├çanakkale ┼×ehitlerine ┼×iiri ─░├žin Bir Tahlil Denemesi ( Eyy├╝p Bostanc─▒ )

Tarih: 06/03/2015   /   Toplam Yorum 5   / Yazar Ad─▒:      /   Okunma 33221

┼×airlik, baytarl─▒k, vekillik ve ilim adaml─▒─č─▒ gibi pek ├žok vas─▒fla kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kan vatan ┼čairimiz Mehmet Akif (Rag─▒yf) Ersoy, ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n o korkun├ž, kan donduran sava┼č sahnelerini ve T├╝rk askerinin destans─▒ m├╝cadelesini yazd─▒─č─▒ ÔÇť├çanakkale ┼×ehitlerineÔÇŁ ┼čiiriyle ├Âl├╝ms├╝zle┼čtirmi┼čtir. ┼×air, ┼čiire konu olan sava┼čla ilgili duygular─▒n─▒ Safahat kitab─▒n─▒n As─▒m b├Âl├╝m├╝nde dile getirmi┼čtir. Burada dikkatimizi ├žeken nokta ┼čudur: Mehmet Akif, bu ┼čiiri As─▒mÔÇÖ─▒n bir par├žas─▒ olarak yazm─▒┼č ve ayr─▒ bir manzume olarak ele almam─▒┼čt─▒r. ┼×iirin tahlilinde de dile getirece─čimiz gibi ┼čair bu yakla┼č─▒m─▒yla T├╝rk askerinin o muhte┼čem m├╝cadelesi ├╝zerine destans─▒ bir eser yazman─▒n m├╝mk├╝n olamayaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nm├╝┼č olmal─▒d─▒r. ─░stiklal Mar┼č─▒ÔÇÖn─▒ yazmak i├žin yar─▒┼čman─▒n kurallar─▒n─▒ de─či┼čtiren ve bu mar┼č─▒ kendisinin olmad─▒─č─▒ i├žin SafahatÔÇÖ─▒na almayan ┼čairden bu hassasiyeti beklememiz de gayet do─čald─▒r. Bizler bu ┼čiire T├╝rk askerinin kahramanl─▒─č─▒n─▒ ger├žekten ├žok g├╝zel bir ┼čekilde dile getirdi─či i├žin ÔÇť├çanakkale ┼×ehitlerineÔÇŁ ad─▒n─▒ vererek manzumeyi zihnimize ve ruhumuza kaz─▒m─▒┼č─▒z.
┬á ┬á ┬á ┬áMesnevi naz─▒m ┼čekliyle ve aruz ├Âl├ž├╝s├╝yle kaleme al─▒nm─▒┼č ├çanakkale ┼×ehitlerine ┼čiirini tahlil etmek i├žin ┼čiiri d├Ârt b├Âl├╝me ay─▒rmay─▒ daha uygun bulduk. B├Âl├╝m aralar─▒n─▒ da m─▒sra say─▒lar─▒yla belirledik.

 

 

 

 

Milletlerin hayat─▒nda derin izler b─▒rakan do─čal afet, sava┼č, göç yang─▒n gibi hadiselerin ola─čanüstü özelliklerle anlat─▒ld─▒─č─▒ metin parçalar─▒na destan denilmektedir. Türk tarihi gerçek anlamda bu ┼čekilde destans─▒ ba┼čar─▒larla doludur.

┼×airlik, baytarl─▒k, vekillik ve ilim adaml─▒─č─▒ gibi pek çok vas─▒fla kar┼č─▒m─▒za ç─▒kan vatan ┼čairimiz Mehmet Akif (Rag─▒yf) Ersoy, Çanakkale Sava┼č─▒’n─▒n o korkunç, kan donduran sava┼č sahnelerini ve Türk askerinin destans─▒ mücadelesini yazd─▒─č─▒ “Çanakkale ┼×ehitlerine” ┼čiiriyle ölümsüzle┼čtirmi┼čtir. ┼×air, ┼čiire konu olan sava┼čla ilgili duygular─▒n─▒ Safahat kitab─▒n─▒n As─▒m bölümünde dile getirmi┼čtir.   Burada dikkatimizi çeken nokta ┼čudur: Mehmet Akif, bu ┼čiiri As─▒m’─▒n bir parças─▒ olarak yazm─▒┼č ve ayr─▒ bir manzume olarak ele almam─▒┼čt─▒r. ┼×iirin tahlilinde de dile getirece─čimiz gibi ┼čair bu yakla┼č─▒m─▒yla Türk askerinin o muhte┼čem mücadelesi üzerine destans─▒ bir eser yazman─▒n mümkün olamayaca─č─▒n─▒ dü┼čünmü┼č olmal─▒d─▒r. ─░stiklal Mar┼č─▒’n─▒ yazmak için yar─▒┼čman─▒n kurallar─▒n─▒ de─či┼čtiren ve bu mar┼č─▒ kendisinin olmad─▒─č─▒ için Safahat’─▒na almayan ┼čairden bu hassasiyeti beklememiz de gayet do─čald─▒r. Bizler bu ┼čiire Türk askerinin kahramanl─▒─č─▒n─▒ gerçekten çok güzel bir ┼čekilde dile getirdi─či için “Çanakkale ┼×ehitlerine” ad─▒n─▒ vererek manzumeyi zihnimize ve ruhumuza kaz─▒m─▒┼č─▒z.

Mesnevi naz─▒m ┼čekliyle ve aruz ölçüsüyle kaleme al─▒nm─▒┼č Çanakkale ┼×ehitlerine ┼čiirini tahlil etmek için ┼čiiri dört bölüme ay─▒rmay─▒ daha uygun bulduk. Bölüm aralar─▒n─▒ da m─▒sra say─▒lar─▒yla belirledik.

Birinci bölümde Çanakkale Sava┼č─▒’n─▒n özellikleri (1-39. m─▒sralar); ikinci bölümde Türk askerinin kahramanl─▒─č─▒ (40-62. m─▒sralar); üçüncü bölümde Türk askerinin bu ba┼čar─▒s─▒na kar┼č─▒l─▒k ┼čairin ┼čehitlerimizin hat─▒ras─▒ için yapmak istedikleri (63-74. m─▒sralar) ve son bölümde de Türk askerinin bu ba┼čar─▒s─▒n─▒n e┼či benzeri olmayan bir durum oldu─ču (75-84. m─▒sralar) ele al─▒nmaya çal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r.

Çanakkale ┼×ehitlerini Anma Programlar─▒nda ve çe┼čitli vesilelerle okunan bu manzumede neler anlat─▒lmak istendi─čini dilimizin döndü─čü, kalemimizin yetti─čince okurlarla payla┼čmak için böyle bir tahlil denemesine ba┼čvurduk. Böylelikle ┼čiirin  tahliliyle birlikte okundu─čunda çok derin anlamlar ta┼č─▒d─▒─č─▒n─▒ ve Çanakkale Sava┼č─▒’n─▒n neden bu kadar önemli bir yere sahip oldu─čunu daha iyi anlayaca─č─▒m─▒z umudunu ta┼č─▒maktay─▒m. “Niyet halis, amel halis, sonuç hayr olsun.”

┼×u Bo─čaz harbi nedir? Var m─▒ ki dünyâda e┼či?
En kesif ordular─▒n yükleniyor dördü be┼či.
-Tepeden yol bularak geçmek için Marmara’ya-
Kaç donanmayla sar─▒lm─▒┼č ufac─▒k bir karaya.
Ne hayâs─▒zca teha┼č┼čüd ki ufuklar kapal─▒!
Nerde-gösterdi─či vah┼četle 'bu: bir Avrupal─▒'
Dedirir-Y─▒rt─▒c─▒, his yoksulu, s─▒rtlan kümesi,
Varsa gelmi┼č, aç─▒l─▒p mahbesi, yâhud kafesi!
Eski Dünyâ, yeni Dünyâ, bütün akvâm-─▒ be┼čer,
Kayn─▒yor kum gibi, mah┼čer mi, hakikat mah┼čer.
Yedi iklimi cihân─▒n duruyor kar┼č─▒nda,
Ostralya'yla beraber bak─▒yorsun: Kanada!
Çehreler ba┼čka, lisanlar, deriler rengârenk:
Sâde bir hâdise var ortada: Vah┼četler denk.
Kimi Hindû, kimi yamyam, kimi bilmem ne belâ...
Hani, tâuna da züldür bu rezil istilâ!
Ah o yirminci as─▒r yok mu, o mahlûk-i asil,
Ne kadar gözdesi mevcûd ise hakk─▒yle, sefil,
Kustu Mehmedci─čin aylarca durup kar┼č─▒s─▒na;
Döktü karn─▒ndaki esrâr─▒ hayâs─▒zcas─▒na.
Maske y─▒rt─▒lmasa hâlâ bize âfetti o yüz...
Medeniyyet denilen kahbe, hakikat, yüzsüz.
Sonra mel'undaki tahribe müvekkel esbâb,
Öyle müdhi┼č ki: Eder her biri bir mülkü harâb.

Öteden sâikalar parçal─▒yor âfâk─▒;
Beriden zelzeleler kald─▒r─▒yor a'mâk─▒;
Bomba ┼čim┼čekleri beyninden inip her siperin;
Sönüyor gö─čsünün üstünde o arslan neferin.
Yerin alt─▒nda cehennem gibi binlerce la─čam,
At─▒lan her la─čam─▒n yakt─▒─č─▒: Yüzlerce adam.
Ölüm indirmede gökler, ölü püskürmede yer;
O ne müdhi┼č tipidir: Savrulur enkaaz-─▒ be┼čer...
Kafa, göz, gövde, bacak, kol, çene, parmak, el, ayak,
Bo┼čan─▒r s─▒rtlara vâdilere, sa─čnak sa─čnak.
Saç─▒yor z─▒rha bürünmü┼č de o nâmerd eller,
Y─▒ld─▒r─▒m yayl─▒m─▒ tûfanlar, alevden seller.
Veriyor yang─▒n─▒, durmu┼č da aç─▒k sinelere,
Sürü halinde gezerken say─▒s─▒z teyyâre.
Top tüfekten daha s─▒k, gülle ya─čan mermiler...

 

Manzum hikâye türünün ba┼čar─▒l─▒ örneklerini veren Mehmet Akif, kar┼č─▒l─▒kl─▒ konu┼čmalar ┼čeklinde eserlerini olu┼čturmu┼č bazen de kar┼č─▒s─▒nda birisi varm─▒┼č ve onunla konu┼čuyormu┼č gibi bir üslup kullanm─▒┼čt─▒r. Bu ┼čiirde de yine kar┼č─▒s─▒nda biri varm─▒┼č gibi davranarak “┼×u Bo─čaz harbi nedir?”sorusuyla sava┼č─▒n büyüklü─čüne ve önemine dikkat çekmi┼čtir. Zira bu sava┼ča yakla┼č─▒k 450.000 ile 500.000 aras─▒nda bir kat─▒l─▒m─▒n oldu─ču dü┼čünüldü─čünde ufac─▒k bir karaya bu kadar askerin sava┼čmak için gelmesi Çanakkale Sava┼č─▒’na dünyada e┼čine az rastlan─▒r bir sava┼č olma hüviyetini kazand─▒r─▒r. Mehmet Akif, cevap beklemeden bir soru sorarak istifham sanat─▒ yapm─▒┼č ve sordu─ču sorunun cevab─▒n─▒ kendi vererek sava┼č─▒n büyüklü─čünü belirtmi┼čtir. ┼×iirin devam─▒ndaki “ en kesif ordular”  ifadesine bak─▒ld─▒─č─▒nda kesif, kelime anlam─▒yla; çok fazla, çok s─▒k, sert anlamlar─▒na gelmektedir. Sava┼ča kat─▒lan asker say─▒s─▒yla birlikte sava┼čta Türk askerinin kayb─▒n─▒n ( ┼čehit, yaral─▒, hasta, esir ve kaybolan) 250.000 oldu─ču ve bu sava┼č─▒n ─░ngilizlere 205.000, Frans─▒zlara 47.000 ki┼čiye mal oldu─ču gerçe─či de bu ifadenin anlam─▒n─▒ net bir ┼čekilde kar┼č─▒m─▒za ç─▒karmaktad─▒r. Yine “Kaç donanmayla sar─▒lm─▒┼č ufac─▒k bir karaya” diyerek ┼čairimiz dü┼čman kuvvetlerinin donanma say─▒s─▒ hakk─▒nda da bize bilgi verir. Kaynaklarda, bu sava┼ča dü┼čman─▒n 18 z─▒rhl─▒, 12 kruvazör, 17 muhrip, 12 denizalt─▒, 1 uçak gemisi, 36 may─▒n gemisi, 86 nakliye, 222 de ç─▒karma gemisi ile Bo─čaz’─▒ ele geçirmek istedi─či tarihe dü┼čülmü┼čtür.

Sava┼č─▒n genel özelli─čini anlatmak isteyen ┼čairimiz, “Ne utanç verici bir birliktelik bir araya gelmedir ki ufuklar kapal─▒, nerde gösterdi─či vah┼četle bu bir Avrupal─▒” diyerek Türk askerinin kar┼č─▒s─▒nda say─▒ca çok üstün olan bir dü┼čman ittifak─▒ndan bahsediyor. Ve ufuklar─▒n kapal─▒ olmas─▒n─▒ da dü┼čman askerlerinin le┼č yemek için ü┼čü┼čen akbabalar gibi çok oldu─čuna vurgu yap─▒yor. Yine ufuklar─▒n kapal─▒ olmas─▒ pek gerçekle┼čmeyecek bir durumdur. Buradan her yeri bulutlar─▒n kaplad─▒─č─▒ anlam─▒ ç─▒kmamaktad─▒r. Say─▒ca üstünlük kastedilmektedir. Akif’in ┼čiirlerinde benzer bir ifadeyi ─░stiklal mar┼č─▒nda da görmekteyiz. “Garb─▒n afak─▒n─▒ sarm─▒┼čsa çelik z─▒rhl─▒ duvar” m─▒sras─▒nda da gökyüzünü ku┼čatan uçaklar ak─▒llara gelmektedir.

Avrupa denilince medeniyet, geli┼čme, ilerleme dü┼čünenlerin de uyanmas─▒n─▒ isteyen Akif, Avrupal─▒lar─▒n bu yapt─▒─č─▒n─▒ bir vah┼čete benzetiyor. ─░stiklal Mar┼č─▒’nda da “Medeniyet dedi─čin tek di┼či kalm─▒┼č canavar” diyerek Avrupal─▒n─▒n gerçek yüzünü göstermeye çal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. Avrupal─▒ neden bir vah┼čet gerçekle┼čtiriyordu? Zira görünen taraf─▒ kadar görünmeyen taraflar─▒ daha fazla olan bu sava┼čla Rusya’ya yard─▒m etmek bahanesiyle ticari anlamdaki kay─▒plar─▒n─▒ da telafi etme çabalar─▒ söz konusuydu. Çünkü sava┼č dönemiydi ve Bo─čazlar Osmanl─▒n─▒n denetiminde oldu─ču için ticari kay─▒plar─▒ oldukça fazlayd─▒. Yoksa Akif’in de dile getirdi─či gibi ufac─▒k bir kara parças─▒ için bu kadar donanma ve asker getirmeye gerek yoktu. Avrupal─▒ neden vah┼čet gerçekle┼čtiriyordu? Zira kimi Hindu kimi yamyam olan Eski Dünya milletlerinden, güney yar─▒mküreden; Türkler hakk─▒nda en ufak bir bilgiye bile sahip olmayan insanlara Türkleri barbar, insan yiyen bir kavim olarak anlat─▒yorlard─▒. Onlar─▒ dünyan─▒n kurtulu┼ču için mücadele etmeleri yalan─▒na inand─▒rm─▒┼člard─▒. Hani insan─▒n bir amac─▒ olur ve o amaç çevresinde çaba sarf eder ya Çanakkale’ye gelenler niçin geldiklerini bilmiyorlard─▒. Kimileri bir ┼či┼če viskiye ve bir köstekli saate ikna edilerek kimileri de “Sizi daha iyi ya┼čatmak için Fransa’ya götürüyoruz.“ yalanlar─▒yla kand─▒r─▒larak getirilmi┼člerdi. Sava┼čtaki taraflar birbirlerini bile tan─▒m─▒yorlard─▒. Avustralya’dan, Yeni Zelanda’dan, Kanada’dan, Hindistan’dan renkleri, dilleri, çehreleri farkl─▒ milletler bir aradayd─▒lar. Ama tek ortak noktalar─▒ vard─▒. Bir vah┼četi gerçekle┼čtirmek için buradayd─▒lar. Bu vah┼četin belgesi olarak Anzaklar’─▒n hat─▒ralar─▒nda dile getirdikleri gibi ┼čehit olmu┼č askerlerimizin üzerine kur┼čun s─▒kmalar─▒, sava┼č uçaklar─▒n─▒n att─▒klar─▒ bomba yetmiyormu┼č gibi makineli tüfeklerle çivi ya─čd─▒rmalar─▒ gibi hadiseler ya┼čanm─▒┼čt─▒. ─░┼čte bu yap─▒lanlar Akif’in nazar─▒nda bir hissizli─čin, y─▒rt─▒c─▒l─▒─č─▒n ve le┼č yiyen s─▒rtlan kümelerinin yapabilece─či türden ┼čeylerdi.

┼×air veba ile sava┼č aras─▒nda da ilginç bir ba─člant─▒ kuruyor. Zira Çanakkale’de ya┼čananlar vebadan daha a─č─▒r ve daha sanc─▒l─▒yd─▒. Bu durumu bilen ┼čair, veban─▒n bu sava┼čtan daha basit oldu─čunu, sava┼čtan daha masum oldu─čunu dile getiriyor. Çünkü vebaya insan─▒n yapaca─č─▒ hiçbir ┼čey yoktur. Ama sava┼č, sava┼č hastal─▒klar─▒n da tetikleyicisiydi. Çünkü bu sava┼čta çe┼čitli hastal─▒klardan dolay─▒ ölenlerin say─▒s─▒ da bir hayliydi.

Mehmet Akif, kinayenin en anlaml─▒s─▒n─▒ bu ┼čiirde kullanm─▒┼čt─▒r. “Mahlûk- ─▒ asil” asil yarat─▒lm─▒┼č, e┼črefi mahlûkat (yarat─▒lm─▒┼člar─▒n en ┼čereflisi), iyi mizaçl─▒ anlam─▒nda insano─člunu kar┼č─▒lamaktad─▒r.  ┼×air, bu tamlamayla iyi bir ┼čey söyleyecekmi┼č gibi söze ba┼člay─▒p sözünü beklenmedik bir sonla bitirir. Bu sözle Avrupal─▒lar─▒ sefil, basit bir varl─▒k olarak gösterip Mehmetçik’e kar┼č─▒ yapt─▒─č─▒ zulmü dile getirir ve terdit sanat─▒ yapar.

┼×air yine Avrupal─▒n─▒n görünmeyen yüzünün bu sava┼čla ortaya ç─▒kt─▒─č─▒n─▒ ve Avrupal─▒n─▒n as─▒l gayesinin ne oldu─čunu da belirtir: “ Sonra mel’undaki tahribe müvekkel esbab, Öyle müdhi┼č ki: Eder her biri bir mülkü harap.”  ┼×air burada sava┼č─▒n as─▒l yap─▒l─▒┼č gerekçesini kendince dile getirmek istemi┼čtir. Akif, ─░tilaf kuvvetlerinin kendi aralar─▒nda yapm─▒┼č olduklar─▒ gizli anla┼čmalarla Osmanl─▒’y─▒ ve ─░slam’─▒ ortadan kald─▒rmak istediklerini ve bunun için de Osmanl─▒’n─▒n her kar─▒┼č topra─č─▒nda katliam gerçekle┼čtirdi─čini bunun için bu sava┼č─▒ yapt─▒klar─▒n─▒ dile getirir.

Çanakkale Sava┼č─▒’n─▒n genel özelliklerinin belirtildi─či birinci bölümde önemli bir nokta da sava┼čta ya┼čananlar─▒n bir foto─čraf karesi, bir kameraman gözüyle okuyucuya aktar─▒lmas─▒d─▒r. Sava┼č gazileri an─▒lar─▒nda ┼ču cümleleri dile getirmektedirler: “Acaba Mehmet Akif, Çanakkale’de yan─▒m─▒zda sava┼č─▒yordu da biz mi onu göremedik?”  Onlar asl─▒nda bu sözlerinde hakl─▒yd─▒lar. Mehmet Akif, bedenen Necid Çölleri’ndeydi ama ruhen Çanakkale’de Mehmetçik’le birlikteydi. Onun sonsuz vatan sevgisi gurbet diyarlarda olsa da azalmam─▒┼čt─▒; çünkü o Bursa’n─▒n i┼čgali üzerine de i┼čgal s─▒ras─▒nda olanlar─▒ ordaym─▒┼čças─▒na “Bülbül” ┼čiirinde dile getiriyordu. O ruhen Çanakkale’deydi. Nas─▒l m─▒, bir sava┼č tablosu ┼čiirle tam gerçe─čine uygun olarak ancak bu sava┼čta mücadele eden biri taraf─▒ndan böyle resmedilebilirdi.

Bombalar─▒n, toplar─▒n ve güllelerin gökyüzünü k─▒z─▒l bir renge büründürdü─čü, at─▒lan bu toplar─▒n yeryüzünü deprem gibi sallad─▒─č─▒, öyle ki denize dü┼čen güllelerin sular─▒ metrelerce yukar─▒ ta┼č─▒rd─▒─č─▒, gökyüzünde havai fi┼čeklerin geceyi gündüze çevirdi─či ve bir Mehmetçik’e at─▒lan 715 merminin o aslan neferin gö─čsünde söndü─čü bir tablo. Dü┼čtü─čü yeri cehenneme çeviren ve insana temas etti─či anda ki┼čiyi eriten “la─čamlar”. Tabloyu bununla da yeterli görmeyen ┼čair, sava┼č─▒n ac─▒mas─▒zl─▒─č─▒n─▒ dile getiren ┼ču ifadelere de yer veriyor:

“Ölüm indirmede gökler, ölü püskürmede yer; 
O ne müdhi┼č tipidir: Savrulur enkaaz-─▒ be┼čer... “

Gö─čün ölüm indirmesi uçaklardan at─▒lan bombalard─▒r. Peki yer nas─▒l ölü püskürtür? Bu nas─▒l olabilirdi, i┼čte o tablodaki at─▒lan bombalar─▒n insan cesetlerini havaya kald─▒r─▒p f─▒rlatmas─▒ Akif’in ruhunda ölü bedenlerin tekrar havaya f─▒rlay─▒p daha da paramparça olmas─▒ ┼čeklinde kar┼č─▒m─▒za ç─▒kar. ┼×air burada ilginç bir benzetmeye de ba┼čvuruyor: ─░nsan cesetlerinin havaya f─▒rlamas─▒ müthi┼č bir tipidir. Bilindi─či gibi tipi de insan─▒ o sert esi┼čiyle ve karlar─▒n ┼čiddetiyle savurup durur.

─░┼čte sava┼č─▒n en ac─▒kl─▒ tablosu: Çevreye saç─▒lan insan cesetleri de─čil,  paramparça olmu┼č kafa, göz, gövde, bacak, kol, çene, parmak, el ve ayaklard─▒r. Ve tarihi belgelerin sava┼čta gazi olan askerlerin say─▒s─▒n─▒n ┼čehit say─▒s─▒ kadar oldu─čunu belirtmesi de bu tablonun vahametini gözler önüne serer.

Kahraman orduyu seyret ki bu tehdide güler!
Ne çelik tabyalar ister, ne siner hasm─▒ndan;
Al─▒n─▒r kal'â m─▒ gö─čsündeki kat kat iman?
Hangi kuvvet onu, hâ┼čâ, edecek kahr─▒na râm?
Çünkü te'sis-i ─░lahi o metin istihkâm.

Sar─▒l─▒r, indirilir mevki-i müstahkemler,
Be┼čerin azmini tevkif edemez sun'-i be┼čer;
Bu gö─čüslerse Hudâ'n─▒n ebedi serhaddi;
'O benim sun'-i bedi'im, onu çi─čnetme' dedi.
As─▒m'─▒n nesli...diyordum ya...nesilmi┼č gerçek:
─░┼čte çi─čnetmedi nâmusunu, çi─čnetmiyecek.
┼×ühedâ gövdesi, bir baksana, da─člar, ta┼člar...
O, rükû olmasa, dünyâda e─čilmez ba┼člar,
Vurulup tertemiz aln─▒ndan, uzanm─▒┼č yat─▒yor,
Bir hilâl u─čruna, yâ Rab, ne güne┼čler bat─▒yor!
Ey, bu topraklar için topra─ča dü┼čmü┼č asker!
Gökten ecdâd inerek öpse o pâk aln─▒ de─čer.
Ne büyüksün ki kan─▒n kurtar─▒yor tevhidi...
Bedr'in arslanlar─▒ ancak, bu kadar ┼čanl─▒ idi.
Sana dar gelmiyecek makberi kimler kazs─▒n?
'Gömelim gel seni tarihe' desem, s─▒─čmazs─▒n.
Herc ü merc etti─čin edvâra da yetmez o kitâb...
Seni ancak ebediyyetler eder istiâb.



Benzetme ve tekrarlarla ┼čiirdeki tabloyu canl─▒ tutmaya çal─▒┼čan ┼čair, uçaklar─▒ sürü halinde gezen ku┼člara benzetiyor.  Bu ┼čiirde Mehmetçik’in elindeki malzemenin yetersizli─či hakk─▒nda da bize bilgi veren Akif, “aç─▒k sine”  ifadesini kullan─▒r. Aç─▒k sine, insan─▒n bedeninin her türlü tehlikeye ve sald─▒r─▒ya kar┼č─▒ savunmas─▒z olmas─▒d─▒r. Sava┼čta Mehmetçik’in tay─▒n─▒n─▒n ne oldu─ču da hepimizin malumudur.  Peki bu yokluklar, zorluklar kar┼č─▒s─▒nda Türk askerinin yapt─▒─č─▒ nedir? Akif ona da hemen cevap verir: “Bu tehdide sadece güler.” Dü┼čman─▒n say─▒ca çoklu─ču ve teknik üstünlü─čüne ald─▒r─▒┼č etmeyen Mehmetçik, ne çelik tabya ister ne de dü┼čmandan çekinir. Bu anlay─▒┼č Mehmet Akif de sars─▒lmaz bir ┼čekilde mevcuttur. Çünkü onda endi┼čenin yeri yoktur. Ona göre:Âtiyi karanl─▒k görerek azmi b─▒rakmak... /Alçak bir ölüm varsa, emînim, budur ancak.”  anlay─▒┼č─▒yla mevcut durumun olumsuzlu─čundan dolay─▒ azmi mücadeleyi b─▒rakmak alçak bir ölümle e┼čde─čerdedir.

Mehmetçik’in neden ba┼čar─▒l─▒ oldu─čunu ve bizim bu sava┼č─▒ nas─▒l kazand─▒─č─▒m─▒z─▒ da Akif ┼ču sözlerle dile getirir:  Al─▒n─▒r kal'â m─▒ gö─čsündeki kat kat iman? Hangi kuvvet onu, hâ┼čâ, edecek kahr─▒na râm?  Çünkü te'sis-i ─░lahi o metin istihkâm.”

Gö─čsündeki kat kat iman oldukça Mehmetçik bu sava┼č─▒ kaybetmeyecektir. Ve hangi güç gelirse gelsin asla esir edemeyecektir. Burada da yine çok ilginç bir söylem kar┼č─▒m─▒za ç─▒kar: Hâ┼čâ, adeta söylenmesi bile do─čru olmayan günah bir sözdür Mehmetçik’in tutsak edilmesi Akif’in nazar─▒nda. Akif’ e bu sözleri söyleten gerekçe de kar┼č─▒m─▒zda durmaktad─▒r: Mehmetçik’in ma─člup olmamas─▒nda ilahi sa─člam istihkâm olan kalp vard─▒r. Burada da ┼čair mübala─ča yaparak ve benzetmelerle, Allah’─▒n izniyle Mehmetçik’in ba┼čar─▒l─▒ olaca─č─▒n─▒ belirtmek istiyor. Bu tarz söylemlere sürekli ba┼čvuran ┼čair, ─░stiklal Mar┼č─▒’nda da “Do─čacakt─▒r sana va’d etti─či günler Hakk’─▒n” diyerek tam bir teslimiyet ve güvenle ba┼čar─▒n─▒n gelece─čini dile getiriyor.

Mehmetçik’in kahramanl─▒klar─▒n─▒n anlat─▒ld─▒─č─▒ ikinci bölümde ┼čair ilginç aç─▒klamalar yapmakta ve de─či┼čik tespitlerde bulunmaktad─▒r.

┼×aire göre çok sa─člam olan, iyi korunan kaleler, yerler ku┼čat─▒labilir, y─▒k─▒labilir, ele geçirilebilir; fakat insan─▒n azmini, mücadelesini, ba─č─▒ms─▒zl─▒k ruhunu insan─▒n icatlar─▒, yapt─▒─č─▒ araçlar ma─člup edemez. Buna benzer dü┼čünceler Tanzimat Edebiyat─▒’n─▒n önemli temsilcilerinden biri olan Nam─▒k Kemal’de de ┼ču ifadelerle dile getirilmi┼čtir:

“Ne mümkün zulm ile bidad ile imha-y─▒ hürriyet

Çal─▒┼č idraki kald─▒r muktedirsen ademiyetten”

 

Yani zulüm ile bask─▒larla hürriyeti ortadan kald─▒rabilirsiniz; fakat insanlar─▒n zihnindeki ruhundaki hürriyet ate┼čini söndüremezsiniz.

 

“Bu gö─čüslerse Huda’n─▒n ebedi serhaddidiyerek parça-bütün ili┼čkisi içinde Mehmetçik’i belirten ┼čair, Mehmetçik’in gö─čsünü Allah’─▒n sonsuz hududuna benzetmektedir. Çünkü “Bir müminin kalbine giren Allah’─▒n evini tavaf etmi┼čtir, anlay─▒┼č─▒n─▒ benimseyen bir milletin vatan evlad─▒n─▒n gö─čsü ┼čaire göre de Allah’─▒n sonsuz rahmet hudududur.

 

As─▒m ┼čiirinin bir parças─▒ olan bu manzumede “As─▒m”, Mehmet Akif’in idealini kurdu─ču Türk gençli─čidir. Her durumda Türk gençli─čine seslenen Akif, gençli─čin namusunu çi─čnetmedi─čini ve çi─čnetmeyece─čini belirtir. Ve bu sava┼čtaki As─▒mlar─▒n ya┼č ortalamas─▒n─▒n on be┼č oldu─ču gerçe─činden hareketle bu durum Akif için daha büyük bir önem arz eder.

Her kar─▒┼č topra─č─▒ ┼čehit kan─▒yla yo─črulmu┼č olan bu vatan; da─č─▒, ta┼č─▒, tepesi, ovas─▒yla ┼čehitlere mezar olmu┼čtur. “┼×üheda gövdesi, bir baksana, da─člar, ta┼člar…” ifadesinde ┼čüheda, ┼čehidin ço─čuludur.  Da─č─▒n, ta┼č─▒n gövdesinin ┼čehitlerle dolu olmas─▒ ┼čehitlerin topra─ča kefensiz, kanl─▒ bir ┼čekilde gömülmesindendir. Yine ─░stiklal Mar┼č─▒’nda da ┼čair: “Bast─▒─č─▒n yerleri toprak diyerek geçme tan─▒, Dü┼čün alt─▒ndaki binlerce kefensiz yatan─▒” diyerek ülkenin her kar─▒┼č topra─č─▒n─▒n ┼čehit kanlar─▒yla y─▒kand─▒─č─▒n─▒n bilinmesini istemektedir.

Mehmet Akif, bu manzumeyi yazarken öyle bir vecde gelmi┼čtir ki yine çok ilginç bir söyleme imza atm─▒┼čt─▒r: “O rüku olmasa, dünyada e─čilmez ba┼člar,” o rüku, parça-bütün ili┼čkisiyle namaz─▒ ve Allah’a ibadeti kar┼č─▒lar. Türk halk─▒ namazda Allah’a secde etmektedir. Akif’e göre bu namaz da olmasa Türkler asla kimseye boyun e─čmez ve hiç kimseye diz çöküp yalvarmazlar.

┼×iirin anlam aç─▒s─▒ndan ve duygu yo─čunlu─ču bak─▒m─▒ndan en hareketli yeri ┼ču beyit olsa gerektir:

“Vurulup tertemiz aln─▒ndan, uzanm─▒┼č yat─▒yor, 
Bir hilâl u─čruna, yâ Rab, ne güne┼čler bat─▒yor!”

Tertemiz al─▒n, peki kimin aln─▒ tertemiz olur? Günahs─▒z insanlar─▒n, çocuklar─▒n. Çünkü bu sava┼čta mücadele edenler içinde lise, üniversite ö─črencisi, b─▒y─▒─č─▒ terlememi┼č K─▒nal─▒ Hasanlar vard─▒. Ve Akif’e göre bunlar birer güne┼čti. Dü┼čünün ki güne┼č, dünyan─▒n ─▒s─▒ ve ─▒┼č─▒k kayna─č─▒d─▒r. Ya┼čamam─▒z için olmazsa olmazlardand─▒r.  ─░┼čte ┼čaire göre de bu gençler ülkenin gelece─či, ilmi, ─▒┼č─▒─č─▒yd─▒. Ama onlar ülkenin güne┼či batmas─▒n, ülke dü┼čman elinde inlemesin, bayrak göklerde dalgalans─▒n diye can─▒n─▒ seve seve bu vatana feda etmi┼čtir. Mehmet Akif, askerleri güne┼če benzeterek askerleri söylememi┼č ve aç─▒k istiareye ba┼čvurmu┼čtur.

 Bu beyitte dikkatle üzerinde durulmas─▒ gereken “ Bir hilal u─čruna” ifadesidir. Burada ┼čair bir ‘sehl-i mümteni’ yapm─▒┼čt─▒r. Adeta ilk okundu─čunda bayrak önemsizmi┼č gibi gösterilmi┼č, derinli─čine bak─▒ld─▒─č─▒nda ise bir bayrak için gerekirse binlerce güne┼čin batabilece─či dile getirilmi┼čtir. Hilal, Türk bayra─č─▒n─▒ temsil eden ay ve y─▒ld─▒z─▒n bir parças─▒d─▒r. Hilal ayn─▒ zamanda ─░slamiyet’i de temsil etmektedir.

Bu kahramanca mücadele sonucunda ┼čehit olan askerlere seslenen ┼čair,  “Ey, bu topraklar için topra─ča dü┼čmü┼č asker!” diyerek ayn─▒ zamanda insan─▒n yarat─▒l─▒┼č─▒yla ilgili olan topraktan gelip topra─ča dönme mefhumunu da burada belirtmi┼čtir. Ve onlar─▒n övünmeleri gerekti─čini belirten ┼čair, ┼čehitli─čin ulvi bir makam oldu─čunu dile getirir. Onlar─▒n bu gayretlerini ve ba┼čar─▒lar─▒n─▒ ödüllendirmeyi dü┼čünür.  ┼×air, Osmanl─▒’n─▒n bu var olma ya da yok olma mücadelesinde ba┼čar─▒ gösteren askerlerimiz için gökten atalar─▒m─▒z─▒n inerek o pak al─▒nlar─▒n─▒ öpmelerinin çok da ┼ča┼č─▒lacak bir durum olmad─▒─č─▒n─▒ da belirtir.

“Ne büyüksün ki kan─▒n kurtar─▒yor tevhidi…” m─▒sras─▒yla da teklik, bir olma anlam─▒nda tasavvufi bir anlay─▒┼č─▒ dile getiren ┼čair, Allah yolunda ┼čehit olduklar─▒ için askerlerimizin Allah’─▒n en çok sevdi─či kullar─▒n─▒n aras─▒na girdiklerini de belirtmeye çal─▒┼čm─▒┼čt─▒r.

Baz─▒ âlimlerce ele┼čtiriye maruz kalan ┼ču ifadelerde vecd halinin ve sonsuz vatan sevgisinin bir örne─čidir: “Bedr’in aslanlar─▒ ancak, bu kadar ┼čanl─▒ idi.”  Çanakkale’deki mücadele ile Bedr Sava┼č─▒’ndaki mücadelenin bir tutulmas─▒. Evet, Bedr’de Müslümanlar ma─člup olsayd─▒ ─░slam’a zarar gelebilirdi. Çanakkale’de de Mehmetçik ma─člup olsayd─▒ Osmanl─▒ y─▒k─▒lacakt─▒, ─░slam dünyas─▒ zarar görecekti. Bu noktadan bak─▒ld─▒─č─▒nda ┼čairin neden böyle bir benzetmeye gitmi┼č oldu─ču daha iyi anla┼č─▒l─▒r.

Bir naa┼č─▒n girebilece─či mezar en fazla be┼č metredir. Ama tarihe mal olmu┼č, büyük mücadele göstermi┼č bir ordunun ┼čehitlerinin be┼č metrelik bir mezara s─▒─čmayaca─č─▒ a┼čikârd─▒r. Çünkü onlar─▒n makberi Türk halk─▒n─▒n kalbidir. Bu asl─▒nda 500- 600 graml─▒k bir makberdir; ama manevi anlamda çok büyük bir makberdir. Çünkü kalbe giren bir varl─▒k oradan kolay kolay ç─▒kar─▒lmaz; fakat bir mezar─▒n üzerine ba┼čka bir mezar konulabilir.

Bu manzumenin her m─▒sras─▒ kendi içinde çok derin anlamlar bar─▒nd─▒rmaktad─▒r. ─░┼čte bu m─▒sralardan birisi de: “Gömelim gel seni tarihe desem, s─▒─čmazs─▒n.” m─▒sras─▒d─▒r. Tarih, çok büyük mücadeleleri ve kahramanl─▒klar─▒ sinesinde bar─▒nd─▒r─▒r. Onlara hak etti─či de─čeri verir. Mehmet Akif, bu noktadan hareketle Mehmetçik’in bu e┼čsiz kahramanl─▒─č─▒n─▒n tarihin sayfalar─▒na bile s─▒─čmayacak kadar büyük oldu─čunu dile getirir. Mehmetçik’in bu insanüstü mücadelesinin sonucu ┼čudur: Darmada─č─▒n olmu┼č ve zelil bir haldeki müttefik kuvvetlerinin arkalar─▒na bakmadan kaç─▒p gitmeleri, Çanakkale Bo─čaz─▒’n─▒n serin sular─▒na gömülen say─▒s─▒z sava┼č gemisi ve en önemlisi tarihe alt─▒n harflerle de─čil kanla yaz─▒lan “Çanakkale geçilmez” sözüdür.  Bu galibiyet için say─▒s─▒z kitaplar yaz─▒lsa bile bu ba┼čar─▒y─▒ anlatmaya kitaplar─▒n yetmeyece─čini dile getirir ┼čair. Mehmetçik’i ancak ebediyetlerin ku┼čat─▒p,  sar─▒p sarmalayaca─č─▒n─▒ söyleyen ┼čair bu dü┼čüncesinde hakl─▒d─▒r. Çünkü Mehmetçik’e sadece Türk halk─▒ de─čil müttefik kuvvetleri de hak etti─či de─čeri vermi┼čtir. Ve onun mücadelesi dillere destan olmu┼čtur.

'Bu, ta┼č─▒nd─▒r' diyerek Kâ'be'yi diksem ba┼č─▒na;
Ruhumun vahyini duysam da geçirsem ta┼č─▒na;
Sonra gök kubbeyi alsam da, ridâ nam─▒yle,
Kanayan lâhdine çeksem bütün ecrâm─▒yle;
Ebr-i nîsân─▒ aç─▒k türbene çatsam da tavan,
Yedi kandilli Süreyyâ'y─▒ uzatsam oradan;
Sen bu âvizenin alt─▒nda, bürünmü┼č kan─▒na,
Uzan─▒rken, gece mehtâb─▒ getirsem yan─▒na,
Türbedâr─▒n gibi tâ fecre kadar bekletsem;
Gündüzün fecr ile âvizeni lebriz etsem;
Tüllenen ma─čribi, ak┼čamlar─▒ sarsam yarana...
Yine bir ┼čey yapabildim diyemem hât─▒rana.

┼×iirin duygu yo─čunlu─ču bak─▒m─▒ndan çok ilginç özellikler bar─▒nd─▒ran bölümü bizce üçüncü bölümdür. Çok fazla bir yer tutmamas─▒na ra─čmen duygu hacmi bak─▒m─▒ndan büyük bir yer tutan bu bölümde Mehmet Akif, böyle muhte┼čem bir mücadele ve tarihte e┼čine az rastlan─▒r bir ba┼čar─▒ elde eden kahramanlar─▒m─▒z için kendince bir ┼čeyler yapma gayretindedir.  ┼×airin yapmak istediklerini duydu─čumuz zaman Mehmetçik’in, Akif’in nazar─▒nda ne denli önemli bir yere sahip oldu─čunu daha iyi anlayabiliriz.

Kâbe, Müslümanlar─▒n Hac farizas─▒n─▒ yerine getirdikleri mabettir.  K─▒yamet kopuncaya kadar da Arabistan’da Mekke ┼čehrinde varl─▒─č─▒n─▒ devam ettirecektir. Ama gelin görün ki Mehmet Akif, Kâbe’yi bir mezar ta┼č─▒ yapmakta, ┼čehitlerimizin mezar─▒na koymak istemekte ve ruhunu da Kâbe ile birle┼čtirmeyi dü┼čünmektedir. Gerçekle┼čmesi mümkün olmayacak bu durumun ┼čair taraf─▒ndan yap─▒lmak istenmesi onlar─▒n yapt─▒─č─▒ bu kahramanl─▒─č─▒n ne kadar ulvi oldu─čunun, onlar─▒n hat─▒ras─▒na yap─▒lacak her güzel ┼čeyi fazlas─▒yla hak ettiklerinin Akif taraf─▒ndan çok farkl─▒ bir ┼čekilde dile getirilmesidir. O, ┼čehitlerimizin rahat uyumalar─▒ için serin bir yer haz─▒rlamay─▒ da dü┼čünmekte ve edebiyatta masmavi bir renge sahip olan gök kubbeyi bir örtü olarak ┼čehitlerin mezar─▒na sermektedir. Bu ┼čekilde kanl─▒ kanl─▒ mezara gömülen ┼čehitlerimizin kanayan yaralar─▒n─▒ da sarmay─▒ amaçlamaktad─▒r. Onlar─▒n bir mezar─▒n─▒n olmad─▒─č─▒n─▒ bilen ┼čairimiz mor bulutlarla, aç─▒k olan türbelerine bir tavan yapmay─▒ da dü┼čünür. Bu da di─čer istekler gibi mümkün de─čildir; çünkü Çanakkale’nin her kar─▒┼č topra─č─▒nda ┼čehitlerimizin yatt─▒─č─▒n─▒ bilen ┼čair onlar─▒n rahat uyumalar─▒n─▒ istemesinin yine de─či┼čik bir ifadeyle kar┼č─▒m─▒za ç─▒kmas─▒d─▒r. Akif’in mezar için yapmak istedi─či daha ilginç bir ┼čey de ┼čudur: Yedi kandilli Süreyya’y─▒ mezar─▒ ayd─▒nlatmas─▒ için yere indirmek.  Astrolojide Ülker y─▒ld─▒z─▒ diye bilinen  bu y─▒ld─▒zlar─▒n etraf─▒nda mavi renkli güzel bir "peçe" görülmektedir. Ve ayn─▒ zamanda ç─▒plak gözle görülen ender y─▒ld─▒z kümelerindendir. Bu y─▒ld─▒z ortas─▒nda daha büyük ve par─▒lt─▒l─▒ bir mavi y─▒ld─▒z─▒n etraf─▒na toplanan di─čer y─▒ld─▒zlar─▒n olu┼čturdu─ču gerdanl─▒k gibidir. Ülker kümesi, uzay─▒n oldukça tozlu bir bölgesinde bulunmakta ve genç y─▒ld─▒zlar─▒n parlak mavi ─▒┼č─▒─č─▒, çevrelerindeki bu tozu ayd─▒nlatmaktad─▒r. Akif,  ┼čehitlerin mezar ta┼č─▒n─▒n ancak bu ┼čekilde ayd─▒nlat─▒laca─č─▒n─▒ dü┼čünmekte ve onlar─▒n mezarlar─▒n─▒n hep böyle ayd─▒nl─▒k olmas─▒n─▒ istemektedir. ┼×air bununla da yetinmeyip bu avizenin alt─▒nda uzan─▒rken yine mezar─▒ ayd─▒nlatmas─▒ için par─▒lt─▒l─▒ ay─▒ da getirmeyi dü┼čünür. Ve bu yapacaklar─▒ndan ba┼čka kendisinin de sabaha kadar onlar─▒n ba┼č─▒nda bir bekçi olaca─č─▒n─▒ belirtir.

Onlar─▒n hâlâ ölmediklerini bilen ┼čair, tüllenen k─▒z─▒l ak┼čamlar─▒ da askerlerimizin yaralar─▒n─▒ sarmak için kullan─▒r. Ve bu yapacaklar─▒n─▒n onlar─▒n kahramanl─▒klar─▒n─▒n yan─▒nda bir hiç oldu─čunu belirtmek ad─▒na “Yine de bir ┼čey yapabildim diyemem hat─▒rana” diyerek kahraman ordunun yapt─▒klar─▒n─▒n kendi gerçekle┼čtirmek istediklerinden daha büyük oldu─čunu vurgulam─▒┼č olur.

Sen ki, son ehl-i salibin k─▒rarak savletini,
┼×ark─▒n en sevgili sultân─▒ Salâhaddin'i,
K─▒l─▒ç Arslan gibi iclâline ettin hayran...
Sen ki, ─░slam'─▒ ku┼čatm─▒┼č, bo─čuyorken hüsran,
O demir çenberi gö─čsünde k─▒r─▒p parçalad─▒n;
Sen ki, rûhunla beraber gezer ecrâm─▒ ad─▒n;
Sen ki, a'sâra gömülsen ta┼čacaks─▒n...Heyhât,
Sana gelmez bu ufuklar, seni almaz bu cihât...
Ey ┼čehid o─člu ┼čehid, isteme benden makber,
Sana â─čû┼čunu açm─▒┼č duruyor Peygamber.

┼×iirin son bölümünde Mehmet Akif’çe Çanakkale ba┼čar─▒s─▒ kahramanl─▒k bak─▒m─▒ndan di─čer mücadelelerle ve ba┼čar─▒larla kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒lamayacak kadar üstündür. Çünkü Mehmetçik bu sava┼čla son Haçl─▒ Seferi’ni bertaraf etmi┼č ve Selahattin Eyyubi’yi ve K─▒l─▒çaslan’─▒ bile kendisine hayran b─▒rakm─▒┼čt─▒r.  ─░slam’a yap─▒lan sald─▒r─▒y─▒ belirtmek ad─▒na “Sen ki, ─░slam’─▒ ku┼čatm─▒┼č, bo─čuyorken hüsran, O demir çenberi gö─čsünde k─▒r─▒p parçalad─▒n”  diyerek dü┼čman sald─▒r─▒s─▒n─▒ bir demir çembere benzetmi┼č, kahraman askerlerimizin bu demir çemberi gö─čsünde k─▒r─▒p parçalad─▒─č─▒n─▒ yani bu sald─▒r─▒y─▒ savd─▒─č─▒n─▒ dile getirmi┼čtir. Burada da mübala─čaya ba┼čvuran ┼čair, demir çemberin gö─čüste parçalanmas─▒n─▒n Mehmetçik taraf─▒ndan çok da zorlanmadan gerçekle┼čtirildi─čini vurgulam─▒┼čt─▒r.

 

Bu mücadelenin ödülü olarak, “Allah yolunda öldürülenlere “ölüler” demeyin. Bilakis onlar diridirler, fakat siz hissedemezsiniz.”  ayetinde de belirtildi─či gibi ┼čehitlerin ruhunun y─▒ld─▒zlarla birlikte gökyüzünde var olaca─č─▒n─▒ dile getiren ┼čair, zaten onlar─▒n kabirlere s─▒─čamayaca─č─▒ gibi as─▒rlara da s─▒─čamayaca─č─▒n─▒ söyler. Son olarak Mehmetçik’e seslenen ┼čair, “Heyhat” diyerek Mehmetçik’in kahraman mücadelesine övgüler dizmekte, göklerin ve bu dünyan─▒n onlara dar geldi─čini söylemektedir. Mehmet Akif, ┼čiirin sonunda onlar için yapmak istediklerinin yetersiz oldu─čunu belirterek Mehmetçik’in kendisinden bir mezar istememesini söyler. Atalar─▒ gibi kendisinin de bir ┼čehit evlad─▒ oldu─ču vurgusunu yaparak neden mezar yapamayaca─č─▒n─▒ da aç─▒klar. Çünkü ┼čehitlerimiz için Hz. Muhammed kuca─č─▒n─▒ açm─▒┼č onlar─▒ beklemektedir.  Çünkü Allah yolunda ┼čehit olanlar ─░slamiyet’e göre Cennette Hz. Muhammed’le birlikte olacaklard─▒r.

Ruhlar─▒ ┼čad olsun.

KAYNAKÇA

Akif, Mehmet, “Safahat”, ─░stanbul 1966 (─░nk─▒lap ve Aka Yay─▒nlar─▒- Sekizinci Bas─▒m)

DEVELL─░O├ÉLU, Ferit , Osmanl─▒ca- Türkçe Ansiklopedik Lügat, Ankara 1998 (Ayd─▒n Kitabevi Yay─▒nlar─▒- On      be┼činci Bask─▒)

D─░LÇ─░N, Cem, “Örneklerle Türk ┼×iir Bilgisi”,  Ankara 1995 (Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu- Üçüncü Bas─▒m )

ONAY, Ahmet Talat, “Eski Türk Edebiyat─▒’nda Mazmunlar”, ─░stanbul 1996 (MEB Yay─▒nlar─▒)

Kur’an-─▒ Kerim ve Yüce Meali, ─░stanbul 2004 (Seda Yay─▒nlar─▒)

TDK Türkçe Sözlük, Ankara 2005, (TDK Yay─▒nlar─▒- Onuncu Bask─▒)

 

 

EYYUP BOSTANCI

─░STANBUL M─░LL─░ E├É─░T─░M MÜDÜRLÜ├ÉÜ AR-GE B─░R─░M ÜYES─░

eyyupbostanci@hotmail.com

 

 

 


  33221 defa G├Âr├╝nt├╝lendi.

**********************

T├╝m yaz─▒, yorum ve i├žerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yay─▒mlanm─▒┼č olmalar─▒, bu g├Âr├╝┼čleri Tuncay Y─▒lmazer'in benimsedi─či anlam─▒na gelmez. Yorum b├Âl├╝m├╝ ├Âzg├╝r bir tart─▒┼čma ortam─▒ yaratmak i├žin vard─▒r. Ancak sald─▒rgan ve d├╝zeysiz yorumlar yay─▒nlanmayacakt─▒r. E─čer bu siteye ilk kez yorum yaz─▒yorsan─▒z, yorum kurallar─▒na g├Âzatman─▒z─▒ istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

5547_Edit├Âr 11-03-2015, 08:46:43
Say─▒n Eyy├╝p Bostanc─▒'ya bu g├╝zel ┼čiiri tahlil eden makalesini bizlerle payla┼čt─▒─č─▒ i├žin ├žok te┼čekk├╝r ederim. Ger├žekten de ├╝stad Mehmet Akif'in bu ┼čiiri bize ├çanakkale Muharebelerinin her safhas─▒n─▒ yans─▒t─▒r, g├Ânl├╝m├╝z├╝ titretir.

Bu konuda bir ka├ž sorum olacakt─▒.

Ger├ži makalenizde de─činmi┼čsiniz ama ÔÇťBedr'in Aslanlar─▒ ancak, bu kadar ┼čanl─▒ idiÔÇŁ ifadesini nas─▒l buluyorsunuz? Sizce kast─▒ a┼čan bir benzetme var m─▒ ?

├çanakkale ┼×ehitlerine bildi─činiz gibi m├╝stakil bir ┼čiir de─čil. Sizin de belirtti─činiz gibi ASIM adl─▒ manzumenin bir par├žas─▒ ve ilk yay─▒n tarihi Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒... ┼×iirin ger├žekte ne zaman yaz─▒ld─▒─č─▒n─▒ biliyor muyuz? D├Ânemin h├╝k├╝metine de bir mesaj verme amac─▒ ta┼č─▒yor olabilir mi?

─░lginiz i├žin tekrar te┼čekk├╝rler...

Sayg─▒lar─▒mla.

Tuncay Y─▒lmazer
 
5551_Eyyup Bostanc─▒ 12-03-2015, 15:53:03
─░lginiz i├žin ├žok te┼čekk├╝r ediyorum, b├Âyle tarihi konular─▒n ele al─▒nd─▒─č─▒ bir sitede bu denememizi yay─▒nlam─▒┼č olman─▒z beni mutlu etti. Amac─▒m bu ┼čiirde neler anlat─▒ld─▒─č─▒n─▒ kendi d├╝┼č├╝ncelerim do─črultusunda yorumlamakt─▒. ┼×iirden ben bu anlam─▒ ├ž─▒karm─▒┼č oldum, duygular─▒m─▒ da payla┼čma gere─či duydum.
┼×iiri, ├╝stad ├çanakkale Zaferi'ni ├Â─črendikten sonra yazmaya ba┼čl─▒yor; ama yazmaya ba┼člad─▒ktan sonra hemen bitiriyor mu onu tam olarak bilemiyorum. Safahat'─▒n As─▒m b├Âl├╝m├╝nde yer alan bu manzume As─▒m b├Âl├╝m├╝ 1919 y─▒l─▒nda yaz─▒ld─▒─č─▒na g├Âre bu tarihlerde yaz─▒lmaya ba┼članm─▒┼čt─▒r diye d├╝┼č├╝n├╝yorum. Zira Akif, sava┼č esnas─▒nda kendisini adeta bu sava┼č─▒n i├žerisinde hissediyordu. Zaten "Necid" ├ž├Âllerine de bir dava u─čruna bir komisyon halinde gitmi┼čti. (─░ngilizlerin M├╝sl├╝manlar─▒ k─▒┼čk─▒rtmalar─▒n─▒ ├Ânlemek ├╝zere.) Necid ├ž├Âllerinde sava┼č─▒n gidi┼čat─▒ hakk─▒nda s├╝rekli bilgiler al─▒yordu. Muhtemelen bu manzumeyi yazmaya ba┼člam─▒┼č ama hemen bitirmemi┼čtir. ─░lerleyen d├Ânemlerde cereyan eden hadiselerden de etkilenerek bir z├╝lf-i yare dokunma ad─▒na ┼čiirini tamamlam─▒┼č olabilir.
┼×iirde en ├žok sorulan soru bu k─▒s─▒m. Ben burada maksad─▒n─▒ a┼čan bir ifade bulmuyorum. Bedr'de say─▒ca az bir M├╝sl├╝man cemaatine kar┼č─▒l─▒k say─▒ca fazla bir m├╝┼črik ordusu vard─▒ ve bu sava┼č─▒n gayesi islamiyeti ortadan kald─▒rmakt─▒. Allah'─▒n izniyle M├╝sl├╝manlar galip geldi. Bu sava┼č sonunda M├╝sl├╝manlar─▒n say─▒s─▒nda da art─▒┼č oldu. Akifin de ├çanakkale Sava┼č─▒'n─▒ bu anlamda ─░slamiyet i├žin ├Âl├╝m kal─▒m davas─▒ olarak g├Ârmesini benzetme a├ž─▒s─▒ndan olumsuz bulmuyorum. Zaten burada ┼čair, kesin bir h├╝k├╝m vermiyor. Tahlilde de belirtti─čim gibi k├╝├ž├╝c├╝k bir kara par├žas─▒na bu kadar donanmayla gelmelerinin tek bir sebebi vard─▒: ─░slamiyeti ortadan kald─▒rmak. ├ç├╝nk├╝ Osmanl─▒ y─▒k─▒l─▒rsa M├╝sl├╝manlar hamisiz kalacak ve ─░slamiyete bu anlamda b├╝y├╝k bir darbe vurmu┼č olacaklard─▒. ┼×iir esteti─činde bazen ┼čairlerin kendinden ge├žtiklerini ve bu nedenle de ba┼člar─▒na birtak─▒m olaylar─▒n geldi─či de vakidir. (Seyyid Nesimi, Hallac-─▒ Mansur, ─░mam Gazali, Nef'i, Nabi gibi) Mehmet Akif, vatan sevgisiyle yan─▒p tutu┼čan biriydi. ├ťlkesinin i├žinde bulundu─ču durumu anlatmak ad─▒na belirtti─či bu ifadeler onun vatan sevgisinden gelmektedir. Vecd halidir. Mehmet Akif'in ┼čiirlerinde hiddetlenme de b├╝y├╝k bir yer tutmaktad─▒r. ─░n┼čallah bunu da ba┼čka bir yaz─▒m─▒zda payla┼č─▒r─▒z.Mehmet Akif, bir ┼čiirinde( Ya rab bu u─čursuz gecenin yok mu sabah─▒?) ├╝lkenin i├žinde bulundu─ču durumdan dolay─▒ da Allah'a hesap sormaktad─▒r. B├╝lb├╝l ┼čiirinde de bu tarz s├Âylemlere gitmektedir. Bunlar tamamen onun vatan sevgisinden ileri gelmektedir. Bu durumunu inan├žs─▒zl─▒k, kadere kar┼č─▒ gelme, Allah'a hesap sorma gibi d├╝┼č├╝nmemek gerekir. ├ç├╝nk├╝ o Edebiyat─▒m─▒zda Panislamizm anlay─▒┼č─▒n─▒n en b├╝y├╝k temsilcisidir.
Mehmet Akif'in ┼čiirlerinde d├Ânemin olumsuzluklar─▒na kar┼č─▒ bir ele┼čtiri, bir ba┼čkald─▒r─▒ s├Âz konusudur. Bu sorunuz ger├žekten ├žok muhte┼čem. Mutlaka bu konuda Akif, ┼čiirde d├Ânemin h├╝kumetine bir ele┼čtiri yapm─▒┼č olmal─▒d─▒r. ├ç├╝nk├╝ onun S├╝leymaniye k├╝rs├╝s├╝nde ┼čiirinde de h├╝rriyet, cumhuriyet ilan─▒ ile ilgili ele┼čtirel bir ┼čiiri s├Âz konusudur. O, ilerlememiz i├žin Bat─▒n─▒n ilminden fenninden yararlanmay─▒ medeniyetinden uzak durmay─▒ ├╝lkenin ilerlemesi i├žin ├Âng├Ârmektedir. ┼×iirin tahlilinde yine belirtti─čim gibi Avrupay─▒ ve Avrupal─▒y─▒ medeni olarak g├Ârenlere de g├Âzlerini a├žma konusunda bir mesaj veriyor. Zira o yine bir ┼čiirinde "├ť├ž bu├žuk soysuzun ard─▒ndan za─čarl─▒k yapamam,diyerek yeri geldi─činde onlarla da kavgaya girmi┼čtir. Onun bu anlamda Tevfik Fikret'le Abdullah Cevdet'le olan m├╝naka┼čalar─▒ da bunun ispat─▒d─▒r. Realist ├žizgide eser veren sanat├ž─▒ her zaman s├Âz├╝ odun gibi olsa da do─čruyu s├Âylemekten vaz ge├žmeyen bir yap─▒dad─▒r. Haks─▒zl─▒klar kar┼č─▒s─▒nda daima m├╝cadeleci tavr─▒n─▒ koymu┼č ve hatta bir haks─▒zl─▒k dolay─▒s─▒yla ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ yerden de istifa ederek haks─▒zl─▒─ča u─črayan birinin bulundu─ču bir ortamda ├žal─▒┼čamam demeyi de s├Âyleyebilmi┼čtir. Umar─▒m sormu┼č oldu─čunuz sorulara bu ┼čekilde bir cevap verebilmi┼čizdir.
 
5578_Eyyup Bostanc─▒ 19-03-2015, 03:42:44
De─čerli hocam, ge├žen yorumunuzda sormu┼č oldu─čunuz sorulardan sonra ara┼čt─▒rmalar─▒ma devam ettim.├çanakkale ┼×ehitlerine manzumesindeki "Bedr'in arslanlar─▒ ancak bu kadar ┼čanl─▒ idi" m─▒sras─▒ ├╝zerine ├žok ilgin├ž bir konuyla kar┼č─▒la┼čt─▒m.. Bu nedenle burada onu payla┼čma gere─či duydum. Beni de ├žok etkileyen ve ├╝stad Akif'in de─čerini benim nazar─▒mda birka├ž kat daha art─▒ran bu olay─▒ Halil ─░brahim Kutlay hocam─▒z, bir makalesinde dile getiriyor:
"Merhum Ali Ulvi Kurucu, konu hakk─▒nda menfi de─čerlendirmeler yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ dile getirmem ├╝zerine ÔÇťYaaa... Bu m─▒sra h├ól├ó tenkit ediliyor demek ki!ÔÇŁ dedi ve bu m─▒sra ile ilgili olarak ┼ču olay─▒ anlatt─▒:

ÔÇťMehmet ├ékif ErsoyÔÇÖun arkada┼č─▒ ve yak─▒n dostu ┼čair ve m├╝tefekkir Ferit Kam (1864-1944), bir g├╝n ÔÇś├ékif Bey, bu m─▒srada ├çanakkale ┼×ehitleri, BedrÔÇÖin arslanlar─▒na benzetilece─či yerde BedrÔÇÖin arslanlar─▒ ├çanakkale ┼čehitlerine benzetiliyor. Burada yap─▒lan te┼čbih-i makl├╗b din├« a├ž─▒dan m├╝nasip de─čildirÔÇÖ der. Mehmet ├ékif Ersoy ise, bir├žok ─░slam ├óliminin huzurunda bu ┼čiiri okudu─čunu, hi├žbir itiraz gelmedi─čini s├Âyler. Buna ra─čmen sahip oldu─ču ─░slami hassasiyet dolay─▒s─▒yla ÔÇśAma madem b├Âyle din├« bir mahzur var, o h├ólde bu m─▒sray─▒ de─či┼čtiriyorumÔÇÖ der ve m─▒sray─▒ BedrÔÇÖin arslanlar─▒ zira, sana tek rehber idi ┼čeklinde de─či┼čtirir.ÔÇŁ

Ben de bunun ├╝zerine merhum Ali Ulvi KurucuÔÇÖya ÔÇťHocam, bana ├žok g├╝zel bir hat─▒ra naklettiniz. Bu hat─▒ray─▒ ba┼čkalar─▒na da nakletmek istiyorum. Ancak elimde sizden bir hat─▒ra, bir belge olmal─▒. Bunu bana yazar m─▒s─▒n─▒z?ÔÇŁ dedim.

Bunun ├╝zerine ├ťstat merhum Ali Ulvi Kurucu, eskimez harfleri kullanarak kendi el yaz─▒s─▒yla m─▒sray─▒ benim defterime de yazd─▒ ve bu edeb├« hat─▒ray─▒ tescil etti. B├Âylece bu konudaki tart─▒┼čmalara son noktay─▒ koymu┼č oldu.
├ťstad─▒n hat─▒ralar─▒n─▒ yay─▒na haz─▒rlayan muhterem M. Ertu─črul D├╝zda─čÔÇÖ─▒, 1994 y─▒l─▒nda evinde ziyaret etti─čimde bu g├╝zel hat─▒ray─▒ ona da nakletmi┼č, merhum da ├žok dikkate de─čer bularak Ali Ulvi BeyÔÇÖin el yaz─▒s─▒n─▒ buldu─čum ve kendisine takdim etti─čim takdirde SafahatÔÇÖ─▒n yeni bask─▒lar─▒nda bunu mutlaka not edece─čini ifade etmi┼čti. Y─▒llard─▒r bulamad─▒─č─▒m s├Âz konusu belgeyi ancak ┼čimdi bulup yay─▒mlama f─▒rsat─▒ elde etmi┼č bulunuyorum.

Merhum Ali Ulvi KurucuÔÇÖnun kendi el yaz─▒s─▒yla yaz─▒p tescil etti─či bu belgenin fotokopisini yay─▒mlayarak ├╝stad─▒n hat─▒ras─▒n─▒ ilk defa edebiyat dostlar─▒yla payla┼čmaktan b├╝y├╝k bir haz duyuyorum. 2011 Mehmet ├ékif Y─▒l─▒ÔÇÖn─▒ geride b─▒rakan edebiyat d├╝nyas─▒, ├ékifÔÇÖin ─░slam├« duyarl─▒l─▒─č─▒na bu vesile ile bir kez daha ┼čahit olacakt─▒r."


 

KATEGOR─░DEK─░ D─░─×ER BA┼×LIKLAR

03/04/2016 - 08:29 Elveda G├╝zel Vatan─▒m - Ahmet ├ťmit (Sinem ┼×ahin)

09/01/2016 - 17:42 ├ľn├╝n├╝zde d├╝┼čman , yan─▒n─▒zda fareler ,arkan─▒zda jandarmalar 1914- Jean Echenoz ( ├ťlk├╝ Kolcu )

06/03/2015 - 16:04 ├çanakkale ┼×ehitlerine ┼×iiri ─░├žin Bir Tahlil Denemesi ( Eyy├╝p Bostanc─▒ )

20/08/2009 - 21:11 Çanakkale

11/11/2007 S├«retler ve S├╗retler - Be┼čir Ayvazo─člu ( Tar─▒k Suat Demren )

15/07/2007 Kanats─▒z Ku┼člarda U├žu┼čan Hatalar ( Tuncay Y─▒lmazer )

22/03/2007 K├╝├ž├╝k bir okurumuzdan "B├╝y├╝k" bir ┼čiir: ├çanakkale Sava┼č─▒ ( Fatih Serdar Sa─člam )