├çanakkale Cephesinde Varl─▒k- Yokluk Tart─▒┼čmalar─▒ Belgeler Ve Ger├žekler (Osman Ko├ž)

Tarih: 11/04/2013   /   Toplam Yorum 8   / Yazar Ad─▒:      /   Okunma 12231

Bu makale, Say─▒n ─░smail B─░LG─░N’in, “Türk Askeri Çanakkale’de Aç-Bilaç Sava┼čt─▒ (!) ba┼čl─▒kl─▒ makalesine cevap olmak üzere haz─▒rlanm─▒┼čt─▒r. Harp tarihine ili┼čkin belgeler ne derse desin ┼ču bir gerçektir ki o günleri cephede ve cephe gerisinde ya┼čayanlar─▒n en çok ┼čikâyet ettikleri konu açl─▒kt─▒r, yokluktur. Bizler de, çevremizdeki güngörmü┼č ihtiyarlarla yapt─▒─č─▒m─▒z sohbetlerde hep ayn─▒ ┼čeyi duymu┼čuzdur. Öyleyse, cephenin zor ko┼čullar─▒n─▒ dile getiren gazilerimizin an─▒lar─▒na hürmetsizlik etmeye ve onlar─▒ bi tamam yalanc─▒ ç─▒karmaya hakk─▒m─▒z yoktur. Ama ┼ču bir gerçektir ki, Mehmetçik bu tabloya ra─čmen Çanakkale’de yedi düveli dize getirmi┼č ve bir destan yazm─▒┼čt─▒r. (O.K.)

 

    

Bu makale, Say─▒n ─░smail B─░LG─░N’in, “Türk Askeri Çanakkale’de Aç-Bilaç Sava┼čt─▒ (!) ba┼čl─▒kl─▒ makalesine cevap olmak üzere haz─▒rlanm─▒┼čt─▒r.

 

Çanakkale sava┼člar─▒yla ilgili yay─▒nlarda ve yap─▒lan tart─▒┼čmalarda herkes kendince bir belgeye dayanmaktad─▒r. Nitekim, Say─▒n ─░smail B─░LG─░N’de, sözü edilen makalesindeki iddialar─▒n─▒ Mehmet Fasih’in an─▒lar─▒na ve baz─▒ belgelere dayand─▒rm─▒┼čt─▒r.

 

“Tarih Biliminin Yöntemi” ne göre belgeler genel olarak ar┼čiv malzemeleri, kütüphane malzemeleri, müze malzemeleri ve sözlü kaynaklar olarak tan─▒mlanabilir. Bunlar─▒n içinde do─čru olan─▒ da vard─▒r, yanl─▒┼č olan─▒ da…

 

Gerçekten sava┼č sürecinde yay─▒nlanan gazete ve mecmualar ile düzenlenen baz─▒ resmi belgeler gerçe─či yans─▒tmazlar. Belgelerin böyle bir metotla haz─▒rlanmas─▒ndaki amaç elbette ki gerçeklerin örtülmesi ve kamuoyunun yan─▒lt─▒lmas─▒ de─čildir. Siyasi ortam─▒ ve toplum psikolojisini dikkate alan ve aksi uygulaman─▒n sava┼č─▒n etkisinden daha a─č─▒r sonuçlara yol açaca─č─▒n─▒ hesaba katan devletlerin öteden beri uygulad─▒klar─▒ askeri, siyasi ve sosyal politikan─▒n önemli bir parças─▒d─▒r bu. Bir gerekliliktir. Ama ne yaz─▒k ki, bu durum, tarihin nüsvettesi olan belge ve yay─▒nlar─▒n sava┼č sürecinde tarihe yanl─▒┼č not dü┼čtü─čü gerçe─čini de─či┼čtirmemektedir.

Baz─▒ resmi belgelerin s─▒hhatine dair günümüzde s─▒kça kullan─▒lan bir örnek vard─▒r.

 

Farz edelim ki ara┼čt─▒rmac─▒s─▒n─▒z, 2100 y─▒l─▒ndas─▒n─▒z… Size 2010 y─▒l─▒ndaki ev, arsa ve arazilerin rayiç de─čerlerini ara┼čt─▒rmak ve o dönemde gayrimenkullerin kaça al─▒n─▒p sat─▒ld─▒klar─▒n─▒ tespit etmek üzere bir görev verildi. Ara┼čt─▒rmalar─▒n─▒za nereden ba┼člars─▒n─▒z?

 

Ku┼čkusuz tapu müdürlüklerinden ve belediyelerden… Çünkü 2010 y─▒l─▒nda yap─▒lan al─▒m-sat─▒m i┼člemleri gayrimenkulün de─čeri üzerinden tapu dairelerince yap─▒lmakta ve bu de─čer tapu kütüklerine kaydedilmektedir. Gayrimenkullerin o günkü emlak beyan de─čerlerine ili┼čkin kay─▒tlar da belediyelerce tutulmaktad─▒r. Bunlardan ikisi de resmi kurumdur. Tuttuklar─▒ kay─▒tlar da resmi belge hükmündedir.

 

Siz, bu kurumlara gittiniz, resmi kay─▒tlardan 2010 y─▒l─▒nda sat─▒┼č─▒ yap─▒lan gayrimenkullerle ilgili uzun bir liste ç─▒kard─▒n─▒z ve al─▒m sat─▒m de─čerlerine ula┼čt─▒n─▒z. Ama bir türlü içinize sinmedi bu de─čerler. Yetmedi, tapu dairesinden, belediyeden ayr─▒lmadan önce bir de uyar─▒ ald─▒n─▒z. Resmi kay─▒tlarda yaz─▒l─▒ al─▒m sat─▒m de─čerlerinin gerçe─če nazaran çok dü┼čük oldu─ču söylendi size.

 

Ne yapars─▒n─▒z? Yanl─▒┼čl─▒─č─▒ apaç─▒k ortada olan bir resmi belgeye mi itimat edersiniz yoksa gerçe─čin pe┼čine dü┼čerek, o dönemde ya┼čam─▒┼č birkaç ihtiyar─▒ m─▒ arar gözleriniz?

 

Elbette ki do─čru olan ikinci seçenektir ve o ihtiyarlar─▒n size verece─či fiyatlar do─čruluk bak─▒m─▒ndan resmi kay─▒tlar─▒n önüne geçecektir.

 

Ayn─▒ ┼čey Çanakkale muharebeleri s─▒ras─▒nda düzenlenen baz─▒ belgeler içinde geçerlidir. Bu belgeler dikkatle incelendi─činde lehe olan olaylar─▒n abart─▒ld─▒─č─▒, aleyhe olan olaylara ise ya hiç yer verilmedi─či ya da çok az yer verildi─či görülmektedir.

 

 

Belgeler, askere 3000 kalori esas─▒na göre düzenli olarak yemek verildi─čini yazmakta, askerler ise yemeklerin azl─▒─č─▒ndan bahsetmektedir. ┼×imdi burada do─čru olan belge midir, yoksa tan─▒klar─▒n ifadesi mi?

 

Ara┼čt─▒rmaya muhtaç bir konudur bu. Çünkü belgeler ba┼čka, askerler ba┼čka söylemektedir. Yemek listesinin do─črulu─ču tart─▒┼čmal─▒ hale gelmi┼čtir ve elimizde listenin bulunmas─▒ uygulaman─▒n da öyle oldu─ču anlam─▒na gelmemektedir.

 

 

1. ÇANAKKALE CEPHES─░NDE VARLIK YOKLUK TARTI┼×MALARI:

 

Çanakkale cephesinde ordunun ikmal malzemeleri ve sa─čl─▒k hizmetleri bak─▒m─▒ndan iyi oldu─čunu iddia edenler ile kötü oldu─čunu söyleyenler aras─▒nda tart─▒┼čmalar ya┼čanmaktad─▒r. Bu iki ayr─▒ görü┼čü savunanlar─▒n ellerinde kendilerini hakl─▒ ç─▒karacak belgeler de vard─▒r. Belgesi olmayanlar da, ya Mehmetçi─čin iman─▒na, kahramanl─▒─č─▒na ya da “Napolyon’un “ordular karn─▒ üzerinde yürür” söylemine dayanmaktad─▒r.

 

Bir ba┼čka görü┼č de, “Çanakkale Cephesinde ordunun her türlü g─▒daya ve malzemeye yeter derecede sahip oldu─ču, ancak da─č─▒t─▒mdaki aksakl─▒klar nedeniyle bu malzemelerin ihtiyaç duyulan yerlere ula┼čt─▒r─▒lmas─▒nda geçici s─▒k─▒nt─▒lar ya┼čand─▒─č─▒” yönündedir.

 

Asl─▒nda Çanakkale harp tarihinin, edebiyat─▒n─▒n bu üç görü┼čü de hakl─▒ ç─▒karan ve varl─▒k-yokluk iddias─▒nda bulunan herkese “sende hakl─▒s─▒n” dedirten bir yan─▒ vard─▒r. Zira bu bir sava┼č ortam─▒d─▒r ve böylesine bir ortamda ba┼člang─▒çta öngörülemeyen aksakl─▒klar─▒n ortaya ç─▒kmas─▒ normaldir.

 

Ne var ki, cephede ya┼čanan s─▒k─▒nt─▒lar─▒n yokluktan ya da aksakl─▒ktan kaynaklanmas─▒ neticeyi de─či┼čtirmez. Sebebi ne olursa olsun açl─▒k açl─▒kt─▒r ve geçici bir süre de olsa aç kalan Mehmetçi─čin açl─▒ktan bahsetmeye hakk─▒ vard─▒r.

 

O bahislerden baz─▒lar─▒ ┼čöyledir.

 

“Yiyecek stoklar─▒ fazla de─čildi. Açl─▒k umac─▒ gibi her yerde, her tarafta görünüyordu.” [1, s. 118]

 

***

“Mevzilerde askerler bir araya gelince herkes anas─▒n─▒n pi┼čirdi─či yemeklerden bahsederdi. ‘Anam dolma yapard─▒, anam kuskus pi┼čirince yan─▒na da ho┼čaf yapard─▒’ gibi laflar konu┼čulurdu. Açl─▒k vard─▒ da ondan...” (Gazi, Osman Kaçmaz) [2, s. 79]

***

“Çok miktarda olan Türk askeri için erzak temini güçtü… Öyle zaman oldu ki, komutan taraf─▒ndan erzak gönderilemedi ve askerin fazla vücuttan dü┼čmemesi için i┼č gösterilmeyip uyutulmalar─▒ emredildi.”[3, s. 142]

***

 

“Askerler bir iki aydan beri yolda yaya yürüyor. ─░nce milli elbiseler içinde kadid vücutlar mahzun mahzun bak─▒yor. Ayaklar ç─▒plak, sine aç─▒k, yüz solgun. Hasta vücutlar─▒ saklayacak bina yok, bölüklerde fazla elbise yok…yok…yok!..

 

Bu yeni askerlere sordum: Neden baz─▒lar─▒n─▒z çok zay─▒f dü┼čmü┼č?

─░çlerinden biri cevap verdi:

 

Açl─▒ktan, sefaletten…”[4, s. 57]

 

Askerler açl─▒ktan, yokluktan yak─▒nmaktad─▒r, gazeteler de ise yoklu─čun esamisi okunmamaktad─▒r. Öyle ki, Mehmetçik cephede bolluk, bereket içinde yüzmekte, ate┼č etmedi─či zamanlar─▒ kuruyemi┼č yiyerek geçirmektedir.

 

“Mevkii Harp Muhabirimizden...

 

Ölülerin defni ve yaral─▒lar─▒n toplanmas─▒ için yap─▒lan ate┼čkes s─▒ras─▒nda bizim s─▒hhiye neferlerinden biri tahdit olunan bölgenin en uzak hududuna gitmi┼č. ─░ngilizler bunu yakalay─▒nca do─čru generallerinin huzuruna ç─▒karm─▒┼člar. Kendisine ekmek ikram etmek istemi┼čler. Bizim nefer ile general aras─▒nda söyle bir konu┼čma geçmi┼č:

 

Mehmed: “Bizim ekmeklerimiz daha has ve tazedir. Sizinki çok siyah... Hem benim karn─▒m padi┼čah─▒m─▒z sayesinde hamdolsun toktur. Sizin ekme─činizi istemem!

 

General: “Yalan söylüyorsun! Sizde has ekmek bulunmaz. Hepiniz açs─▒n─▒z!

 

Mehmed:“Bizim siperlerimize kadar s─▒cak ekmek geliyor. Ekme─čimiz has undan. Sahra f─▒r─▒nlar─▒nda yap─▒l─▒yor. Duman─▒ ç─▒ka ç─▒ka geliyor. Ceplerimiz f─▒nd─▒k üzümle doludur. Ate┼č etmedi─čimiz zaman kuruyemi┼č yeriz. ─░┼čte bak─▒n! Cebimde birçok f─▒nd─▒k ve üzüm var. ─░sterseniz size de vereyim. E─čer izin verirseniz siperlerimize gidip, yedi─čimiz ekmekten numune getireyim.

 

Mehmed’in cebinden ç─▒kard─▒─č─▒ avuç dolusu üzümle f─▒nd─▒─č─▒ gören general ve maiyeti Türklerin umduklar─▒ gibi aç olmad─▒klar─▒n─▒, hatta kendilerinden daha iyi beslendiklerini anlayarak pek büyük bir sükûtu hayale u─čram─▒┼člar ve biraz sonra da bizim Mehmed’i sal─▒vermi┼čler...

 

Koca Mehmed, generale avuç dolusu üzüm ile f─▒nd─▒─č─▒ nas─▒l uzatt─▒─č─▒n─▒ iftihar ederek anlat─▒rken, arkada┼člar─▒ da ─░ngilizlere inat a─č─▒zlar─▒na birer avuç daha kuruyemi┼č at─▒yorlar.” [5]

 

Bolluktan, bereketten bahseden sadece gazeteler de─čildir. Resmi belgeler de ayn─▒ ┼čeyi söylemektedir. Sava┼čtan elli, altm─▒┼č y─▒l sonra bu belgelere bakanlar Çanakkale’de askerin yiyece─činin, giyece─činin ve sa─čl─▒k hizmetlerinin mükemmel oldu─čunu söylemekte ve bu belgeleri delil olarak göstermektedir.

 

Askerin yiyecek maddesi ve miktar─▒ her bak─▒mdan mükemmeldi. Çünkü seferi istihkak yüksek düzeyde oldu─ču gibi Bat─▒ Anadolu’nun bütün kasabalar─▒, Çanakkale Kahramanlar─▒na az bulunan erzak─▒ arma─čan olarak gönderiyorlard─▒. ─░zmir ve Ege Bölgesi’nin nefis kuru yemi┼čleri her askerin torbas─▒nda bol bol mevcuttu… [6. s,32]

 

Yokluk bahsinin içinde sa─čl─▒k hizmetleri de vard─▒r.

 

Muharebelerde bir anda ortaya ç─▒kan ve hepsi kan kaybeden binlerce yaral─▒ya sa─čl─▒k hizmeti vermek günümüz ko┼čullar─▒nda dahi oldukça zordur. 1915’in sa─čl─▒k ko┼čullar─▒ ise zaten herkesin malumudur. Bu zorluk orta yerde iken, cephede sa─čl─▒k ekibinin tam olmas─▒n─▒n, depolar─▒n a─čz─▒na kadar ilaçla, malzemeyle dolu bulunmas─▒n─▒n tedavi hizmeti alamayan yaral─▒ Mehmet’e bir faydas─▒ olmayacak ve bu durum Mehmet’in an─▒lar─▒na “yokluk” olarak yans─▒yacakt─▒r.

 

“Dü┼čman─▒ memlekete sokmamak için gö─čsünü siper ederek yaralananlar─▒n orada, topraklar üstünde kaç gündür hastaneye sevklerini beklediklerini görmek, bana çok ac─▒ gelmi┼čti. Oras─▒ yaral─▒lardan mah┼čer gibi bir halde idi. Alay─▒n yaral─▒lar─▒ beni görünce sevindiler. Yaralar─▒na henüz bak─▒lmad─▒─č─▒n─▒ anlatarak ‘Aman bizi hastaneye sevk ettiriniz’ diye ricaya ba┼člad─▒lar. Bütün millet Çanakkale’ye dü┼čmanla dövü┼čmeye gönderildi. Fakat o büyük yaral─▒ zayiat─▒n─▒ kar┼č─▒layacak te┼čkilat ve nakil vas─▒tas─▒ haz─▒rlanmam─▒┼č, dü┼čünülmemi┼čti.” [7. s, 87]

 

***

 

“Yaral─▒ askerleri yat─▒rmak için yatak ve yer bulunamam─▒┼čt─▒r. Doktorlar, binlerce yaral─▒n─▒n yaln─▒z yaralar─▒n─▒ sar─▒p sal─▒vermi┼člerdir. Bunlardan birço─čunun yaralar─▒ kurtlan─▒p kangren olmu┼č, el ve ayaklar─▒n kesilmesiyle son bulmu┼čtur” [4. s,34]

 

***

 

Sa─čl─▒k hizmetleriyle ilgili yukar─▒daki ifadeler Çanakkale cephesinde bulunmu┼č iki subaya aittir. Resmi kaynaklar ise ayn─▒ konuda ┼čunlar─▒ söylemektedir.

 

Sa─čl─▒k i┼člerinde de aksakl─▒k görülmemi┼čti. ─░lk günlerde personel yetersizli─činden ┼čikâyet edilmi┼č, bu konu k─▒sa bir süre içerisinde çözümlenmi┼čti. Sa─čl─▒k malzemesi seferi kadrolara göre tamd─▒.” [6. s,32]

 

Cephenin varl─▒k-yokluk durumu tart─▒┼č─▒l─▒rken, muhakkak göz önüne al─▒nmas─▒ gereken bir ba┼čka hususta ülkenin ekonomik durumu ve ancak güçlü ülkelerin güçlü ordulara sahip olabilece─či gerçe─čidir.

 

2. OSMANLI DEVLET─░’N─░N EKONOM─░K DURUMU

 

Osmanl─▒ Devleti’nin, 1854 – 1874 y─▒llar─▒ aras─▒nda Avrupa ülkelerinden ald─▒─č─▒ borç tutar─▒ 238.773.000 lirad─▒r. Ayn─▒ dönemde elde edilen y─▒ll─▒k 25 milyon liral─▒k gelirin 13,2 milyon liras─▒ borç taksitine ve faizine yat─▒r─▒lmaktad─▒r. Ekonominin h─▒zla kötüle┼čmesi ve borçlar─▒n ödenemez hale gelmesi, alacakl─▒ firmalar─▒ harekete geçirmi┼č, duyun-u umumiye idaresinin kurulmas─▒na yol açm─▒┼čt─▒r. [8, s.184]

 

Böylece, ba┼čta tar─▒m olmak üzere tüm sektörlerin faaliyetleri yabanc─▒lar─▒n eline geçmi┼č, Osmanl─▒ Devleti ekonomik özgürlü─čünü yitirmi┼č, yar─▒ sömürge haline gelmi┼čtir.

 

1914 y─▒l─▒na gelindi─činde, Osmanl─▒ devletinin d─▒┼č borçlar─▒n─▒n 104.202.000 Osmanl─▒ liras─▒ oldu─ču görülmektedir. Y─▒ll─▒k bütçesi 30.000.000 Osmanl─▒ liras─▒ olan devlet, bunun 13.000.000 Osmanl─▒ Liras─▒n─▒ borç taksitine ve faizine ödemektedir. [12, s.140]

Osmanl─▒ Devleti’nin son dönem ekonomik tablosu budur ve bu tablo ordunun lojistik imkânlar─▒ hakk─▒nda aç─▒k bir fikir vermektedir.

Art arda gelen Trablusgarp, Balkan ve Sar─▒kam─▒┼č sava┼člar─▒nda kaybedilen malzeme ve insan gücü ise bu tabloyu daha da kötüle┼čtirmektedir.

Tar─▒mla u─čra┼čan i┼čgücünün askere al─▒nmas─▒, Tekâlif-i Harbiye Komisyonlar─▒nca tar─▒mda kullan─▒lan hayvanlara el konulmas─▒ ya da sat─▒n al─▒nmas─▒ “Anadolu’nun köylerinden cepheye bol bol erzak gönderildi─či ve askerin torbas─▒nda ekmek ┼čöyle dursun, kuruyemi┼čin bile bulundu─ču” iddias─▒n─▒n sorgulanmas─▒na yol açmaktad─▒r.

Münim Mustafa’n─▒n an─▒s─▒ da, bu sorgulamay─▒ hakl─▒ ç─▒karmaktad─▒r.

 

“Zavall─▒ köylülerin bütün konu┼čmalar─▒n─▒ ekmek yapmak üzere ö─čüttükleri m─▒s─▒r koçanlar─▒ te┼čkil ediyordu… M─▒s─▒r koçan─▒ unundan ekmek yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ ömrümde ilk defa i┼čitti─čim vakit hayretler içindeydim ve bu görü┼čmelere inanam─▒yordum…“Ekinler nas─▒l?” diye sordum.

Biri cevap verdi: “Efendi!” dedi. “Köy için ihtiyar iki öküz b─▒rakt─▒lar. Bunlar s─▒ra ile köylünün tarlas─▒n─▒ sürüyor. Fakat cans─▒z olduklar─▒ için biz de saban─▒ iterek yard─▒m ediyoruz. ─░htiyarl─▒k var. Eksik eteklerle ne kadar i┼č olur? Bu i┼či gençler yapabilir ama onlarda cepheye gitti. Onun için ekinler iyi olmuyor. Köyde bir iki delikanl─▒ kalsa bereket olurdu[7, s. 111]

─░fade do─črudur. Osmanl─▒ tar─▒m toplumudur, tar─▒msal faaliyetler de el eme─čiyle, insan/hayvan gücüyle yap─▒lmaktad─▒r. Nüfusun büyük ço─čunlu─čunun askere al─▒nmas─▒ ve tar─▒mda kullan─▒lan hayvanlara el konulmas─▒ ba┼čta bu─čday olmak üzere çe┼čitli tar─▒m ürünlerinin üretimini dü┼čürmü┼čtür.

Sava┼č ekonomisi üzerine ara┼čt─▒rma yapanlar─▒n ula┼čt─▒klar─▒ sonuçlar da bu yöndedir.

“Osmanl─▒ Devleti, Birinci Dünya Sava┼č─▒’n─▒n ba┼člamas─▒yla birlikte seferberlik ilan etmi┼čtir. Ancak seferberli─čin beraberinde getirdi─či s─▒k─▒nt─▒larla kar┼č─▒ kar┼č─▒ya gelinmi┼čtir. Tar─▒m alan─▒nda çal─▒┼čan nüfusun – yüzde 80’i, askere al─▒nm─▒┼č, bu da tar─▒msal üretiminin azalmas─▒na yol açm─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca yurtd─▒┼č─▒ndan gelen tah─▒l ithalat─▒ da sava┼č nedeniyle özellikle ─░tilaf Devletleri’nin Çanakkale Bo─čaz─▒'n─▒ kapatmas─▒ ile sekteye u─čram─▒┼čt─▒r. Örne─čin sava┼čtan önce ─░stanbul’da ithal edilen un miktar─▒ 25 bin ton iken sava┼č─▒n ba┼člamas─▒yla 8 bin tona dü┼čmü┼čtür.” [9, s.127]

Bu durum, k─▒tl─▒─č─▒n sadece cepheyi de─čil ┼čehirleri, kasabalar─▒, köyleri de ku┼čatt─▒─č─▒n─▒n alametidir. Çünkü sava┼č ko┼čullar─▒nda bulunan devlet, tar─▒m politikalar─▒nda radikal de─či┼čiklikler yapacak, temel g─▒da ürünlerinin üretimini ve tüketimini kontrol alt─▒na alacakt─▒r. Öyle ki, daha mahsulü kald─▒rmadan çiftçinin tarlas─▒na gidecek “Bana ┼ču kadar bu─čday vereceksin” diyebilecektir. Genellikle o tarladan devlete ayr─▒lan mahsul, çiftçiye kalandan daha fazla olacakt─▒r.

Osmanl─▒ bu politikay─▒ 1. Dünya Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda kat─▒ bir biçimde uygulamaya çal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. ┼×ehirlerde “─░a┼če-i Umumiye Erzak Merkezleri” kurulmu┼č, g─▒da maddelerinin tedarik edilmesi ve da─č─▒t─▒lmas─▒ kontrol alt─▒na al─▒nmaya çal─▒┼č─▒lm─▒┼č ama ba┼čar─▒l─▒ olunamam─▒┼čt─▒r. Zaman zaman bu merkezlerin idaresinin orduya devredilmesi ia┼če tedarikindeki ve da─č─▒t─▒m─▒ndaki ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒ ortadan kald─▒rmam─▒┼čt─▒r. Stokçulu─čun, vurgunculu─čun, karaborsac─▒l─▒─č─▒n önüne geçilememi┼č, fiyat art─▒┼člar─▒ kontrol alt─▒na al─▒namam─▒┼čt─▒r.

    

 

 

       

 

        

Örne─čin serbest piyasada sat─▒lan ekme─čin fiyat─▒ dört y─▒l içinde 27.2 kat, unun fiyat─▒ 25.7, makarnan─▒n fiyat─▒ 30, sütün fiyat─▒ 25.2 ve gazya─č─▒n─▒n fiyat─▒ 93.3 kat artm─▒┼čt─▒r. Dikkat edilirse sava┼č─▒n bitiminden hemen sonra fiyatlar dü┼čme e─čilimine girmi┼čtir. K─▒sacas─▒ sava┼č─▒n bir ülke üzerindeki olumsuz etkisini bu tablo özetlemektedir.” [10, s. 50,51]

 

 

YIL

EKMEK

UN

MAKARNA

P─░R─░NÇ

┼×EKER

PATATES

SÜT

TUZ

GAZYAÐI

ODUN

(ÇEK─░)

1914

1,25

1,75

3

3

3

1

2

1,5

1,5

45

1915

1,65

2,3

4,5

5

7,5

1,6

3,5

1,5

3

70

1916

9,5

12

24

20

30

3

7

2

50

150

1917

18

30

65

45

112

14

15

2,5

80

235

1918

34

45

90

92

195

27

45

4,5

140

540

1919

13

20

38

45

46

16

40

12

22

500

 

 

Birinci dünya sava┼č─▒ öncesi ve esnas─▒nda ─░stanbul’da baz─▒ tüketim maddelerinin cari fiyatlar─▒

(Y─▒ll─▒k ortalama- k─▒yye/kuru┼č) [10, s. 50,51]

  

        

II. Dünya sava┼č─▒ s─▒ras─▒ndaki ülke ekonomisi, I. Dünya sava┼č─▒ s─▒ras─▒ndaki ülke ekonomisinden ku┼čkusuz daha iyidir. Ama Türkiye II. Dünya sava┼č─▒na girmedi─či halde sava┼č─▒n s─▒k─▒nt─▒lar─▒n─▒ yak─▒ndan hissetmi┼čtir. Sava┼ča girme ihtimaline kar┼č─▒ erkek nüfusun büyük bir bölümünün silâhalt─▒na al─▒nmas─▒ ülkedeki bu─čday üretimini dü┼čürmü┼čtür. [11, s.35]

 

Bu durum, un tüketiminin kontrol alt─▒na al─▒nmas─▒n─▒ gerektirmi┼č, 13 Ocak 1942 tarihinden itibaren ülkede ekmek karnesi uygulamas─▒na geçilmi┼čtir. Uygulama uyar─▒nca yedi ya┼č─▒ndan büyüklere günlük 375 gr., yedi ya┼č─▒ndan küçüklere ise günlük 187,50 gram ekmek verilebilmi┼čtir.

         

         

Sava┼č ekonomisi üzerine söylenecek daha çok söz vard─▒r. Ama bu kadar─▒ bile gerçe─či ortaya koymak için yeterli olacakt─▒r.

 

3. PROPAGANDA

 

Varl─▒k/Yokluk mevzuu i┼členirken sava┼č─▒n propaganda yönü de gözden uzak tutulmamal─▒d─▒r.

 

─░ngiliz uçaklar─▒n─▒n siperlerimize att─▒klar─▒ beyannamelerde, genellikle esirlere sa─članan imkânlardan bahsedilmekte, giyim ku┼čam malzemelerine ve g─▒da maddelerine yer verilmektedir. Propaganda uzman─▒ ─░ngilizler, siperinde bu imkânlar─▒ zaten bulan karn─▒ tok, s─▒rt─▒ pek Mehmetçik için neden haz─▒rlas─▒nlar ki bu beyannameleri?

 

 

“Silah Arkada┼člar─▒ma,”

 

“Her nas─▒lsa birkaç gün evvel, ─░ngilizlere esir dü┼čtüm. Görmekte oldu─čumuz muamele-i nazikâne, bizim orada zannetti─čimizden bütün bütün aksine bulunmaktad─▒r… Vakta ki, teslim oldu─čumda, beni birkaç kumandan─▒n huzuruna ç─▒kard─▒lar. Her biri ayr─▒ ayr─▒ hediyelerle taltif etti. Sigara paketleri, çay, reçel ve saire takdim ettiler… Nihayet ─░mroz Adas─▒’na sevk olunduk. Burada bizden pek çok arkada┼č var. Hepsine yeni çama┼č─▒r, elbise ve kundura verilmi┼č. Be┼čer be┼čer mahruti çad─▒rlara taksim edilmi┼čler. Yatmak için insan ba┼č─▒na üçer battaniye tevzi edilmi┼čtir…” (Üseray─▒ Osmaniyeden S─▒hhiye Çavu┼ču M.C.) (13, s. 96)

 

 

***

 

 

“Karde┼čler, arkada┼člar!..

 

“Siperlerde bulundu─čum günleri and─▒kça vücudum titriyor. Siperlerde yiyecek maddelerinin azl─▒─č─▒, so─čuk ve üstlerden zincirleme olarak görülen vah┼čice hareketler, özetle çekmekte oldu─čumuz çe┼čitli sald─▒r─▒ ve yoksullu─ču göz önüne getirdikçe üzüntü duymadan yapam─▒yorum. Düpedüz kan a─čl─▒yorum. Buraya gelir gelmez bana derhal s─▒cak çay, bol bol yiyecek maddeleri, tatl─▒ ve sigaralar verildi. Battaniyelerin, yünden, elbiselerin ise s─▒n─▒r─▒ yok. Nihayet ömrümde benzerini görmedi─čim rahatl─▒─ča burada kavu┼čtum. Bir baba kendi çocu─ču için bundan fazla bir ┼čey istemez ve yapamaz!... Bu sefil durumunuzdan bir an önce yakan─▒z─▒ kurtarman─▒n çaresine bak─▒n─▒z. F─▒rsat─▒ geri tepmeyerek buraya geliniz! Bu büyük ve insanl─▒─č─▒ seven milletin kuca─č─▒na at─▒l─▒n─▒z!” (─░mroz’daki sava┼č esirlerinden vatanda┼č ve silah arkada┼č─▒n─▒z) (13,s.97)

 

 

4. SONUÇ:

 

Harp tarihine ili┼čkin belgeler ne derse desin ┼ču bir gerçektir ki o günleri cephede ve cephe

gerisinde ya┼čayanlar─▒n en çok ┼čikâyet ettikleri konu açl─▒kt─▒r, yokluktur. Bizler de, çevremizdeki güngörmü┼č ihtiyarlarla yapt─▒─č─▒m─▒z sohbetlerde hep ayn─▒ ┼čeyi duymu┼čuzdur.

Öyleyse, cephenin zor ko┼čullar─▒n─▒ dile getiren gazilerimizin an─▒lar─▒na hürmetsizlik etmeye ve onlar─▒ bi tamam yalanc─▒ ç─▒karmaya hakk─▒m─▒z yoktur.

Ama ┼ču bir gerçektir ki, Mehmetçik bu tabloya ra─čmen Çanakkale’de yedi düveli dize getirmi┼č ve bir destan yazm─▒┼čt─▒r.

Ordunun varl─▒kl─▒ olmas─▒ veya yokluk içinde bulunmas─▒ bu destan─▒n k─▒ymetinden ne bir ┼čey eksiltecek ne de ziyadele┼čtirecektir. Ama öyle görünüyor ki bu tart─▒┼čmalar uzun bir süre daha sürüp gidecek, gündemi i┼čgal edecektir.

 

Kimi, “Hiç karn─▒ doymayan, k─▒yafeti bulunmayan, sa─čl─▒k hizmeti almayan asker sava┼č─▒r m─▒? Sorusunun cevab─▒na s─▒─č─▒nacak, kimi cephede bulunmu┼č komutanlar─▒n an─▒lar─▒nda yer alan yemek sofralar─▒ndan, çaylardan, kahvelerden bahsedecek, kimi tamamen iç ve d─▒┼č propagandaya yönelik gazete ve mecmua haberlerini delil gösterecektir.

 

Kar┼č─▒ görü┼č de bo┼č durmayacak, kendini hakl─▒ ç─▒karmak için t─▒pk─▒ ötekiler gibi belge sunma gayretine giri┼čecektir. Aç, susuz Mehmet, k─▒r─▒k dökük silah─▒yla ma─črur dü┼čman─▒n─▒ nas─▒l alt edebilir” diyenlere Mustafa Kemal’in diliyle cevap verecektir.

 

“Kar┼č─▒l─▒kl─▒ siperler aras─▒ndaki mesafe sekiz metre, yani ölüm muhakkak. Birinci siperdekilerin hiçbirisi kurtulmamacas─▒na kâmilen dü┼čüyor. ─░kincidekiler onlar─▒n yerini al─▒yor. Fakat ne kadar ┼čayan-─▒ g─▒pta bir itidal ve tevekkülle biliyor musunuz? Öleni görüyor, üç dakikaya kadar ölece─čini biliyor; hiç ufak bir duraksama bile göstermiyor, sars─▒lmak yok. Okumak bilenler ellerinde Kur-an’─▒ Kerim, cennete girmeye haz─▒rlan─▒yorlar. Bilmeyenler kelime-i ┼čehadet çekerek yürüyorlar. Bu, Türk askerindeki ruh kuvvetini gösteren ┼čayan-─▒ hayret ve tebrik bir misaldir. Emin Olmas─▒n─▒z ki, Çanakkale Muharebeleri’ni kazand─▒ran i┼čte bu yüksek ruhtur.”

 

Osman KOÇ

 

[*] Ara┼čt─▒rmac─▒ / Ba┼čbakanl─▒k VGM.

 

 

[1]Carl Mülhman: Çanakkale Sava┼č─▒, Tima┼č Yay─▒nlar─▒, 2004

 

[2]Cahit Önder: Atatürk’ün Silah Arkada┼člar─▒, Ya┼čayan Çanakkaleli Muharipler

 

[3]Herman Lorey: Türk Sular─▒nda Deniz Hareketleri, Cilt 2, Ankara 1946

 

[4]Hüseyin Cemal: Çanakkale’de Ulu Cenk, Tercüman Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 1982

 

[5]─░kdam Gazetesi, 24 Haziran 1915

 

[6]Genelkurmay Harp Tarihi Ba┼čkanl─▒─č─▒, Harp Tarihi Yay─▒nlar─▒, Birinci Dünya Harbinde Türk

Harbi, V. Cilt, Çanakkale Cephesi 2. Kitap, Ankara 1978

 

[7]Münim Mustafa: Çanakkale ve Kanal Hat─▒ralar─▒, Cepheden Cepheye, Arma Yay─▒nlar─▒ 2002

 

[8] Vedat Eldem, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunun ─░ktisadi ┼×artlar─▒ Hakk─▒kda Bir Tetkik, Türk Tarih

Kurumu Yay─▒nlar─▒ Ankara 1994

 

 

[9] ZaferToprak, ─░ttihad-Terakki ve Cihan Harbi: Sava┼č Ekonomisi ve Türkiye’de Devletçilik,

Homer Kitabevi, ─░stanbul 2003

 

[10] Vedat Eldem (1994), Harp ve Mütareke Y─▒llar─▒nda Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču’nun Ekonomisi,

Türk Tarih Kurumu Yay─▒nlar─▒, Ankara 1994

[11] Haldun Gülalp, Geli┼čme Stratejileri ve Geli┼čme Ideolojileri, Yurt Yay─▒nlar─▒, Ankara, 1983

[12] Sait Açba, Devlet Borçlanmas─▒, Ad─▒m Yay─▒nc─▒l─▒k Ankara, 1991

 

[13] Çanakkale On Sekiz Mart Üniversitesi, Atatürk ve Çanakkale Sava┼člar─▒ Ara┼čt─▒rma Merkezi

Yay─▒nlar─▒, Çanakkale Ara┼čt─▒rmalar─▒ Türk Y─▒ll─▒─č─▒, Mart 2003, Say─▒ 1

 

 


  12231 defa G├Âr├╝nt├╝lendi.

**********************

T├╝m yaz─▒, yorum ve i├žerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yay─▒mlanm─▒┼č olmalar─▒, bu g├Âr├╝┼čleri Tuncay Y─▒lmazer'in benimsedi─či anlam─▒na gelmez. Yorum b├Âl├╝m├╝ ├Âzg├╝r bir tart─▒┼čma ortam─▒ yaratmak i├žin vard─▒r. Ancak sald─▒rgan ve d├╝zeysiz yorumlar yay─▒nlanmayacakt─▒r. E─čer bu siteye ilk kez yorum yaz─▒yorsan─▒z, yorum kurallar─▒na g├Âzatman─▒z─▒ istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

2798_İsmet AKÇAY 11-04-2013, 21:53:41
De─čerli Karde┼čim Osman Bey;

Sava┼č─▒ fiilen ya┼čam─▒┼č ve cephede bulundu─ču s├╝re├ž i├žerisinde her t├╝rl├╝ lojistik deste─če ili┼čkin imk├ón ve imk├óns─▒zl─▒klara yak─▒ndan ve bizzat ┼čahit olmu┼č muharip gazilerin beyanlar─▒ndan yola ├ž─▒karak; h├ós─▒l olan kanaati destekleyen eser ve belgelerde muhariplerin anlatt─▒klar─▒na aynen i┼čaret eden beyanlar─▒ harmanlay─▒p dikkatlere sunman─▒z g├╝zel bir ├žal─▒┼čma olmu┼č.
Bu mesele ileride belki daha hacimli ├žal─▒┼čma ve ara┼čt─▒rmalara konu olabilir.
Ancak; sizin de ÔÇťSiyasi ortam─▒ ve toplum psikolojisini dikkate alan ve aksi uygulaman─▒n sava┼č─▒n etkisinden daha a─č─▒r sonu├žlara yol a├žaca─č─▒n─▒ hesaba katan devletlerin ├Âteden beri uygulad─▒klar─▒ askeri, siyasi ve sosyal politikan─▒n ├Ânemli bir par├žas─▒d─▒r buÔÇŁ ifadelerinizde i┼čaret etti─činiz gibi, resmi evrak ve belgelerde her zaman do─črular yaz─▒l─▒p s├Âylenmeyebiliyor.

Bu nedenle de, her t├╝rl├╝ maddi, manevi ve psikolojik unsurlar─▒n yer ald─▒─č─▒ sava┼č s├╝recinde; hem kendi kamuoyuna hem rakip tarafa mesaj vermek, zaaf ve zay─▒fl─▒klar─▒n─▒ pek belli etmemek gibi siyaset ve stratejilerle yap─▒lan resmi yay─▒nlara ihtiyatla yakla┼čmak ├Ânemli bir ara┼čt─▒rmac─▒ hassasiyetidir. Hele ki bu yay─▒nlar cephe ┼čartlar─▒n─▒ en iyi bilen ve bizzat o ┼čartlar─▒n i├žinde ya┼čam─▒┼č muharip ve gazilerin ifade ve beyanlar─▒yla ├želi┼čkili bir durum arz ediyor ve do─črulanm─▒yorsaÔÇŽ

Bizlere farkl─▒ bir ufuk ve bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ sundu─čunuz i├žin te┼čekk├╝r eder, ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒z─▒n devam─▒n─▒ dileriz.

İsmet AKÇAY
Alan K─▒lavuzu
 
2801_Cemalettin Y─▒ld─▒z 13-04-2013, 08:19:30
Osman Bey g├Âr├╝┼člerinize kat─▒l─▒yorum.├çal─▒┼čmalar─▒n─▒zda ba┼čar─▒lar dilerim.Yeni ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ bekliy0ruz.
 
2802_ismail bilgin 13-04-2013, 16:54:08
Say─▒n Osman Ko├ž,
Bana cevap olacak tarzda haz─▒rlad─▒─č─▒n─▒z makaleyi okudum.
Sizin de belirtti─činiz gibi ├že┼čitli konular ├╝zerinde ├çanakkale ile ilgili pek ├žok konu tart─▒┼č─▒lmakta ├že┼čitli g├Âr├╝┼člere sahip ilgililer/ara┼čt─▒r─▒c─▒lar kendi g├Âr├╝┼člerini desteklemek i├žin baz─▒ kaynaklardan yararlanmaktad─▒r. Bu da ├žok tabiidir. Bu t├╝r tart─▒┼čmalarda belirleyici, referans alaca─č─▒m─▒z unsur peki ne olacakt─▒r? Belgeler mi(olumlu veya olumsuz), yaz─▒l─▒ kaynaklar m─▒, s├Âzl├╝ kaynaklar─▒m─▒z m─▒?
Siz de makalenizde s├Âzl├╝ kaynaklardan ve baz─▒ yaz─▒l─▒ kaynaklardan olumlu ve olumsuz ├Ârnekler vermi┼čsiniz. Ben de daha sonra Sn ramazan Ar─▒ÔÇÖya yazd─▒─č─▒n notlarda gazilerimizin de olumlu ve olumsuz ayn─▒ konu hakk─▒nda g├Âr├╝┼č beyan ettiklerini ifade ettim. Herhalde bu noktadan hareketle siz de ┼čahs─▒mla ilgili ┼č├Âyle bir a─č─▒r ithamda bulunmu┼čsunuz ÔÇŁ ÔÇŽ. ├ľyleyse cephenin zor ko┼čullar─▒n─▒ dile getiren gazilerimizin an─▒lar─▒na h├╝rmetsizlik etmeye ve onlar─▒ yalanc─▒ ├ž─▒karmaya hakk─▒m─▒z yokturÔÇŽ.ÔÇŁ Yani benim makalemden bu kan─▒ya nas─▒l vard─▒n─▒z a├ž─▒k├žas─▒ ├╝z├╝ld├╝mÔÇŽ Teess├╝f ederim. Bunlar─▒ d├╝┼č├╝necek en son ki┼či benim.
Sonra da devam ediyorsunuz; ÔÇťÔÇŽ.. Ama ┼ču bir ger├žektir ki Mehmet├žik bu tabloya ra─čmen ├çanakkaleÔÇÖde (hangi tablo ?, hem olumlu hem de olumsuz ├Ârnekler vermi┼čsiniz)yedi d├╝veli dize getirmi┼č ve bir destan yazm─▒┼čt─▒r.ÔÇŁ Destan yazd─▒─č─▒na itiraz─▒m yok ki(baz─▒lar─▒ da ne destan ne de zafer diyor).
Y─░ne devam ediyorsunuz ve ┼č├Âyle diyorsunuz; ÔÇťAma ne yaz─▒k ki tarihin m├╝svettesi say─▒lan belge ve yay─▒nlar─▒n sava┼č s├╝recinde tarihe yanl─▒┼č not d├╝┼čt├╝─č├╝ ger├že─čini de─či┼čtirmemektedir.ÔÇŁ ─░nan─▒n ├žok iddial─▒ s├ÂzlerÔÇŽ Belgeler tarihin m├╝svettesiyse o zaman onca tarih├ži belge belge diye bo┼čuna sa├žlar─▒n─▒ a─čart─▒p ara┼čt─▒rma yap─▒yorÔÇŽ
Yine ┼čunlar─▒ yaz─▒yorsunuz, ÔÇťÔÇŽ.Ne var ki cephede ya┼čanan s─▒k─▒nt─▒lar─▒n yokluktan ya da aksakl─▒ktan kaynaklanmas─▒ neticeyi de─či┼čtirmez, sebebi ne olursa olsun a├žl─▒k a├žl─▒kt─▒r. Ge├žici bir s├╝re olsa da a├ž kalan Mehmet├ži─čin a├žl─▒ktan bahsetmeye hakk─▒ vard─▒r.ÔÇŁ diyorsunuz.
Benim makalem ├çanakkale Cephesini ele almaktad─▒r. Bunun d─▒┼č─▒ndaki cephelerde(Gali├žya hari├ž) k─▒tl─▒k a├žl─▒k ├žekilmi┼čtir. Ancak k─▒sa s├╝reli s─▒k─▒nt─▒n─▒n ya┼čand─▒─č─▒ ├çanakkale Cephesi ile di─čerlerini ayn─▒ kefeye koyamay─▒z. ├çanakkaleÔÇÖde ya─čs─▒z un ├žorbas─▒ ve ho┼čaf m─▒ i├žilmi┼č? (bak─▒n bunun ├ž─▒k─▒┼č kayna─č─▒n─▒ da size s├Âyleyeyim; -Y├╝zba┼č─▒ SelahattinÔÇÖin Roman─▒, Cilt 1, Cumhuriyet Kitap, s. 278-79.- ├ťstelik birlik adlar─▒n─▒ da yanl─▒┼č yazm─▒┼člar, 43. Alay, 1. Tabur olacak-2. Tabur yaz─▒l─▒-.) ┼×imdi ├çanakkaleÔÇÖde b├Âyle bir ┼čey yok, deyince insanlar neden ┼ča┼č─▒r─▒yor. Birisi tutmu┼č internete koymu┼č. ─░┼čte bunun i├žin ara┼čt─▒rmak gerekti─čini, kulaktan dolma bilgilerle yetinmemek gerekti─čini ifade ediyorum. Yani Sar─▒kam─▒┼čÔÇÖta ya┼čanan a├žl─▒kla, Irak cephesinde ya┼čanan a├žl─▒kla, MedineÔÇÖyi Savunanlar─▒n ├žekirge yiyecek kadar a├ž olmas─▒yla, bu t├╝r a├žl─▒kla; ├çanakkaleÔÇÖdeki ge├žici s─▒k─▒nt─▒lar─▒ bir tutabilir miyiz? O cephelerdeki Mehmet├ži─čin a├žl─▒k i├žinde sava┼čt─▒─č─▒n─▒ gayet iyi biliyoruz. Bunu inkar etmiyorum kiÔÇŽ Sar─▒kam─▒┼čÔÇÖHarekat─▒ s─▒ras─▒nda SivasÔÇÖta toplanan ia┼čeyi bile ├ž├╝r├╝tm├╝┼čler. Nakledememi┼čler
Sonra Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n ekonomik durumunu anlatm─▒┼čs─▒n─▒z. Elbette iyi de─čildi. ─░yi demedim ki zaten makalem ile ilgisi yok. ├çanakkaleÔÇÖde yokluk yok deyince Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin varl─▒k i├žinde oldu─čunu da s├Âylemiyorum. Bunu da biliyoruz. 1942-46 yokluklar─▒yla ├çanakkale Cephesinin ne alakas─▒ var? Bizimkilerde o y─▒llarda ayr─▒k otu yemi┼čler. Sizin ├Ârnekleriniz de hi├ž olmazsa ekmek var).
Sonra yine diyorsunuz ki; ÔÇťAskerler iki aydan beri yolda yaya y├╝r├╝yor. ─░nce milli elbiseler i├žindeÔÇŽÔÇŽÔÇŽÔÇŽ b├Âl├╝klerde fazla elbise yok.ÔÇŁ Sorar─▒m ├çanakkaleÔÇÖye iki ayda y├╝r├╝yerek gelen asker var m─▒? Deniz yoluyla EceabatÔÇÖa ya da trenle Uzunk├Âpr├╝ÔÇÖye oradan da yaya en fazla 3-4 g├╝nl├╝k mesafedir cephe. Bahsetti─činiz SivasÔÇÖtan Sar─▒kam─▒┼čÔÇÖa ya da TrabzonÔÇÖdan Sar─▒kam─▒┼čÔÇÖa y├╝r├╝yen erler i├žin ge├žerlidir. Bunlar ya┼čanm─▒┼čt─▒r. Ama ├çanakkaleÔÇÖde de─čilÔÇŽ Sar─▒kam─▒┼čÔÇÖta.
Say─▒n Ko├ž, ├Âzetlersem, -III. Kolordu kolordular i├žinde seferberli─čini tamamlayan yeg├óne kolordudur.- ├çanakkaleÔÇÖde menzil te┼čkilat─▒ iyi kuruldu─ču i├žin, bu menzil te┼čkilat─▒n─▒n isteklerini kar┼č─▒layacak kaynak oldu─ču i├žin (Marmara B├Âlgesi), ├çanakkaleÔÇÖde askerimiz di─čer cephelerde oldu─ču gibi k─▒tl─▒k ve yokluk ├žekmemi┼č ama ge├žici bir s├╝re s─▒k─▒nt─▒ ya┼čam─▒┼čt─▒r. Ama bu ge├žici s─▒k─▒nt─▒lar─▒ genelle┼čtirerek ÔÇťNe var ki cephede ya┼čanan s─▒k─▒nt─▒lar─▒ yokluktan yada aksakl─▒ktan kaynaklanmas─▒ neticeyi de─či┼čtirmez sebebi ne olursa olsun a├žl─▒k a├žl─▒kt─▒r.ÔÇŁ diyorsan─▒z, size kat─▒lmasam da g├Âr├╝┼čleriniz sayg─▒ duymaktan ba┼čka elimden bir ┼čey gelmez. SelamlarÔÇŽ

 
2803_Osman Ko├ž 13-04-2013, 23:28:02
Say─▒n Bilgin,
Makaleyi yazmaktaki gayem zat-─▒ alinizi itham etmek de─čil, bilakis ├çanakkale Sava┼č─▒ndaki varl─▒k/yokluk mevzuuna de─či┼čik bir bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ getirmektir. Zira, varl─▒k/yokluk mevzuunun temel unsuru i┼čg├╝c├╝d├╝r, ├╝retimdir, parad─▒r, ekonomidir.

Makalede maksad─▒n─▒ a┼čan bir c├╝mle var ise bunu ┼čahs─▒m─▒n meram─▒n─▒ ka─č─▒da d├Âkmekteki kabiliyetsizli─čine verin. Sizi ├╝zmek ve sizi tekzip etmek gibi bir niyetimin olmad─▒─č─▒n─▒ bilin ve l├╝tfen ├Âzr├╝m├╝ kabul edin.

Ben, burada sizin gibi de─čerli bir kaleme ÔÇťTarih Biliminin Y├ÂnteminiÔÇŁ uzun uzad─▒ya anlatmay─▒ h├╝rmetsizlik sayar─▒m. Bunun i├žindir ki, meseleye derinlemesine girmeyecek, sadece tarih ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒n─▒n ve yazarlar─▒n─▒n bu y├Ânteme riayet etmeleri halinde ihtilaflar─▒n ├ž├Âz├╝lece─čini belirtmekle yetinece─čim.

Makalede sat─▒r sat─▒r inceledi─činiz ve kendinizce bir anlam y├╝kledi─činiz c├╝mlelerin izah─▒na gelince:

1- Tarihi bir mevzuda ara┼čt─▒rmac─▒n─▒n kendi g├Âr├╝┼č├╝ olamaz ve ara┼čt─▒rmac─▒ kendi g├Âr├╝┼č├╝n├╝ desteklemek i├žin i┼čine gelen belgeleri al─▒p, di─čerlerini g├Ârmezden gelemez. Bir konuda birbiriyle uyu┼čmayan pek ├žek belge var ise bunlar─▒ tasnif eder, tahlil eder ve bir tek sonuca ula┼č─▒r.

2- Belge ve yay─▒nlar tarihin n├╝svettesidir, ya da ÔÇťhammaddesidirÔÇŁ Tarih kayna─č─▒n─▒ bunlardan al─▒r, olaylar bunlarla ayd─▒nlat─▒l─▒r. Buradaki ÔÇťn├╝svetteÔÇŁ tabiri ÔÇťde─čersizÔÇŁ anlam─▒nda de─čildir.

3- ÔÇťAskerler iki aydan beri yolda y├╝r├╝yorÔÇŽ.ÔÇŁ C├╝mlesi ile ba┼člayan ifade bana de─čil ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒nda g├Ârev yapm─▒┼č H├╝seyin Cemal adl─▒ bir subay─▒m─▒za aittir. Kayna─č─▒ makalede g├Âsterilmi┼čtir.

4- Yemek listesi ├Ârne─čini vermenizi a├ž─▒k├žas─▒ anlayamad─▒m. Zira makalede bu hususu kabul etti─čime dair bir belirtmede bulunmad─▒m.

5- Sadece yaz─▒l─▒ belgelere bak─▒larak 3. Kolordunun seferberli─čini tamamlad─▒─č─▒na ve menzil te┼čkilat─▒n─▒n iyi ├žal─▒┼čt─▒─č─▒na karar verilemez. ├ç├╝nk├╝ devlet ÔÇťben askerime yeterli g─▒day─▒ sa─člayamad─▒m, sa─čl─▒k hizmeti veremedimÔÇŽÔÇŁ ┼čeklinde bir belge d├╝zenlemez ve bu belgeyi ar┼čivine koymaz. Medine, Irak ve Sar─▒kam─▒┼č cephelerinde yokluk ya┼čand─▒─č─▒n─▒ kabul eden ┼čahs─▒n─▒z─▒n bu cephelerdeki yoklu─ču o y─▒llarda d├╝zenlenmi┼č resmi ar┼čiv belgeleri ile ispat etmesi halinde ben s├Âz├╝m├╝ geri alacak ve sizden binlerce kez ├Âz├╝r dileyece─čim.

6- ─░ddial─▒ s├Âzler etmi┼č olabilirim ama mesle─čim itibar─▒yla b├Âyle bir hakk─▒m─▒n oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yorum. ├ç├╝nk├╝ ar┼čiv nedir, belge nedir? Az ├žok bilen biriyim. Bu itibarla s├Âzlerim iddiadan ibaret olsa bile (ki, ├Âyle de─čil) yalanlanmak yerine sayg─▒ duyulmas─▒n─▒ beklerim.

Netice olarak;
Maksad─▒m─▒z, sen-ben davas─▒ de─čil, seviyeli tart─▒┼čmalarla ger├žeklerin ortaya ├ž─▒kar─▒lmas─▒na katk─▒ sa─člamakt─▒r ─░smail Bey. Ar┼čivleri vagonlarla sat─▒lan, ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖna ait bir k─▒s─▒m ar┼čivleri de AlmanyaÔÇÖya g├Ât├╝r├╝len ├╝lkemizin bu tart─▒┼čmalara ihtiyac─▒ vard─▒r. Burada sayg─▒ s─▒n─▒rlar─▒ a┼č─▒lmad─▒k├ža al─▒nganl─▒─ča yer yoktur. Her t├╝rl├╝ do─čru bilgi ba┼č─▒m─▒z─▒n tac─▒d─▒r.

Sayg─▒lar─▒mlaÔÇŽ

Osman Ko├ž/Ara┼čt─▒rmac─▒
 
2837_yavuz2539 24-04-2013, 00:01:08
hocam─▒n yazd─▒klar─▒na sonuna kadar kat─▒l─▒yorum erol m├╝tercimlerin gelibolu 1915 kitab─▒nda cepeyi tambir cennet bh├žesi gibi g├Âsteriyor anlamakta g├╝├žl├╝k ├žekiyoruz selamlar
 
4360_Adem Can 12-12-2013, 10:32:20
Sn.osman KO├ž Karde┼čim yapm─▒┼č oldu─čun ├žal─▒┼čmalar ger├žekten takdire de─čer niteliktedir,ba┼čar─▒lar dilerim Tarih─░ belgeler Ad─▒ ├╝st├╝nde belgere dayan─▒rsa inand─▒r─▒c─▒l─▒k kazand─▒r─▒r.
Burada ┼×ehit Te─čmenimiz ─░brahim Naci'nin g├╝nl├╝─č├╝nde anlat─▒klar─▒ askerimizin durumu hakk─▒nda ├Ânemli ayr─▒nt─▒lar vermektedir.''Allaha Ismarlad─▒k'' ad─▒yla okurumuzun hizmetine sunulmu┼č olan bu kitab─▒ Haz─▒rlayan yetkililere de sonsuz ┼č├╝kranlar─▒m─▒ sunar─▒m
 

KATEGOR─░DEK─░ D─░─×ER BA┼×LIKLAR

13/04/2019 - 13:38 Who are your heroes of Gallipoli? An exclusive interview with John Gillam, The author of "Turkish Charlie Ryan" (with Yvonne Fletcher ) ( Tuncay Y─▒lmazer )

09/04/2019 - 13:38 Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ve D├╝nya Sava┼č─▒ - Said Halim Pa┼ča (Fatih Y├╝cel)

23/03/2019 - 13:18 I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ├ťsk├╝dar Mekteb-i Sultan├«si (Nuri G├╝├žtekin)

17/03/2019 - 14:19 18 MART ├ľZEL - 18 Mart Bo─čaz Harbinde M├╝ttefik Filonun Sald─▒r─▒ Plan─▒ ile T├╝rk Savunma D├╝zeni ├ťzerine De─čerlendirmeler (M. Onur Yurdal)

13/03/2019 - 05:59 Orgeneral Cevat ├çobanl─▒ Pa┼čan─▒n Vefat─▒ Ve Cenaze Merasimi (Ahmet Yurttakal)

03/03/2019 - 05:37 Cephe Hatt─▒ Raporlar─▒na G├Âre Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ┼×ehit T├╝rk Subaylar─▒ (Nuri G├╝├žtekin)

17/12/2018 - 13:03 Sar─▒kam─▒┼č Harek├ót─▒na Taktik Yakla┼č─▒mlar (Dr. B├╝lend ├ľzen)

09/12/2018 - 10:02 Elveda Zeytinda─č─▒ ÔÇô 100.Y─▒l D├Ân├╝m├╝ÔÇÖnde Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒n─▒ Yeniden De─čerlendirmek (Tuncay Y─▒lmazer)

05/11/2018 - 12:37 Kararg├óh Umumi Foto─čraf├ž─▒s─▒ Burhan Felek ve ├çanakkale (Mustafa Onur Yurdal)

17/10/2018 - 06:09 Troya M├╝zesinde Bir ├çanakkale ┼×ehidiÔÇÖnin Mezar Ta┼č─▒ (Ahmet Yurttakal)

15/09/2018 - 20:54 Mustafa Kemal Atat├╝rk ve Enver Pa┼ča (─░smail Pehlivan)

30/08/2018 - 10:16 ├çanakkale Sava┼č─▒ Sonras─▒nda Mezarl─▒klar ─░le ─░lgili Ortaya ├ç─▒kan Sorunlar Ve Yap─▒lan Tart─▒┼čmalar (Burhan Say─▒l─▒r)

03/07/2018 - 04:23 Ar┼čiv Belgelerinde L├ópseki (1915 - 1922) (H├╝seyin Arabac─▒)

24/05/2018 - 04:02 Yar─▒madaÔÇÖdaki Ate┼čkes: 24 May─▒s 1915 - The Armistice on the Gallipoli Peninsula - 24 May 1915 (Yusuf Ali ├ľzkan)

20/05/2018 - 08:02 ├çanakkale Sava┼č─▒ Siperin Ard─▒ Vatan (G├╝rsel G├Ânc├╝ - ┼×ahin Aldo─čan)

16/05/2018 - 09:33 Payitahtta Nutuklar─▒m : Cemal Pa┼čaÔÇÖy─▒ Y├╝celtme Amac─▒yla Yaz─▒lm─▒┼č Bir Risale (Nevzat Artu├ž)

06/05/2018 - 20:14 Haf─▒z Hakk─▒ Pa┼ča Hayat─▒ Ve Eserleri (Mustafa Birol ├ťlker)

28/04/2018 - 06:41 Mahmut Sabri Bey Ve Sedd├╝lbahir Savunmas─▒n─▒n ─░lk ├ť├ž G├╝n├╝ (Burhan Say─▒l─▒r)

24/04/2018 - 07:03 25 Nisan 1915 Gelibolu Yar─▒madas─▒ ├ç─▒karmalar─▒ ├ťzerine Taktik Yakla┼č─▒mlar (B├╝lend ├ľzen)

18/04/2018 - 10:58 ├çanakkale Sava┼č─▒ Esnas─▒nda ├çekildi─či ─░ddia Edilen Bir Foto─čraf Hakk─▒nda (Erhan ├çif├ži)

13/04/2018 - 05:58 ÔÇťB├╝y├╝k StratejisizlikÔÇŁten Sahadaki Ger├žekliklere, Gazze,Bir├╝ssebi ve Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒ (B├╝lend ├ľzen)

07/04/2018 - 11:16 18 Mart G├╝n├╝ Dardanos ┼×ehidi Zabit Namzedi Halim Efendi (Ahmet Yurttakal)

04/04/2018 - 06:50 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda ─░stanbul a Yap─▒lan Hava Sald─▒r─▒lar─▒ (Emin Kurt - Mesut G├╝venba┼č)

31/03/2018 - 15:41 K─▒sa Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ Tarihi (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

29/03/2018 - 09:02 Bo─čazÔÇÖ─▒n Fedaileri "├çanakkale Bo─čaz─▒ Tahkimatlar─▒ ve ├çanakkale Bo─čaz MuharebeleriÔÇÖnde T├╝rk Top├žusu" adl─▒ kitaplar─▒n tan─▒t─▒m─▒ (Bayram Akg├╝n)

23/03/2018 - 13:22 Verdun Sava┼č─▒ (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

20/03/2018 - 17:57 LondraÔÇÖn─▒n Sava┼č Planlar─▒: 1906 Taba Krizi Ve ├çanakkale (Yusuf Ali ├ľzkan)

17/03/2018 - 04:39 18 Mart ├ľzel - ├çanakkale Bo─čaz─▒ Savunmas─▒nda Kullan─▒lan 240/35ÔÇÖlik Alman Krupp K─▒y─▒ Topunun Teknik ├ľzellikleri (Bayram Akg├╝n)

12/03/2018 - 11:23 Uydurmadan Ger├že─če- ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Bulutlar ─░├žerisinde Kayboldu─ču ─░ddia Edilen Norfolk Taburu (Tuncay Y─▒lmazer)

25/02/2018 - 13:09 Yi─čitler Harman─▒ Yozgad Mekteb-i Sultanisi -Yozgat Lisesi- (Osman Karaca)

19/02/2018 - 09:19 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 2 (Bayram Akg├╝n)

11/02/2018 - 12:02 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 1 (Bayram Akg├╝n)

05/02/2018 - 05:38 ─░ngilizlerin 1915 Y─▒l─▒ Strateji De─či┼čikli─či: ├çanakkale, ─░ngiliz Karar Vericiler ─░├žin Bir Se├ženek Haline Nas─▒l Geldi? (Yusuf Ali ├Âzkan)

30/01/2018 - 08:02 Medine M├╝dafaas─▒ ve Fahreddin Pa┼ča (S├╝leyman Beyo─člu)

20/01/2018 - 10:18 D├╝┼čman ├çanakkaleÔÇÖyi Ge├žecek Olursa (Do├ž.Dr. Mesut Uyar)

13/01/2018 - 11:19 Amiral CardenÔÇÖin ├çanakkale Bo─čaz─▒ Sald─▒r─▒ Plan─▒ ├ťzerine Bir De─čerlendirme ( Bayram Akg├╝n)

17/12/2017 - 12:41 Gelibolu Yar─▒madas─▒nda Kaybolan ┼×ehitlik ve An─▒tlar (Mustafa Onur Yurdal)

08/12/2017 - 19:02 Tarih dergilerinde Kud├╝s 100.Y─▒l Dosyalar─▒

04/12/2017 - 12:16 Topyekûn Harp Erich von Ludendorff, Erhan Çifci (ed.), Çev. Aynur Onur Çifci-Erhan Çifci (Zafer Efe)

22/11/2017 - 03:49 ├ť├ž Mermi ─░le Bir Defter - ├çanakkaleÔÇÖde Yedek Subay Bir M├╝hendisin Hikayesi (Mustafa Onur Yurdal)

07/11/2017 - 18:30 Pomaklar─▒n ├çanakkale A─č─▒d─▒ - Pesna (├ľmer Arslan)

30/10/2017 - 18:41 25 Nisan 1915, Ar─▒burnu Anzak ├ç─▒karmas─▒nda 57.AlayÔÇÖ─▒n Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna ─░ntikali ÔÇô Yeniden De─čerlendirme ( M. ┼×ahin Aldo─čan )

17/10/2017 - 11:31 Prof. Dr. Christopher Bell'in yeni eseri Churchill and the Dardanelles ├╝zerinden bir inceleme: Churchill ├çanakkale Sava┼člar─▒n─▒n tek sorumlusu mudur?

09/09/2017 - 05:40 Florence NightingaleÔÇÖin Eli AnadoluÔÇÖya da De─čmi┼čti-K─▒r─▒m Sava┼č─▒ndan Unutulan ─░lk Prefabrik Hastane: Erenk├Ây (Renkioi) (Mustafa Onur Yurdal)

22/08/2017 - 07:18 Ku┼čatma ve Esaretin Ad─▒ K├ŤTULAM├éRE Esir Bir ─░ngiliz Subay─▒n An─▒lar─▒ - Edward W.C. Sandes -(Muzaffer Albayrak)

09/08/2017 - 18:07 19. T├╝men Kurmay Ba┼čkan─▒ ─░zzettin ├çal─▒┼člarÔÇÖ─▒n ├çe┼čitli Konferans ve Yay─▒nlar─▒nda Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ Taarruzu (Melike Bayrak-Mustafa Onur Yurdal)

27/07/2017 - 13:33 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒ 2.B├Âl├╝m-2.Gazze Muharebesi(Tuncay Y─▒lmazer )

11/07/2017 - 10:07 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒-Gazze Muharebeleri(1.B├Âl├╝m)(Tuncay Y─▒lmazer)

22/05/2017 - 05:29 M├╝stahkem Mevkii nin Anafartalardaki Sesi-K├╝├ž├╝k Anafartalar Toplar─▒(Bayram Akg├╝n)

09/05/2017 - 08:12 K├╗tulam├óre Ku┼čatmas─▒ÔÇÖndan Esarete Y├╝zba┼č─▒ SandesÔÇÖin Hat─▒ralar─▒ - ├çev. Tuncay Y─▒lmazer

02/05/2017 - 11:45 ─░zmir-Bay─▒nd─▒r ─░l├žesinden ├çanakkale Harbine Kat─▒lanlar (Necat ├çetin)

28/04/2017 - 08:49 Kûtulamâre Zaferi 1916(Muzaffer Albayrak,Vahdettin Engin)

23/04/2017 - 21:24 T├╝rk OrdusuÔÇÖnda K├╝nye Uygulamas─▒na ─░li┼čkin ─░lk Giri┼čimler ve ─░lk K├╝nyelerle ─░lgili K─▒sa Bilgiler (The First Attempts On The Use Of Identity Tags In Turkish Army And Information About The Early Identity Tags) (Burhan SAYILIR)

13/04/2017 - 05:43 ├çanakkale Sava┼č─▒, Kara Savunmas─▒ ─░├žin M├╝stahkem Mevkii Top Deste─či (Bayram Akg├╝n)

07/04/2017 - 14:30 Çanakkale Muharebelerinde İdari ve Lojistik Faaliyetler (Ayhan Candan)

06/04/2017 - 19:17 Kabata┼č Erkek Lisesi 1.B├╝y├╝te├ž Tarih ├ľ─črenci Sempozyumu (8-9 Nisan 2017)

04/04/2017 - 21:12 Resmi Belgelere (N├╝fus ├ľl├╝m-Genelkurmay-Kay─▒ts─▒z ├ľl├╝m Defterleri) G├Âre ─░zmir - Beyda─č ┼×ehitleri (Necat ├çetin-A.Levent Ertekin)

31/03/2017 - 07:25 ├çanakkale nin ┼×ehit Kalemleri (─░smail Sabah)

27/03/2017 - 19:43 ├çanakkale M├╝stahkem MevkiiÔÇÖye Ba─čl─▒ Top Mermisi ├çe┼čitleri (Bayram Akg├╝n)

25/03/2017 - 20:58 GeliboluyuAnlamak ├ľzel- 100. Y─▒l─▒nda Gazze Muharebeleri Kahramanlar─▒n─▒ An─▒yoruz (Tuncay Y─▒lmazer)

17/03/2017 - 21:15 18 Mart ├ľzel Makalesi - Ya┼čayanlar─▒n A─čz─▒ndan 18 Mart Bo─čaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

16/03/2017 - 08:51 18 Foto─črafla ├çanakkale Bo─čaz Muharebesi 18 Mart 1915 - 18 March 1915 Dardanelles Assault with 18 photographs (Ahmet Yurttakal)

13/03/2017 - 05:47 Çanakkale Muharebelerinde Bir Hile: Sahte Toplar (Bayram Akgün)

07/03/2017 - 04:27 ├çanakkale ZaferiÔÇÖnden Mescid-i NebeviÔÇÖye Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n 1916 Filistin-Hicaz ziyareti(Tuncay Y─▒lmazer)

23/02/2017 - 07:48 Gelibolu Savunmas─▒ Bir Kararg├óh ├çal─▒┼čmas─▒ - General G.S. Patton (Haluk Oral)

09/02/2017 - 06:24 ─░kinci Kirte Muharebesi (6-8 May─▒s 1915 Taarruzlar─▒) (Y├╝cel ├ľzkorucu)

31/01/2017 - 12:29 T├╝rk Bo─čazlar─▒ Meselesi (Ayhan Candan)

24/01/2017 - 05:39 Kanl─▒ Bir Mendil Hikayesi (├ľmer Arslan)

19/01/2017 - 10:32 Irak Cephesinde G├Ân├╝ll├╝ Kahramanlar Osmanc─▒k Taburu (Muzaffer Albayrak)

23/12/2016 - 20:32 Atlas Tarih Dergisi Aral─▒k-Ocak Say─▒s─▒nda 1916 Sina Filistin Hicaz Cephesi (Tuncay Y─▒lmazer)

13/12/2016 - 07:23 Birle┼čik Harekat Tecr├╝besi Olarak Cihan Harbinde T├╝rk-Alman Askeri ─░ttifak─▒ (G├╝ltekin Y─▒ld─▒z)

02/12/2016 - 20:23 ├çanakkale Kara Muharebelerinde A─č─▒l Dere (┼×aban Murat Armutak)

15/11/2016 - 11:48 Çanakkale de Bir Melek Hanım (Muzaffer Albayrak)

01/11/2016 - 05:41 ├çanakkale Kara Muharebelerinde Asma Dere (┼×aban Murat Armutak)

24/10/2016 - 06:55 42. Alay / Gelibolu 1915 - Ahmet Diriker (O─čuz ├çetino─člu)

03/07/2016 - 14:42 ├çanakkaleÔÇÖden 100. Y─▒l─▒nda SommeÔÇÖa:Bir Sava┼č, ─░ki Muharebe (Mustafa Onur Yurdal)

11/06/2016 - 14:37 I.D├╝nya Sava┼č─▒ nda ┼×ii Ulemas─▒n─▒n Cihat Fetvalar─▒ ├çer├ževesinde Irak Cephesi (Ziya Abbas)

01/06/2016 - 06:23 Kut├╝lamare- Yarbay Mehmed Re┼čid Bey in G├╝nl├╝─č├╝ (─░. Bahtiyar ─░stekli)

23/05/2016 - 12:01 Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ├çanakkale Muharebelerinde Sa─čl─▒k Alan─▒ndaki Faaliyetleri (Ayhan Candan)

16/05/2016 - 07:38 Bir Osmanl─▒ Kurmay Subay─▒- Irakl─▒ K├╝rt Devlet Adam─▒, Mehmet Emin Zeki Bey in Ya┼čam ├ľyk├╝s├╝ (Tuncay Y─▒lmazer)

10/05/2016 - 13:00 Mezopotamya da Bir Sava┼č 1915-1916 Kut├╝lAmare ÔÇô Nikolas Gardner ( Tuncay Y─▒lmazer )

07/05/2016 - 07:31 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n ─░slam D├╝nyas─▒na Etkileri (Y├╝ksel Nizamo─člu)

30/04/2016 - 19:20 ├çanakkale Sava┼č─▒: Bir Siyasi M├╝cadele Alan─▒ (├ľzg├╝r ├ľzt├╝rk)

23/04/2016 - 19:13 25 Nisan 1915 Anzak ├ç─▒karmas─▒ ─░lk Saatleri ÔÇô Daha Erken M├╝dahale Edilebilir miydi? ( Ahmet Yurttakal )

17/04/2016 - 21:26 Maskirovka Harekat─▒ - K├╗tulAmare bir zafer midir? ( Tuncay Y─▒lmazer )

28/03/2016 - 11:20 Çanakkale Muharebelerinde Osmanlı Ordusunun Asker Kaybı (Ayhan Candan)

26/03/2016 - 09:55 E─čitimli Neslin Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ ile ─░mtihan─▒ ( Dr. Nuri G├╝├žtekin )

24/03/2016 - 10:00 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri G├╝├žtekin)

21/03/2016 - 06:35 ├çanakkale Seferberli─či: Sava┼č, E─čitim, Cephe Gerisi (Mustafa Sel├žuk)

17/03/2016 - 08:15 18 MART ├ľZEL - ├çanakkale Zaferi ve Cevat Pa┼ča (Ahmet Yurttakal)

22/02/2016 - 12:27 Gertrude Bell Irak Sınırını Çizen Kadın (Veysel Sekmen)

14/01/2016 - 08:43 ├çanakkale ┼×ehidi Feyzi ├çavu┼čÔÇÖun Zevcesi Zehra Han─▒m─▒n Padi┼čaha Mektubu (Osman Ko├ž)

23/12/2015 - 16:47 ├çanakkale Sava┼člar─▒nda Binba┼č─▒ Halis BeyÔÇÖe Ait Bir Ganimetin ├ľyk├╝s├╝ (Serdar Halis Ataksor)

10/12/2015 - 18:03 Mesudiye Z─▒rhl─▒s─▒n─▒n Dram─▒ (Cemalettin Y─▒ld─▒z)

06/12/2015 - 20:29 KutÔÇÖ├╝lamarenin T├╝rklere Tesliminden Sonra Irak ─░ngiliz Ordusunun Faaliyetlerine Dair Rapor (Haz. Serdar Halis Ataksor)

01/12/2015 - 10:11 10 A─čustos 1915 Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ H├╝cumu (Muzaffer Albayrak)

17/11/2015 - 21:09 Çanakkale Deniz Muharebelerinde Verilen Zayiatlar (Ahmet Yurttakal)

10/11/2015 - 05:19 Reis-i Cumhur Mustafa Kemal in Çanakkaleyi ziyaretleri (M. Onur Yurdal )

08/11/2015 - 22:04 Mustafa Kemal Pa┼čan─▒n Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin 1. D├╝nya Sava┼č─▒na giri┼čiyle ilgili g├Âr├╝┼člerine dair bir belge

Osmanl─▒ Devleti Umumi Harpte Tarafs─▒z Kalabilir miydi? - Yusuf Ak├žura (De─čerlendirme: Muzaffer Albayrak)