenecekti. Her ne surette olursa olsun 6 May─▒s ak┼čam─▒nda bu i┼čin art─▒k bitirilmesi ve Alç─▒tepe ele geçirilmesi umuluyordu.

 

Türk hatlar─▒nda 5 May─▒s günü hareketlilik devam ediyordu. 7’nci ve 9’uncu Tümenler cephede düzenleme i┼člerine çal─▒┼č─▒yorlar, zay─▒f dü┼čmü┼č durumdaki taburlar─▒n durumu gözden geçiriliyor ve ileri hatlara elde mevcut bulunan en güçlü durumdaki taburlar sürülüyordu. Ana savunma mevzilerinin önündeki ileri hatlar özellikle kuvvetli tutuluyordu. Muharebelerde y─▒pranm─▒┼č ve zay─▒f duruma dü┼čmü┼č olan birlikler ihtiyat görevinde bulunmalar─▒ için geri çekilerek eksikleri tamamlanmaya ve toplu olarak kullan─▒labilir halde tutulmaya çal─▒┼č─▒l─▒yordu. 7’nci Tümen emirlerinde kendi bölgesinde al─▒nan savunma düzeni aç─▒kça görülüyordu; [e]

 

1-Dü┼čman durumunda bir de─či┼čiklik yoktur

2-3/4 May─▒s gecesi ordu ihtiyat grubu olarak ileriye sürülmü┼č olan 15’inci Tümen yine ihtiyat göreviyle Kerevizdere’de bulunacakt─▒r. 56’nc─▒ Alay tümenimize ba─članm─▒┼čt─▒r.

3-Tümenimize verilen bölge a┼ča─č─▒daki ┼čekilde tutulup savunulacakt─▒r:

127’nci Alay─▒n iki taburu ve 32’nci Alaydan mürettep tabur, Yarbay Hasan emri alt─▒nda, Kirte – Seddülbahir ┼čosesiyle Alibey Çiftli─či – Seddülbahir Yolu aras─▒ndaki kesimde,

56’nc─▒ Alay─▒n iki taburu, Bursa ve Beyo─člu Jandarma Taburlar─▒ Yarbay Mahmut’un emri alt─▒nda, Alibey Çiftli─či – Seddülbahir yoluyla Bo─čaz k─▒y─▒lar─▒ aras─▒ndaki bölgede,

Bölgedeki topçular, olduklar─▒ yerde kalacaklard─▒r.

4-19’uncu Alaydan arta kalanlarla 26’nc─▒ Alay─▒n 1’inci Taburuyla 39’uncu Alaydan mürettep bir tabur Yarbay Sabri emrinde; 21’inci Alaydan arta kalm─▒┼č da─č─▒n─▒k gruplar da (2 Tabur) Yarbay Halil emrinde tümen ihtiyat─▒n─▒ te┼čkil edeceklerdir. Bu birlikler ┼čimdilik Domuzderesi içerisinde bulunacaklard─▒r.

5-Birinci ve ikinci siper hatlar─▒ndaki görevli birlikler; her f─▒rsattan yararlanarak as─▒l mevzi siperlerini, hendeklerini onar─▒p takviye edecek, tahkimat─▒ maskeleyecek, ayr─▒ca geride korunakl─▒ mahaller vücuda getireceklerdir.

6-─░kinci hatta bulunan birlikler tam bir sükûnet içerisinde birbirine kar─▒┼čm─▒┼č k─▒s─▒mlar─▒n─▒ düzeltecekler ve verilen yönergeye göre derli toplu bir te┼čkilat meydana getireceklerdir.

 

7’nci ve 9’uncu Tümenlerin sorumlu oldu─ču alanlarda birliklerine verdikleri emirler ayn─▒ benzerlikleri ta┼č─▒yordu. Birlikler kendi içlerindeki düzenleme i┼čleriyle birlikte tahkimat konusunda da hassasiyetle çal─▒┼čarak bulunduklar─▒ bölgeleri güvenli halde tutmaya çal─▒┼čacaklard─▒. Yak─▒n zaman için herhangi bir taarruz emri bulunmad─▒─č─▒na göre, birlikler savunma konusunu çok ciddi tutmak zorundayd─▒. 9’uncu Tümen elindeki mevcut sa─člam kalabilen kuvvetlerden iki alay büyüklü─čünde muharebe grubu toplam─▒┼č ve ileri hatlara sürmü┼čtü. Kadro mevcudundan dü┼čmü┼č olan da─č─▒n─▒k taburlar ise dinlenmeleri ve yeniden te┼čkilatlanmalar─▒ için ihtiyat olarak geri al─▒nm─▒┼člard─▒. 7’nci Tümen ileri hatlarda iki alay muharebe grubu olarak 7 taburdan olu┼čuyordu ve ihtiyat için her birisi bir alaydan toplan─▒p kurulacak olan 4 mürettep tabur olarak yerinde bulunuyordu. 9’uncu Tümen ise birinci hatta iki alay muharebe grubu halinde 6 tabur, ihtiyatta ise yeniden te┼čkilatlanmaya çal─▒┼č─▒lan bir tabur ┼čeklindeydi. Tümenin 25’nci Alay Muharebe grubunun iki taburu birinci hatta ve Z─▒─č─▒ndere s─▒rtlar─▒ – Harapkilise’nin güney s─▒rtlar─▒nda olmak üzere bat─▒ kanad─▒nda bulunuyordu. Alay─▒n ihtiyat taburu ise merkez gerisinde ve birinci hatta yak─▒n mesafede idi. 20’nci Alay Muharebe Grubu da iki taburuyla birinci hatta ve Kirte köyünün güneyinde bulundurulurken, alay─▒n ihtiyat taburu Kirtederesi’nde idi. 9’uncu Tümen ihtiyat─▒ ise Yass─▒tepe gerisinde tutuluyordu. 15’inci Tümenin de So─čanl─▒dere’ye al─▒narak elde olan birliklerinden normal yap─▒da bir alay kurulmas─▒ istenmi┼čti. [d] 9’uncu Tümen savunma hatt─▒n─▒n iç kanad─▒nda yerle┼čtirilmi┼č durumdaki 20’nci Alay Muharebe Grubunun Komutan─▒ Binba┼č─▒ Halit, komutas─▒ alt─▒nda bulunan birliklerinin vaziyeti hakk─▒nda endi┼če duyuyordu. Dü┼čman─▒n kuvvetli bir taarruz sonucu bu k─▒s─▒mlara yüklenmesi halinde kritik sonuçlar olabilece─čini dü┼čünüyordu ve buna sebep olmak istemiyordu. Gerçekten de dü┼čman taarruzunun bu bölgede a─č─▒rl─▒k bulaca─č─▒ planlar─▒nda yer al─▒yordu. 20’nci Alay Muharebe Grubunun savunmas─▒n─▒ kurdu─ču bu k─▒s─▒mlarda, dü┼čman─▒n kar─▒┼č─▒k piyade tümeninin büyük k─▒sm─▒ ve Kirte Deresi’nin do─ču s─▒rtlar─▒ndan bir tugay büyüklü─čünde kuvvet hücuma geçecekti. Binba┼č─▒ Halit tümene endi┼čelerini belirten bir rapor göndermi┼čti;

 

“Erler pek büyük bir kar─▒┼č─▒kl─▒k içerisindedir. Evvelce de arz etti─čim gibi, ┼čuras─▒n─▒ kesinlikle belirtmek isterim ki dü┼čman─▒n bu yönden ba┼č gösterecek ciddi bir taarruz hareketi, böyle çavu┼člar elinde bulunan taburlar ve bölüklerden kurulu birlikler taraf─▒ndan önlemez. Bu konu, memleketin saadet ve selametine ba─čl─▒ bir sorun oldu─čundan gerçek durumu size bildirmeyi bir vicdan borcu bildim. Emir ve komutadaki bu da─č─▒n─▒kl─▒kla beraber mevcudunun yar─▒s─▒ndan fazlas─▒n─▒ kaybetmi┼č ve sava┼č gücü h─▒rpalan─▒p yaralanm─▒┼č olan bu birliklerle burada kesin sonuçlu bir savunma yap─▒labilmesi, hiçbir vakit mümkün olamaz. Bu nedenle y─▒pranmam─▒┼č, te┼čkilat─▒ düzgün bir birlik gönderilmedikçe her an tehlike mevcut olaca─č─▒n─▒ bir kere daha arz ederim…” [f]

 

Bulunduklar─▒ bölgenin kritik durumu ve birliklerin yetersizli─čini içeren bir rapor da 7’nci Tümen Komutan─▒ taraf─▒ndan Güney Grup Komutanl─▒─č─▒’na verilmi┼čti. Bu raporda en son ¾ May─▒s gecesi yap─▒lan taarruz sonras─▒nda birliklerin pek büyük zayiata u─črad─▒klar─▒ ve özellikle 19’uncu ve 21’inci Alaylar─▒n tabur mevcutlar─▒n─▒n bir bölükten aza indi─činin alt─▒ çiziliyordu. Dört be┼č günden beri geceli gündüzlü sürdürülen muharebelerin askerleri çok fazla yordu─čunu ve neredeyse bunlar─▒n tamam─▒nda bitkinlik belirtisinin çok fazla göze çarpt─▒─č─▒ konusuna dikkat çekiliyordu. Savunma durumunda ileri hatlarda bulunan birliklerin sars─▒lm─▒┼č vaziyetinin ve iç düzenlerinin durumu, bu alanlar─▒n savunulmas─▒ için endi┼če olu┼čturuyordu. Buradaki birliklerin gereksinimlerinin kar┼č─▒lanmas─▒ ve dinlendirilmelerinin sonunda savunma hatt─▒n─▒n güven duyulacak bir halde olaca─č─▒ bildiriliyordu. Vaziyetin endi┼če verici bu halinden ba┼čka, bölgenin özelli─či gere─či bütün birliklerin daima, her yandan ate┼č alt─▒nda kal─▒yor olmas─▒ ve birliklerin muharebe edemeden zayiat vermesi gibi konular─▒n mutlaka gözden geçirilmesi ve bunlar hakk─▒nda bir karar verilmesi rapor metninin maddelerinde yer alm─▒┼čt─▒. Ayr─▒ca bu rapora ek olarak son taarruzun ard─▒ndan elde kalan mevcuda ve zayiat oranlar─▒na ili┼čkin bir çizelge de eklenmi┼čti. Bu çizelgede 7’nci Tümenin sorumluluk alan─▒ olan cephede toplam 35 subay ve 3127 er haz─▒r bulunmaktayd─▒ ve bu birliklerin durumu zaten rapor içeri─činde belirtilmi┼čti. Rapora ili┼čtirilen çizelge ekinde 26’nc─▒ Alay─▒n 1’inci ve 39’uncu Alay─▒n 1’inci Mürettep Taburu ile iki Jandarma Taburunun mevcutlar─▒ yer alm─▒yordu. Bu taburlar çok fazla zayiat verdiklerinden ihtiyattan çekilmi┼čler ve ikisinin birbirine kar─▒┼č─▒m─▒ndan bir mürettep tabur olu┼čturulmaya çal─▒┼č─▒l─▒yordu. Bursa Jandarma Taburu ilk günlerden itibaren a┼č─▒r─▒ ┼čekilde zayiat vermi┼č ve tabur adeta erimi┼čti. Beyo─člu Jandarma Taburu ise bir k─▒sm─▒yla ilerde bulunuyordu ama büyük bölümü Müstahkem Mevki k─▒y─▒lar─▒n─▒ korumak için ayr─▒lm─▒┼čt─▒. 6 May─▒s ─░ngiliz taarruzu öncesinde taraflar─▒n kuvvet k─▒yaslamas─▒ yap─▒lacak olursa, ─░ngiliz ve Frans─▒z kuvvetlerinin 25.000 den fazla muharip miktar─▒na kar┼č─▒ Türk taraf─▒nda en fazla 10.000 ki┼či bulunuyordu. 300’den fazla a─č─▒r makineli tüfek ate┼čine kar┼č─▒, Türk taraf─▒n─▒n 24 a─č─▒r makineli tüfe─či ile kar┼č─▒l─▒k verilecekti. 105 kara topçusunun namlusuna kar┼č─▒ ise yine daha dü┼čük say─▒da 40 namlu mevcuttu. Deniz topçusunun her türlü avantaj─▒ ile birlikte 400’den fazla top namlusunun kar┼č─▒s─▒nda ise k─▒yas kabul edilebilecek bir ┼čey yoktu.

 

6 May─▒s günü ─░ngiliz ve Frans─▒z kuvvetlerinin düzenleyece─či taarruz plan─▒nda donanman─▒n rolü de belirlenmi┼čti. Bu görev için 5 May─▒s ak┼čam─▒nda deniz emirleri verilmi┼č ve muharebe gemileri iki k─▒sma ayr─▒larak harekât─▒ destekleyeceklerdi. Swiftsure, Cornwallis, Implacable ve Lord Nelson isimlerindeki muharebe gemileri ana bombard─▒man gemileri olarak Aytepe’de kurulu olan topçu komutanl─▒─č─▒ndan al─▒nacak i┼čarete göre ve geli┼čen ┼čartlar─▒n getirdi─či duruma göre hareket edeceklerdi. Bir ba┼čka muharebe gemisi olan Agamemnon’a, at─▒┼člar─▒n─▒ idare edecek olan bir uçakla birlikte Anadolu yakas─▒ndaki Türk topçular─▒n─▒ taciz etme görevi verilmi┼čti. Frans─▒z bölgesinin sa─č yan─▒nda Bo─čaz’a sokularak at─▒┼č yapacak olan bir muharebe gemisi ile Ege taraf─▒nda bulunacak dört kruvazör bölgeye yan at─▒┼člar─▒ yapacak olan cenah gemileri olarak görevlendirilmi┼člerdi. Frans─▒z bölgesi için Bo─čaz’a girerek yap─▒lacak olan su üstü deste─činin kritik ve yorucu olmas─▒ndan dolay─▒, bu bölgede birbirini de─či┼čtirmek üzere üç gemi ayr─▒lm─▒┼čt─▒. Ege taraf─▒ndaki gemilerden Dublin, daha kuzeyde bulunacak ve Alç─▒tepe civar─▒ndaki Türk toplar─▒n─▒n ate┼č açmalar─▒n─▒ gözetleyecekti. Bu ate┼čler gözlendi─či zaman içinde tespit edilen önemli bir mevki bombard─▒mana tutulacakt─▒. Yine bu tarafta görev yapacak olan gemilerden birisi olan Sapphire, sol cenaha çok yak─▒n bir ┼čekilde yatarak, bu cenahta ileri harekete geçecek olan tugay─▒ destekleyecekti. Sar─▒tepe’nin kuzeyinde ise di─čer iki gemi olan Talbot ve Minerva yer alacak, Alç─▒tepe’nin kuzey ve kuzeybat─▒ etekleri ile esas s─▒rt─▒n kuzeybat─▒s─▒ndaki aç─▒k ovadan geçecek olan bir Türk piyade grubunu gözleyecek veya bu bölgelerde göze çarpacak olan Türk bataryas─▒ tespit edildi─činde at─▒┼člar─▒n─▒ bunlara odaklayacakt─▒.

 

Gelibolu Yar─▒mada’s─▒n─▒n güney ucunda ─░ngiliz ve Frans─▒z kuvvetlerin düzenleyecekleri 6 May─▒s genel taarruzu için geri say─▒m ba┼člam─▒┼čt─▒. Al─▒nan takviyeler, bunlar─▒n düzenlenmesi ve mevkilerinin tayin edilmesi gibi i┼člerde son a┼čamaya gelinmi┼čti. ─░ngiliz 29’uncu Tümen Komutanl─▒─č─▒, Ba┼čkomutanl─▒ktan ald─▒─č─▒ harekât emirlerinden sonra, “4 No’lu harekât emri” ba┼čl─▒─č─▒ alt─▒nda kendi birlikleri için 5 May─▒s günü tamamlanm─▒┼č olan harekât emirlerini birlik komutanlar─▒na, 6 May─▒s sabah 04.00 s─▒ralar─▒nda vermi┼čti. Birlik komutanlar─▒n─▒n ellerindeki harfler ve numaralarla i┼čaretli olan haritalar üzerinde, hangi birli─čin ne ┼čekilde hangi k─▒s─▒mda ve hangi istikâmetle hareket edece─či bu i┼čaretlerle aç─▒kça belirtilmi┼čti. Maddeler halinde s─▒ralanan bu emirler 3 safha halinde sürecek bir harekât organizasyonunu gösteriyordu. Detaylar─▒ belirtilmi┼č olan emirlerin al─▒nmas─▒yla birlikte 28 Nisan’dan sonra ikinci kez büyük bir harekât planlanm─▒┼čt─▒. Daha önce ard─▒ ard─▒na Türk taarruzlar─▒yla ba┼č etmek zorunda olan ─░tilaf kuvvetlerinin, ¾ May─▒s gecesi süren son Türk taarruzunun ard─▒ndan, art─▒k daha fazla gecikmeye tahammülü bulunmuyordu ve Türk taraf─▒ yeni takviye kuvvetleri alarak güçlerini art─▒rmadan önce Alç─▒tepe’nin ele geçirilmesi için daha fazla beklenilemezdi. Say─▒ca üstün duruma geçildi─či bu anlarda art─▒k sonuca gidilmesi gerekiyordu.

 

6 May─▒s sabah─▒ erken saatlerde bölgedeki hareketlilik Türk karargâh─▒n─▒n dikkatini çekmi┼čti. Gün do─čumuna yak─▒n zaman içinde dü┼čman cephesi hakk─▒nda ilk ke┼čif raporlar─▒ gelmeye ba┼člam─▒┼čt─▒. Grup Komutanl─▒─č─▒’n─▒n muharebe idare yeri daha önce oldu─ču gibi yine Küçük Mehmet Bey Tepesi’nde olup, karargâh ise bunun daha gerisinde bulunan korunakl─▒ bir alandayd─▒. Karargâha gelen bilgiler toplanarak gözden geçirildi─činde dü┼čman cephesindeki hatlarda bariz bir ┼čekilde dikkat çekici k─▒p─▒rdan─▒┼člar oldu─ču aç─▒kça anla┼č─▒l─▒yordu. Z─▒─č─▒ndere ve ayr─▒ca Tekke Yolu istikâmetlerinde hareketli olduklar─▒ görülen dü┼čman kuvvetlerinin ön hatlara do─čru ilerledikleri gözlenmi┼č ve rapor edilmi┼čti. Dü┼čman─▒n bir ba┼čka yürüyü┼č kolunun ise Seddülbahir’den Eskihisarl─▒k s─▒rtlar─▒na do─čru ilerledikleri saptanm─▒┼č ve bundan ba┼čka Hac─▒ Eyüp Çiftli─či’nden ileri hatlar yönünde de dü┼čman birliklerinin kayd─▒r─▒ld─▒─č─▒ tespit edilmi┼čti. Gelen raporlarda geçen bilgilerden dikkat çekici olan bir ba┼čka husus ise, Seddülbahir iskelelerine yana┼čan deniz ta┼č─▒tlar─▒n─▒n yeni ç─▒karmalar yap─▒ld─▒─č─▒ hissi uyand─▒rmas─▒yd─▒. Türk ileri karakollar─▒ndan al─▒nan bilgilerde ise mevzilerindeki dü┼čman─▒n anormal hareketliliklerinin görüldü─čü ve bu karakollar ile dü┼čman hatlar─▒ aras─▒nda yer yer baz─▒ çarp─▒┼čmalar─▒n oldu─ču bilgisi gelmi┼čti. Geli┼čmeler dikkatle izlenmi┼č ve sonunda Grup Komutan─▒ General Weber saat 10.00 s─▒ralar─▒nda cephedeki tümenlere yaz─▒l─▒ bir emir yay─▒nlam─▒┼čt─▒;

 

1-Görünü┼če göre dü┼čman takviye kuvvetleri alm─▒┼čt─▒r. Mevzilerimize hücum etmesi beklenebilir. Bu gerçe─čin tümenlerce dikkate al─▒nmas─▒ gereklidir.

2-Gündüzün, as─▒l mevzilerimizde dü┼čman taarruzlar─▒n─▒ geri atmak ve mevzileri vaktinde takviye etmek üzere elde yeterli kuvvet bulundurulmal─▒d─▒r.

3-Genel ihtiyat (38’nci ve 45’inci Alaylar) gündüzleri Alibey Çiftli─či dolaylar─▒na yana┼č─▒p gizlenecek, geceleri Domuzdere’ye ilerleyecektir. [g]

 

 

 

 

Bu emir yay─▒nland─▒ktan k─▒sa süre sonra, saat 10.30 s─▒ralar─▒nda cephenin üç yan─▒ndan ayn─▒ anda dü┼čman donanmas─▒n─▒n muharebe gemileri taraf─▒ndan bombard─▒man ba┼člat─▒lm─▒┼čt─▒. Bu bombard─▒mana ayn─▒ zamanda dü┼čman─▒n kara topçusu da e┼člik ediyordu. Türk mevzilerini vuran bu top ate┼čleri s─▒ras─▒nda dü┼čman birlikleri ilerleme yapmak için istim üstünde beklemi┼čler ve yakla┼č─▒k yar─▒m saat kadar süren ate┼čin Türk mevzilerinin daha gerisine kayd─▒r─▒lmas─▒yla birlikte dü┼čman─▒n ileri harekât─▒ da ba┼člam─▒┼čt─▒. ─░lk anlarda iki taraf aras─▒ndaki insans─▒z bölge geçilirken savunmadaki Türk piyadeleri ile kar┼č─▒l─▒kl─▒ ate┼č yo─čun de─čildi ve ilerleme a─č─▒r hareketlerle devam ediyordu.

 

“Birliklerimiz kusursuz bir düzen içinde silkelenip, onlar─▒ dü┼čmanlardan ay─▒ran uzun bay─▒r─▒ _sahipsiz araziyi_ t─▒rmanmaya koyuldu. Tatbikattaym─▒┼č gibi ilerliyorlard─▒. Yi─čit askerlerimiz, saflarda hiçbir bo┼čluk yok, arada ö─čle güne┼činin ─▒┼č─▒nlar─▒n─▒ yans─▒tan tüfeklerin mavi ─▒┼č─▒lt─▒s─▒ ve süngülerin par─▒lt─▒s─▒. Bir talim yerinde olduklar─▒n─▒ san─▒rd─▒n─▒z. Söze ne hacet? Bu çelik duvar durur, yaramad─▒─č─▒ bir engele çarpar, bir an tereddüt eder. Sonra bütün geometrik hatlar da─č─▒l─▒r. Sa─ča, sola ko┼čan, kar─▒┼č─▒kl─▒─č─▒n içine at─▒lan gruplar. Durmadan konu┼čan, havay─▒ y─▒rtan, heyecandan titreyen etten bir duvara aral─▒ks─▒z ate┼č eden Türk makineli tüfekleri…” Te─čmen Henri Feuille, 52. Batarya, 30. Alay CEO [h]

 

Türk ileri karakollar─▒nda mevzilenme biçimi ve cephe hatt─▒nda s─▒n─▒rl─▒ say─▒da olan makineli tüfeklerin, bulunduklar─▒ noktalarda en uygun alanlara yerle┼čtirilmeleri ve bu taarruza haz─▒rl─▒kl─▒ durumda dü┼čman─▒ bekleyen Türk savunmas─▒n─▒n dikkati ve isabetli ate┼čleriyle, tüm cephede birden sürdürülen kararl─▒ yürüyü┼čler bir anda a─č─▒rla┼čmaya ba┼člam─▒┼č ve ço─ču noktalarda dü┼čman─▒n avc─▒ erlerini sarsm─▒┼čt─▒. Üç a┼čamal─▒ olarak haz─▒rlanan ─░ngiliz-Frans─▒z taarruzunun bu ilk safhas─▒nda, Ege Denizi ile Z─▒─č─▒ndere aras─▒nda yer alan 29’uncu Tümen’e ba─čl─▒ 125’inci Tugay ilerleme kaydetmeye çal─▒┼č─▒yordu. Bunun hemen sa─č kanad─▒ndan ba┼člayarak Kirte Deresi’ne kadar cephe hatt─▒ndan ileri harekât─▒ sürdürmek için görevli olan 88’inci Tugay vard─▒. Kirte Deresi’nin yata─č─▒n─▒n her iki yan─▒n─▒ Mürettep Deniz Tümeni tutacakt─▒. Kirte Deresi ve ─░ngiliz Hatt─▒n─▒n Frans─▒zlarla birle┼čti─či Kanl─▒dere’nin do─ču yakas─▒ndaki aç─▒k arazinin geçilmesi çok zayiata sebep olaca─č─▒ önceden biliniyordu ve buradan herhangi bir harekete giri┼čilmeyecekti. ─░ngiliz birliklerinin harekât─▒ s─▒ras─▒nda Kirte Deresi yata─č─▒n─▒ tutacak olan Mürettep Deniz Tümeni, di─čer birlikler her iki yan─▒nda da ilk hedeflerine ba┼čar─▒yla ula┼čt─▒ktan sonra, solundaki 88’inci ─░ngiliz Tugay─▒ ile sa─č─▒ndaki Frans─▒zlar─▒n sol kanad─▒na birle┼čtirecekti. Mürettep Deniz Tümeni’n─▒n bulundu─ču hat çok önemli bir ba─člant─▒ noktas─▒yd─▒ ve buras─▒n─▒ daha da emniyet alt─▒na almak için, 1’inci Lancashire Fusiliers, 88’inci Tugaydan al─▒narak, Mürettep Deniz Tümeninin sa─č─▒na yerle┼čtirilmi┼č ve bu birli─če ilerleme halindeki Frans─▒zlarla olan temas─▒ asla kaybetmemesi gerekti─či çok önem verilerek bildirilmi┼čti. Frans─▒z Tümeninin ileri harekâta geçmesinde baz─▒ kar─▒┼č─▒kl─▒klar ve anla┼čmazl─▒klar sebebiyle yakla┼č─▒k 40 dakikal─▒k bir gecikme ya┼čanm─▒┼čt─▒. 28 Nisan harekât─▒nda oldu─ču gibi benzer bir anla┼čmazl─▒k ya┼čanm─▒┼čt─▒. Frans─▒z Tümeninin sol kanad─▒n─▒ destekleyecek olan 2’inci Deniz Tugay─▒n─▒n üstlenece─či görev konusunda ç─▒kan anla┼čmazl─▒k, Frans─▒zlar─▒n hareketini yar─▒m saatten fazla bir süre aksatm─▒┼čt─▒. Bununla birlikte Frans─▒zlar─▒n sa─č kanad─▒ hareketlerine ba┼člad─▒ktan bir süre sonra k─▒smen baz─▒ ba┼čar─▒lar elde etmi┼č görünüyordu. Bu ilk ad─▒mda Kerevizdere a─čz─▒ndaki yüksek araziye do─čru ilerleme sa─člayabilmi┼čti. Saat 12.00 civar─▒nda ise 7’inci Türk Tümeninin ileri hatlar─▒yla temasa girilmi┼čti. Frans─▒zlar─▒n bu bölgedeki taarruz harekât─▒ çok yo─čun biçimde 7’nci Tümen cephesine yüklenmi┼čti. Çok k─▒sa süre içinde burada yak─▒n çarp─▒┼čmalar cereyan etmeye ba┼člam─▒┼čt─▒. Genel harekât─▒n bütün cephe birliklerini kapsayan planlar─▒n─▒n içinde, harekât─▒n ileriye ta┼č─▒nabilmesini temin edebilmek için Türk mevzilerinin daha ilk harekette çökertmek çabas─▒n─▒ gerektiriyordu.

 

7’inci Tümen bölgesinde birliklerin durumu zorluk ve s─▒k─▒┼č─▒kl─▒k içindeydi. Tümen komutan─▒ daha önce içinde bulunulan durumu ayr─▒nt─▒lar─▒yla Grup Komutanl─▒─č─▒’na arz etmi┼čti. Buna ra─čmen yap─▒lacak fazla bir ┼čey yoktu ve eldeki birlikler ve imkânlarla savunma görevi sürdürülecekti. ─░lk tedbir ihtiyatlar─▒n ikiye bölünmesi ve bunlar─▒n cephedeki alay muharebe gruplar─▒n─▒n emrine ko┼čturmak olmu┼čtu. Jandarmalardan ve baz─▒ müfrezelerden toplanabilen 150 ki┼čilik bir ihtiyat grubu daha sa─članabilmi┼čti. Frans─▒zlar sa─č kanatlar─▒n─▒n ilerlemeye çal─▒┼čt─▒─č─▒ Kerevizdere a─čz─▒n─▒n üzerindeki yüksek araziden sonra, kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒ yo─čun ve etkili Türk piyade ate┼čleri sebebiyle duraksam─▒┼člard─▒. Sol kanatlar─▒ nispeten daha a─č─▒r ilerleme kaydedebiliyordu ama ö─čleden hemen sonraki zaman içinde Türk mevzileri önünde Senegallilerden kurulmu┼č olan güçlü bir hat tesis edebilmi┼člerdi. Bununla birlikte oldukça etkili görünen topçu deste─čine ra─čmen, bu hatt─▒n önündeki Türk mevzilerine sald─▒rmak konusunda tutuk davranm─▒┼člard─▒. Bu hatt─▒n en sol k─▒sm─▒nda, Kanl─▒dere kesimindeki ─░ngilizlerle temas halinde bulunmas─▒ gereken Frans─▒z birlikleri, kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒ mukavemetin çetin olmas─▒ ve etkili Türk ate┼člerinden sak─▒narak çekilmeye ba┼člam─▒┼člard─▒. Bu tehlikeli durum kar┼č─▒s─▒nda temas─▒n kaybedilmemesi için deniz tugay─▒ bu alana sürülmü┼čtü. Ne var ki, öncü birlikler ilerledikleri s─▒rada sa─č taraflar─▒ndaki yüksek kesimde bulunan Türk piyadelerinin çok ┼čiddetli ve etkili ate┼čiyle kar┼č─▒la┼čm─▒┼člard─▒. Her an biraz daha yo─čunla┼čan bu ate┼č kar┼č─▒s─▒nda ─▒srar etmelerine ra─čmen h─▒zlar─▒ kesilmi┼čti,

 

“Hat─▒rl─▒yorum, Yates, Don’un (Townshend) ve benim az ilerimizdeydi. Biz hatt─▒ bozmadan sürünüyorduk ama kur┼čunlar kumlara ve s─▒rt çantalar─▒m─▒za saplan─▒yordu. ‘Bir daha f─▒rlayal─▒m’ diye karar verdik. Aya─ča kalk─▒p ko┼čtuk. On be┼č metre kadar gidip yine yatt─▒k. Sonra biraz daha ilerlemeye karar verdik. Ate┼č hatt─▒ndan korunur gibi göründü─čümüzden hafifçe sa─ča yönelmi┼čtik. Ama yine de kur┼čunlar ba┼č─▒m─▒z─▒n üstünden geçiyor, topra─ča saplan─▒yordu. Bunun bir makineli tüfek ate┼či oldu─čunu san─▒yorum. ─░nsan e─čer üzerine üç dört tüfekle birden ate┼č ediliyorsa bunu makineli tüfek san─▒yor. Onlar─▒ göremiyorduk ama silah sesleri sadece bizim bulundu─čumuz yerde de─čil, her taraftayd─▒. Biraz daha ilerlemeye karar verdik ve dördümüz birden kalkt─▒k. En önde olan Yates birden devrildi. Karn─▒ndan ya da hayalar─▒ndan vurulmu┼čtu ama s─▒cak kiremite basm─▒┼č bir kedi gibi z─▒play─▒p duruyordu, sonra yere dü┼čtü. Biraz durmaya karar verdik. Ama tam yan─▒na varm─▒┼čt─▒k ki, birden kalk─▒p ç─▒lg─▒nlar gibi Türklere do─čru ko┼čmaya ba┼člad─▒ ve ‘Bang!’ Bu sefer bir daha kalkmamak üzere dü┼čmü┼čtü. Townshend öteki yandayd─▒ ve Yates’in oldu─ču yerde bir bo┼čluk vard─▒. Yates’e ilk ula┼čan genç Horton oldu. Yaras─▒n─▒n ne oldu─čunu anlamak için Yates’i iterken aln─▒ndan bir kur┼čun yedi. Kur┼čun ba┼č─▒n─▒n arkas─▒ndan ç─▒k─▒p benim parma─č─▒m─▒n bir bo─čumunu kopard─▒. Zavall─▒ Horton. Annesini ça─č─▒rarak a─čl─▒yordu. Onu ┼čimdi bile görebiliyorum. Sesini duyar gibiyim. On sekiz ya┼č─▒nda oldu─čunu söylemi┼čti ama on sekiz bir yana on alt─▒ bile oldu─čunu sanm─▒yorum. O kadar genç bir o─čland─▒ ki. Bar─▒┼čta Fyffe gemilerinde kamarotmu┼č. Yates ölmü┼čtü. Horton ölmü┼čtü. Sadece Don ile ben kalm─▒┼čt─▒k…” (Deniz eri Joe Murray) [─▒]

 

Frans─▒zlar 7’inci Tümen bölgesine fazla kuvvetlerle ve çok ┼čiddetli bir ┼čekilde taarruza ba┼člam─▒┼člard─▒ ama zaman geçtikçe mevzilerinde sebat gösteren Türk piyadelerinin so─čukkanl─▒ mukavemeti ve isabetli ate┼čleriyle durdurulmu┼člard─▒. Türk savunmas─▒ bu kuvvetli taarruza direnirken, kendilerinden beklendi─či gibi bir ad─▒m dahi geri çekilmemi┼č ve hatta baz─▒ yerel hareketlerle kendilerine yakla┼čan dü┼čman askerlerine kar┼č─▒ süngü hücumuna kalkt─▒klar─▒ bile görülmü┼čtü. Zaman ilerledikçe etkisi azalan Frans─▒zlar─▒n taarruzu önce zay─▒flam─▒┼č ve ard─▒ndan durmu┼čtu. Frans─▒zlar─▒n sol kanad─▒nda onlara destek için gelen 2’inci Deniz Tugay─▒, Frans─▒zlar─▒n geride kalmas─▒ nedeniyle olmas─▒ gerekenden fazla ilerleme kaydetmi┼čler ama bu durumda her yönden Türk ate┼čiyle kar┼č─▒la┼čmalar─▒ yüzünden ak┼čama do─čru ilerledikleri alanlardan geri çekilmek zorunda kalm─▒┼člard─▒. Bu bölgedeki muharebelerin çok k─▒z─▒┼čt─▒─č─▒ bir dönemde durumdan haberdar olan 5’inci Ordu Komutan─▒ Liman von Sanders, büyük ölçüde endi┼čelenerek, Eceabat’ta tuttu─ču iki taburluk ihtiyat kuvvetini çok acele biçimde güney bölgesine göndermi┼čti. Bir süre sonra dü┼čman taarruzlar─▒n─▒n zay─▒flad─▒─č─▒ ve sonras─▒nda da hepten söndü─čü haberi al─▒nd─▒─č─▒nda bu iki tabur, Sarafim Çiftli─či’ne al─▒nm─▒┼čt─▒. Bu taarruzun savunulmas─▒nda kullan─▒lmas─▒ dü┼čünülen 15’inci Tümen Domuzderesi’ne al─▒nm─▒┼čt─▒ ama bu tümenin de kullan─▒lmas─▒na gerek kalmam─▒┼čt─▒.

 

 

─░ngiliz-Frans─▒z cephe hatt─▒n─▒n merkez kesiminde 88’inci Tugay─▒n ilerleyi┼či de yava┼č olmu┼čtu. Tugay─▒n öncü birliklerinin yakla┼č─▒k 450 metre kadar ilerlemesinin ard─▒ndan Türk kuvvetlerinin etkili ate┼č sahas─▒na girildi─činde, burada çok uygun noktalara mevzilendirilmi┼č Türk makineli tüfeklerinin ve piyade ate┼činin etkisinde kalm─▒┼čt─▒. Bu ate┼č gücüne Türk topçusunun ┼čarapnel mermileri de kat─▒ld─▒─č─▒nda ─░ngiliz birlikleri duraksamak zorunda kalm─▒┼člard─▒. 29’uncu ─░ngiliz Piyade Tümeninin iç kanad─▒n─▒ ve yap─▒lan taarruzun eksenini te┼čkil eden kuvvetler, Kirte Köyü istikametinde Türk mevzilerini ezecekler ve ak┼čama kadar Harapkilise kuzeyi s─▒rtlar─▒na hâkim olacaklard─▒. Bu kesimde hareket eden ─░ngiliz birlikleri yakla┼č─▒k 1000 metre kadar bir çizgiye üç taburluk bir kuvveti yayarak birinci hatlar─▒n─▒ te┼čkil etmi┼č ve ilerleme yapm─▒┼člard─▒. ─░ngilizlerin ilerledikleri alanda Türk kuvvetleri Harapkilise güneyindeki ileri karakolda iki tak─▒m kuvvetiyle önlem alm─▒┼člard─▒. ─░ngilizler bu iki tak─▒m─▒n tutmu┼č oldu─ču hatt─▒ geçememi┼člerdi. Farkl─▒ taktikler uygulam─▒┼člar, yer de─či┼čtirmi┼čler, a─č─▒r makineli tüfeklerini farkl─▒ noktalara mevzilendirdikleri halde, bu Türk ileri karakoluna ciddi biçimde sald─▒r─▒ gerçekle┼čtirememi┼člerdi. Ö─čleden sonra derlenip toparlanan ─░ngiliz birlikleri bir kez daha inatla sald─▒r─▒ya geçerek ilerleme kaydetmeye çal─▒┼čm─▒┼člar ve bir miktar daha mesafe kaydetmelerine ra─čmen yeniden durmak zorunda kalm─▒┼člar ve daha ileri gidebilme imkân─▒ olmad─▒─č─▒n─▒ gördüklerinde ise bu yeni hatta aç─▒kta kalmamak için siper kazmaya ba┼člam─▒┼člard─▒. Bundan bir iki saat sonra da bu bölgede bulunan Mürettep Deniz Tugay─▒n─▒n Drake Taburu da, bu yeni hatt─▒n olu┼čum ┼čekline uyum sa─člayarak Frans─▒zlar─▒n sol taraf─▒ndaki Lancashire Fusiliers’in sol yan─▒nda siperler kazarak hatlar─▒n─▒ bu taburla birle┼čtirmi┼čti. Ancak cephe hatt─▒n─▒n en sol kesiminde görev alan 125’inci Tugay─▒n ilerleyememesi yüzünden, do─čal olarak Z─▒─č─▒ndere taraf─▒ndaki 88’inci Tugay─▒n sol kanad─▒ aç─▒kta kalm─▒┼čt─▒. Her iki tarafta birbirlerine çok yak─▒n bir mesafede topra─ča gömülü olarak kalm─▒┼člard─▒. ─░ngiliz 88’inci Tugay─▒n─▒n Komutan─▒ Yarbay Williams haz─▒rlad─▒─č─▒ raporda, bu genel taarruzun daha ilk safhas─▒nda Türk kuvvetlerinin ancak örtü kuvvetleri (─░leri hat karakollar─▒) ile temas edilmi┼č oldu─čunu ve henüz esas kuvvetleriyle muharebeye tutu┼čulmam─▒┼č oldu─čunu ikaz etmi┼čti. [i]

 

─░ngiliz birliklerinin genel taarruz hatt─▒n─▒n en solunda Z─▒─č─▒ndere mevkisi yak─▒nlar─▒nda i┼čler biraz daha yava┼č ilerlemi┼čti. Z─▒─č─▒ndere s─▒rtlar─▒n─▒n d─▒┼č kanat kesiminde ─░ngilizler için taze kuvvet olan 125’inci Tugay ayr─▒lm─▒┼čt─▒. 88’inci Tugay ile ayn─▒ anda ileri harekât─▒n yürüyü┼čüne ba┼člam─▒┼č olan 125’inci Tugay çok a─č─▒r ve alabildi─čine temkinli hareket ediyordu. K─▒sa bir süre yap─▒lan ilerleyi┼čin ard─▒ndan Türklerin Sar─▒tepe’ye önlem için sürmü┼č olduklar─▒ takviye edilmi┼č bir tak─▒m kadar kuvvetin ate┼čiyle kar┼č─▒lanm─▒┼člard─▒. Derhal ┼čiddetli bir ate┼č muharebesi ba┼člam─▒┼čt─▒. Savunmadaki Türk piyade tak─▒m─▒na bir tak─▒ml─▒k daha güç yeti┼čtirilmi┼č ve dirençleri art─▒r─▒lm─▒┼čt─▒. Ege Denizi yönünde mevzi alm─▒┼č olan cenah gemileri Sar─▒tepe ve civar─▒ derinliklerine ate┼č açmaya ba┼člam─▒┼čt─▒ ama burada gizlenmi┼č olan Türk tak─▒m─▒ geri ad─▒m atm─▒yor ve direnmekte sebat gösteriyordu. Harapkilise güneybat─▒s─▒nda çok iyi mevzilendirilmi┼č bulunan iki makineli tüfek, ne zaman bir dü┼čman hareketi olsa, dü┼čman─▒n sa─č yan─▒n─▒ etkili bir ┼čekilde ate┼č alt─▒na alarak kay─▒p verdiriyor ve tak─▒m─▒n direnmesine destek oluyordu. Bu bölgede saatler geçti─či halde 125’inci Tugay─▒n hücumlar─▒ her defas─▒nda k─▒r─▒lm─▒┼č ve tugay─▒n ileri sürmü┼č oldu─ču üç tabur kuvvetindeki birlikler, dar bir arazi ┼čeridinde s─▒k─▒┼čm─▒┼č ve buras─▒n─▒ savunan Türk tak─▒m─▒ndan olu┼čan muharebe ileri karakolu kar┼č─▒s─▒nda hareketsiz kalm─▒┼člard─▒. 125’inci Tugay─▒n ak┼čam raporuna 350 muharip ─░ngiliz askeri, bu gün verilen zayiat miktar─▒ olarak geçmi┼čti.

 

“Makineli tüfekle donat─▒lm─▒┼č berbat tahkimli mevziye çatt─▒lar. Süngü hücumu yapacaklar. Gönüllü birliklerden fazla ┼čey beklemek oluyor bu, ama ölümüne ve kendi topra─č─▒ için sava┼čan bir dü┼čmana kar┼č─▒ herkesin gayretine ba┼čvurmak zorunday─▒z. Ba┼čka bir zaman olsa onlardan kapasitelerinden fazlas─▒n─▒ beklemek olurdu bu…” Akdeniz Seferi Kuvvetler Komutan─▒ General Ian Hamilton [j]

 

─░kinci Kirte Muharebesi olarak an─▒lan dü┼čman taarruzlar─▒n─▒n ilk günü olan 6 May─▒s taarruzu, ─░ngiliz ve Frans─▒z piyadelerinin ilerleme harekât─▒nda arzu edilen ve planlanan sonuçlar hiçbir noktada al─▒namam─▒┼čt─▒. Taraflar─▒n esas kuvvetleri henüz birbirine girmeden önce, taarruz hareketi Türk muharebe ileri karakollar─▒ önünde sönümlenmi┼čti. Asl─▒nda cephenin sa─č k─▒s─▒m ve sol k─▒s─▒m birlik komutanlar─▒ vaziyetlerinin ¾ May─▒s Türk taarruzundan sonra hiç te iç aç─▒c─▒ olmad─▒─č─▒n─▒ raporlarla Grup Komutanl─▒─č─▒na bildirmi┼člerdi. Belki de bu raporlar, Grup Komutanl─▒─č─▒ndan bir kez daha ç─▒kma ihtimali olan taarruzun tekrar edilmesi emrinin olas─▒l─▒─č─▒ hakk─▒nda çekinceleri ba┼čtan ortaya koymak ve böyle bir emrin ç─▒kmas─▒ halinde bir ba┼čar─▒s─▒zl─▒k söz konusu olursa, bunun sebeplerinin en ba┼č─▒ndan bilinmesi biçiminde alg─▒lanabilir. 6 May─▒s taarruzu s─▒ras─▒nda savunma mevzilerinde gösterilen inatç─▒ direnme ve dü┼čmana f─▒rsat vermeme konusunda, kendisinden çok daha fazla say─▒da asker kuvvetine ra─čmen, dü┼čmana ba┼čar─▒ ┼čans─▒ tan─▒nmam─▒┼čt─▒. Muharebeler esnas─▒nda baz─▒ noktalarda dü┼čman─▒n sars─▒lmas─▒n─▒ f─▒rsat bilen küçük Türk gruplar─▒n─▒n, h─▒rpalad─▒─č─▒ dü┼čman─▒n pe┼čine dü┼čmek iste─čindeki h─▒rs, takdire ┼čayan görülmekle beraber bu iste─či ilerletmek hata olurdu. Dü┼čman birlikleri harekât─▒n─▒ kademe anlay─▒┼č─▒yla yürütüyordu ve muharebe esnas─▒nda zay─▒f dü┼čmü┼č bir ileri hat birli─či olsa bile derinlikte bu noktay─▒ takviye edecek ihtiyatlar─▒ fazlaca bulunuyordu. Nitekim sonuç itibar─▒yla ─░kinci Kirte Muharebesi, ─░ngiliz Komutanl─▒─č─▒n─▒n iste─či ve plan─▒na göre uygulanamam─▒┼č ve Türk taraf─▒n─▒n muharebe ileri karakollar─▒ önünde kalan ba┼čar─▒s─▒z bir harekât olarak kalmakla birlikte, Türk taraf─▒n─▒n savunma muharebesinde çok daha üstün bir performans ile dü┼čman─▒na geçit vermeyece─či anla┼č─▒lm─▒┼č oldu. Say─▒sal üstünlük yerine taktik aç─▒dan en uygun önleme mevkilerini seçen Türk birlikleri, piyade askerinin mevzilendirilmesi, makineli tüfeklerin en uygun aç─▒larda dü┼čmana kapt─▒r─▒lma riski olmaks─▒z─▒n de─čerlendirilmesi ve sahra toplar─▒n─▒n bu savunma s─▒ras─▒nda daha ileri al─▒narak dü┼čman piyadesi üzerindeki ┼čiddetli etkisi ile ba┼čar─▒n─▒n hakl─▒ sahibi olmu┼čtu. Bu savunma ba┼čar─▒s─▒n─▒n ard─▒ndan 5’inci Ordu Komutan─▒, Ba┼čkomutanl─▒k Vekâletine saat 16.20’de telefonla ┼ču raporu vermi┼čti;

 

“Güney bölgesinde saat 12.45’te büyük cephede taarruza ba┼člayan dü┼čman birliklerinin geriye at─▒ld─▒klar─▒n─▒, Hisarl─▒k kuzeyindeki tepelerin her duruma kar┼č─▒ korunmas─▒ için bir alay─▒n daha ileriye sürüldü─čünü General Weber yaz─▒yor. Esasen bu taarruzun ba┼člad─▒─č─▒ haberi üzerine, iki ihtiyat taburunun Sarafim Çiftli─či güneydo─čusundaki So─čanl─▒dere’ye hareketini emretmi┼čtim. General Weber’in bildirdi─čine göre, ┼čimdiye kadar güney bölgesine gönderilmi┼č olan 28 taburda ancak 13.000 tüfek bulundu─čunu arz ederim…” [k]

 

Akdeniz Seferi Kuvvetler Komutan─▒ General Ian Hamilton, cephenin baz─▒ noktalar─▒nda Türk savunmac─▒lar─▒n─▒n geri çekildiklerini dü┼čünüyordu. Ancak bu dü┼čüncelerini ifade etti─či notlar─▒ aras─▒nda, Türklerin as─▒l siperlerinin ele geçirilemedi─čini de belirtmi┼čti. 6 May─▒s taarruzunun sonucunu gözledi─činde; “Hala 200-300 metrelik bir arazi kazanmak için, bu i┼či nas─▒l daha az kay─▒p vererek ba┼čar─▒r─▒z diye dü┼čünüyorum…” demi┼čti. [l] Hamilton’u dü┼čündüren kuvvetli sebeplerden birisi de mühimmat konusu olmu┼čtu. Belli ki taarruza kalkmadan evvel piyadenin önünü açabilmek için Türk mevzilerini tamamen y─▒k─▒mdan geçirmek üzere, bu konuda elinin alabildi─čine serbest olmas─▒n─▒ istiyordu. Oysa kara harekât─▒ ba┼člad─▒─č─▒ zaman bu i┼čin eldeki mevcut imkân ve olanaklarla k─▒sa sürede bitirilece─či, donanman─▒n gere─činden fazla mühimmat sarfiyat─▒ yapmas─▒na gerek olmadan ba┼čar─▒ya ula┼č─▒laca─č─▒ öngörülmü┼čtü. Tasarruf edilen her topçu mühimmat─▒ Çanakkale Bo─čaz─▒ geçildikten sonra Marmara Denizinde ve ─░stanbul önlerinde ziyadesiyle gerekli olacakt─▒. Sava┼č Bakan─▒ Lord Kitchener’a bu mühimmat─▒n çok gerekli oldu─ču iletilmi┼čti ve General Hamilton, bu konuda 4 May─▒s tarihinde bir telgraf göndermi┼čti ve bundan sonras─▒nda çok fazla üstelemeye gerek kalmaks─▒z─▒n olumlu bir yan─▒t gelmesi için umut ta┼č─▒yordu. 6 May─▒s taarruzunun Türk mevzileri önünde ilerletilemedi─či ve hücumlar─▒n durduruldu─ču haberinin ─░ngiliz Genel Karargâh─▒na ula┼čmas─▒ndan k─▒sa bir müddet sonra, ─░ngiliz Sava┼č Bakanl─▒─č─▒ndan cephanenin ikmaline dair bir telgraf gelmi┼čti. ─░ngiltere Sava┼č Bakanl─▒─č─▒n─▒n bu telgrafta verdi─či yan─▒tta ┼čöyle yaz─▒yordu; “Emrinizdeki kuvvete tahsis edilmi┼č olan cephane, asla, Yar─▒madan─▒n uzun zamanda i┼čgali esas─▒na göre hesap edilmemi┼čtir. Süratle hareket edilmesi istenmektedir…” Bu yan─▒t bir yandan hakl─▒l─▒k ta┼č─▒d─▒─č─▒ gibi, General Hamilton’u da hem derin dü┼čünceye hem de endi┼čeye sevk etmi┼čti. Bu durumda ─░ngiltere’den verilen mesaj─▒n “Süratle hareket edilmesi” k─▒sm─▒ üzerinde durulmal─▒yd─▒ ve 6 May─▒s günü ba┼člat─▒lan taarruz üstelenerek bu i┼čin bir an önce bitirilmesi yoluna gidilmeliydi.

 

“Önümüzde dikilip kalm─▒┼č olan bu büyük vazifeye ait bütün bo┼č fikirlerin, ilk ve son defa olmak üzere, yolumuz üzerinden derhal kald─▒r─▒l─▒p süpürülmesi gerekir. Kesin neticeye ula┼čt─▒ran zaferler, Gelibolu Yar─▒madas─▒’nda, öyle bir iki günde kazan─▒lacak kadar kolay bir i┼č de─čildir. Son derece yüksek bir askeri maharetle sevk ve idare edilen cesur ve inatç─▒ bir dü┼čmanla sava┼č─▒yoruz. Türk, bir kö┼čeye s─▒k─▒┼čt─▒r─▒l─▒p savunma durumuna geçti─či zaman deh┼četli ve korkunç bir dü┼čman olup kal─▒r. Askerlerimizin sava┼čmakta oldu─ču bugünkü dü┼čman evlatlar─▒, namdâr gazi ve ┼čöhretli kumandan Osman Pa┼ča’n─▒n kumandas─▒nda olarak Plevne’yi kahramanca tutan aslanlar─▒n ayn─▒d─▒r. Bugünkü Türkler, Avrupa politikas─▒n─▒n tek faktörü olan varl─▒klar─▒ için sava┼č─▒yorlar. Bugünkü Türkler, her bir Türkün kalpten sevdi─či ve iftihar sebebi olan, sevgili ─░stanbul’u muhafaza için kanlar─▒n─▒ döküyorlar. Türkler buralar─▒ b─▒rak─▒p bizleri Narrows’tan kolayca geçirmek istemiyorlar. ─░┼čte bunun içindir ki biz de kendimize yol açmak üzere her bir kar─▒┼č toprak için sava┼č─▒p duruyoruz. Buradaki sava┼č da, Fransa’da yap─▒lanlarda oldu─ču gibi, her bir siperi ve her bir kilometre araziyi zapt etmek için ne kadar asker feda edebiliriz meselesini do─čurmu┼čtur. Buradaki galibiyet, Fransa’da oldu─ču gibi, ancak çok asker ve bol mühimmat ile olabilir; ba┼čka yolu yok…” Ellis Ashmead Bartlett [m]

 

6 May─▒s ─░ngiliz-Frans─▒z taarruzu için cephenin genelinde yaln─▒zca biraz daha Türk mevzilerine yakla┼č─▒lm─▒┼č olmas─▒ d─▒┼č─▒nda fazla bir kazan─▒m olmad─▒─č─▒ gibi, iki taraf─▒n da raporlar─▒na bak─▒ld─▒─č─▒ zaman bu ilerleyi┼čin Türk muharebe ileri karakollar─▒na biraz daha yakla┼č─▒lm─▒┼č oldu─ču ama esas kuvvetlerin mevzilerine ise halen daha mesafe oldu─ču görülmektedir. Türk taraf─▒ bu taarruzdan sonra daha dikkatli davranmak zorundayd─▒. Yeniden bir dü┼čman taarruzunun ne zaman belirece─či belli olmamakla birlikte, her an için bir gece taarruzu ihtimali oldu─ču gibi duruyordu. Muharebe ileri karakollar─▒ndaki birliklerin yüksek dikkati ile birlikte 6/7 May─▒s gecesi bir dü┼čman taarruz giri┼čimi gerçekle┼čmemi┼č, taraflar bu nispeten sakin geçen geceyi tahkimat haz─▒rlayarak ve yeni bir harekât durumu için haz─▒rl─▒klar─▒n─▒ tamamlayarak geçirmi┼člerdi. Gündüz boyunca devam eden dü┼čman donanmas─▒n─▒n bombard─▒man─▒ ile Türk siperlerindeki tahkimat─▒n ço─ču bozulmu┼č ve da─č─▒lm─▒┼čt─▒. Mevziler bu haliyle oldukça dayan─▒ks─▒zd─▒ ve muhakkak elden geçirilerek onar─▒lmas─▒ ve daha da güçlendirilmesi gerekiyordu. Tümen komutanlar─▒ bu i┼čin yaln─▒zca istihkâm sorumlular─▒ taraf─▒ndan de─čil, bütün birliklerdeki askerlerin de yard─▒m─▒yla yap─▒lmas─▒ için subaylardan ola─čanüstü bir gayret içinde çal─▒┼čmalara kat─▒l─▒m─▒n yap─▒lmas─▒ isteniyordu. Dü┼čman taarruzunun 9’uncu Tümen bölgesinde nispeten zay─▒f kalmas─▒ nedeniyle fazla bask─▒ hissedilmiyordu. Bu yüzden önceden al─▒nm─▒┼č olan tertibata ba─čl─▒ kalarak mevzilerinde rahat durumda say─▒l─▒rlard─▒. Bu kesimde ek tedbirler al─▒nma yoluna gidilerek Yass─▒tepe’de bulunan deniz a─č─▒r makineli tüfekleri ilerideki destek bölü─čüne verilmi┼čti. Ayn─▒ ┼čekilde 25’inci Alay Muharebe Grubunun destek kademesinde tutulan a─č─▒r makineli tüfek tak─▒m─▒ da Z─▒─č─▒ndere s─▒rtlar─▒ndaki bat─▒ kanada yerle┼čtirilmi┼čti. Muharebe s─▒ras─▒nda ileri hatlara yana┼čt─▒r─▒lan üç sahra bataryas─▒, tekrar Yass─▒tepe-145 Rak─▒ml─▒ Tepe hatt─▒ gerisine al─▒nm─▒┼čt─▒. Muharebe ileri karakollar─▒ndaki birliklerin say─▒s─▒ art─▒r─▒larak daha da kuvvetlendirilmi┼čti ve daha s─▒k ke┼čif kollar─▒ tertip edilerek göreve ç─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒. Bir yandan lojistik i┼čleri düzenlenirken, ayn─▒ zamanda geride tutulan cephane kademelerindeki paylar ile birliklerin stoklar─▒ art─▒r─▒lm─▒┼čt─▒.

 

7’nci Tümen bölgesinde de faaliyetler tüm h─▒z─▒yla sürüyordu ama bu tarafta i┼čler biraz daha yo─čun olmakla birlikte, baz─▒ kritik durumlar söz konusuydu. Bunlar─▒n en ba┼č─▒nda gelen konu, gündüz muharebelerde çok say─▒da zayiat verilmi┼čti ve tümenin elinde hiç ihtiyat kuvveti bulunmuyordu. 7’nci Tümen Komutan─▒, Grup Komutanl─▒─č─▒na bu durumu nakletmi┼čti. Bütün kuvvetlerin ileri hatlarda bulundu─čunu ve bunun nedenlerini bir rapor halinde arz etmi┼čti. Bölgedeki durum ayr─▒nt─▒lar─▒yla izah edilerek, bu kesimde dolgun mevcudu bulunan bir ihtiyat birli─činin çok lüzumlu oldu─ču bildirilmi┼čti. Bu istek olumlu kar┼č─▒lanarak tümen bölgesine, 15’inci Tümenin tek sa─člam ve derli toplu durumdaki 45’inci Alay─▒ gönderilmi┼čti. Tümen bölgesinde duyulan di─čer bir endi┼če ise 7 May─▒s sabah─▒na kadar eldeki imkânlarla kuvvetli bir savunma mevzisi kurabilmekti. Bunun d─▒┼č─▒nda cephe hatt─▒ndaki bütün birlikler yerinde b─▒rak─▒lm─▒┼č, cephe kesimlerindeki kar─▒┼č─▒k gruplar─▒n komutanlar─▒ ve bunlar─▒n sorumluluk alanlar─▒ belirtilmi┼č ve bir düzen sa─članm─▒┼čt─▒. Lojistik i┼čler yoluna konulmu┼č, ileride bulunan ┼čehitler ve yaral─▒lar eldeki her imkân de─čerlendirilerek toplanm─▒┼čt─▒. Karanl─▒kta yap─▒lan bu toplama i┼či oldukça zordu ve güçlükle ilerletilmi┼čti. Sarg─▒ yerleri yaral─▒larla dolup ta┼čm─▒┼čt─▒. ─░leri mevzilerdeki askerlerin yiyeceklerinin ula┼čt─▒r─▒lmas─▒nda da zorluklar ya┼čan─▒yordu ve cephanenin ula┼čt─▒r─▒lmas─▒ konusunda da çe┼čitli problemler ya┼čan─▒yordu. Tümenin ikmal malzemelerinin da─č─▒t─▒ld─▒─č─▒ noktalar ile birliklerin bulundu─ču yerler aras─▒nda ula┼č─▒mda kopukluklar baz─▒ güçlükleri beraberinde getiriyordu.

 

6/7 May─▒s gecesi taraflar cephede mevzi haz─▒rl─▒klar─▒n─▒ ve düzenlerini hararetle gözden geçirirken, ─░ngiliz Genel Karargâh─▒nda da çal─▒┼čmalar sürdürülüyor ve bir sonraki gün için planlar gözden geçirilerek son karar al─▒nmaya çal─▒┼č─▒l─▒yordu. 6 May─▒s muharebelerinde verilen zayiatlar korkutucu boyutta de─čildi ve harekât─▒n a┼čamalar─▒ için devam edilmesi yönünde görü┼čler a─č─▒r bas─▒yordu. Türk kuvvetleriyle as─▒l mevzilerinde kar┼č─▒la┼čmak ve onlar─▒ her ┼čart alt─▒nda geri atmak ve Alç─▒tepe’yi ele geçirmek do─čal olarak yine harekât─▒n öncelikli hedefiydi. 29’uncu Tümen Komutan─▒ General Hunter Weston taarruzun sonucunu almak konusunda istekliydi. Harekât plan─▒ konusunda General Hamilton’un emirleri üzerinde çok fazla bir de─či┼čikli─če gidilmeyecekti. Taarruza b─▒rak─▒ld─▒─č─▒ yerden ayn─▒ ┼čekliyle devam edilecekti. Frans─▒z taarruz bölgesindeki görev tan─▒m─▒ da ayn─▒yd─▒ ve bu ┼čekilde onlara dü┼čen görev, Türk mevzilerinin süratle a┼č─▒lmas─▒ ve Kerevizdere hâkim s─▒rtlar─▒n─▒n ele geçirilmesiyle birlikte, ─░ngilizlerin ileriye aç─▒lmas─▒ s─▒ras─▒nda dayanak noktas─▒ olacaklard─▒. Harekât─▒n ─░ngiliz kanad─▒na ait olan bölümünde baz─▒ mesafe ve hedefler konusunda revizyon yap─▒lm─▒┼čt─▒. Kabaca bu kesimdeki birlikler önceki güne göre daha atak davranarak Türk hatlar─▒n─▒ ezerek a┼čacaklar, Kirte’nin kuzeyi – Ocakta┼č─▒tepe - Yass─▒tepe hatt─▒na sarkacaklard─▒. Böylece ayn─▒ gün Alç─▒tepe’nin ku┼čat─▒lmas─▒ sa─članacakt─▒. 7 May─▒s günü için planlanan taarruz için takviye kuvvet gelmeye ba┼člam─▒┼čt─▒. 6 May─▒s’ta gönderilen 2’inci Frans─▒z Tümenine ait iki tabur karaya ç─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒. Ayn─▒ gün daha sonraki saatlerde bir kafile daha yeti┼čmi┼č ve bu kuvvetler tugay seviyesine ç─▒km─▒┼čt─▒. Bu yeni gelen kuvvetler iç kanada sürülerek, Kerevizdere s─▒rtlar─▒n─▒n daha h─▒zl─▒ bir ┼čekilde zapt─▒ için kullan─▒lacakt─▒. General d’Amade, ─░ngiliz emirlerini ald─▒─č─▒nda, 88’inci ─░ngiliz Tugay─▒n─▒n yapaca─č─▒ harekât─▒n ba┼čar─▒s─▒n─▒n, kendi k─▒talar─▒ taraf─▒ndan çok önemli hedef olan dayanak noktas─▒n─▒n ele geçirilmesine ba─čl─▒ oldu─čunu anlam─▒┼čt─▒. Bu yüzden karaya ç─▒kar─▒lm─▒┼č olan Albay Simon’un sömürge tugay─▒n─▒ taarruz s─▒ras─▒nda 29’uncu Tümene dayanak noktas─▒ olacak bölgeyi ele geçirmek için kullan─▒lacakt─▒. 1’inci Frans─▒z Tümeni Komutan─▒ General Mansou’ya konu hakk─▒nda bilgi ve emir verilmi┼čti. Taarruzun Frans─▒zlar─▒ ilgilendiren bu bölümü saat 10.00 s─▒ralar─▒nda ba┼člayacakt─▒.

 

General Ian Hamilton’u ve 29’uncu Tümen Komutan─▒ General Hunter Weston’u sevindirecek bir di─čer haber ise, 2’nci Frans─▒z Tümeniyle, 42’inci ─░ngiliz Teritoryal Tümeninin deniz yolculu─čundaki büyük k─▒s─▒mlar─▒n─▒n Ege Denizi’ne girmi┼č olmas─▒yd─▒. Bu heyecan verici haberin bir di─čer sevindirici yan─▒ ise bu birliklerin 8 May─▒stan itibaren karaya ç─▒kar─▒lmalar─▒n─▒n mümkün olmas─▒yd─▒. Böylece bölgede bulunan eldeki mevcut kuvvetlerin kullan─▒m─▒ buna göre de─čerlendirilebilecek ve yeni gelecek olan taze kuvvetlere bu bak─▒mdan güvenilecekti. General Hunter Weston 7 May─▒s günkü muharebe ba┼člamadan önce birliklerine gayret kazand─▒rmak için çok fazla ki┼čisel çaba sarf etmi┼čti. Bir gün önceki durgunlu─čun tekrar ya┼čanmamas─▒ için elinden geleni yap─▒yordu. Tugay komutanlar─▒n─▒n her birine bizzat telefonla bu konunun ve yap─▒lacak olan taarruzun önemini anlatm─▒┼č ve askerlerinin yüksek moral ile daha y─▒rt─▒c─▒ bir ┼čekilde sald─▒rmalar─▒n─▒ istemi┼čti. Ayr─▒ca yine dünkü sald─▒r─▒da çabuk y─▒lg─▒nl─▒─ča dü┼čmü┼č olan 125’inci Tugay─▒ daha fazla cesaretlendirmek ve onlara nasihat aktarmak için özel bir tezkere göndermi┼čti;

“472 rak─▒ml─▒ tepe ile bu tepenin ─░ngilizlerin solunu koruyan bat─▒ ve güney eteklerinin zapt─▒ndan ibaret olan ┼čerefli vazife, 125. Tugaya verilmi┼čtir. Lancashire’ler bütün dünyan─▒n gözü size bak─▒yor. Memleketinizin ┼čeref ve namusu, yuvan─▒zdaki insanlar─▒n refah ve saadeti, bugün yapaca─č─▒n─▒z i┼člere ba─čl─▒d─▒r. Tümgeneral, hiçbir ate┼čin, hiçbir zayiat─▒n sizi yolunuzda yürümekten al─▒koymayaca─č─▒ndan ve bu yolda parlak bir zafere kavu┼čaca─č─▒n─▒zdan emindir…” [n]

7’nci Tümenin savundu─ču sorumluluk alan─▒ hakk─▒nda Grup Komutanl─▒─č─▒n─▒n baz─▒ endi┼čeleri vard─▒. Tümen Komutanl─▒─č─▒’ndan gelen raporlardaki yetersiz muharip kuvvet sebebiyle elde bu k─▒sma ay─▒racak kuvvet bulunmad─▒─č─▒ndan, tümene verilen emirlerde bu cephenin mevzilerin güçlü bir dü┼čman taarruzuna kar┼č─▒ emniyetli hale getirilmesi isteniyordu. 7 May─▒s sabah─▒ muhtemel bir dü┼čman sald─▒r─▒s─▒na kar┼č─▒ 7’nci Tümen bölgesinde yap─▒lmakta olunan haz─▒rl─▒klar zaten, yaln─▒zca tahkimat ve lojistik i┼člerinin k─▒smen düzeltilmesi olarak sürdürülmü┼čtü. Bu k─▒s─▒mda de─čerlendirebilmek için akla 15’inci Tümenin eksik ve da─č─▒n─▒k vaziyetteki durumu geliyordu. Bu konuda yap─▒lan çal─▒┼čmalar yeterli olmam─▒┼čt─▒ ve 15’inci Tümenin kadrolar─▒ tamamlanamam─▒┼čt─▒. Bu durum ordu komutanl─▒─č─▒na bildirilerek en k─▒sa sürede yeni kuvvetler yeti┼čtirilmesinin gereklili─či aktar─▒lm─▒┼čt─▒. Güney bölgesine 11’inci Tümenin verilmesi karar─▒na var─▒lm─▒┼čt─▒ ama Anadolu Yakas─▒’nda görev yapan bu tümenin kadrosundan zaten parça parça istifade edilmi┼č, bu parçalar her iki muharebe bölgesinde payla┼č─▒lm─▒┼čt─▒. 11’inci Tümenden geriye yaln─▒zca iki tabur kuvvetinde birlikler mevcuttu ve bunlar da Sarafim Çiftli─či bölgesinde toplanm─▒┼člard─▒. Bu tümenin bir alay─▒ Anadolu Yakas─▒’nda, di─čer alaylar─▒ndan baz─▒ taburlar 7’nci Tümen bölgesinde, tümenin topçu birlikleri ise her tarafa da─č─▒t─▒lm─▒┼č durumda bulunuyordu. Güney Grubu Komutanl─▒─č─▒’n─▒n elinde 38’inci Alaydan (─░ki Taburlu) ba┼čka ihtiyat birli─či kalmam─▒┼čt─▒. Güney bölgesinde mevcut topçu tümenlerin savunma hatlar─▒na destek verecek ┼čekilde da─č─▒t─▒lm─▒┼čt─▒. 9’uncu Tümen alt─▒ hafif sahra bataryas─▒ ve 7’nci Tümen de be┼č hafif sahra bataryas─▒ ile birlikte, bir da─č bataryas─▒ ve üç obüs bataryas─▒ taraf─▒ndan destekleniyordu. Her iki tümen bölgesinde ise toplam 24 adet a─č─▒r makineli tüfek bulunuyordu. Bu miktar tümen k─▒s─▒mlar─▒na yar─▒ yar─▒ya da─č─▒t─▒lm─▒┼čt─▒.

 

 

─░ngilizlerin Balon Uçurma Gemisi Manica

 

 

7 May─▒s sabah─▒ tüm cephede bir sakinlik göze çarp─▒yordu. Taraflar tahkimat i┼čleriyle yo─čunla┼čm─▒┼č ama herhangi bir noktada çat─▒┼čmaya dair emare gözlenmiyordu. Bu sükûnet hali sabah saat 10.00 civar─▒nda ┼čiddetle ba┼člayan dü┼čman topçu ate┼čiyle yerini bir anda büyük bir hareketlenmeye b─▒rakm─▒┼čt─▒. Donanma topçusu ve karadaki topçular─▒n─▒n tamam─▒ birden gürlemeye ba┼člam─▒┼č, bunlara a─č─▒r makineli tüfekler de e┼člik etmi┼člerdi. Ate┼čler tüm cephe hatt─▒nda görülmekle beraber, en fazla 9’uncu Tümen ┼čeridine odaklanm─▒┼čt─▒. Z─▒─č─▒ndere bölgesindeki Türk mevzilerinin avantajl─▒ pozisyonunu ortadan kald─▒rmak için bir ┼čeyler yap─▒lmas─▒ ve buradan ilerleyecek olan ─░ngiliz birliklerinin rahatlat─▒lmas─▒ gerekiyordu. P─▒nariçi Koyu aç─▒klar─▒na Swiftsure ve Talbot muharebe gemileri gönderilmi┼č ve bir türlü yeri tam olarak tespit edilemeyen Türk mevzilerini ve makineli tüfek yuvalar─▒n─▒ görebilmek ve muharebe gemilerine bunlar─▒n yerlerini i┼čaret edebilmek amac─▒yla Manica isimli balon gemisinden yararlan─▒lmak istenmi┼čti. Bu gemiden yükseltilen balon ile yap─▒lan ke┼čif çal─▒┼čmalar─▒ sonuç vermemi┼č ve Türk mevzilerinin izi muharebe gemileri taraf─▒ndan isabetli bir ┼čekilde bombard─▒man edilmek üzere bulunamam─▒┼čt─▒. Bu sol kanatta ─░ngiliz birlikleri, yerleri bir türlü tayin edilemeyen Türk mevzilerine do─čru hareketlenmeye ba┼člam─▒┼člard─▒. Uç kanatta ilerlemesi istenen Lancashire Taburu çok ┼čiddetli bir Türk direnci ile kar┼č─▒la┼čm─▒┼č ve bir gün öncesinde oldu─ču gibi hareketini ilerletememi┼čti. Bu hareketin sonucu tüm tugay─▒ ilgilendireceklerdi ve ba┼čar─▒ya ula┼č─▒lmas─▒ halinde Alç─▒tepe’nin ku┼čat─▒lmas─▒ için derinliklere do─čru hareket edilecekti. Taburun ileriye hamle yapabilmesi için üst üste gayretlerde bulunuluyor ama en ufak bir hücum hareketinde Türk piyade tüfekleri ve makineli tüfekler olanca ┼čiddetiyle ate┼členmeye ba┼čl─▒yor ve oldukça etkili oluyorlard─▒. Teritoryal askerine yard─▒mc─▒ olabilmek için Hassa ─░skoçya Taburundan bir müfrezeye, tepelerin alt─▒ndan ilerlemeleri için emir verilmi┼čti. ─░nniskilling Taburundan olan bu müfreze sa─č yanlar─▒nda bulunan Z─▒─č─▒ndere’den yukar─▒ do─čru sald─▒r─▒ya geçmi┼čti. Tüm bu hareketleri daha da kolayla┼čt─▒rmak ad─▒na bir hamle daha yap─▒larak di─čer muharebe gemileri gibi Queen Elizabeth gemisi de cenah ate┼čine kat─▒lmak üzere P─▒nariçi Koyu’nun aç─▒klar─▒na gelmi┼čti. Öylesine ┼čiddetli bir top ate┼či açm─▒┼čt─▒ ki, adeta tepe yerinden oynuyor ve kayn─▒yor gibiydi. Buradan herhangi bir canl─▒n─▒n sa─č ç─▒kmas─▒n─▒n ihtimali yok gibi görünüyordu. Ancak belli bir noktaya yap─▒lan bu ate┼člerden büyük bir tesir görülmesi ve burada Türk piyadesine ait hiçbir emare görülmemesi gerekti─či dü┼čünülerek, Teritoryal askeri bir kez daha hareketlendi─činde, tekrar Türk makineli tüfekleri tak─▒rdamaya ba┼čl─▒yor ve piyade tüfekleri de buna e┼člik ediyordu. ─░ngiliz askerleri y─▒lg─▒nl─▒─ča dü┼čmü┼člerdi ve hava karar─▒ncaya dek vaziyetlerinde ba┼čka bir de─či┼čme olmam─▒┼čt─▒. 125’inci Tugay─▒n sorumluluk bölgesinde ba┼čar─▒ gösterememesi do─črudan 88’inci ─░ngiliz Tugay─▒n─▒ etkilemi┼čti. Normal ┼čartlarda ald─▒─č─▒ görev zor olan 88’inci Tugay─▒n, bu durumda yükü bir kat daha artm─▒┼č oluyordu. 125’inci Tugay─▒n ilerlemesinde ba┼čar─▒ göstermesi halinde e┼č zamanl─▒ olarak hareket etmesi gereken 88’inci Tugay, Türk birliklerinin mevzilerinden geri at─▒lmas─▒ndan sonra sa─ča çark edecekti. Tugay biraz ilerleme kaydettikten sonra bu hareketi yapmas─▒ güçle┼čmi┼čti. ┼×ayet Türk kuvvetleri sol taraflar─▒nda mevzilerindeyken bu sa─ča çark hareketi gerçekle┼čmi┼č olsa bu defa yanlar─▒ndan ve cephelerinden ate┼č alt─▒nda kalacaklard─▒. Bir ara ─░ngiliz Essex Taburu ilerleme kaydetti─či haberi al─▒nm─▒┼č ve bunlara takviye olmak üzere Worcestershire Taburu da gönderilmi┼čti. Bu iki tabur da cephenin derinli─čindeki Türk hatt─▒n─▒ geri atarak derinlikle ilerlediklerini rapor etmi┼člerdi ama bu durum çok k─▒sa bir süre sonra umut olmaktan ç─▒km─▒┼čt─▒. Türk birlikleri k─▒sa sürede toparlanarak yeniden bir kar┼č─▒ taarruza geçmi┼čler ve ─░ngiliz birlikleri ilerledikleri alandan geri çekilmek zorunda kalm─▒┼člard─▒. Böylece 88’inci Tugay─▒n hareket alan─▒nda da ö─člen saatlerine dek fazla bir geli┼čme olmam─▒┼č ve tugay komutan─▒, takviye edilmesi laz─▒m geldi─čini, bu olmad─▒kça solda art─▒k ilerleme durumunun gerçekle┼čemeyece─čini rapor etmi┼čti. Bütün ─░ngiliz birliklerinin cephesinde meydana gelen bu y─▒lg─▒nl─▒k ve hareketsizlik vaziyetinin kronik bir hal almamas─▒ için 29’uncu Tümen Komutan─▒ Hunter Weston devreye girerek 87’nci Tugay─▒ ileri sürmü┼čtü. Bir kez daha 15 dakika gibi k─▒sa bir süre Türk mevzileri ve gerisi bombard─▒man edilecek ve bu defa 88’inci ─░ngiliz Tugay─▒ ile birlikte, onlara yard─▒ma gelen 87’nci Tugay da harekâta kat─▒lacaklard─▒. Ayn─▒ zamanda bu hareketi takviye etmeleri için Yeni Zelanda k─▒talar─▒na emir verilmi┼č ve Karanfil Çiftli─či’ne gitmeleri istenmi┼čti. Bu ┼čekilde te┼čkil edilen kuvvet ile taarruz cephesi, Kirte ekseni olmak üzere, ─░ngiliz cephesinde yap─▒lan tekrar harekât─▒ ile baz─▒ noktalarda münferit baz─▒ geli┼čmeler görülmeye ba┼člam─▒┼čt─▒. ─░ngilizler olanca güçleriyle sald─▒r─▒yorlar ve ön hatlarda Türk mevzilerinden aç─▒lan ate┼čle k─▒r─▒lanlar─▒n yerine hemen takviye yeti┼čtiriliyordu. Türk mevzilerine yakla┼čan ─░ngiliz birliklerine kar┼č─▒, bu mevzileri elde tutmak ad─▒na baz─▒ noktalarda Türk piyadeleri süngü hücumuna geçmi┼čler ve gö─čüs gö─čüse gelinmi┼čti. Muharebenin ┼čiddeti ─░ngilizler için dayan─▒lmaz bir hale geldi─činde bu mücadelenin içinden çözülmeye ba┼člam─▒┼člar ve geri çekilmeler meydana gelmi┼čti. K─▒sa süre sonra ─░ngilizler taraf─▒ndan elde edilen kazançlar bir kez daha kaybedilmi┼č ve ak┼čam vakti yakla┼čt─▒─č─▒nda, ─░ngiliz hatt─▒n─▒n bir gün öncesine göre hemen hiçbir de─či┼čikli─če u─čramad─▒─č─▒ anla┼č─▒lm─▒┼čt─▒.

 

“Tak─▒mlarla yay─▒lma düzeninde ilerleyece─čimiz söylenmi┼čti. Bölükler D, C, B ve A düzeniyle ilerleyeceklerdi. Ben A Bölü─čü, 3. Tak─▒m’dayd─▒m. Bu da en sondan ikinci olmam demekti. Gully Ravine (Z─▒─č─▒ndere) ile deniz aras─▒ 300 metre kadar oldu─čundan tak─▒m─▒m─▒ otuzar metrelik iki saf halinde dizdim, her safta onar ad─▒m arayla otuz er vard─▒. Çal─▒l─▒klar öylesine s─▒kt─▒ ki, adamlar─▒n hepsiyle ili┼čki kurmak olanaks─▒zd─▒ ve sadece düdük çalarak herkesin ilerlemi┼č olaca─č─▒n─▒ umuyordum. Önünüzdekini izlemek zorundayd─▒n─▒z. Öndeki s─▒ra yat─▒nca sizde yatmak zorundayd─▒n─▒z. Onlar kalk─▒nca siz de kalk─▒p yürümeye devam ediyordunuz. Böylece yola ç─▒kt─▒k. Üzerimizden ─▒sl─▒k çalarak geçen mermiler, ilerledikçe daha da artmaya ba┼člad─▒. Bir sipere geldik. Sonra biraz daha ilerledik ve ate┼č daha da fazlala┼čt─▒. Çal─▒l─▒klar aras─▒nda göremedi─čimden tak─▒m─▒n kontrolünü kaybetmi┼čtim. Yapabilece─čim tek ┼čey düdü─čümü çalmakt─▒ ve öndeki s─▒rayla birlikte yürüyorduk. Astsubaylar─▒n görevlerini yapt─▒klar─▒n─▒ umuyordum. Sonunda cephenin gerisindeki son sipere vard─▒k. Yan─▒mda Collinson ad─▒nda ya┼čl─▒ bir asker vard─▒. Siperden ç─▒kt─▒k ve ate┼č çok yo─čun oldu─čundan ko┼čmaya ba┼člad─▒k. Kur┼čunlar çevremizde v─▒z─▒ld─▒yordu. Yar─▒ yola kadar ko┼čup bir tümse─čin ard─▒na s─▒─č─▒nd─▒k. Bir iki dakika dinlendikten sonra Collinson’a ‘Haydi gidelim’ dedim ve yeniden ko┼čmaya ba┼člad─▒k. Ben iyi ko┼čtu─čum için Collinson’u geride b─▒rak─▒p cephe siperine atlad─▒m. Ne yaz─▒k ki, Collinson son on metrede gö─čsünden veya karn─▒ndan vuruldu. Onu sipere çektik ama az sonra öldü…” (Te─čmen George Horridge) [o]

 

7’inci Tümen cephesinde tüm gece boyunca hiç aral─▒k vermeden tahkimat yap─▒lm─▒┼čt─▒. Say─▒ca dü┼čmana göre neredeyse üçte bir kadar kuvvete sahip olunan bu bölgede mevzilerde sa─člam durulmas─▒ gerekiyordu ve bu yüzden zayiat vermemek için siperlerin mutlaka sa─člamla┼čt─▒r─▒lmas─▒ gerekiyordu. Sabah saatlerinden itibaren de bu tahkimat çal─▒┼čmalar─▒na devam edilmi┼čti. ─░ngiliz hatlar─▒n─▒n taarruza ba┼člama vaktine göre biraz daha geç ba┼člayan Frans─▒z harekât─▒ ilk zamanlar─▒nda çok ┼čiddetli de─čildi. 1’inci Frans─▒z Tümeni, 2’nci Frans─▒z Tümeninden bir tugay ve ─░ngiliz Deniz Piyade Tugay─▒’n─▒n hücumlar─▒ ö─člen saatlerinde ┼čiddetlendirilmi┼čti. Bo─čaz’a giren muharebe gemileri bir kere daha 7’nci Tümenin sol kanat gerilerine yana┼čarak buradan top ate┼či aç─▒yordu. 7’nci Tümen hem cephesindeki dü┼čman piyadelerinin ve topçular─▒n─▒n, hem de yan taraf─▒nda muharebe gemilerinin ate┼či alt─▒nda mukavemet göstermeye çal─▒┼č─▒yordu. Tümenin savunma mevzilerinin sa─č kanad─▒nda bulunan 127’nci Alay─▒n siperleri neredeyse tamamen harap olmu┼čtu ve buradaki birliklerin bir k─▒sm─▒ durulamayacak noktalardan biraz daha geriye çekilerek aç─▒k arazide savunma yapmak zorunda kalm─▒┼člard─▒. Di─čer kanatta savunmada bulunan 56’nc─▒ Alay─▒n da durumu tehlikeye girmi┼čti ve tümen komutan─▒ burada devreye girerek, ihtiyatlar─▒ ileriye sürmü┼č ve cephenin bu noktalar─▒na kuvvet kazand─▒rm─▒┼čt─▒. Bu takviye kuvvetinin ileriye sürülmesiyle birlikte, takviye edilen her iki kanad─▒n da dü┼čman üzerine kar┼č─▒ taarruzda bulunmas─▒n─▒ istemi┼čti. Verilen emirler gere─či kar┼č─▒ taarruza geçen birlikler durumu tekrar düzeltecek ve i┼čgal edilen yerlerden bir ad─▒m geri çekilme yap─▒lmayacakt─▒. Bunun üzerine ileriye gönderilen takviye birlikleri hiç duraksamadan taarruza geçmi┼čler ve tümenin kanatlar─▒na yans─▒yan bu canl─▒l─▒k cephe hatt─▒ boyunca yay─▒lm─▒┼č, piyade askerlerine gayret gelmi┼čti. Tüm cephe hatt─▒ tam bir ┼čevk içinde ileriye do─čru hareketlenmi┼čti. Hemen akabinde Frans─▒zlar─▒n iç kanad─▒ kopmu┼č ve birlikleri da─č─▒lm─▒┼člard─▒. Bu gayretli Türk taarruzundan kaç─▒┼čan Frans─▒z birlikleri, ─░ngiliz Tugay─▒’n─▒n siperlerine s─▒─č─▒nmaya ba┼člam─▒┼člard─▒.

 

Bir önceki gün gibi 7 May─▒s günü de tekrar edilen ve kuvvetler art─▒r─▒larak ba┼čar─▒ aranan ─░ngiliz-Frans─▒z taarruzu benzer ┼čekilde sonuçlanm─▒┼čt─▒. Ne denizden bombard─▒man, ne de üstün kuvvetlerle yap─▒lan taarruzlar bir türlü sonuç vermiyor ve Kirte ekseninden Türk kuvvetleri at─▒lam─▒yor, Alç─▒tepe’nin ku┼čat─▒lmas─▒ ve nihayetinde ele geçirilmesi mümkün olmuyordu. Meselenin tuhaf taraf─▒, gün boyunca devam eden ┼čiddetli muharebeler sonucunda verilen kay─▒plar iki taraf için de sorun olmuyordu. Türk taraf─▒nda bir kez daha ihtiyatlar─▒ kullanmaya gerek olmaks─▒z─▒n (7’nci Tümen bölgesine ihtiyat kuvveti yeti┼čtirilmi┼čti) cephenin neredeyse tamam─▒nda sürdürülen dü┼čman taarruzu akim b─▒rak─▒lm─▒┼čt─▒. ─░ngiliz ve Frans─▒z birliklerinin ise kuvvetleri art─▒r─▒larak taarruz hareketleri kademelendirilmi┼č olmas─▒na ra─čmen, cephenin ön hatlar─▒nda Türk savunmas─▒n─▒n ┼čiddetiyle kar┼č─▒la┼č─▒ld─▒─č─▒nda çok çabuk y─▒lg─▒nl─▒klar ba┼č göstermi┼čti. Oysa müttefik askerleri art─▒k önceki zaman kadar yorgun ve bitkin de─čillerdi. Donan─▒mlar─▒ her zaman iyiydi ve g─▒da konusunda da hiç sorun ya┼čamam─▒┼č ve iyi beslenmi┼člerdi. Son iki gün boyunca üstelenen bu genel taarruz sonucu de─či┼čtirmedi─či görülmü┼č ve anla┼č─▒lan o ki, bunun üzerine ayn─▒ ┼čekilde bir taarruz daha üstelemenin bir anlam─▒ olmayacakt─▒. Böyle bir taarruz dü┼čünülse bile bu arazi yap─▒s─▒ ve cephenin durumu, co─črafi ko┼čullar da eklenince sald─▒rganlar için fazla bir taktik de─či┼čikli─či sunmuyordu zaten. Di─čer yandan, ayn─▒ noktadan ─▒s─▒r─▒larak bu lokman─▒n kopart─▒lmas─▒ gerekiyordu. Üstelik Türk taraf─▒n─▒n da kayda de─čer bir zayiat─▒ olmad─▒─č─▒ anla┼č─▒lm─▒┼č ve bunun üstüne ihtiyatlar─▒n─▒n da muharebeye kat─▒lmam─▒┼č oldu─ču bu kez de anla┼č─▒lm─▒┼čt─▒. ─░ngilizler, Türk savunmas─▒ndaki yüksek ba┼čar─▒y─▒ 6 May─▒s taarruzundan önce tahkimat yapmak için iki günlük hazine de─čerinde zaman kazanmaya ba─člamaktad─▒rlar. ┼×ikâyet edilen konular─▒n en ba┼č─▒nda ise s─▒n─▒rl─▒ cephane s─▒k─▒nt─▒s─▒ öne sürülmektedir. Bu iki gün boyunca yap─▒lan taarruzlar ve donanman─▒n bombard─▒man─▒n─▒n Türk savunmas─▒na pek ciddi zarar vermedi─či dü┼čünülüyordu. Bunlarla beraber Türk raporlar─▒n─▒n sonradan incelenmesiyle, ─░ngilizler taraf─▒ndan Türklerin yüksek komuta makam─▒n─▒n bu günler zarf─▒nca bir ┼čekilde müttefiklerin büyük bir genel taarruz yapt─▒klar─▒ndan haberdar olmad─▒klar─▒ bile telaffuz edilmektedir. [ö] Kay─▒plar konusunda General Ian Hamilton’un bahisleri biraz daha farkl─▒ bir yönde sarf edilmi┼čtir;

 

“7 May─▒s günü sabaha kar┼č─▒ saat 4.30’da genel bir sald─▒r─▒ emrettim. 88. Tugay, 87. Yeni Zelanda Tugay─▒ önünde ilerleyecek, ─░kinci Tugay ise destek gücü olarak görev yapacakt─▒. Topçular─▒m─▒z her zamandan daha çok çaba harcayarak dü┼čman mevzilerini bombalad─▒lar. Obüs toplar─▒ 4,5’lik mermileri 500 at─▒m kulland─▒lar. Türk cephesinin ön saflar─▒ dumandan ve ta┼č bulutundan görünmez oldu. Ard─▒ndan cesaretle at─▒lan birliklerimiz, Türklerin inatç─▒ direni┼čine ra─čmen ilk mevzileri ele geçirdi. Gece Türkler arka arkaya kar┼č─▒ hücumlarda bulundularsa da, a─č─▒r kay─▒plar verdirilerek püskürtüldü. Fakat art─▒k biz de tek bacakla kald─▒k ve onun üzerinde durmaya çal─▒┼č─▒yoruz. 25 Nisan günü her biri çok iyi olan taburlar eridi, iskelete döndü. Birliklerin gölgesi kald─▒ sanki. Dereler gibi kan akarken, k─▒y─▒ya götürülen yüzlerce yaral─▒n─▒n say─▒s─▒ artt─▒kça, üzüntü içinde dü┼čünüyordum. Durum son derece sinir bozucu idi. Askerlerin her biri ┼ču üzüntü verici dü┼čünceyle sava┼ča gidiyordu, dü┼čmanlar─▒ sand─▒klar─▒ndan çok daha sertti. Türkleri daha gerilere süremezsek, bu duruma dayan─▒lamaz. Yar─▒n tekrar sava┼čmak zorundayd─▒k…” General Ian Hamilton [p]

 

─░tilaf Kuvvetleri’nin genel karargâh─▒ iki gün boyunca üstelenen taarruzlardan ba┼čar─▒ya dair geçerli bir sonuç ç─▒kmamas─▒ kar┼č─▒s─▒nda s─▒k─▒┼čm─▒┼č durumdayd─▒. Eldeki kuvvetlerden bu sald─▒r─▒lar boyunca zayiat verilmi┼čti ama bu yetersizlik anlam─▒na gelmiyordu ve halen daha bir taarruz düzenlenmesi için bu kuvvetler fazlas─▒yla yeterliydi. Sonunda Türk cephesinin bir ┼čekilde yar─▒lmas─▒ için 8 May─▒s günü bir taarruz daha düzenlenmesine karar verilmi┼čti. Bunun üzerine ─░ngiliz Genel Karargâh─▒ ertesi gün bir kez daha taarruz yap─▒laca─č─▒na dair gece saat 10.25 s─▒ralar─▒nda emir vermi┼čti. Uzun görü┼čmeler yap─▒lm─▒┼čt─▒ ama planda herhangi bir de─či┼čiklik yap─▒las─▒na ili┼čkin bir görü┼č ortaya at─▒lmam─▒┼čt─▒. Bir ara daha önceden oldu─ču gibi bir gece taarruzu fikri öne sürülmü┼č olsa da, bu fikir çoktan zay─▒f kalm─▒┼č ve üzerine in┼ča edilecek bir heyecan, mant─▒k veya fikir için gerekçe tazeli─či sunmuyordu. ─░ki gün boyunca yap─▒lan planlar─▒n ayn─▒s─▒ bir sonraki gün için de tekrarlanacakt─▒. Burada bir tek fark göze çarp─▒yordu; o da, taarruzun mümkün olan en azami ┼čiddetle yap─▒lacak olmas─▒yd─▒. Bu defaki plan içinde Frans─▒zlar─▒n görevi nispeten hafifletilirken, büyük yük ─░ngiliz k─▒talar─▒ üzerinde olacakt─▒. Yeni Zelanda Tugay─▒ ile takviye edilen ─░ngiliz 29’uncu Tümeni sabah saat 10.30 itibar─▒yla harekete geçecekti. Frans─▒zlar sol yanlar─▒ndaki dayanak noktas─▒n─▒ tahkim etmeye devam edecekler ve ilk taarruzda kendilerine verilmi┼č olan emrin ayn─▒s─▒n─▒ uygulamaya çal─▒┼čarak, sa─č kanatlar─▒yla Kerevizdere’yi geçmeye çal─▒┼čarak belirlenmi┼č olan hedefe varacaklard─▒. General d’Amade’─▒n emirleri 8 May─▒s sabah─▒ yay─▒nlanm─▒┼čt─▒. Buna göre sol kanatlar─▒nda Albay Simon’un Tugay─▒ üç taburla tutulacak olan dayanak noktas─▒ndaki mevzileri tahkim edeceklerdi ve buras─▒n─▒ sa─člam tutacaklard─▒. Sa─č kanatlar─▒nda ise 1’inci Frans─▒z Tümeni, Türk mukavemetinin en çok zay─▒flad─▒─č─▒ yerden geçecek ve ilerleyecekti. 29’uncu Tümen Komutan─▒ General Hunter Weston 7 May─▒s gecesi saat 11.25 itibar─▒yla tugaylara taarruz emri yay─▒nlam─▒┼čt─▒. Emre ait ayr─▒nt─▒lar ise 8 May─▒s sabah─▒ saat 08.55 civar─▒nda tugaylar─▒n eline geçecekti;

 

“Yar─▒n saat 10.30’da ileri hareketine ba┼članacakt─▒r. Bu saatte Yeni Zelanda Tugay─▒, 88. Tugay─▒n aras─▒ndan hareket etmek üzere, haz─▒rlanacakt─▒r. 87. Tugay, ileri hareketinde solu olu┼čturacakt─▒r. 88. Tugay, ┼čimdiki mevziinde ihtiyatta kalacakt─▒r. Hint Tugay─▒ ile mürettep deniz tugay─▒, bulunduklar─▒ mevzileri muhafaza edeceklerdir…” [r]

 

─░ngiliz-Frans─▒z bölgesindeki tugaylar bu k─▒sa emrin ne anlama geldi─čini biliyorlard─▒ ve haz─▒rl─▒klar buna göre yap─▒lm─▒┼čt─▒. Tümen karargâh─▒ emrin ayr─▒nt─▒lar─▒n─▒ sabah 8.30’a kadar vermemi┼čti. Saat 08.55’te tugay komutanlar─▒ emrin detaylar─▒na vak─▒f olabilmi┼člerdi. Genel emirlerde tugaylar─▒n görevi zaten belliydi ve emir detaylar─▒na yaln─▒zca göz gezdirmek ve buna göre tugay komutanl─▒klar─▒n─▒n verece─či tugay emirleri haline getirmek kolay olacakt─▒. Bu emirlerin geç gelmesi Yeni Zelanda Tugay─▒n─▒n Komutan─▒ için adeta bir f─▒rsat olmu┼čtu ve emrindeki tabur komutanlar─▒yla bir araya gelerek onlara yapacaklar─▒ görevin ne oldu─čunu izah etme olana─č─▒ do─čmu┼čtu. Nihayet 10.10 s─▒ralar─▒nda verilen tugay emrini inceleyen tabur komutanlar─▒, emir metinlerinin neredeyse konferansta aktar─▒lanlar─▒n ayn─▒s─▒ oldu─čunu görmü┼člerdi. Yeni Zelanda Tugay─▒n─▒n taburlar─▒na verdi─či emirlere göre hedef Kirte Köyü idi ve bu hedefe ilerlemede Wellington Taburu solda, Auckland Taburu merkezde, Canterbury Taburu sa─čda olmak üzere yap─▒lacakt─▒. Otago Taburu 2 May─▒s günü Ar─▒burnu cephesindeki K─▒l─▒çbay─▒r─▒ taarruzuna kat─▒lm─▒┼č ve çok say─▒da zayiat vermekle birlikte, oldukça y─▒pranm─▒┼č durumda bulundu─čundan ihtiyatta kalacakt─▒. 87’inci Tugay─▒n ayr─▒nt─▒l─▒ emirlerinde bir taktik de─či┼čiklik söz konusuydu. Z─▒─č─▒ndere civar─▒nda bulunan tugay─▒n birlikleri taarruz saatinde hep birlikte hücuma geçmeyeceklerdi. Buradaki birliklerden Güney Galya Teritoryal Taburu ve Inniskilling Taburundan seçilecek olan küçük müfrezeler, bulunduklar─▒ s─▒rt─▒n alt─▒na ve Z─▒─č─▒nderenin yukar─▒s─▒na sürülecekti. Bu müfrezeler P─▒nariçi Koyu yak─▒nlar─▒ndaki Türk mevzilerinin yerini tayin edecekler, bulduklar─▒ bu mevziye yak─▒n siper kazacaklar ve tespit edilen noktaya taarruz etmek için en uygun yakla┼čma yolunu rapor edeceklerdi. Bununla birlikte Inniskilling Taburu, Yeni Zelanda Taburu’nun ilerlemesi s─▒ras─▒nda, bu taburun sol kanad─▒n─▒ korumak amac─▒yla Z─▒─č─▒ndere’nin do─ču yakas─▒nda birtak─▒m irtibat postalar─▒ kuracakt─▒. Görünü┼če bak─▒l─▒rsa, 29’uncu Tümenin harekât plan─▒nda önceki taarruzlardan ders ç─▒kar─▒ld─▒─č─▒ ve bir hayli detaylarla incelik kazand─▒r─▒ld─▒─č─▒ anla┼č─▒l─▒yordu. Taarruz plan─▒na ┼čöyle bir bak─▒ld─▒─č─▒nda 8 May─▒s harekât─▒n─▒n bir tek Yeni Zelanda Tugay─▒n─▒n taburlar─▒ üzerine yo─čunla┼čt─▒─č─▒ ortaya ç─▒k─▒yordu.

 

“114 rak─▒ml─▒ tepenin ön eteklerinden aç─▒lan manzara, hâlâ, hayalimde ya┼čamaktad─▒r. Tepeleri taçlayan çimenli etekler, çiçeklerle bezenmi┼čti. Mavi gökyüzü bulutsuz. Hava, yabani kekik kokusu ile dolu. Önünde, selviler, zeytin a─čaçlar─▒ ve yer yer taze ekinle bezenmi┼č, insan─▒n yüzüne gülen bir vadinin ilerisinde, arazi, küme küme dut ve me┼če a─čaçlar─▒n─▒n aras─▒nda dimdik duran Kirte köyüne do─čru hafif meyillerle, oradan da, en yüksek noktas─▒ bir deve hörgücüne benzeyen ilerdeki surats─▒z bir s─▒rta, daha dik olarak yükseliyor. Ta sa─č─▒m─▒zda, kenar─▒ gümü┼č gibi bir kum ┼čeridi ile çevrilmi┼č olan Morto Liman─▒n─▒n gök yakut rengindeki kavsi, Bo─čaz─▒n p─▒r─▒l p─▒r─▒l yanan sular─▒ ile Truvan─▒n alt─▒n gibi tarlalar─▒ uzan─▒yor. Solumuzda bir mil ötede, Ege’de, birkaç harp gemisi, narin ┼čekilleri atlas gibi bir denize vurmu┼č oldu─ču halde, uykuya dalm─▒┼č devler gibi hareketsiz yat─▒yor. Bunlar─▒n gerisinde, ufkun hafif sisleri aras─▒nda tepesi karl─▒ Semadirek’in ince hatlarla çekilmi┼č ┼čekli görünüyor. Gözün alabildi─či kadar uzaklarda, bir hareket emaresi görülmüyor. Sanki bütün dünya uykuya varm─▒┼č. Yaln─▒z, Alç─▒tepe’nin _─░ngiliz k─▒talar─▒n─▒n hedefi_ yüksek s─▒rt─▒nda bir ha┼čha┼č tarlas─▒, hiç susmayan sesi ile bu sükûnu bozuyor. Bununla beraber, yar─▒m saat içinde, bu sessiz manzaran─▒n üzerinden, gene, o par─▒l par─▒l yanan süngü dalgalar─▒ geçecek, i┼čte bunlar, yüzlerce k─▒ymetli vücudun son dakikalar─▒d─▒r…” Yarbay C. F. Aspinall – Oglander [s]

 

 

 

Ö─čleden önce saat 10.15 s─▒ralar─▒nda muharebe bölgesinde bir süredir devam eden neredeyse romantik derecedeki sükûnet, yerini topçu at─▒┼člar─▒ndan olu┼čan büyük bir ate┼č cehennemine b─▒rakm─▒┼čt─▒. Yar─▒m saat süresince devam eden bombard─▒man daha öncekilerin benzeri ┼čekilde ┼čiddetli tutulmu┼čtu ve Türk mevzilerini ezmeye u─čra┼č─▒l─▒yordu. Yeni ZelandaTugay─▒ istim üstünde her an yerlerinden f─▒rlamaya haz─▒r bir vaziyette bekliyorlard─▒. Bombard─▒man─▒n sona ermesiyle birlikte bu k─▒talar uzun kademeler halinde birbirinin ard─▒ s─▒ra 88’inci Tugay─▒n tutmu┼č oldu─ču bölgeden ileriye at─▒lm─▒┼člard─▒. Sa─čda Canterbury taburu, insans─▒z bölgeyi Türk piyade ate┼či alt─▒nda geçerek yakla┼č─▒k 350 metre kadar ilerleme kaydetmi┼č ama bundan sonras─▒nda Türk savunma kuvvetlerinin yak─▒c─▒ ate┼či ile daha fazla ilerleyememi┼člerdi. Dü┼čman taarruz bölgesinin merkez kesiminde Auckland taburu da bir miktar mesafe kaydetmi┼č olmalar─▒na ra─čmen bir süre sonra a─č─▒r zayiata u─črayarak durmak zorunda kalm─▒┼člard─▒. Sol k─▒s─▒mda ilerleyen Wellington Taburu ise, yine insans─▒z alan boyunca 250-300 metre kadar bir ilerleme sa─člad─▒ktan sonra cephelerinden ve bilhassa P─▒nariçi Koyu yak─▒nlar─▒ndaki s─▒rtlardan aç─▒lan Türk piyade ate┼či ile fena yan ate┼či alm─▒┼člar ve daha fazla ilerlemenin mümkün olmad─▒─č─▒ anla┼č─▒ld─▒─č─▒nda ise bulunduklar─▒ alanlarda kendilerini gizlemeye çal─▒┼čm─▒┼člard─▒. Z─▒─č─▒ndere civar─▒ndaki ─░ngiliz birliklerinin burada ald─▒klar─▒ özel görev s─▒ras─▒nda ayr─▒lan müfrezeler, derenin her iki taraf─▒nda da biraz ilerleme kaydetmi┼č olmalar─▒na ra─čmen, bir türlü bu civardaki Türk mevzilerinin tam olarak yerini bulamam─▒┼člard─▒. Yaln─▒zca Türk makineli tüfekleri bu müfrezeleri çaresiz b─▒rakmaya yetmi┼čti ki, bu hengâme s─▒ras─▒nda Türk piyadelerinin ate┼čleri sanki her bir taraftan geliyordu. Bu kanattaki harekât hiçbir etki yaratmadan Türk savunma kuvvetleri taraf─▒ndan kolayl─▒kla bast─▒r─▒lm─▒┼čt─▒. ─░ngiliz birliklerinin ve Yeni Zelanda taburlar─▒n─▒n harekât─▒ henüz gün ortas─▒nda sönmü┼č ve büyük bir i┼čtah ile ba┼člayan taarruz gürültüsü, yerini tek tük piyade tüfe─či ate┼člerine b─▒rakm─▒┼čt─▒. Kar┼č─▒l─▒kl─▒ hatlarda en ufak bir k─▒p─▒rdan─▒┼č oldu─čunda Türk makineli tüfekleri k─▒sa aral─▒kla bir süre tak─▒rd─▒yor ama hedef ortadan kayboldu─čunda ise derhal ate┼č kesilerek bo┼č yere cephane bile harcanm─▒yordu.

 

─░ngiliz hatt─▒nda olaylar bir türlü arzu edilen noktaya getirilemezken, karargâh─▒ s─▒k─▒nt─▒l─▒ durumdan eksik etmeyen di─čer bir unsur, durumu hiç de─či┼čmeyen Frans─▒z sektöründe oluyordu. Bu bölgeden iç aç─▒c─▒ bir haber almak neredeyse hiç mümkün olmuyordu. Top mermileri aç─▒s─▒ndan ─░ngilizler kadar s─▒k─▒nt─▒lar─▒ yoktu. Ellerindeki 75 milimetrelik tahrip mermileriyle Türk hatlar─▒n─▒n bulundu─ču mevzileri sürekli dövmelerine ra─čmen, piyadeleri yerinden k─▒m─▒ldatmak mümkün olmuyordu. Türk taraf─▒ piyade say─▒s─▒ olarak çok imkâna sahip olmad─▒klar─▒ gibi topçu cephanesi de k─▒s─▒tl─▒yd─▒ ama mevzilerin tahkim edilmesi ve savunma pozisyonundaki avantajl─▒ durumun tesisi için gece gündüz çal─▒┼čm─▒┼člard─▒. Burada gösterilen çok s─▒k─▒ mukavemet kar┼č─▒s─▒nda Frans─▒z birlikleri, Türk as─▒l siperleri kar┼č─▒s─▒nda bir harekete kalk─▒┼čt─▒klar─▒nda sürekli olarak etkili bir ate┼č cehennemi ile kar┼č─▒la┼č─▒yorlard─▒. ─░┼čler hiçbir noktada istenen yönde bir geli┼čme göstermiyordu ama General Hamilton, olan biteni ba┼čar─▒s─▒zl─▒k olarak görmeye haz─▒r de─čildi. Elinde henüz kullanabilece─či üç tugay kuvvetinde birlikleri bulunuyordu ve geli┼čmeleri kendi istedikleri ┼čartlara getirmek için taktik geli┼čtirmeden ziyade, insan kuvveti çoklu─čuna güveniyordu. Esas─▒nda harekât─▒n sorumlusu General Hunter Weston’da, Hamilton ile ayn─▒ kanaatte bulundu─čundan bu dü─čümü çözmek ve hiç olmazsa bir noktas─▒ndan Türk savunma hatt─▒n─▒ yarmak ve i┼či bitirmek istiyordu. Buna göre cephenin her noktas─▒nda durdurulmu┼č olan taarruzu bir kez daha hararetlendirebilmek için birlikler düzenlenmeye ba┼člam─▒┼čt─▒. H─▒zl─▒ bir te┼čkilatlanmadan geçerek, görev bölümlerinde baz─▒ de─či┼čiklikler uygulanmas─▒yla birlikte, olaylar─▒ karadan takip etmekte olan General Hamilton ö─čleden sonra saat 16.00 oldu─čunda, bütün cephe hatt─▒na Avustralya Kuvvetlerini de takviye ederek, saat 17.30’da süngü takarak Kirte üzerine hareket edilmesi emrini vermi┼čti. Bu genel hücumun tekrar─▒ niteli─čindeki harekât öncesinde, bu defa 15 dakika kadar Türk mevzileri bombard─▒man edilecekti. General Hamilton’un emri çok kesindi ve hiçbir mazeret kabul edilmeksizin bu harekât─▒n mutlaka bitirici olmas─▒ yönünde kararl─▒l─▒k içeriyordu. Frans─▒z kesimindeki harekât için s─▒zlanmas─▒ beklenen General d’Amade, Hamilton’un emrini görür görmez, hiçbir itiraz veya s─▒zlanma göstermeksizin; emrin al─▒nd─▒─č─▒n─▒, anla┼č─▒ld─▒─č─▒n─▒ ve ko┼čullar ne olursa olsun tatbik edilece─čini bildirmi┼č ve birliklerine de ┼ču emri vermi┼čti;

 

“Bugün ö─čleden sonra tam saat 5.30’da bütün ─░ngiliz cephesi, genel bir taarruz hareketi yapacakt─▒r. Ba┼čkomutan Sir Ian Hamilton, Frans─▒z k─▒talar─▒n─▒n, bu ileri hareketine kat─▒lmaya haz─▒r bulundu─ču kanaatinde oldu─čunu bildirmektedir. Bundan dolay─▒ C. S. O (┼×ark Seferi Kuvveti) komutan─▒ bulunan General, k─▒talar─▒n─▒n, saat 5.30 sonrada bütün Frans─▒z cephesi boyunca ilerlemesini ve önüne ç─▒kacak olan her mukavemeti k─▒rmas─▒n─▒ emreder. Taarruz için trampetler, borular çal─▒nacakt─▒r…” [┼č]

 

 

2. Avustralya Tugay─▒n─▒n i┼čgal etti─či siperlerden Kirte istikâmetinin görünü┼čü

 

General Ian Hamilton bu üstelenen üçüncü sald─▒r─▒da gözü kara bir taarruz hamlesi yapmak istiyordu. Daha önceki zorluklar dikkate al─▒nmayacak ve bu defa 87’nci Tugay taraf─▒ndan Z─▒─č─▒ndere civar─▒ndaki Türk makineli tüfek mevzilerinin üzerine gidilecekti. Kirte’nin bat─▒ yönündeki Türk mevzilerine sonuç ne olursa olsun h─▒zla ilerlenecekti. Yeni Zelandal─▒lar, 88’inci Tugay─▒ takviye ederek Kirte köyünü i┼čgal etmek üzere taarruza geçeceklerdi. Yeni Zelandal─▒lar─▒n hücum edece─či arazinin sa─č─▒nda bulunan ve ┼čimdiye dek tehlikeli oldu─ču için tercih edilmeyen ç─▒plak arazi boyunca hücum etmek için Avustralyal─▒lara görev verilmi┼čti. Bu k─▒talara verilen emir Albay M’Cay’i ┼ča┼č─▒rtm─▒┼čt─▒. Emri saat 17.00’de, Mürettep Deniz Tugay─▒ taraf─▒ndan tutulan Kirte s─▒rt─▒ndaki ─░ngiliz cephe hatt─▒n─▒n gerisinde ihtiyatta bulundu─ču s─▒rada alm─▒┼čt─▒. Albay M’Cay 6’nc─▒ ve 7’nci taburlar─▒ ile ileri at─▒lacak ve hemen ard─▒ndan kademeyi olu┼čturmak üzere 5’inci ve 8’inci Taburlar harekete geçeceklerdi. Tüm cephe hatt─▒ boyunca yap─▒lacak bu son taarruzun çok güçlü olmas─▒ ve muhakkak tutulan hedefin kopar─▒lmas─▒ isteniyordu. Bu yüzden topçulardan cephane konusunda temkinli olunmamas─▒ ve istedikleri gibi sarfiyat yapabilecekleri bildirilmi┼čti. Bu yar─▒madaya kar┼č─▒ yap─▒lan bombard─▒manlar aras─▒nda en ┼čiddetlisi olacakt─▒. Piyade kuvvetleri ise bütün yo─čunlu─čuyla sald─▒racaklar, eldeki tüm kuvvetlerden istifade edilecekti. Saat 17.30’a kadar bir süre durgun geçtikten sonra haz─▒rl─▒klar─▒n─▒ tamamlayan ─░ngiliz ve Frans─▒z birlikleri, bu saatten itibaren ba┼člayan çok ┼čiddetli topçu haz─▒rl─▒k ate┼činin geriye kayd─▒r─▒lmas─▒n─▒ beklemi┼člerdi. Devam─▒nda bütün birlikler ayn─▒ anda süngü takarak kendi sorumluluk alanlar─▒nda hücuma geçmi┼člerdi.

 

 

 

Avustralyal─▒ birliklerin güney cephesindeki bar─▒naklar─▒ndan bir kesit

 

Bu taarruz daha ba┼člang─▒c─▒nda kanl─▒ netice göstermi┼čti. Türk savunma kuvvetlerinin mevzileri fevkalade uygun noktalarda seçilmi┼č ve buralarda so─čukkanl─▒l─▒kla dü┼čman hareketi izlenmi┼č ve harekât ba┼člar ba┼člamaz Türk piyadeleri ve makineli tüfekler isabetli at─▒┼člar yapm─▒┼člard─▒. Z─▒─č─▒ndere taraf─▒nda Güney Galya Teritoryal Taburu daha ilk hareketlerinde aç─▒─ča ç─▒kar ç─▒kmaz biçilmeye ba┼člam─▒┼člard─▒. Bu m─▒nt─▒kada ileri hareket etme olana─č─▒ kesinlikle bulunmuyordu ve her hareketin sonu kanl─▒ bir ┼čekilde sonuçlan─▒yor, taarruza kalkan birlikler hüsranla kar┼č─▒la┼č─▒yorlard─▒. Wellington Taburunun sol kanad─▒ harekete yeltendi─či anda kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒ ate┼č ile çökmü┼čler ve öylece kalm─▒┼člard─▒. Bu taburun sa─č kanad─▒ ise Auckland Taburu ile birlikte ilerlemeye gayret etmi┼čler ama Türk ate┼člerinin çok yo─čun olmas─▒yla birlikte daha hiçbir dü┼čman─▒n─▒ göremeden a─č─▒r zayiat vermeye ba┼člam─▒┼člard─▒. ─░çinde bulunduklar─▒ vaziyet kahramanl─▒k kabul etmiyordu ve ba┼č─▒n─▒ kald─▒ran yere dü┼čüyordu. Bu ┼čekilde birliklerin ileri hareketi sonras─▒nda verilen a─č─▒r zayiattan hayatta kalanlar, tekrar ç─▒k─▒┼č yapt─▒klar─▒ siperlerine dönmek zorunda kalm─▒┼člard─▒. Yine a─č─▒r zayiat veren birliklerden Canterbury taburu, tam bir cesaretle biraz ilerleme sa─člayabilmi┼člerse de, onlar da hareketleri s─▒ras─▒nda hiçbir Türk piyadesiyle yüz yüze dahi gelememi┼člerdi. ─░ngiliz taarruz hatt─▒nda Türk mevzilerine en çok yakla┼čan ve kendilerine yap─▒lan ate┼čleri ilk kez bu kadar yak─▒ndan görebilenler Avustralyal─▒lar olmu┼čtu. Daha önceki taarruzlarda aç─▒k alan oldu─ču için riskli görüldü─čünden ─░ngiliz birliklerinin hiç sürülmedi─či Kirte s─▒rt─▒na Avustralyal─▒lar hücum etmi┼člerdi. Onlar da ilk hareketlerinde ilerleme kaydetmi┼člerdi ama aç─▒k arazide Türk bataryalar─▒n─▒n net bir biçimde görü┼čü ve tesiri alt─▒ndayd─▒lar. Topçu ate┼čleri alt─▒nda hücumlar─▒n─▒ cesaretle ilerletmelerine ra─čmen, Türk siperlerinden aç─▒lan yak─▒c─▒ piyade ate┼čleri alt─▒nda dökülmeye ba┼člam─▒┼člard─▒. Hücum hatlar─▒ndaki seyrelmeleri ve olu┼čan gedi─či kapamak üzere hemen onlar─▒n ard─▒ndan ilerleyen di─čer iki tabur da ayn─▒ sonuçla kar┼č─▒la┼čm─▒┼čt─▒. Sonuçta Avustralya Tugay─▒ndan muharebeye giren iki kurmay subay da dâhil olmak üzere, yaln─▒zca bu k─▒s─▒mda 2000 askerin yar─▒s─▒ kaybedilmi┼čti. Belki de kendileri için en üzüntü veren durum, dü┼čman─▒ ile yüz yüze dahi gelemeden yeniliyor olmalar─▒yd─▒;

 

“Evet, hücum ettik, ama neye hücum etti─čimizi yaln─▒zca Tanr─▒ bilir; ömrümde bu kadar çok ko┼čtu─čumu hat─▒rlam─▒yorum. Sonra makineli tüfekler ba┼člad─▒. Bu, hücumumuzu durdurdu; vuru┼č mesafesi içinde k─▒sa hamlelerle ilerliyorduk, ama taarruzu tamamlayamayacak kadar çok k─▒r─▒ld─▒k. Yüzba┼č─▒ Heron ile tesadüfen yan yana dü┼čtük ve serseri at─▒┼člarla bizi derinli─čine ate┼č alt─▒nda tutan berbat bir Türk vard─▒. O s─▒rada karanl─▒kt─▒. Heron sa─č gözüne bir kur┼čun alana kadar, tahkim edevat─▒ ile tüfe─či s─▒rayla kulland─▒k; ondan sonra ikimiz için siper kazmak zorunda kald─▒m. Daha fazla aksilik ya┼čamadan korunmak için yere yatt─▒k. Türklerin o gece kar┼č─▒ taarruza geçip ço─čumuzu temizlememelerinin nedenini yaln─▒zca Tanr─▒ bilir. Dü┼čünün, 300 ki┼čiden fazla olmayan küçük bir çete, sa─č─▒nda ve solunda bir ┼čey olmayan ordunun önüne dikildi…” Çavu┼č Cecil Eades, 7. Tabur (Victoria), 2. Tugay, 1. Tümen, AIF [t]

 

 

9 May─▒s günü çekilmi┼č bir foto─črafta, 2. Avustralya Tugay─▒n─▒n ilerlerdi─či hat görülüyor.

 

Ö─čleden sonra tekrarlanan genel taarruz s─▒ras─▒nda biraz gecikmeyle beraber Frans─▒z birlikleri de harekâta ba┼člam─▒┼člard─▒. Frans─▒zlar süngü hücumunda ileri hareketine ba┼člad─▒klar─▒ s─▒rada, hiç beklenmedik bir geli┼čme ya┼čanm─▒┼č ve bu cephenin sa─č kanad─▒ndaki Türk piyadeleri de süngüleri tak─▒l─▒ oldu─ču halde kar┼č─▒ sald─▒r─▒ya geçmi┼člerdi. 127’nci Alay─▒n erlerinden bir k─▒sm─▒ Frans─▒zlara kar┼č─▒ ileriye f─▒rlam─▒┼člard─▒. Frans─▒zlar için çok ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ olan bu hareketle beraber üzerlerine ya─čan mermi sa─čana─č─▒ ile birlikte taarruz bir anda durmu┼č ve taraflar siperlerine çekilmi┼člerdi. Bu cephe hatt─▒nda dalgalanmalar ya┼čan─▒yor, çarp─▒┼čmalar çok yak─▒n mesafede ve Türk mevzileri önünde gö─čüs gö─čüse devam ediyordu. Bu s─▒ralarda 83 rak─▒ml─▒ tepe (Bouchet tabyas─▒) Frans─▒zlar─▒n eline geçmi┼čti. Bunun üzerine tümen ihtiyat iç kanada yeti┼čtirilerek kar┼č─▒ taarruzlar ba┼člat─▒lm─▒┼č ve dü┼čman hatlar─▒ üzerinde etkili olarak bu tepe yeniden geri al─▒nm─▒┼čt─▒. Dü┼čman kademeleri çözülmeye ba┼člam─▒┼č, sol ve merkez hatlar─▒ geriye do─čru bükülmü┼čtü. Frans─▒z kademeleri eski siperlerine geri dönmeye ba┼člam─▒┼člar ve hatta baz─▒lar─▒ daha da gerilere kaç─▒┼čm─▒┼člard─▒. [u]

 

“8 May─▒s cumartesi sabah─▒ karaya ç─▒kt─▒m ve saat 9.30’dan sonra W (Tekke Koyu) ve X (─░kiz Koyu) Kumsallar─▒ aras─▒ndaki a─čaçl─▒ küçük bir derede karargâh─▒m─▒ kurdum. Kraliyet Deniz Tümeni Genel Karargâh─▒ çok yak─▒n─▒m─▒zda idi, telefon ba─člant─▒s─▒ da sa─čland─▒. Oradan General Hunter-Weston ve d’Amade ile do─črudan telefon konu┼čmas─▒ yapmam mümkün oldu. Birliklerimiz iki gün, iki gecedir aral─▒ks─▒z çarp─▒┼č─▒yorlar. Ald─▒─č─▒m─▒z mesajlar, askerlerimizin bu çabalar─▒na kar┼č─▒l─▒k elle tutulur, gözle görülür bir ┼čeyler kazanmak karar─▒nda olduklar─▒n─▒ gösteriyor. Gemiler 10.15’te bombard─▒mana ba┼člad─▒lar ve bir buçuk saat süren mermi at─▒┼č─▒ndan sonra, Yeni Zelanda birlikleri hücuma geçtiler Çok k─▒y─▒c─▒ ve korkunç, süngü süngüye, gö─čüs gö─čüse çarp─▒┼čmalar sonunda a─č─▒r a─č─▒r ilerledik, birkaç yüz metre olsun kazand─▒k. Kimi karargâhlarda elimizden gelen her ┼čeyi yapt─▒─č─▒m─▒z kan─▒s─▒ egemendi, fakat ben bir ba┼čka giri┼čim daha yap─▒lmas─▒na karar verdim. Ö─čleden sonra saat 16.00’da Avustralya birlikleriyle desteklenen bütün kuvvetlerimizin, 17.30’da Kerte (Kirte) köyü ve Alç─▒tepe yönünde süngü hücumuna kalkmas─▒n─▒ emrettim. Saat 17.15’te büyük çapl─▒ toplar dü┼čman mevzilerini bombard─▒mana ba┼člad─▒ ve 15 dakika sonra tarihe geçecek olan 8 May─▒s 1915 harekât─▒ sonucunu gerçekle┼čtirdi. Kar┼č─▒m─▒zdaki geni┼č ova insanlarla doldu. Süngü par─▒lt─▒lar─▒ bir anda ufku ba┼čtan ba┼ča kaplad─▒. Derken k─▒p─▒rdan─▒┼člar dürbünlerimizde ┼čekillenmeye ve birer insan biçimini almaya ba┼člad─▒. Türkler süngü hücumuna kalkm─▒┼člard─▒. ─░nsanlar kana boyan─▒yor, yuvarlan─▒yor, dü┼čüyor, kaç─▒yor, dalgalanan insan seli ak─▒yordu. Birden hatlar çözülüyor, tekrar birle┼čiyor, parçalan─▒yor, da─č─▒l─▒yor ve gözden kayboluyordu. Sol kanad─▒m─▒z ilerledi, fakat sa─č kanatta ba┼člang─▒çta bir geli┼čme olmad─▒. Birdenbire, göz aç─▒p kapayana kadar, Kerevizdere vadisinin kuzey yamaçlar─▒ kabaran dalgalarla, aç─▒k renk elbiseli, düzensiz birliklerle kapland─▒ ve haki renkli elbiseler giymi┼č di─čer birlikler onlar─▒n sol kanad─▒nda ileri at─▒ld─▒. Bir an içinde akt─▒klar─▒ sava┼č alan─▒, bir sel felaketine u─čram─▒┼č gibiydi. Y─▒k─▒p geçti─či, kana bulad─▒─č─▒, bu ç─▒─č, sonra yön de─či┼čtirdi ve henüz kimsenin sahip olamad─▒─č─▒ topraklar, insan cesetleriyle doldu. Nice asker, obüslerin öldürücü tehlikesiyle kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kalmadan, can verdi. Kimse, ┼čuraya buraya ko┼ču┼čan, sava┼č dünyas─▒nda ba─č─▒ran, nara atan bir düzen uygulamaya çal─▒┼čan insanlar─▒n bo─ču┼čmalar─▒n─▒ görmeye dayanamaz. Dürbünüm gözlerimde, öylece kald─▒m ve durumun sakinle┼čti─čine inanmak istedim. Öyle geldi ki, binlerce Türk askeri Kerevizdere’ye do─čru yön de─či┼čtirdi ve h─▒zla geri çekildi. Birkaç saniye geçmi┼čti ki, Türklerin 6 inçlik toplar─▒ ate┼če ba┼člad─▒: Bir! ─░ki!! Üç!!!. Korkunç dumanlar, sar─▒ ┼čim┼čekli alevler yükseliyor. H─▒zl─▒ ve k─▒zg─▒n dü┼čman toplar─▒ ilk kez bütün güçlerini göstererek, bir volkan gibi patl─▒yor. Büyük çapl─▒ obüs toplar─▒ da cehennem orkestras─▒n─▒n havas─▒na kat─▒ld─▒. Dumanlar da─č─▒ld─▒─č─▒ zaman manzara ┼čuydu; Senegalli birlikler peri┼čan, da─č─▒lm─▒┼č, ç─▒lg─▒nlar gibi kaç─▒yor. Bir kere daha dev patlamalar, ak┼čam─▒n koyula┼čan s─▒k─▒nt─▒l─▒ havas─▒na, gecenin yükünü bo┼čalt─▒yor. Zuavlar─▒ ve Senegallileri tutmak, durdurmak olanaks─▒z. Türklerle yeniden süngü hücumu çat─▒┼čmas─▒ ba┼člad─▒. Az önce mermiler arka arkaya patlarken Türkler siperlerine do─čru çekilmi┼člerdi. Ak┼čam karanl─▒─č─▒ dumanl─▒ ufkun üzerine çöküyor. Son bir manzara Frans─▒z askerlerinden olu┼čan küçük bir grup, kaybettikleri tabyalar─▒n─▒ ele geçirmek için, dü┼čmanlar─▒n─▒ geriye sürmeye çal─▒┼č─▒yorlar. Karanl─▒k bast─▒ktan sonra! Sava┼č bitti. Her iki taraf korkunç bir güçle sava┼čt─▒lar. Ezici bir s─▒cakl─▒k çevreyi sard─▒. Karaya sessizlik egemen oldu. Gündüz yazmaya ba┼člad─▒─č─▒m notlar─▒ma, gece yar─▒s─▒ oldu, devam ediyorum. Birliklerimiz için özel emir yay─▒nlad─▒m. Bu dünyada da, öbür dünyada da lây─▒k olduklar─▒ her ┼čeyi kazand─▒lar…” General Ian Hamilton [ü]

 _________________________________________________________________________

Faydalan─▒lan Kaynaklar:

 

Birinci Dünya Sava┼č─▒nda Çanakkale Cephesi, Cilt 5, Kitap 2, Atase Yay─▒nlar─▒, 2012

Gelibolu Askeri Harekât─▒, General C. F. Aspinall – Oglander, 1. Cilt, 2005

Gelibolu 1915, Birinci Dünya Harbi’nde Alman-Türk Askeri ─░ttifak─▒, Klaus Wolf, Türkiye ─░┼č Bankas─▒ Kültür Yay─▒nlar─▒, 2014

Türkiye’de Be┼č Sene, Liman von Sanders, Yeditepe Yay─▒nevi, 2013

Gelibolu Harekât─▒, Robert Rhodes James, Belge Yay─▒nlar─▒, 1965

Gelibolu, Peter Hart, Alfa Tarih, 2014

Gelibolu Yenilginin Destan─▒, Nigel Steel – Peter Hart, Epsilon Tarih, 2005

Çanakkale Z─▒─č─▒ndere, Stephen Chambers, Türkiye ─░┼č Bankas─▒ Kültür Yay─▒nlar─▒, 2015

Gelibolu Hat─▒ralar─▒, Ian Hamilton, Örgün Yay─▒nevi, 2006

Çanakkale Gerçe─či, Ellis Ashmead Bartlett, Yeditepe Yay─▒nevi, 2006

Türk Kurmay Subaylar─▒n─▒n Gözüyle Çanakkale Sava┼č─▒, Dr. Burhan Say─▒l─▒r, Salyangoz Yay─▒nlar─▒, 2006

 

_________________________________________________________________________________________

 

[a] “Ak┼čam geç vakitte General Weber de geldi; hücum harekât─▒ ba┼čar─▒s─▒z olduktan sonra ┼čimdi siper sava┼č─▒ ba┼člayacakt─▒ ve Weber nakliye ve kale subay─▒ oldu─čundan bunun için biçilmi┼č kaftand─▒. Geldi─či için ben de çok memnundum. Sodernshtern bu a─č─▒r görevin alt─▒ndan uzun süre kalkacak adam de─čildi ve ben de bir siper sava┼č─▒ için mevzilerin tahkim edilmesi, engellerin konmas─▒, may─▒nlar─▒n yerle┼čtirilmesi vs. bak─▒m─▒ndan kendimi çok acemi buluyordum…” Binba┼č─▒ Carl Mühlmann (a1)

 

 

(a1) Gelibolu 1915, Birinci Dünya Harbi’nde Alman-Türk Askeri ─░ttifak─▒, Klaus Wolf, Türkiye ─░┼č Bankas─▒ Kültür Yay─▒nlar─▒, 2014, s/296

 

[b] Türkiye’de Be┼č Sene, Liman von Sanders, Yeditepe Yay─▒nevi, 2013, s/99

 

 

[c] Birinci Dünya Sava┼č─▒nda Çanakkale Cephesi, Cilt 5, Kitap 2, Atase Yay─▒nlar─▒, 2012, s/251

 

 

[d] 15’inci Tümen ¾ May─▒s taarruzunda çok zayiat vermi┼č ve toplanabilen mevcudu ancak 3900 ki┼čiyi bulmu┼čtu. 6 May─▒s taarruzu ba┼člad─▒─č─▒nda bu tümen tekrar ileriye al─▒nm─▒┼č fakat muharebe alan─▒nda de─čerlendirilememi┼čti. Sonras─▒nda bir kez daha So─čanl─▒dere’ye al─▒narak, birlikleri la─čvedilecek ve bölgedeki di─čer ihtiyaç halindeki taburlara da─č─▒t─▒lacakt─▒r.

 

 

[e] Birinci Dünya Sava┼č─▒nda Çanakkale Cephesi, Cilt 5, Kitap 2, Atase Yay─▒nlar─▒, 2012, s/255

 

 

[f] Birinci Dünya Sava┼č─▒nda Çanakkale Cephesi, Cilt 5, Kitap 2, Atase Yay─▒nlar─▒, 2012, s/257

 

 

[g] Birinci Dünya Sava┼č─▒nda Çanakkale Cephesi, Cilt 5, Kitap 2, Atase Yay─▒nlar─▒, 2012, s/259

 

 

(g1) Seddülbahir bölgesinde emir ve komutay─▒ eline alan bu komutanl─▒k, 15’inci Kolordu olarak ad─▒n─▒ muhafaza etmekle beraber üç gün sonra ordudan verilecek bir emirle tekrar Güney Grup Komutanl─▒─č─▒ ad─▒n─▒ alacakt─▒r. Bu s─▒ralarda karargâh─▒n─▒n ba┼čl─▒ca ┼čubelerini kurmu┼č olan General Weber, derli toplu bir sevk ve idare merkezi hâline gelmi┼čti; ama Kolordu Karargâh─▒n─▒n birçok personeli henüz Anadolu yakas─▒nda bulunuyordu. Küçük Mehmet Bey Tepesi’nde eleman yetersizli─činden do─čan ciddi s─▒k─▒┼č─▒kl─▒klar vard─▒. (Age:365 No’lu Dipnot)

 

[h] Gelibolu, Peter Hart, Alfa Tarih, 2014, s/255

 

 

[─▒] Gelibolu Yenilginin Destan─▒, Nigel Steel – Peter Hart, Epsilon Tarih, 2005, s/113

 

 

[i] ─░ngiliz 88’inci Tugay Komutan─▒n─▒n haz─▒rlad─▒─č─▒ raporun içinde geçen “Bütün gün Türk kuvvetlerinin ancak ileri karakollar─▒ndaki kuvvetleriyle temas edilmi┼č olmas─▒ ve henüz esas kuvvetlerle muharebeye tutu┼čulmam─▒┼č oldu─ču” ibaresi, pek çok yönden oldukça dü┼čündürücüdür. ─░ngiliz – Frans─▒z cephesinden ba┼člat─▒lan genel taarruz harekât─▒nda dü┼čman─▒n çok bariz bir say─▒ ve silah üstünlü─čü bulunmas─▒na ra─čmen, sa─člam bir direnç gösterildi─činde tüm cephe hatt─▒ndaki savunma ba┼čar─▒s─▒ göze çarpmaktad─▒r. Üstelik bu muharebeler s─▒ras─▒nda, Türk taraf─▒n─▒n baz─▒ kuvvetlerini henüz cepheye sürmemi┼č olmas─▒ da gerçekten çok çarp─▒c─▒ bir konu olmakla birlikte, olas─▒l─▒k de─čerlendirmeleri hususunda anlam ta┼č─▒yan çok yönlü fikirler açmaktad─▒r. Belki de bunlar aras─▒nda en önemli olanlardan bir tanesi ¾ May─▒s gece taarruzu konusuna bu yönden bakmakt─▒r. ½ May─▒s gece taarruzu s─▒ras─▒nda yap─▒lan haz─▒rl─▒klar─▒n ve geli┼čen olaylar─▒n, sonraki Türk taarruzunda da neredeyse tekrar edilmesi; fakat ¾ May─▒s taarruzunda güvenilen en önemli faktörün 15’inci Tümenin taze kuvvet olarak, cephenin sol kesiminde daha önce elde edilen baz─▒ mevzi ba┼čar─▒lar─▒n üstüne gitmek için kullan─▒lmas─▒yd─▒. Varsay─▒m dendi─či zaman insan─▒n akl─▒na ┼čöyle bir de─čerlendirmede bulunmak geliyor. Ba┼čkomutanl─▒─č─▒n bu konudaki ─▒srar─▒ bir yol bulunarak geçi┼čtirilmi┼č olsayd─▒ ve taarruz yap─▒lmasayd─▒. 15’inci Tümenin muharebe bölgesine var─▒┼č─▒ sonras─▒nda ileri hatlara yerle┼čtirilmelerinden sonra, 4 May─▒s gündüz vakitlerinde muharebe alan─▒na al─▒┼čm─▒┼č bulunsalard─▒. Gündüz do─čal olarak donanma ate┼činden sak─▒n─▒laca─č─▒ için, ¾ May─▒s gece taarruzu da yap─▒lmayaca─č─▒ndan 7’nci ve 9’uncu Tümenlerin de büyük ölçüde zayiatlar─▒ bulunmayacakt─▒, birlikler dinlendirilirken, ayn─▒ zamanda tahkimat─▒n güçlendirilmesine çal─▒┼č─▒lm─▒┼č olunacakt─▒. Di─čer ikmal yollar─▒ ile s─▒hhi tertibat─▒n al─▒nm─▒┼č olmas─▒yla birlikte bir dü┼čman taarruzunun beklenmesi dü┼čünülmü┼č olsayd─▒, nas─▒l sonuçlan─▒rd─▒? Netice itibar─▒yla dü┼čman Alç─▒tepe’yi istiyordu ve harekete hiç zaman kaybetmeden ba┼člamas─▒ gerekiyordu.

 

 

Burada akla gelen en önemli husus herhalde olas─▒ bir dü┼čman taarruzu sonras─▒nda 15’inci Tümenin muharebe alan─▒n─▒ tan─▒m─▒┼č olmas─▒yla, di─čer birliklerle beraber koordinasyon halinde sa─čl─▒kl─▒ bir savunma muharebesi vermesi söz konusu olacakt─▒. Bir ba┼čka aç─▒dan bak─▒ld─▒─č─▒nda, di─čer birliklerin kay─▒p vermemesiyle eldeki kuvvet miktar─▒n─▒n yüksek olmas─▒ anlam─▒n─▒ ta┼č─▒yor. Üstelik bu gece taarruzuyla bitkin dü┼čmek yerine, tam aksine bir gece daha dinlendirilmi┼č olan toplam Türk kuvvetlerinin, olas─▒ bir dü┼čman taarruzunun k─▒r─▒lmas─▒ ve verdirilen zayiat─▒n hemen ard─▒ndan yap─▒lacak bir kar┼č─▒ taarruzun etkilerinin nas─▒l olabilece─činin dü┼čünülmesi gerekti─či kanaati ortaya ç─▒k─▒yor. Dü┼čman taarruzu s─▒ras─▒nda öncü birliklerin Türk ileri karakollar─▒ ile muharebeye tutu┼čtu─ču anlarda, hemen geride kademede bulunan esas mevzilerindeki birliklerin kademe anlay─▒┼č─▒yla ve ayn─▒ zamanda adeta bir bask─▒n unsuru ┼čeklinde de─čerlendirerek, h─▒zl─▒ bir biçimde kar┼č─▒ taarruza geçmelerinin sonuçlar─▒n─▒ biraz detaylar─▒yla dü┼čünmek gerekir. Esas kuvvetlerin süngü hücumunda bulunan dü┼čman kuvvetlerine kar┼č─▒ hiç umulmad─▒k biçimde ┼čekillendirecekleri h─▒zl─▒ bir kar┼č─▒ taarruz ata─č─▒, yüksek ihtimalle mevzilerinden ayr─▒lm─▒┼č ve makineli tüfekleri için henüz uygun bir alan olu┼čturamam─▒┼č dü┼čman üzerine yap─▒lacak bir kar┼č─▒ taarruz, muhtemelen birbirine girmi┼č taraflar─▒ bir anda hareket muharebeleri ko┼čullar─▒na getirecektir. Bu durumun en büyük avantajlar─▒ndan birisi de hiç ku┼čkusuz yak─▒n temas haline muharebe eden taraflar─▒n ortas─▒na donanma veya kara topçular─▒ taraf─▒ndan bir ┼čekilde müdahale olana─č─▒ kalmayacak olmas─▒d─▒r. Üstelik mevzilerinde aç─▒k alana ç─▒karak taarruza geçen dü┼čman kuvvetlerine bu s─▒rada verdirilecek kay─▒plar─▒n da hesaba kat─▒lmas─▒ gerekir.

 

Dinlenmi┼č ve birlikleri düzene sokulmu┼č mevcut savunma kuvvetleri ve buna önemli ölçüde büyük destek yaratacak olan bir tümen büyüklü─čünde taze kuvvet deste─či ile bu ┼čartlardaki bir kar┼č─▒ taarruzun nas─▒l tecelli edece─či anla┼č─▒lmaya çal─▒┼č─▒lmas─▒ laz─▒m. Dü┼čman─▒n ileri hareketi ba┼člad─▒─č─▒ anlarda kararl─▒ bir ┼čekilde yap─▒lacak inatç─▒ savunman─▒n, siperlerin ard─▒ndan aç─▒k alanda hareket halindeki dü┼čman askerlerine verdirilecek kay─▒plar; bu halde daha ilk anlarda savunma birliklerine avantaj sa─člayacakt─▒. ¾ May─▒s taarruzlar─▒nda 15’inci Tümen’in muharebe ba┼člang─▒ç saatinde yeti┼čememi┼č olmas─▒, taarruz emrine ve saatine uymak zorunda kalan 7’inci Tümen birliklerinin baz─▒ mevzi ba┼čar─▒lar─▒na ra─čmen çok fazla say─▒da zayiat vermelerine sebep olmu┼čtu. Gece yar─▒s─▒ muharebeye neredeyse hiç haz─▒rl─▒k olana─č─▒ bulamadan giri┼čen 15’inci Tümen birliklerinin ise verdikleri kay─▒plara ald─▒r─▒┼č etmeden yapt─▒klar─▒ ileri harekette, Seddülbahir Köyü yak─▒nlar─▒na kadar ilerlemeleri göz önüne getirilirse bak─▒┼č aç─▒s─▒ biraz daha netle┼čmi┼č olacakt─▒r. Bu birliklerin tamam─▒ da çok kötü ┼čartlar alt─▒nda, zaten eksik olan kuvvetlerle taarruzu kendi bölgelerinde çok ilerilere kadar sürüklemi┼č ama bir noktadan sonra geri çekilmek zorunda kalm─▒┼člard─▒. Derli toplu kuvvetlerle, dinlenmi┼č bir ┼čekilde ve taze kuvvetlerin de kat─▒l─▒m─▒yla, yukar─▒da bahsedildi─či gibi bir kar┼č─▒ taarruzun dü┼čman─▒ nas─▒l gafil avlayaca─č─▒ ve dü┼čman─▒ sol kanad─▒ndan bir çengel hareketiyle toplan─▒p derdest edilebilece─či muhtemelen imkân dâhilinde görünüyordur. Bu ┼čekilde dü┼čünüldü─čü zaman ┼čunu da ilave etmek gerekebilir. Muharebe zaman─▒ uzayaca─č─▒ndan, yine kay─▒plar olacakt─▒ ve belki de bu kay─▒plar ¾ May─▒s gece taarruzunda verilenlere yak─▒n bir say─▒da ve hatta muharebe süresi uzayaca─č─▒ndan, bunun da üzerinde olabilirdi. Meseleyi sonuca gitmek ve dü┼čman─▒ denize dökmek ve çok fazla askerini esir etmek, sonras─▒nda da neredeyse hiç u─čra┼č vermeden Türk piyade kuvvetlerinin Ar─▒burnu’nda de─čerlendirilmesi ┼čeklince kabaca bir dü┼čünmek gerekir. Kuzey bölgesindeki Anzak birliklerinin güneydeki geli┼čmelerin ard─▒ndan yaln─▒z kalmalar─▒ ve moral aç─▒s─▒ndan içinde bulunacaklar─▒ vaziyetleri gibi daha pek çok bak─▒┼č aç─▒s─▒yla burada anlat─▒lmak istenen husus derinle┼čtirilebilir.

 

Sonuç bak─▒m─▒ndan yap─▒lan de─čerlendirmeler, bizzat bu muharebelerde yer alm─▒┼č kahramanlar─▒n aktar─▒m─▒ndan ö─črenilen yakla┼č─▒mlarla birlikte ele al─▒nd─▒─č─▒nda daha bir anlam kazanmaktad─▒r. Güney Bölge Komutanl─▒─č─▒nda Kurmay Subay olarak vazife yapm─▒┼č olan Yüzba┼č─▒ Nihat’─▒n sonraki y─▒llarda binba┼č─▒ rütbesiyle harp akademisinde yap─▒lan konferanstaki ifadeleri çok önemlidir. Burada al─▒nt─▒ yap─▒lacak olan anlat─▒mda Binba┼č─▒ Nihat amans─▒z taarruzlar hususuna bir ba┼čka aç─▒dan yakla┼čmaktad─▒r;

 

“Daha ilk günden itibaren dü┼čmanla do─črudan do─čruya temasa giren birliklerin gösterdi─či direni┼č, inatla yap─▒lan bölgesel taarruzlar, büyük komuta heyetlerinin rast geldi─či ve yakalad─▒─č─▒ birlikleri önüne ard─▒na bakmadan tekrar sava┼č meydan─▒na sürmesi, devaml─▒ bir surette verilen taarruz emirleri, top sesine ko┼čan birliklerin tek tek veya etraf─▒ndaki birliklerle ortak taarruza kalkmas─▒ ve dü┼čman─▒ gece gündüz taarruz tehdidi alt─▒nda tutmas─▒, bir taraftan dü┼čman─▒ serbest ve istedi─či gibi hareket etmekten al─▒koymu┼č, di─čer taraftan ‘demek Osmanl─▒ ordusu ─░ngiliz ve Frans─▒z ordular─▒yla ba┼ča ç─▒kabilirmi┼č’ fikrini do─čurmu┼č ve h─▒zland─▒rm─▒┼č, bu suretle de manevi gücümüzü yükselterek Çanakkale direni┼činin esas─▒n─▒ kurmu┼čtur. Bununla beraber genel kan─▒n─▒n tersine Osmanl─▒ ordusunun ba┼člang─▒çta birçok taarruzla döktü─čü kan bo┼čuna gitmemi┼č, akan kanlar gaye itibar─▒yla amaçs─▒z akmam─▒┼čt─▒r.

Kanaatim ┼čudur ki, e─čer ba┼člang─▒çtan itibaren savunmadan vazgeçilip mevziden mevziye geri çekilme gerçekle┼čseydi, sava┼č alanlar─▒nda geri çekilmeyi en güç kabullenen Osmanl─▒ ordusunun gözü belki geriye döner ve felaket gerçekle┼čirdi. Yaln─▒z önceden söylenilen bir noktay─▒ bir kere daha izah etmek gerekir: Acaba bu ┼čekilde tek tek ve parça parça olarak iyi bir sevk ve idare alt─▒nda olmaks─▒z─▒n yap─▒lan taarruzlar yerine, amaca daha uygun bir sevk ve idare olsayd─▒ daha önemli sonuçlar elde edilmesi mümkün de─čil miydi…?” (i1)

 

─░kinci Kirte Muharebesi sonuçlar─▒ gözlendi─činde, 8 May─▒s ak┼čam─▒na do─čru ba┼člat─▒lan müttefiklerin genel taarruzunun ikinci bölümünde, yaln─▒zca Türk mevzilerinden aç─▒lan ate┼čle verilen kay─▒plar, kendileri aç─▒s─▒ndan kanl─▒ bir yenilgiye yol açm─▒┼čt─▒. Türk birlikleri bir kar┼č─▒ sald─▒r─▒ya geçmemi┼člerdi. Bu konuyu Avustralyal─▒ Çavu┼č Cecil Eades’in sözleriyle hat─▒rlatmakta fayda var; “Türklerin o gece kar┼č─▒ taarruza geçip ço─čumuzu temizlememelerinin nedenini yaln─▒zca Tanr─▒ bilir…” (*)Acaba bu dü┼čünceyi ┼čöyle tamamlamak yerinde olur mu? Türk taraf─▒n─▒n ½ May─▒s’ta ilk gece taarruzunun ard─▒ndan a─č─▒r zayiat verilmi┼č ve birlikler birbirine kar─▒┼čarak intizamdan ç─▒km─▒┼člard─▒. Mevcutlar─▒n─▒n büyük k─▒sm─▒n─▒ kaybeden ve bitkin dü┼čen birlikler, daha kendilerini toplayamadan ve ihtiyat eksikleri bulunmas─▒na ra─čmen, bir de yeterli topçu deste─či olmadan üst üste taarruzlar gerçekle┼čtirmi┼čler, bu durumda nihai geli┼čmelere bak─▒ld─▒─č─▒nda sonuç olarak birliklerin k─▒r─▒lmalar─▒na yol açm─▒┼čt─▒. Hele ki en son ¾ May─▒s taarruzunda, henüz 15’inci Tümenin taze kuvvetleri muharebe bölgesine yana┼čmadan hücum ba┼člat─▒lm─▒┼č ve devam─▒nda bu tümen, di─čer birliklerin hareket tarz─▒ konusunda gereken i┼čbirli─čini sa─člayamadan ileri sürülmü┼čtü. Tüm bu ┼čartlar alt─▒nda bir kar┼č─▒ taarruzun, elde yeterli miktarda Türk piyadesi bulunmad─▒─č─▒ sebebiyle yap─▒lamad─▒─č─▒ dü┼čüncesi yanl─▒┼č olur mu diye de─čerlendirmek gerekir. Kar┼č─▒ taarruz yap─▒lamazd─▒ ve iyi ki de yap─▒lmad─▒. Gerek arazi yap─▒s─▒ aç─▒k alanda hücum yapmay─▒ gerektirecekti, gerekse elde mevcut olan ve tümen k─▒s─▒mlar─▒ için yaln─▒zca iki taburlu birer alay kuvvetinde ihtiyatlarla harekâta kalk─▒┼čman─▒n sonuçlar─▒ öngörülemezdi. 8 May─▒s taarruzunun her iki bölümünde de dü┼čman birliklerinin genel olarak zayiat─▒ 6500 ki┼či civar─▒ndayd─▒. Ancak Türk taraf─▒ kendileri aç─▒s─▒ndan daha fazla kuvvet kayb─▒na tahammül edebilecek durumda de─čildi ki; önceki taarruzlar─▒n tecrübesini ya┼čam─▒┼č birliklerin ba┼č─▒na henüz yeni bir komutan getirilmi┼čti. Bu komutan─▒n ise daha en ba┼člarda böyle bir inisiyatif kullanabilmesi her halde zor olsa gerekti.

 

De─čerlendirmeye geçerken o dönem ┼čartlar─▒n─▒ ve al─▒nacak olan karar─▒n çok seri bir ┼čekilde verilmesi konusunu da bir yanda tutmak gerek. ─░stanbul’da Ba┼čkomutanl─▒k ─▒srarl─▒ emirlerini göndermi┼č ve 5’inci Ordu Komutanl─▒─č─▒ bu do─črultuda hareket etmek durumda kalm─▒┼čt─▒r. Güney Bölge Komutanl─▒─č─▒ ise her durumda bu taarruz harekât─▒na giri┼čmek zorundayd─▒.

 

(i1) Türk Kurmay Subaylar─▒n─▒n Gözüyle Çanakkale Sava┼č─▒, Dr. Burhan Say─▒l─▒r, Salyangoz Yay─▒nlar─▒, 2006, s/238

 

[j] Çanakkale Z─▒─č─▒ndere, Stephen Chambers, Türkiye ─░┼č Bankas─▒ Kültür Yay─▒nlar─▒, 2015, s/16

 

 

[k] Birinci Dünya Sava┼č─▒nda Çanakkale Cephesi, Cilt 5, Kitap 2, Atase Yay─▒nlar─▒, 2012, s/262

 

 

[l] Gelibolu Hat─▒ralar─▒, Ian Hamilton, Örgün Yay─▒nevi, 2006, s/150

 

 

[m] Çanakkale Gerçe─či, Ellis Ashmead Bartlett, Yeditepe Yay─▒nevi, 2006, s/144

 

 

[n] Gelibolu Askeri Harekât─▒, General C. F. Aspinall – Oglander, 1. Cilt, 2005, s/410 (1 No’lu Dipnot)

 

 

[o] Gelibolu Yenilginin Destan─▒, Nigel Steel – Peter Hart, Epsilon Tarih, 2005, s/115

 

 

[ö] Gelibolu Askeri Harekât─▒, General C. F. Aspinall – Oglander, 1. Cilt, 2005, s/413 (3 No’lu Dipnot)

 

 

[p] Gelibolu Hat─▒ralar─▒, Ian Hamilton, Örgün Yay─▒nevi, 2006, s/152 (p1)

 

 

(p1) ─░ngiliz ve Türk resmi kaynaklar─▒nda yer almayan baz─▒ ifadeler, General Ian Hamilton’un notlar─▒ aras─▒na nas─▒l girmi┼č olabilir. 7 May─▒s günü ve ak┼čam─▒na kadar devam eden ─░ngiliz-Frans─▒z genel taarruzunun, ayn─▒ önceki gün gibi Türk savunmas─▒n─▒n önünde kald─▒─č─▒, pek çok noktada as─▒l savunma hatt─▒na yakla┼č─▒lamad─▒─č─▒ taraflar─▒n resmi yay─▒nlar─▒nda geçmektedir. ─░stisnai baz─▒ yerel ba┼čar─▒lar─▒n da gece vakti olmadan k─▒sa bir süre sonras─▒nda Türk kar┼č─▒ hücumlar─▒ s─▒ras─▒nda gö─čüs gö─čüse gelindi─či ve genel olarak ─░ngiliz hatlar─▒nda meydana gelen bu hadiselerde, ─░ngilizlerin nas─▒l bozulduklar─▒ ve geri püskürtüldükleri bilinmektedir. Türk kuvvetlerinin takviye eksikleri oldu─ču ve kuvvet dengesizli─či gere─či iki gün süren taarruzlara, kar┼č─▒ taarruzlar ile cevap verememi┼čtir. Frans─▒z sektöründe ise, en ufak bir Türk süngü hücumunda nas─▒l peri┼čan edildikleri yine kaynaklarda belirtilmektedir. Hamilton’un anlat─▒m─▒nda san─▒r─▒m hayal gücü ve baz─▒ haz─▒ms─▒zl─▒klar yatmaktad─▒r. ─░ngiliz resmi tarihi anlat─▒mlar─▒ içinde bile pek çok ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒, yoksunluk k─▒l─▒f─▒na uydurarak bahane biçiminde aktar─▒lmas─▒na ra─čmen, genel olarak gerçekli─če ba─čl─▒ kal─▒nd─▒─č─▒ görülmektedir. General Ian Hamilton’un romantik ruh halinin gerçeklerle uyumsuz olmas─▒, zaten sava┼č─▒n sonunda kendisine yans─▒yacakt─▒r ve o veda edip bölgeyi terk ederken yaln─▒zca kurmay ba┼čkan─▒n─▒n ve di─čer üst subaylar─▒n─▒n yüzüne kinayeli bak─▒┼člar savuracakt─▒r.

 

[r] Gelibolu Askeri Harekât─▒, General C. F. Aspinall – Oglander, 1. Cilt, 2005, s/415

 

 

[s] Gelibolu Askeri Harekât─▒, General C. F. Aspinall – Oglander, 1. Cilt, 2005, s/416

 

 

[┼č] Gelibolu Askeri Harekât─▒, General C. F. Aspinall – Oglander, 1. Cilt, 2005, s/418 (4 No’lu Dipnot)

 

 

[t] Gelibolu, Peter Hart, Alfa Tarih, 2014, s/259

 

 

[u] 83 Rak─▒ml─▒ Tepe, dü┼čman mevzilerine do─čru sarkm─▒┼č tehlikeli bir noktayd─▒. Frans─▒zlar, Türklerin bu tepedeki tahkimat─▒na çok önem veriyorlard─▒. 8/9 May─▒s gecesi bir bask─▒n hücumuyla ellerine geçirdiler. Kar┼č─▒ hücumlarla tekrar geriye al─▒nd─▒. Ayn─▒ gece birkaç kez el de─či┼čtiren bu tepe nihayet Frans─▒zlar─▒n elinde kald─▒. (u1)

 

 

(u1) Birinci Dünya Sava┼č─▒nda Çanakkale Cephesi, Cilt 5, Kitap 2, Atase Yay─▒nlar─▒, 2012, s/267

 

[ü] Gelibolu Hat─▒ralar─▒, Ian Hamilton, Örgün Yay─▒nevi, 2006, s/151

 

Bu yaz─▒ daha önce ┼ču sitede yay─▒mlanm─▒┼čt─▒r.


https://canakkalemuharebeleri1915.com/makale-ler/yucel-ozkorucu/289-ikinci-kirte-muharebesi-6-8-mayis-1915-taarruzlari


  4827 defa G├Âr├╝nt├╝lendi.

**********************

T├╝m yaz─▒, yorum ve i├žerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yay─▒mlanm─▒┼č olmalar─▒, bu g├Âr├╝┼čleri Tuncay Y─▒lmazer'in benimsedi─či anlam─▒na gelmez. Yorum b├Âl├╝m├╝ ├Âzg├╝r bir tart─▒┼čma ortam─▒ yaratmak i├žin vard─▒r. Ancak sald─▒rgan ve d├╝zeysiz yorumlar yay─▒nlanmayacakt─▒r. E─čer bu siteye ilk kez yorum yaz─▒yorsan─▒z, yorum kurallar─▒na g├Âzatman─▒z─▒ istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

KATEGOR─░DEK─░ D─░─×ER BA┼×LIKLAR

13/04/2019 - 13:38 Who are your heroes of Gallipoli? An exclusive interview with John Gillam, The author of "Turkish Charlie Ryan" (with Yvonne Fletcher ) ( Tuncay Y─▒lmazer )

09/04/2019 - 13:38 Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ve D├╝nya Sava┼č─▒ - Said Halim Pa┼ča (Fatih Y├╝cel)

23/03/2019 - 13:18 I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ├ťsk├╝dar Mekteb-i Sultan├«si (Nuri G├╝├žtekin)

17/03/2019 - 14:19 18 MART ├ľZEL - 18 Mart Bo─čaz Harbinde M├╝ttefik Filonun Sald─▒r─▒ Plan─▒ ile T├╝rk Savunma D├╝zeni ├ťzerine De─čerlendirmeler (M. Onur Yurdal)

13/03/2019 - 05:59 Orgeneral Cevat ├çobanl─▒ Pa┼čan─▒n Vefat─▒ Ve Cenaze Merasimi (Ahmet Yurttakal)

03/03/2019 - 05:37 Cephe Hatt─▒ Raporlar─▒na G├Âre Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ┼×ehit T├╝rk Subaylar─▒ (Nuri G├╝├žtekin)

17/12/2018 - 13:03 Sar─▒kam─▒┼č Harek├ót─▒na Taktik Yakla┼č─▒mlar (Dr. B├╝lend ├ľzen)

09/12/2018 - 10:02 Elveda Zeytinda─č─▒ ÔÇô 100.Y─▒l D├Ân├╝m├╝ÔÇÖnde Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒n─▒ Yeniden De─čerlendirmek (Tuncay Y─▒lmazer)

05/11/2018 - 12:37 Kararg├óh Umumi Foto─čraf├ž─▒s─▒ Burhan Felek ve ├çanakkale (Mustafa Onur Yurdal)

17/10/2018 - 06:09 Troya M├╝zesinde Bir ├çanakkale ┼×ehidiÔÇÖnin Mezar Ta┼č─▒ (Ahmet Yurttakal)

15/09/2018 - 20:54 Mustafa Kemal Atat├╝rk ve Enver Pa┼ča (─░smail Pehlivan)

30/08/2018 - 10:16 ├çanakkale Sava┼č─▒ Sonras─▒nda Mezarl─▒klar ─░le ─░lgili Ortaya ├ç─▒kan Sorunlar Ve Yap─▒lan Tart─▒┼čmalar (Burhan Say─▒l─▒r)

03/07/2018 - 04:23 Ar┼čiv Belgelerinde L├ópseki (1915 - 1922) (H├╝seyin Arabac─▒)

24/05/2018 - 04:02 Yar─▒madaÔÇÖdaki Ate┼čkes: 24 May─▒s 1915 - The Armistice on the Gallipoli Peninsula - 24 May 1915 (Yusuf Ali ├ľzkan)

20/05/2018 - 08:02 ├çanakkale Sava┼č─▒ Siperin Ard─▒ Vatan (G├╝rsel G├Ânc├╝ - ┼×ahin Aldo─čan)

16/05/2018 - 09:33 Payitahtta Nutuklar─▒m : Cemal Pa┼čaÔÇÖy─▒ Y├╝celtme Amac─▒yla Yaz─▒lm─▒┼č Bir Risale (Nevzat Artu├ž)

06/05/2018 - 20:14 Haf─▒z Hakk─▒ Pa┼ča Hayat─▒ Ve Eserleri (Mustafa Birol ├ťlker)

28/04/2018 - 06:41 Mahmut Sabri Bey Ve Sedd├╝lbahir Savunmas─▒n─▒n ─░lk ├ť├ž G├╝n├╝ (Burhan Say─▒l─▒r)

24/04/2018 - 07:03 25 Nisan 1915 Gelibolu Yar─▒madas─▒ ├ç─▒karmalar─▒ ├ťzerine Taktik Yakla┼č─▒mlar (B├╝lend ├ľzen)

18/04/2018 - 10:58 ├çanakkale Sava┼č─▒ Esnas─▒nda ├çekildi─či ─░ddia Edilen Bir Foto─čraf Hakk─▒nda (Erhan ├çif├ži)

13/04/2018 - 05:58 ÔÇťB├╝y├╝k StratejisizlikÔÇŁten Sahadaki Ger├žekliklere, Gazze,Bir├╝ssebi ve Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒ (B├╝lend ├ľzen)

07/04/2018 - 11:16 18 Mart G├╝n├╝ Dardanos ┼×ehidi Zabit Namzedi Halim Efendi (Ahmet Yurttakal)

04/04/2018 - 06:50 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda ─░stanbul a Yap─▒lan Hava Sald─▒r─▒lar─▒ (Emin Kurt - Mesut G├╝venba┼č)

31/03/2018 - 15:41 K─▒sa Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ Tarihi (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

29/03/2018 - 09:02 Bo─čazÔÇÖ─▒n Fedaileri "├çanakkale Bo─čaz─▒ Tahkimatlar─▒ ve ├çanakkale Bo─čaz MuharebeleriÔÇÖnde T├╝rk Top├žusu" adl─▒ kitaplar─▒n tan─▒t─▒m─▒ (Bayram Akg├╝n)

23/03/2018 - 13:22 Verdun Sava┼č─▒ (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

20/03/2018 - 17:57 LondraÔÇÖn─▒n Sava┼č Planlar─▒: 1906 Taba Krizi Ve ├çanakkale (Yusuf Ali ├ľzkan)

17/03/2018 - 04:39 18 Mart ├ľzel - ├çanakkale Bo─čaz─▒ Savunmas─▒nda Kullan─▒lan 240/35ÔÇÖlik Alman Krupp K─▒y─▒ Topunun Teknik ├ľzellikleri (Bayram Akg├╝n)

12/03/2018 - 11:23 Uydurmadan Ger├že─če- ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Bulutlar ─░├žerisinde Kayboldu─ču ─░ddia Edilen Norfolk Taburu (Tuncay Y─▒lmazer)

25/02/2018 - 13:09 Yi─čitler Harman─▒ Yozgad Mekteb-i Sultanisi -Yozgat Lisesi- (Osman Karaca)

19/02/2018 - 09:19 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 2 (Bayram Akg├╝n)

11/02/2018 - 12:02 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 1 (Bayram Akg├╝n)

05/02/2018 - 05:38 ─░ngilizlerin 1915 Y─▒l─▒ Strateji De─či┼čikli─či: ├çanakkale, ─░ngiliz Karar Vericiler ─░├žin Bir Se├ženek Haline Nas─▒l Geldi? (Yusuf Ali ├Âzkan)

30/01/2018 - 08:02 Medine M├╝dafaas─▒ ve Fahreddin Pa┼ča (S├╝leyman Beyo─člu)

20/01/2018 - 10:18 D├╝┼čman ├çanakkaleÔÇÖyi Ge├žecek Olursa (Do├ž.Dr. Mesut Uyar)

13/01/2018 - 11:19 Amiral CardenÔÇÖin ├çanakkale Bo─čaz─▒ Sald─▒r─▒ Plan─▒ ├ťzerine Bir De─čerlendirme ( Bayram Akg├╝n)

17/12/2017 - 12:41 Gelibolu Yar─▒madas─▒nda Kaybolan ┼×ehitlik ve An─▒tlar (Mustafa Onur Yurdal)

08/12/2017 - 19:02 Tarih dergilerinde Kud├╝s 100.Y─▒l Dosyalar─▒

04/12/2017 - 12:16 Topyekûn Harp Erich von Ludendorff, Erhan Çifci (ed.), Çev. Aynur Onur Çifci-Erhan Çifci (Zafer Efe)

22/11/2017 - 03:49 ├ť├ž Mermi ─░le Bir Defter - ├çanakkaleÔÇÖde Yedek Subay Bir M├╝hendisin Hikayesi (Mustafa Onur Yurdal)

07/11/2017 - 18:30 Pomaklar─▒n ├çanakkale A─č─▒d─▒ - Pesna (├ľmer Arslan)

30/10/2017 - 18:41 25 Nisan 1915, Ar─▒burnu Anzak ├ç─▒karmas─▒nda 57.AlayÔÇÖ─▒n Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna ─░ntikali ÔÇô Yeniden De─čerlendirme ( M. ┼×ahin Aldo─čan )

17/10/2017 - 11:31 Prof. Dr. Christopher Bell'in yeni eseri Churchill and the Dardanelles ├╝zerinden bir inceleme: Churchill ├çanakkale Sava┼člar─▒n─▒n tek sorumlusu mudur?

09/09/2017 - 05:40 Florence NightingaleÔÇÖin Eli AnadoluÔÇÖya da De─čmi┼čti-K─▒r─▒m Sava┼č─▒ndan Unutulan ─░lk Prefabrik Hastane: Erenk├Ây (Renkioi) (Mustafa Onur Yurdal)

22/08/2017 - 07:18 Ku┼čatma ve Esaretin Ad─▒ K├ŤTULAM├éRE Esir Bir ─░ngiliz Subay─▒n An─▒lar─▒ - Edward W.C. Sandes -(Muzaffer Albayrak)

09/08/2017 - 18:07 19. T├╝men Kurmay Ba┼čkan─▒ ─░zzettin ├çal─▒┼člarÔÇÖ─▒n ├çe┼čitli Konferans ve Yay─▒nlar─▒nda Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ Taarruzu (Melike Bayrak-Mustafa Onur Yurdal)

27/07/2017 - 13:33 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒ 2.B├Âl├╝m-2.Gazze Muharebesi(Tuncay Y─▒lmazer )

11/07/2017 - 10:07 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒-Gazze Muharebeleri(1.B├Âl├╝m)(Tuncay Y─▒lmazer)

22/05/2017 - 05:29 M├╝stahkem Mevkii nin Anafartalardaki Sesi-K├╝├ž├╝k Anafartalar Toplar─▒(Bayram Akg├╝n)

09/05/2017 - 08:12 K├╗tulam├óre Ku┼čatmas─▒ÔÇÖndan Esarete Y├╝zba┼č─▒ SandesÔÇÖin Hat─▒ralar─▒ - ├çev. Tuncay Y─▒lmazer

02/05/2017 - 11:45 ─░zmir-Bay─▒nd─▒r ─░l├žesinden ├çanakkale Harbine Kat─▒lanlar (Necat ├çetin)

28/04/2017 - 08:49 Kûtulamâre Zaferi 1916(Muzaffer Albayrak,Vahdettin Engin)

23/04/2017 - 21:24 T├╝rk OrdusuÔÇÖnda K├╝nye Uygulamas─▒na ─░li┼čkin ─░lk Giri┼čimler ve ─░lk K├╝nyelerle ─░lgili K─▒sa Bilgiler (The First Attempts On The Use Of Identity Tags In Turkish Army And Information About The Early Identity Tags) (Burhan SAYILIR)

13/04/2017 - 05:43 ├çanakkale Sava┼č─▒, Kara Savunmas─▒ ─░├žin M├╝stahkem Mevkii Top Deste─či (Bayram Akg├╝n)

07/04/2017 - 14:30 Çanakkale Muharebelerinde İdari ve Lojistik Faaliyetler (Ayhan Candan)

06/04/2017 - 19:17 Kabata┼č Erkek Lisesi 1.B├╝y├╝te├ž Tarih ├ľ─črenci Sempozyumu (8-9 Nisan 2017)

04/04/2017 - 21:12 Resmi Belgelere (N├╝fus ├ľl├╝m-Genelkurmay-Kay─▒ts─▒z ├ľl├╝m Defterleri) G├Âre ─░zmir - Beyda─č ┼×ehitleri (Necat ├çetin-A.Levent Ertekin)

31/03/2017 - 07:25 ├çanakkale nin ┼×ehit Kalemleri (─░smail Sabah)

27/03/2017 - 19:43 ├çanakkale M├╝stahkem MevkiiÔÇÖye Ba─čl─▒ Top Mermisi ├çe┼čitleri (Bayram Akg├╝n)

25/03/2017 - 20:58 GeliboluyuAnlamak ├ľzel- 100. Y─▒l─▒nda Gazze Muharebeleri Kahramanlar─▒n─▒ An─▒yoruz (Tuncay Y─▒lmazer)

17/03/2017 - 21:15 18 Mart ├ľzel Makalesi - Ya┼čayanlar─▒n A─čz─▒ndan 18 Mart Bo─čaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

16/03/2017 - 08:51 18 Foto─črafla ├çanakkale Bo─čaz Muharebesi 18 Mart 1915 - 18 March 1915 Dardanelles Assault with 18 photographs (Ahmet Yurttakal)

13/03/2017 - 05:47 Çanakkale Muharebelerinde Bir Hile: Sahte Toplar (Bayram Akgün)

07/03/2017 - 04:27 ├çanakkale ZaferiÔÇÖnden Mescid-i NebeviÔÇÖye Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n 1916 Filistin-Hicaz ziyareti(Tuncay Y─▒lmazer)

23/02/2017 - 07:48 Gelibolu Savunmas─▒ Bir Kararg├óh ├çal─▒┼čmas─▒ - General G.S. Patton (Haluk Oral)

09/02/2017 - 06:24 ─░kinci Kirte Muharebesi (6-8 May─▒s 1915 Taarruzlar─▒) (Y├╝cel ├ľzkorucu)

31/01/2017 - 12:29 T├╝rk Bo─čazlar─▒ Meselesi (Ayhan Candan)

24/01/2017 - 05:39 Kanl─▒ Bir Mendil Hikayesi (├ľmer Arslan)

19/01/2017 - 10:32 Irak Cephesinde G├Ân├╝ll├╝ Kahramanlar Osmanc─▒k Taburu (Muzaffer Albayrak)

23/12/2016 - 20:32 Atlas Tarih Dergisi Aral─▒k-Ocak Say─▒s─▒nda 1916 Sina Filistin Hicaz Cephesi (Tuncay Y─▒lmazer)

13/12/2016 - 07:23 Birle┼čik Harekat Tecr├╝besi Olarak Cihan Harbinde T├╝rk-Alman Askeri ─░ttifak─▒ (G├╝ltekin Y─▒ld─▒z)

02/12/2016 - 20:23 ├çanakkale Kara Muharebelerinde A─č─▒l Dere (┼×aban Murat Armutak)

15/11/2016 - 11:48 Çanakkale de Bir Melek Hanım (Muzaffer Albayrak)

01/11/2016 - 05:41 ├çanakkale Kara Muharebelerinde Asma Dere (┼×aban Murat Armutak)

24/10/2016 - 06:55 42. Alay / Gelibolu 1915 - Ahmet Diriker (O─čuz ├çetino─člu)

03/07/2016 - 14:42 ├çanakkaleÔÇÖden 100. Y─▒l─▒nda SommeÔÇÖa:Bir Sava┼č, ─░ki Muharebe (Mustafa Onur Yurdal)

11/06/2016 - 14:37 I.D├╝nya Sava┼č─▒ nda ┼×ii Ulemas─▒n─▒n Cihat Fetvalar─▒ ├çer├ževesinde Irak Cephesi (Ziya Abbas)

01/06/2016 - 06:23 Kut├╝lamare- Yarbay Mehmed Re┼čid Bey in G├╝nl├╝─č├╝ (─░. Bahtiyar ─░stekli)

23/05/2016 - 12:01 Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ├çanakkale Muharebelerinde Sa─čl─▒k Alan─▒ndaki Faaliyetleri (Ayhan Candan)

16/05/2016 - 07:38 Bir Osmanl─▒ Kurmay Subay─▒- Irakl─▒ K├╝rt Devlet Adam─▒, Mehmet Emin Zeki Bey in Ya┼čam ├ľyk├╝s├╝ (Tuncay Y─▒lmazer)

10/05/2016 - 13:00 Mezopotamya da Bir Sava┼č 1915-1916 Kut├╝lAmare ÔÇô Nikolas Gardner ( Tuncay Y─▒lmazer )

07/05/2016 - 07:31 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n ─░slam D├╝nyas─▒na Etkileri (Y├╝ksel Nizamo─člu)

30/04/2016 - 19:20 ├çanakkale Sava┼č─▒: Bir Siyasi M├╝cadele Alan─▒ (├ľzg├╝r ├ľzt├╝rk)

23/04/2016 - 19:13 25 Nisan 1915 Anzak ├ç─▒karmas─▒ ─░lk Saatleri ÔÇô Daha Erken M├╝dahale Edilebilir miydi? ( Ahmet Yurttakal )

17/04/2016 - 21:26 Maskirovka Harekat─▒ - K├╗tulAmare bir zafer midir? ( Tuncay Y─▒lmazer )

28/03/2016 - 11:20 Çanakkale Muharebelerinde Osmanlı Ordusunun Asker Kaybı (Ayhan Candan)

26/03/2016 - 09:55 E─čitimli Neslin Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ ile ─░mtihan─▒ ( Dr. Nuri G├╝├žtekin )

24/03/2016 - 10:00 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri G├╝├žtekin)

21/03/2016 - 06:35 ├çanakkale Seferberli─či: Sava┼č, E─čitim, Cephe Gerisi (Mustafa Sel├žuk)

17/03/2016 - 08:15 18 MART ├ľZEL - ├çanakkale Zaferi ve Cevat Pa┼ča (Ahmet Yurttakal)

22/02/2016 - 12:27 Gertrude Bell Irak Sınırını Çizen Kadın (Veysel Sekmen)

14/01/2016 - 08:43 ├çanakkale ┼×ehidi Feyzi ├çavu┼čÔÇÖun Zevcesi Zehra Han─▒m─▒n Padi┼čaha Mektubu (Osman Ko├ž)

23/12/2015 - 16:47 ├çanakkale Sava┼člar─▒nda Binba┼č─▒ Halis BeyÔÇÖe Ait Bir Ganimetin ├ľyk├╝s├╝ (Serdar Halis Ataksor)

10/12/2015 - 18:03 Mesudiye Z─▒rhl─▒s─▒n─▒n Dram─▒ (Cemalettin Y─▒ld─▒z)

06/12/2015 - 20:29 KutÔÇÖ├╝lamarenin T├╝rklere Tesliminden Sonra Irak ─░ngiliz Ordusunun Faaliyetlerine Dair Rapor (Haz. Serdar Halis Ataksor)

01/12/2015 - 10:11 10 A─čustos 1915 Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ H├╝cumu (Muzaffer Albayrak)

17/11/2015 - 21:09 Çanakkale Deniz Muharebelerinde Verilen Zayiatlar (Ahmet Yurttakal)

10/11/2015 - 05:19 Reis-i Cumhur Mustafa Kemal in Çanakkaleyi ziyaretleri (M. Onur Yurdal )

08/11/2015 - 22:04 Mustafa Kemal Pa┼čan─▒n Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin 1. D├╝nya Sava┼č─▒na giri┼čiyle ilgili g├Âr├╝┼člerine dair bir belge

Osmanl─▒ Devleti Umumi Harpte Tarafs─▒z Kalabilir miydi? - Yusuf Ak├žura (De─čerlendirme: Muzaffer Albayrak)