Çanakkale Cephesinde Bir Müderris- Abdullah Fevzi Efendi ( Muzaffer Albayrak)

Tarih: 14/07/2010   /   Toplam Yorum 9   / Yazar Ad─▒:      /   Okunma 22918

├çanakkale Sava┼člar─▒ ile ilgili literat├╝r├╝ takip edenler i├žin en verimli zaman Mart-Nisan aylar─▒ olur umumiyetle. Yay─▒nevleri ├çanakkale mevsimini ka├ž─▒rmak istemez ve t├Ârenlerle beraber artan ├çanakkale muharebeleri ilgisinden istifade etmek i├žin bu aylar─▒ se├žerler. "├çanakkale Cephesinde Bir M├╝derris" ad─▒yla ─░z Yay─▒nc─▒l─▒k'tan ├ž─▒kan hat─▒rat, bu mevsimi biraz ka├ž─▒rm─▒┼č. Yaz s─▒caklar─▒n─▒n ba┼člad─▒─č─▒ Haziran ay─▒nda ├ž─▒kt─▒. Benim gibi ├çanakkale'yi anlatan hat─▒ratlar─▒ d├Ârt g├Âzle bekleyenler i├žin s─▒cak aylarda, s─▒ca─č─▒ s─▒ca─č─▒n─▒ bu kitab─▒ al─▒p okumakta hi├ž zaman kaybedilmemi┼čtir ┼č├╝phesiz.
Bu yaz─▒n─▒n konusu olan kitab─▒n arka kapak yaz─▒s─▒nda ┼č├Âyle yaz─▒yor; "Muhtelif eserlerde kimi ├Ârt├╝l├╝, kimi a├ž─▒k dile getirilen baz─▒ belirsiz konular, hadisenin bizzat i├žinde yer alm─▒┼č bir entelekt├╝elin kalemiyle bu kitapta adeta ete kemi─če b├╝r├╝nmekte. Verilen ┼čehit say─▒s─▒yla iftihar edilen bir zaferin arkas─▒nda yatan ├Ârt├╝l├╝ ger├žekler, bug├╝ne kadar kal─▒pla┼čm─▒┼č d├╝┼č├╝ncelerimizi sorgulamam─▒z gerekti─čini a├ž─▒k├ža ortaya koyuyor". Bu iddial─▒ takdim yaz─▒s─▒n─▒ okuyunca, insan hi├ž ku┼čkusuz merak ediyor bizden saklanan ├Ârt├╝l├╝ ger├žekleri! Kitab─▒ ben de b├╝y├╝k bir dikkatle ve merakla okudum. Bilhassa ├çanakkale bahsi b├Âl├╝m├╝ olmak ├╝zere, kitab─▒n tamam─▒ hakk─▒nda kendi kanaatlerimi, d├╝┼č├╝ncelerimi bu siteyi takip edenlerle payla┼čmak istedim. Bu hat─▒rat ger├žekten bir ezber mi bozuyor, ├Ârt├╝l├╝ ger├žekleri ortaya m─▒ d├Âk├╝yor sorular─▒na dair acizane g├Âr├╝┼č ve d├╝┼č├╝ncelerim buradad─▒r. (M.A)

 

─░z Yay─▒nc─▒l─▒k'tan ├ž─▒kan bu kitab─▒n ismine bakarak, hat─▒rat─▒n tamam─▒nda bir m├╝derrisin ├çanakkale Sava┼člar─▒na dair an─▒lar─▒n─▒ bulaca─č─▒n─▒z─▒ zannediyorsan─▒z yan─▒l─▒rs─▒n─▒z. Konya'da bir medresede hoca iken orduya kat─▒lan ve 1. D├╝nya Sava┼č─▒ boyunca ├çanakkale, Irak, ─░ran cephelerinde bulunan Abdullah Fevzi Efendi, cephe hat─▒ralar─▒n─▒ anlatt─▒─č─▒ kadar, dini ve sosyal meselelere dair g├Âr├╝┼č ve yorumlar─▒n─▒ da bir vaaz-nasihat ├╝slubunda hat─▒ratta aktarm─▒┼č.

400 sayfal─▒k kitapta ilk 130 sayfa hat─▒rat sahibi Abdullah Fevzi Efendi'nin ve ├ževresinin tan─▒t─▒lmaya ├žal─▒┼č─▒ld─▒─č─▒ b├Âl├╝m. Konya'daki medrese ve bu medresenin etraf─▒nda geli┼čen olaylar, medrese ile alakal─▒ din alimleri, Abdullah Fevzi'nin aile ve hocalar─▒yla ilgili bilgiler verilmekte. Do─črusunu isterseniz bu 130 sayfay─▒ s─▒k─▒larak okudum. Zira bir hat─▒rat beklerken bu kadar uzun ve konudan uzakla┼čt─▒r─▒c─▒ bir giri┼č insan─▒ s─▒k─▒yor. Yay─▒na haz─▒rlayan─▒n giri┼č b├Âl├╝m├╝n├╝n tamam─▒nda, hat─▒rat─▒n i├žerisinde de anlat─▒m─▒ keserek ekledi─či kendi g├Âr├╝┼čleri, ─░ttihat ve Terakki F─▒rkas─▒ merkezli menfi tenkitleri ile birlikte son d├Ânem tarihin alabildi─čine ele┼čtirildi─či bir kitap haline getirmi┼č hat─▒rat─▒.

├çanakkale bahsi yakla┼č─▒k 140 sayfa tutuyor. Bu 140 sayfan─▒n ├╝├žte biri kadar─▒ da yay─▒na haz─▒rlayan─▒n aralarda kendi yorum ve g├Âr├╝┼člerini i├žeriyor. Geride kalan 130 sayfa 1. Alay'─▒n ├çanakkale'den Ba─čdat'a gidi┼č maceras─▒n─▒ anlat─▒yor.

Yaz─▒n─▒n ba┼č─▒nda da belirtti─čim gibi, kitab─▒n takdiminde son derece iddial─▒ bir ┼čekilde "├Ârt├╝l├╝ ger├žeklerin" ortaya konaca─č─▒ belirtilmi┼čti. Kitab─▒n bir hat─▒rat oldu─ču g├Âz ├Ân├╝nde bulunduruldu─čunda; subjektiflik, ├Ân yarg─▒l─▒ yakla┼č─▒m, duygu ve d├╝┼č├╝ncelerin ├Ân plana ├ž─▒kmas─▒ gibi durumlar─▒n s─▒kl─▒kla g├Âr├╝ld├╝─č├╝ bir yaz─▒m t├╝r├╝ olan hat─▒rata dayanarak b├Âyle bir h├╝k├╝m verilmesi ne derece do─čru diye sormadan edemiyor insan.

Subjektiflik bahsi a├ž─▒lm─▒┼čken hemen belirtelim ki bu konuda yay─▒na haz─▒rlayan ki┼či de bizimle hemfikir. Ancak o bu problemi kendi a├ž─▒s─▒ndan ├ž├Âzm├╝┼č. Yay─▒na haz─▒rlayan bu ├ž├Âz├╝m├╝ ┼č├Âyle bulmu┼č; "Hat─▒rat─▒n subjektif yan─▒ olabilir. Bilgilerdeki farkl─▒l─▒klar─▒, e─čer sahiplerine g├╝venimiz tam ise kabul etmek gerekir. ÔÇŽBu konularda bizi rahat k─▒lan ├žok iyi yeti┼čmi┼č, kalp temizli─či gibi ├Âzel bir e─čitim alm─▒┼č, alabildi─čine dindar, b├╝y├╝k bir alimin verdi─či bilgilere yalan kar─▒┼čt─▒rmayaca─č─▒ hususudur. ÔÇŽBizim yapt─▒─č─▒m─▒z; eski bilgilerimize ├žok ters d├╝┼čen hususlarda, yazar─▒m─▒zdan de─čil kar┼č─▒ taraftan ┼č├╝phe ettik." 

Kitab─▒ yay─▒na haz─▒rlayan ki┼či, Ali Osman Ko├žkuzu isimli bir ilahiyat profes├Âr├╝. Takdim yaz─▒s─▒ndan anl─▒yoruz ki; "hayat─▒n─▒ adeta Abdullah Fevzi Efendi'yi g├╝n ─▒┼č─▒─č─▒na ├ž─▒karmaya adayan" bu zat, kitab─▒ haz─▒rlarken okuyucuyu bilgilendirmek i├žin a├ž─▒klama ve notlarla hat─▒rat─▒ "m├╝kemmel" bir kaynak haline getirmeye ├žal─▒┼čm─▒┼č.

Kitab─▒ tan─▒tmaya ge├žmeden ├Ânce bu iddial─▒ yay─▒na haz─▒rlay─▒c─▒ya biraz de─činmek gerekir.

├ľncelikle dikkatimi ├žeken bir noktay─▒ belirteyim. Kendini hat─▒rat sahibini tan─▒tmaya adam─▒┼č Ali Osman Ko├žkuzu (isim uzun oldu─čundan "A.O.K" diye k─▒saltaca─č─▒z) hat─▒rat sahibinin isminde bile bir karara varamam─▒┼č. Kitab─▒n arka kapa─č─▒ ve ba┼čtaki takdim yaz─▒s─▒nda Abdullah Feyzi denirken; giri┼č b├Âl├╝m├╝nde Abdullah Fevzi denmi┼č. "Fevzi mi Feyzi mi?" Belki bir harfin ne ├Ânemi var denebilir; ancak iddial─▒ olununca bu n├╝ans bence ├Ânem ta┼č─▒r.

Yay─▒na haz─▒rlayan A.O.K'nun, okuyucu anlas─▒n diye hat─▒rata ekledi─či bilgilendirici a├ž─▒klama ve notlar─▒na gelince durum daha da vahamet kazan─▒yor.

Kitaba yap─▒lan ilk 130 sayfal─▒k giri┼čte hat─▒rat sahibi tan─▒t─▒l─▒rken o kadar alakas─▒z, birbirinden kopuk, lokal bir ├ževrede, bir medrese ve cemaat i├žerisinde ge├žen olaylar─▒, ┼čah─▒slar─▒ anlatarak konudan uzakla┼čt─▒r─▒lm─▒┼č ki; kitab─▒ harp hat─▒rat─▒ niyetiyle al─▒p okumaya ├žal─▒┼čanlara s─▒k─▒nt─▒ vermi┼č. Ke┼čke A.O.K, bu yorumlar─▒n─▒, d├╝┼č├╝ncelerini, Konya'daki medresenin tarih├žesini, hoca ve alimleri m├╝stakil ba┼čka bir kitapta doyas─▒ya yazsaym─▒┼č da hat─▒rat─▒ bu anlat─▒mlara bo─čmasaym─▒┼č diye d├╝┼č├╝n├╝yorum.

A.O.K, hat─▒rat─▒ haz─▒rlarken yapmas─▒ gereken en temel ┼čeyi yapmam─▒┼č. B├Âyle bir hat─▒rat─▒ haz─▒rlayacak ki┼činin ilk ├Ânce hat─▒rat─▒n ge├žti─či ├çanakkale, Irak cephelerine dair yeterli malumat edinmesi gerekirken b├Âyle bir zahmete gerek duymam─▒┼č.

Abdullah Fevzi (veya Feyzi) 1. D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n ba┼č─▒ndan sonuna kadar 1. Alay'da bulunmu┼č. Hat─▒rat 1. Alay etraf─▒nda ge├žiyor. Ancak A.O.K bu alay─▒n hangi t├╝mene ba─čl─▒ oldu─čunu tespit edememi┼č bir t├╝rl├╝! Diyor ki; "E─čer eser yay─▒nlan─▒ncaya kadar bu alay─▒n kimli─čini ├Â─črenebilirsek elde etti─čimiz bilgileri burada okuyucuya sunaca─č─▒z".

Hakk─▒n yemeyelim yay─▒na haz─▒rlayan─▒n! ├ť├ž kitaba bakm─▒┼č! Bunlardan biri acizane haz─▒rlam─▒┼č oldu─čum Yeditepe Yay─▒nevi'nden ├ž─▒kan ─░ngiliz gazeteci Ashmead BartlettÔÇÖin raporlar─▒ndan olu┼čan ve ba┼č taraf─▒nda ├çanakkale Sava┼člar─▒ÔÇÖn─▒ anlatt─▒─č─▒m 20 sayfal─▒k giri┼čin de bulundu─ču "├çanakkale Ger├že─či" isimli kitap. A.O.K, hat─▒rata yazd─▒─č─▒ giri┼č b├Âl├╝m├╝nde bu kitaptan epey al─▒nt─▒ yapm─▒┼č; bu arada beni tebess├╝m ettiren baz─▒ hatalar da yapm─▒┼č. Mesela bu al─▒nt─▒lardan birinde; "─░ngiliz gazeteci bu durumu devletine ┼č├Âyle rapor etmektedir" dedikten sonra benim kitaba ilave etti─čim giri┼č b├Âl├╝m├╝ndeki bir pasaj─▒, ─░ngiliz gazetecinin raporu diye vermektedir.

A.O.K, hat─▒rat─▒ yer yer keserek kendi d├╝┼č├╝nce ve yorumlar─▒n─▒ da ilave etmi┼č. Baz─▒ bilgiler vermi┼č; mesela kumanda de─či┼čikli─či yaparak Vehip Pa┼čaÔÇÖn─▒n yerine Weber Pa┼čaÔÇÖy─▒ getirmi┼č. 57. Alay─▒ h├╝cumda tamamen ┼čehit etmi┼č. Tarih konusu ise tam bir felaket; Rumi tarihi Miladiye ├ževiremedi─či i├žin (belli ki 13 g├╝nl├╝k fark─▒ bilmiyor) bilhassa ├çanakkale muharebeleri bahsinde hatalar yapm─▒┼č.

Hat─▒ratta ge├žen baz─▒ ifadeleri kendince notland─▒rm─▒┼č, kendi duyumlar─▒yla bu ifadeleri delillendirmeye ├žal─▒┼čm─▒┼č. Mesela hat─▒ratta s├╝rekli h├╝cumlarla askerin erimesi bahsi anlat─▒l─▒rken hat─▒rat sahibinin: "asker aras─▒nda kumanda heyetinin sat─▒ld─▒─č─▒ fikri do─čmu┼č" ifadesi ├╝zerine, A.O.K hemen bunu ┼č├Âyle delillendirmi┼č: "1950ÔÇÖli y─▒llarda ├çanakkale ve FilistinÔÇÖde sava┼čm─▒┼č erlerden KonyaÔÇÖda ya┼čayanlardan ┼čunu duymu┼čtuk; "Neden h├╝cuma kalkt─▒─č─▒m─▒z─▒ bilmezdik. Hatta bize g├Âre bu emirler yanl─▒┼čt─▒. Me─čer ─░ngilizÔÇÖden EnverÔÇÖe her g├╝n tenekeler dolusu alt─▒n gelirmi┼č. O da bizi k─▒rd─▒r─▒rm─▒┼č!". (s.101, s.131, s.212). G├╝ler misin a─člar m─▒s─▒n kabilinden bir durum. Asl─▒nda bu hezeyana s├Âylenecek bir ┼čey yok. Ancak ┼čunu s├Âylemekle yetinelim: Velev ki; sava┼čta bulunmu┼č o garip ihtiyar gazi, bir ┼čekilde bu safsataya inanm─▒┼č ve anlat─▒yor; ├╝niversitede profes├Âr olmu┼č bir zat bunu bir delil olarak nas─▒l kitaba alabiliyor. Hem de ├╝├ž yerde birden!

Hepsi bir tarafa A.O.KÔÇÖn─▒n yapt─▒─č─▒ en major hata hat─▒rat─▒ kelimesi kelimesine ├ževirmeyip baz─▒ ┼čahsi tasarruflarda bulundu─čunu belirtmesi. Bunun en ├žarp─▒c─▒ ve kabullenmesi benim i├žin en zor olan─▒ ┼čehitlerle ilgili yazd─▒klar─▒.

Kitab─▒n 214. sayfas─▒nda Abdullah Fevzi; "├Âlenlerin ├žo─ču vurulduklar─▒ yerde d├╝┼č├╝p kald─▒" diyor. Tam burada yay─▒na haz─▒rlayan, A.O.K rumuzuyla parantez a├ž─▒p bir not d├╝┼č├╝yor; "Abdullah Fevzi Efendi, ├Âlenler tabiri kullanmaktad─▒r. Yanl─▒┼čl─▒kla ┼čehit kelimesi ile terc├╝me etmi┼čsek o bize aittir".

Abdullah Fevzi ileriki sayfalarda "┼čehit dostlar cennete istedikleri bah├želere, ba─člara u├žtular" demektedir. ├ľlen askerlere ┼čehit diyen ve onlar─▒n cennete gitti─čini s├Âyleyen hat─▒rat sahibi ile yay─▒na haz─▒rlayan burada ├želi┼čkiye d├╝┼čt├╝─č├╝ g├Âr├╝nmektedir. Bu ve benzeri sayfalarda rastlad─▒─č─▒m─▒z "┼čehit" kelimesini ifade etti─či manada m─▒ anlamam─▒z l├óz─▒m; yoksa ├Âl├╝ler diye mi anlamam─▒z gerekir?

As─▒l konumuz olan hat─▒rata gelirsek; hat─▒rat sahibi Abdullah Fevzi Efendi, 1883 Konya Bozk─▒r Hocak├Ây do─čumlu. KonyaÔÇÖda bir medresede hoca iken seferberli─čin ilan─▒ ile g├Ân├╝ll├╝ olarak orduya kat─▒l─▒yor. Medrese hocas─▒ olmas─▒ hasebiyle askerlikten muaf tutulmas─▒na ra─čmen g├Ân├╝ll├╝ olarak askere gitmi┼č. Hat─▒ratta bu g├Ân├╝ll├╝ askerli─čin bir merak saik─▒yla oldu─čunu anl─▒yoruz: "─░slamÔÇÖa ├žok├ža d├╝┼čmanl─▒k eden ─░ttihat ve Terakki PartisiÔÇÖnin asker kanad─▒n─▒ ve Osmanl─▒ ordusunu, M├╝sl├╝man askerleri ve kumandanlar─▒n─▒ yak─▒ndan tan─▒mak i├žin" askere gitti─čini ifade ediyor. (s.91)

KonyaÔÇÖda ba┼člayan askerlik hayat─▒ ─░stanbulÔÇÖda 1. AlayÔÇÖda devam ediyor. Bu alay─▒n ba─čl─▒ bulundu─ču 2. T├╝men'in May─▒s 1915ÔÇÖte ├çanakkale Sava┼člar─▒na kat─▒lmak ├╝zere Gelibolu Yar─▒madas─▒ÔÇÖna gelmesiyle sava┼č g├╝nleri ba┼čl─▒yor. ─░stanbulÔÇÖdan 13 May─▒s'ta hareket eden alay 15 May─▒sÔÇÖta Akba┼č iskelesine iniyor.

1. Alay ├Ânce Ar─▒burnuÔÇÖnda yap─▒lan 19 May─▒s taarruzuna kat─▒l─▒yor ve ├žok zayiat veriyor. Haziran ay─▒n─▒n ba┼č─▒na kadar Akba┼č liman─▒na yak─▒n bir k├Âyde (Bigal─▒ veya Yalova k├Ây├╝) ikmal i├žin ordug├óh kuruyor.

3. Kirte Sava┼č─▒ ba┼člay─▒nca 1. Alay So─čanl─▒dere ├╝st├╝nde bir vadiye (muhtemelen Kiremitdere) geliyor. 5-6 Haziran tarihlerinde Kirte k├Ây├╝ kuzeybat─▒s─▒nda ihtiyat siperlerine yerle┼čiliyor. Sonra tekrar Kiremitdere ordug├óh─▒na d├Ân├╝l├╝yor.

21 HaziranÔÇÖdaki Kerevizdere muharebeleri esnas─▒nda 1. Alay, Kerevizdere cephe hatt─▒n─▒n sol taraf─▒nda denize kadar olan hatt─▒ tutuyor. Bu muharebelere Abdullah Fevzi kat─▒lmam─▒┼č. Cephe gerisinde b─▒rak─▒lan a─č─▒rl─▒klar─▒n ba┼č─▒nda muhaf─▒z olarak b─▒rak─▒lm─▒┼č. Hat─▒ratta Kerevizdere muharebelerini kat─▒lan askerlerin a─čz─▒ndan anlat─▒yor.

1. Alay 23 HaziranÔÇÖda cephe hatt─▒n─▒ devrederek KiremitdereÔÇÖye d├Ân├╝yor. 25 HaziranÔÇÖda da Anadolu yakas─▒nda Be┼čige KoyuÔÇÖnda sahil muhafazas─▒na memur ediliyor.

25 HaziranÔÇÖdan Ekim ay─▒na kadar burada kalan alay, Ekim ay─▒nda Uzunk├Âpr├╝ÔÇÖye hareket ediyor ve Aral─▒k ay─▒na kadar burada ordug├óhta kal─▒yor.

4 Aral─▒k 1915ÔÇÖte Irak cephesine gitmek ├╝zere uzun bir yolculuk ba┼čl─▒yor. K├óh trenle, k├óh yaya devam eden bu yolculuk; ─░stanbul-Konya-Pozant─▒-Tarsus-Osmaniye-Hasanbeyli-Islahiye-Halep-Res├╝layn-Nusaybin-Musul yoluyla 28 ┼×ubat 1916ÔÇÖda Ba─čdatÔÇÖta sona eriyor.

Abdullah Fevzi Efendi, asker olarak bulundu─ču 1. Alay─▒n, 1. Taburuyla ├çanakkale'den Ba─čdat'a kadar g├Âr├╝p i┼čittiklerini, ya┼čad─▒klar─▒n─▒, yer yer yal─▒n bir ┼čekilde, umumiyetle kendi duygu ve d├╝┼č├╝nceleri ├Ân plana ge├žecek ┼čekilde yorumlay─▒p, de─čerlendirdi─či bu hat─▒ratta, takdim yaz─▒s─▒nda belirtilen "farkl─▒ bilgileri" veriyor "├Ârt├╝l├╝ ger├žekleri" ortaya ├ž─▒kar─▒yor!

Pek ├žo─čuna kat─▒lamayaca─č─▒m─▒z bu farkl─▒ bilgilerin ve ├Ârt├╝l├╝ ger├žeklerin bir k─▒sm─▒ ordu hakk─▒nda. Ba┼čta subaylar olmak ├╝zere askerler olduk├ža sert hatta galiz bir ┼čekilde ele┼čtiriliyor.

Abdullah Fevzi orduyu, subaylar─▒ ve askerleri daha yak─▒ndan tan─▒mak i├žin askere gitmi┼čti. ─░┼čte onun g├Âz├╝nden subaylar:

ÔÇö Kumandanlar namaz k─▒lmaz. Buna dair bir├žoklar─▒ndan duydu─čumuz gerek├že ┼ču idi; namaz zaten beden e─čitimi ve spor yoluyla insan sa─čl─▒─č─▒ ve temizli─či i├žin me┼čru k─▒l─▒nm─▒┼čt─▒r. Bizim i┼čimiz g├╝c├╝m├╝z beden e─čitimi ve spordur. (s.162)

ÔÇö Askere d├╝┼čmana sald─▒rmas─▒ i├žin dini telkinde bulunur, ancak kendi uygulamaz. (s.163)

ÔÇö Dini telkinle askeri taarruza kald─▒r─▒p kendi K├óbe'ye hi├ž d├Ânmez. Tamamen m├╝naf─▒klara ve dine inanmayanlara ait olan bu yol ve bu ahlak ne kadar i─čren├žtir. (s.164)

ÔÇö Subaylar a├žl─▒k ├žekmez, erler a├ž kalsa da umursamazlar. (s.165)

ÔÇö Devaml─▒ i├žki kullan─▒yor, s├╝rekli kumar oynuyorlar. (s.167)

ÔÇö Kumandanlar dinsiz, kaba ve azg─▒n adamlar. (s.217)

ÔÇö Kumandanlar a├ž─▒ktan s├Âylenen "hamd", "┼č├╝k├╝r" gibi s├Âzleri, "in┼čallah" gibi ifadeleri sevmezlerdi. S├Âyleyene de k─▒zarlard─▒. (s.256)

Erler i├žin d├╝┼č├╝nceleri de ┼č├Âyle:

ÔÇö Erlerin komutanlar─▒na sevgisi ve sayg─▒s─▒ yok. Bundan dolay─▒ muharebelerde itaat g├Âstermeden kendi ba┼č─▒na hareket ediyor ve b├Âylece ├╝stlerinden bir t├╝r ├Â├ž al─▒yordu. (s.145)

ÔÇö Erlere ahirete hi├žbir faydas─▒ olmayan vatan hissi ve mefkuresi, gaza ve cihad i├žin as─▒l sebep ve hedef g├Âsterilmi┼č. (s.145)

ÔÇö Asker girdi─či her yeri talan etmi┼č. (s.150)

ÔÇö En k├Ât├╝ konu┼čmalar─▒, kar┼č─▒l─▒kl─▒ sohbetlerinde ─░slamÔÇÖa k├╝fretmeleriydi. Biri di─čerine k─▒z─▒nca ilk i┼či onun dinine k├╝fretmekti. (s.159)

ÔÇö Hazarda olsun seferde olsun asker namaz─▒ tamamen bo┼člad─▒ adeta unuttu. Askerin bir b├Âl├╝m├╝ namaz─▒ k├Ât├╝leyerek inkar ederek b─▒rakt─▒, bir b├Âl├╝m├╝ de ara s─▒ra k─▒ld─▒. (s.160)

ÔÇö ─░ran cephesinde iken asker ve subay muta nikah─▒ yapt─▒. (s.179)

ÔÇö Askerler aras─▒nda kumar artt─▒. Kumar i├žin para bulamayan arkada┼člar─▒n─▒n ve milletin paras─▒n─▒, e┼čyas─▒n─▒ ├žalmakta idi. (s.180)

Bunlar subay ve erler hakk─▒nda hat─▒ratta s─▒k├ža ge├žen d├╝┼č├╝nceler. Birde ya┼čanan hadiselerin yorumu var ki bu daha vahim.

Bunlardan biri ┼ču; Abdullah Fevzi sava┼č─▒ anlat─▒rken tayyarelerin att─▒klar─▒ bombalar─▒, havan ve ob├╝slerin dik mahrekli ba┼člar─▒na mermi indirmesini; ge├žmi┼č ├╝mmetlerin, azg─▒n ve itaatsiz toplumlar─▒n Allah taraf─▒ndan g├Âky├╝z├╝nden indirilen bir azapla, bir r├╝zgar ve f─▒rt─▒na afetiyle yok edilmeleriyle k─▒yasl─▒yor ve ┼č├Âyle diyor: "G├╝n├╝m├╝z ├╝mmeti de aynen onlar gibi yine g├Âkten gelen bir afet, bir bela ile yok ediliyor. ÔÇŽ ┼×u ├╝mmetin ┼čekaveti artt─▒. Allah kendi kat─▒ndan g├Ânderdi─či bir ceza ile onlar─▒ cezaland─▒r─▒yor!". (s.232)

Bir ba┼čka b├Âl├╝mde de: "┼×├╝phesiz ├╝mmetin ├╝zerine ├ž├Âken seferberlik belas─▒ ve bu ┼čerir k├ófirlerin vatan topra─č─▒nda ├╝zerimize tasallutu, ├╝mmetin i┼čledi─či g├╝nahlar neticesi ba┼ča gelen ┼čeylerdir" (s.175).

Hat─▒ratta al─▒┼č─▒k olmad─▒─č─▒m─▒z t├╝rden "farkl─▒ bilgiler" ve "├Ârt├╝l├╝ ger├žeklerden" bir k─▒sm─▒n─▒ yukar─▒da belirttikten sonra gelelim bunlar─▒n de─čerlendirmesine.

├ľncelikle kitapta yeterince tan─▒t─▒lmayan Abdullah Fevzi Efendi kimdir? Yay─▒na haz─▒rlayan onun hakk─▒nda baz─▒ bilgiler veriyor. Mesela bir d├Ânem ka├žak ya┼čad─▒─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yor ancak bunun sebebini a├ž─▒k├ža ortaya koymuyor, mu─člak, ├╝st├╝ kapal─▒ ge├ži┼čtiriyor.

Abdullah Fevzi KonyaÔÇÖda bir medresede hoca iken harbe kat─▒l─▒yor. Harpten sonra Bozk─▒rÔÇÖdaki k├Ây├╝ne d├Ân├╝yor. 1919 y─▒l─▒ Eyl├╝l-Ekim aylar─▒nda Milli M├╝cadele haz─▒rl─▒─č─▒ i├žindeki Kuva-y─▒ MilliyeÔÇÖye kar┼č─▒ Bozk─▒r isyan─▒ ├ž─▒k─▒nca Abdullah Fevzi bu isyanc─▒larla birlikte hareket ediyor. Bozk─▒r isyan─▒n─▒n tertipleyicilerinden say─▒lan Me┼črutiyet d├Âneminde Konya mebuslu─ču yapm─▒┼č olan Zeynelabidin Efendi onun akrabas─▒. Zeynelabidin Efendi ─░ttihat ve Terakki d├╝┼čman─▒ bir zat ve 1. D├╝nya Sava┼č─▒ sonunda ─░ttihat├ž─▒lar yurtd─▒┼č─▒na ka├ž─▒nca yeninde tesis edilen H├╝rriyet ve ─░tilaf PartisiÔÇÖnin kurucular─▒ndan.

O d├Ânemde H├╝rriyet ve ─░tilaf├ž─▒lar AnadoluÔÇÖda geli┼čen Milli M├╝cadeleyi organize eden Kuva-y─▒ Milliyecileri ─░ttihat├ž─▒ olduklar─▒ gerek├žesiyle d├╝┼čman olarak g├Âr├╝yor ve cephe al─▒yorlard─▒. Konya b├Âlgesinde Kuvac─▒lar─▒n faaliyetlerini engellemek i├žin ├ž─▒kar─▒lan Bozk─▒r isyan─▒, Zeynelabidin ve Abdullah FevziÔÇÖnin k├Ây├╝ olan Hocak├ÂyÔÇÖden ba┼čl─▒yor. Tenkil edilen isyanc─▒lar ka├ž─▒yor. 150ÔÇÖlikler listesine al─▒nan Zeynelabidin Efendi ├╝lke d─▒┼č─▒na ├ž─▒k─▒yor ve 1939ÔÇÖda MedineÔÇÖde vefat ediyor.

Muhtemelen akrabas─▒ olan ZeynelabidinÔÇÖin tesirinde kalarak Bozk─▒r isyan─▒na kat─▒lan Abdullah Fevzi Efendi, isyan sonras─▒ arand─▒─č─▒ i├žin ka├ž─▒p saklan─▒yor ve 1938ÔÇÖde 150ÔÇÖliklere getirilen afla ka├žakl─▒─č─▒ sona eriyor.

Yakla┼č─▒k 20 y─▒ll─▒k bir ka├žak hayat─▒ ya┼čayan Abdullah Fevzi Efendi muhtemelen hat─▒rat─▒n─▒ bu s─▒rada yaz─▒yor (Yay─▒na haz─▒rlayan da hat─▒rat─▒n ne zaman yaz─▒ld─▒─č─▒n─▒ bilmiyor). Ka├žak bir insan─▒n psikolojisi ve duygusall─▒─č─▒ alt─▒nda, ─░ttihat├ž─▒lara olan d├╝┼čmanl─▒─č─▒n─▒n, b├╝y├╝k ├žo─čunlu─čunun ─░ttihat├ž─▒ oldu─čuna inand─▒─č─▒ subaylara olan ├Ân yarg─▒s─▒n─▒n, dini taassup sahibi bir insan olarak s─▒k s─▒k Asr-─▒ Saadetteki sahabe ordusuyla k─▒yaslad─▒─č─▒ erlerde g├Âremedi─či dindarl─▒─č─▒n etkisinde kalarak, ├žok ac─▒mas─▒z, ho┼čg├Âr├╝s├╝z, m├╝samahas─▒z bir ┼čekilde hat─▒rat─▒n─▒ kaleme alm─▒┼č olmal─▒.

Subay ve erler hakk─▒nda s├Âylediklerinde k─▒smen do─čruluk pay─▒ olabilir. Ordu i├žindeki herkes namaz k─▒lmayabilir, i├žki t├╝ketimi ve kumar da olabilir, di─čer b├╝t├╝n olumsuzluklar da mevcut olabilir. Bunlar askeri g├╝nahk├ór yapar ancak dinden ├ž─▒karmaz. Allah diyerek h├╝cuma kalkan ve vurulup ├Âlen asker Allah├╝ alem bana g├Âre ┼čehittir. Sonu├žta bir toplum neyse ordusu da odur.

Bir di─čer husus da ┼čudur ki; Abdullah Fevzi sava┼č─▒n ba┼č─▒ndan sonuna kadar 1. Alay'da bulunmu┼čtur. Bu ┼ču demektir: 700-800 bin ki┼čilik Osmanl─▒ ordusu i├žinde 3-5 bin ki┼čilik bir alay─▒ ve 50-60 kadar subay─▒ tan─▒ma ┼čans─▒ olan hat─▒rat sahibi bununla b├╝t├╝n ordu ├žap─▒nda bir genellemeye gitmi┼čtir.

Abdullah FevziÔÇÖnin asker ve subaylara kar┼č─▒ m├╝samahas─▒ hi├ž yoktur. Bir din adam─▒nda olmas─▒ gereken yumu┼čak ve ho┼čg├Âr├╝l├╝ tav─▒r onda g├Âr├╝lmez. 19 May─▒s taarruzundaki yenilgiyi anlat─▒rken; "Bu adi ve al├žak├ža planlanan yenilgi ve u─čranan bu talihsiz hezimet, sadece kumandanlar─▒n k├Ât├╝ y├Ânetimi eseri ve askerin ahlaks─▒zl─▒─č─▒n─▒n, g├╝naha batm─▒┼čl─▒─č─▒n─▒n, azg─▒nl─▒─č─▒n─▒n bir sonucu idi"(s.213); "Bu yenilgi ve k├╝├ž├╝k d├╝┼č├╝┼č AllahÔÇÖtand─▒r. ├ç├╝nk├╝ ne kumandanlar ve ne de ordu AllahÔÇÖ─▒n verece─či ba┼čar─▒ ve yard─▒m─▒ hak etmi┼člerdi"(s.227).

├çanakkaleÔÇÖde bilhassa Kerevizdere muharebelerinde askerin dini duygular─▒n─▒n daha ├žok artt─▒─č─▒n─▒ da itiraf ediyor. Bunu ifade ederken de ele┼čtiri ve i─čnelemekten geri durmuyor: "Askerler ├Ânceki sava┼čtaki niyet ve icraatlar─▒ndaki fenal─▒─č─▒ fark ettiler, tevbe ettiler, "Allah" der oldular. Evvelce mar┼člarla ve t├╝rk├╝lerle vakit ge├žirirlerdi. Hatta kumandanlar bile "Allah" dediler, a─č─▒rba┼čl─▒ M├╝sl├╝man gibi davrand─▒lar. Yaz─▒k ki "Basra harap olduktan sonra" ak─▒llar─▒ ancak ┼čimdi ba┼člar─▒na gelebildi""(s.267).

B├╝t├╝n bu izafi ve subjektif anlat─▒m ve ithamlar─▒n yan─▒nda hat─▒rattan s├╝zebilece─čimiz ve istifade edebilece─čimiz bilgiler yok de─čil.

Evvela 2. T├╝menÔÇÖin Mart 1915ÔÇÖten Mart 1916ÔÇÖya kadar bir y─▒ll─▒k hareketini, girdi─či sava┼člar─▒, Uzunk├Âpr├╝ÔÇÖden Ba─čdatÔÇÖa kadar ├╝├ž ayl─▒k yolculu─čunu takip edebiliyoruz.

Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ esnas─▒nda bir ordu birli─činin EdirneÔÇÖden Ba─čdatÔÇÖa uzanan yolculuk ser├╝venini hat─▒rat sahibinin anlat─▒m─▒yla ├Â─črenmek hat─▒rattan en fazla istifade edilen y├Ânlerden birisidir. O d├Ânemdeki yol g├╝zerg├óh─▒, yol ┼čartlar─▒, nakliyat imkanlar─▒/imkans─▒zl─▒klar─▒, asker firarlar─▒, Ermeni tehcirine tan─▒k olunmas─▒, e┼čk─▒ya bask─▒nlar─▒, ge├žilen yerle┼čim yerlerinin h├óli, bize Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ y─▒llar─▒nda Osmanl─▒ memleketinin i├žinde bulundu─ču durumu aksettirmesi a├ž─▒s─▒ndan hat─▒rat ├žok faydal─▒ bilgiler veriyor.

Bir di─čer faydal─▒ y├Ân├╝; bilhassa 19 May─▒s taarruzu olmak ├╝zere 3. Kirte ve 1. Kerevizdere muharebelerine dair olduk├ža ayr─▒nt─▒l─▒ bilgiler buluyoruz. Bu muharebelerde kendisi de dahil olmak ├╝zere askerlerin ve subaylar─▒n durumu, yaral─▒lar, ┼čehitler, siperler, sava┼čta kullan─▒lan silahlar (ilk defa g├Ârd├╝─č├╝, bizim askerin "karakedi" dedi─či bomba topu ve aynal─▒ t├╝fek) hakk─▒nda baz─▒ de─čerli bilgiler ve ayr─▒nt─▒lar veriyor.

Son s├Âz olarak ┼čunu belirtmek isterim ki; hat─▒rat, yay─▒na haz─▒rlayan taraf─▒ndan yorum yap─▒lmadan, oldu─ču gibi okuyucuya sunulsayd─▒, bir m├╝derris bile olsa bir "insan" elinden ├ž─▒km─▒┼č oldu─ču g├Âz ├Ân├╝nde bulundurularak s├Âzde ├Ârt├╝l├╝ ger├žekleri ortaya ├ž─▒karaca─č─▒, kal─▒pla┼čm─▒┼č d├╝┼č├╝ncelerimizi sorgulamam─▒z─▒ sa─člayaca─č─▒ gibi iddial─▒ s├Âzlerle takdim edilmeseydi daha do─čru bir ├╝slup tak─▒n─▒lm─▒┼č olurdu.

Her ┼čeye ra─čmen yukar─▒da belirtti─čim gibi, harbe dair anlat─▒mlarda ve 1. AlayÔÇÖ─▒n bir senelik serencam─▒n─▒ takip etme noktas─▒nda hat─▒rattan istifade ettim. Ettim ama; t─▒pk─▒ bir gram ┼čeker i├žin bir tutam ke├ži boynuzu kemirmek misali.

Muzaffer Albayrak

 


  22918 defa G├Âr├╝nt├╝lendi.

**********************

T├╝m yaz─▒, yorum ve i├žerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yay─▒mlanm─▒┼č olmalar─▒, bu g├Âr├╝┼čleri Tuncay Y─▒lmazer'in benimsedi─či anlam─▒na gelmez. Yorum b├Âl├╝m├╝ ├Âzg├╝r bir tart─▒┼čma ortam─▒ yaratmak i├žin vard─▒r. Ancak sald─▒rgan ve d├╝zeysiz yorumlar yay─▒nlanmayacakt─▒r. E─čer bu siteye ilk kez yorum yaz─▒yorsan─▒z, yorum kurallar─▒na g├Âzatman─▒z─▒ istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

1184_serdar halis ataksor 16-07-2010, 07:37:15
Tabi muzaffer beyin yapt─▒─č─▒ ele┼čtiriler ├žok yerinde, bu haliyle tam bir tarih tahrifat─▒ ├╝stelik bu bir profes├Âr eliyle yap─▒l─▒yor. Kitap hen├╝z elime ge├žmedi temin edince, okuyup bende yorumlayaca─č─▒m.

sayg─▒ ve sevgiler

S.Serdar Halis Ataksor
 
1185_daha 19-07-2010, 11:42:23
┼ču yaz─▒ dahi g├Âsteriyor ki e─čer bu t├╝r kitaplara ele┼čtiri yaz─▒lmaz ise kimsenin ders alaca─č─▒ yok. umar─▒z iz ┼ču emek mahsul├╝ de─čerlendirmeden bir ders al─▒r ve muzaffer beye te┼čekk├╝r eder.
 
1188_┼×ahin ALDO├ÉAN 20-07-2010, 15:27:54
2. Piyade t├╝meni, 1.Alay'da askerlik yapan Abdullah Efendi e─čer 19 May─▒s taarruzunda g├Ârev alm─▒┼čsa, 18 May─▒s gecesinden itibaren alay─▒n imam ve haf─▒zlar─▒n─▒n siperlerde Kuran- ─▒ Kerim'den ayetler okuduklar─▒n─▒, hatta ilahi bir havaya giren mehmet├žiklerin,siperlerde zor zaptedildi─čini, t├╝men bandosunun " ..annem beni yeti┼čtirdi, bu vatana yollad─▒........" ├žald─▒─č─▒n─▒ nas─▒l da unutmu┼č g├Âr├╝n├╝yor. Hat─▒rat─▒ derleyen ilahiyat├ž─▒ hoca, en az benim kadar bu savunma sava┼č─▒n─▒n (├çanakkale Sava┼č─▒) VATAN,NAMUS ve ─░MAN duygular─▒na sahip olmadan kazan─▒lam─▒yaca─č─▒n─▒ biliyordur. Muzaffer Beyi bu s├╝ratli ve ahde vefal─▒ refleksinden dolay─▒ candan kutlar─▒m.

┼×ahin Aldo─čan
 
1191_salim a─čka┼č 03-08-2010, 15:09:30
Siperlerde gez g├Âz arpac─▒k yaparken namaz k─▒lan askerlerimizi cephede s─▒radan bir ├že┼čme a├ž─▒l─▒┼č─▒nda bile alay imamlar─▒n─▒n haz─▒r bulunu┼ču b├╝y├╝k ├Ânderimizin BOMBA SIRTI VAKASI anlat─▒m─▒n─▒ g├Ârmemezlikten gelmek do─črusu hayret uyand─▒r─▒c─▒ .

bu konularda y├╝zlerce kitap belge belgesel an─▒ hat─▒ra okudum b├Âyle bir┼čeyle ilkdefa kar┼č─▒la┼č─▒yorum ger├ži kitab─▒ da─ča okumad─▒m ama Muzaffer beyin sayesinde okumu┼č kadar mal├╝mat─▒m oldu kitapta in┼čallah bu hat─▒rat─▒n orjinalleride mevcuttur yoksa bu ilahiyat hocas─▒n─▒ son g├╝nlerin moda
s─▒na uymakla hitam adece─čim.
sevgilerle..
 
1221_ahmet dursun 23-09-2010, 15:19:48
M. Albayrak beyin bir ilahiyat pr. taraf─▒ndan yay─▒na haz─▒rlanm─▒┼č ve iz yay─▒nc─▒l─▒k taraf─▒ndan yay─▒mlanan ├žanakkale ├žephesinde bir m├╝derris ...isimli kitab─▒n ele┼čtirisini okudum. Ele┼čtiri bende "duygusal etkiler ├Ân plana ├ž─▒kar─▒larak yap─▒lm─▒┼č izlemini verdi. (Kendiside kitab─▒ yay─▒na haz─▒rlayan ile hat─▒rat sahibini duygusall─▒kla su├žlamaktad─▒r) Bu duygusall─▒─č─▒nda hat─▒rat─▒n sahibinin hat─▒rat─▒nda ittihat ve terakkiyi negatif de─čerlendirmesi oldu─čunu d├╝┼č├╝nmekteyim. Ben kitab─▒ okumad─▒m ama bu yap─▒lan de─čerlendirmenini ├žokta insafl─▒ olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyleyebilirim. ├ľrne─čin Fevzi mi? Feyzimi? tenkidinde bile bu a├ž─▒kca g├Âr├╝lmektedir. Hangi kitap varki eskilerin tabiriyle m├╝rettip hatas─▒ndan azade olsun. Sayg─▒lar─▒mla
Ahmet Duran
 

KATEGOR─░DEK─░ D─░─×ER BA┼×LIKLAR

13/04/2019 - 13:38 Who are your heroes of Gallipoli? An exclusive interview with John Gillam, The author of "Turkish Charlie Ryan" (with Yvonne Fletcher ) ( Tuncay Y─▒lmazer )

09/04/2019 - 13:38 Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ve D├╝nya Sava┼č─▒ - Said Halim Pa┼ča (Fatih Y├╝cel)

23/03/2019 - 13:18 I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ├ťsk├╝dar Mekteb-i Sultan├«si (Nuri G├╝├žtekin)

17/03/2019 - 14:19 18 MART ├ľZEL - 18 Mart Bo─čaz Harbinde M├╝ttefik Filonun Sald─▒r─▒ Plan─▒ ile T├╝rk Savunma D├╝zeni ├ťzerine De─čerlendirmeler (M. Onur Yurdal)

13/03/2019 - 05:59 Orgeneral Cevat ├çobanl─▒ Pa┼čan─▒n Vefat─▒ Ve Cenaze Merasimi (Ahmet Yurttakal)

03/03/2019 - 05:37 Cephe Hatt─▒ Raporlar─▒na G├Âre Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ┼×ehit T├╝rk Subaylar─▒ (Nuri G├╝├žtekin)

17/12/2018 - 13:03 Sar─▒kam─▒┼č Harek├ót─▒na Taktik Yakla┼č─▒mlar (Dr. B├╝lend ├ľzen)

09/12/2018 - 10:02 Elveda Zeytinda─č─▒ ÔÇô 100.Y─▒l D├Ân├╝m├╝ÔÇÖnde Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒n─▒ Yeniden De─čerlendirmek (Tuncay Y─▒lmazer)

05/11/2018 - 12:37 Kararg├óh Umumi Foto─čraf├ž─▒s─▒ Burhan Felek ve ├çanakkale (Mustafa Onur Yurdal)

17/10/2018 - 06:09 Troya M├╝zesinde Bir ├çanakkale ┼×ehidiÔÇÖnin Mezar Ta┼č─▒ (Ahmet Yurttakal)

15/09/2018 - 20:54 Mustafa Kemal Atat├╝rk ve Enver Pa┼ča (─░smail Pehlivan)

30/08/2018 - 10:16 ├çanakkale Sava┼č─▒ Sonras─▒nda Mezarl─▒klar ─░le ─░lgili Ortaya ├ç─▒kan Sorunlar Ve Yap─▒lan Tart─▒┼čmalar (Burhan Say─▒l─▒r)

03/07/2018 - 04:23 Ar┼čiv Belgelerinde L├ópseki (1915 - 1922) (H├╝seyin Arabac─▒)

24/05/2018 - 04:02 Yar─▒madaÔÇÖdaki Ate┼čkes: 24 May─▒s 1915 - The Armistice on the Gallipoli Peninsula - 24 May 1915 (Yusuf Ali ├ľzkan)

20/05/2018 - 08:02 ├çanakkale Sava┼č─▒ Siperin Ard─▒ Vatan (G├╝rsel G├Ânc├╝ - ┼×ahin Aldo─čan)

16/05/2018 - 09:33 Payitahtta Nutuklar─▒m : Cemal Pa┼čaÔÇÖy─▒ Y├╝celtme Amac─▒yla Yaz─▒lm─▒┼č Bir Risale (Nevzat Artu├ž)

06/05/2018 - 20:14 Haf─▒z Hakk─▒ Pa┼ča Hayat─▒ Ve Eserleri (Mustafa Birol ├ťlker)

28/04/2018 - 06:41 Mahmut Sabri Bey Ve Sedd├╝lbahir Savunmas─▒n─▒n ─░lk ├ť├ž G├╝n├╝ (Burhan Say─▒l─▒r)

24/04/2018 - 07:03 25 Nisan 1915 Gelibolu Yar─▒madas─▒ ├ç─▒karmalar─▒ ├ťzerine Taktik Yakla┼č─▒mlar (B├╝lend ├ľzen)

18/04/2018 - 10:58 ├çanakkale Sava┼č─▒ Esnas─▒nda ├çekildi─či ─░ddia Edilen Bir Foto─čraf Hakk─▒nda (Erhan ├çif├ži)

13/04/2018 - 05:58 ÔÇťB├╝y├╝k StratejisizlikÔÇŁten Sahadaki Ger├žekliklere, Gazze,Bir├╝ssebi ve Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒ (B├╝lend ├ľzen)

07/04/2018 - 11:16 18 Mart G├╝n├╝ Dardanos ┼×ehidi Zabit Namzedi Halim Efendi (Ahmet Yurttakal)

04/04/2018 - 06:50 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda ─░stanbul a Yap─▒lan Hava Sald─▒r─▒lar─▒ (Emin Kurt - Mesut G├╝venba┼č)

31/03/2018 - 15:41 K─▒sa Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ Tarihi (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

29/03/2018 - 09:02 Bo─čazÔÇÖ─▒n Fedaileri "├çanakkale Bo─čaz─▒ Tahkimatlar─▒ ve ├çanakkale Bo─čaz MuharebeleriÔÇÖnde T├╝rk Top├žusu" adl─▒ kitaplar─▒n tan─▒t─▒m─▒ (Bayram Akg├╝n)

23/03/2018 - 13:22 Verdun Sava┼č─▒ (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

20/03/2018 - 17:57 LondraÔÇÖn─▒n Sava┼č Planlar─▒: 1906 Taba Krizi Ve ├çanakkale (Yusuf Ali ├ľzkan)

17/03/2018 - 04:39 18 Mart ├ľzel - ├çanakkale Bo─čaz─▒ Savunmas─▒nda Kullan─▒lan 240/35ÔÇÖlik Alman Krupp K─▒y─▒ Topunun Teknik ├ľzellikleri (Bayram Akg├╝n)

12/03/2018 - 11:23 Uydurmadan Ger├že─če- ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Bulutlar ─░├žerisinde Kayboldu─ču ─░ddia Edilen Norfolk Taburu (Tuncay Y─▒lmazer)

25/02/2018 - 13:09 Yi─čitler Harman─▒ Yozgad Mekteb-i Sultanisi -Yozgat Lisesi- (Osman Karaca)

19/02/2018 - 09:19 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 2 (Bayram Akg├╝n)

11/02/2018 - 12:02 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 1 (Bayram Akg├╝n)

05/02/2018 - 05:38 ─░ngilizlerin 1915 Y─▒l─▒ Strateji De─či┼čikli─či: ├çanakkale, ─░ngiliz Karar Vericiler ─░├žin Bir Se├ženek Haline Nas─▒l Geldi? (Yusuf Ali ├Âzkan)

30/01/2018 - 08:02 Medine M├╝dafaas─▒ ve Fahreddin Pa┼ča (S├╝leyman Beyo─člu)

20/01/2018 - 10:18 D├╝┼čman ├çanakkaleÔÇÖyi Ge├žecek Olursa (Do├ž.Dr. Mesut Uyar)

13/01/2018 - 11:19 Amiral CardenÔÇÖin ├çanakkale Bo─čaz─▒ Sald─▒r─▒ Plan─▒ ├ťzerine Bir De─čerlendirme ( Bayram Akg├╝n)

17/12/2017 - 12:41 Gelibolu Yar─▒madas─▒nda Kaybolan ┼×ehitlik ve An─▒tlar (Mustafa Onur Yurdal)

08/12/2017 - 19:02 Tarih dergilerinde Kud├╝s 100.Y─▒l Dosyalar─▒

04/12/2017 - 12:16 Topyekûn Harp Erich von Ludendorff, Erhan Çifci (ed.), Çev. Aynur Onur Çifci-Erhan Çifci (Zafer Efe)

22/11/2017 - 03:49 ├ť├ž Mermi ─░le Bir Defter - ├çanakkaleÔÇÖde Yedek Subay Bir M├╝hendisin Hikayesi (Mustafa Onur Yurdal)

07/11/2017 - 18:30 Pomaklar─▒n ├çanakkale A─č─▒d─▒ - Pesna (├ľmer Arslan)

30/10/2017 - 18:41 25 Nisan 1915, Ar─▒burnu Anzak ├ç─▒karmas─▒nda 57.AlayÔÇÖ─▒n Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna ─░ntikali ÔÇô Yeniden De─čerlendirme ( M. ┼×ahin Aldo─čan )

17/10/2017 - 11:31 Prof. Dr. Christopher Bell'in yeni eseri Churchill and the Dardanelles ├╝zerinden bir inceleme: Churchill ├çanakkale Sava┼člar─▒n─▒n tek sorumlusu mudur?

09/09/2017 - 05:40 Florence NightingaleÔÇÖin Eli AnadoluÔÇÖya da De─čmi┼čti-K─▒r─▒m Sava┼č─▒ndan Unutulan ─░lk Prefabrik Hastane: Erenk├Ây (Renkioi) (Mustafa Onur Yurdal)

22/08/2017 - 07:18 Ku┼čatma ve Esaretin Ad─▒ K├ŤTULAM├éRE Esir Bir ─░ngiliz Subay─▒n An─▒lar─▒ - Edward W.C. Sandes -(Muzaffer Albayrak)

09/08/2017 - 18:07 19. T├╝men Kurmay Ba┼čkan─▒ ─░zzettin ├çal─▒┼člarÔÇÖ─▒n ├çe┼čitli Konferans ve Yay─▒nlar─▒nda Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ Taarruzu (Melike Bayrak-Mustafa Onur Yurdal)

27/07/2017 - 13:33 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒ 2.B├Âl├╝m-2.Gazze Muharebesi(Tuncay Y─▒lmazer )

11/07/2017 - 10:07 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒-Gazze Muharebeleri(1.B├Âl├╝m)(Tuncay Y─▒lmazer)

22/05/2017 - 05:29 M├╝stahkem Mevkii nin Anafartalardaki Sesi-K├╝├ž├╝k Anafartalar Toplar─▒(Bayram Akg├╝n)

09/05/2017 - 08:12 K├╗tulam├óre Ku┼čatmas─▒ÔÇÖndan Esarete Y├╝zba┼č─▒ SandesÔÇÖin Hat─▒ralar─▒ - ├çev. Tuncay Y─▒lmazer

02/05/2017 - 11:45 ─░zmir-Bay─▒nd─▒r ─░l├žesinden ├çanakkale Harbine Kat─▒lanlar (Necat ├çetin)

28/04/2017 - 08:49 Kûtulamâre Zaferi 1916(Muzaffer Albayrak,Vahdettin Engin)

23/04/2017 - 21:24 T├╝rk OrdusuÔÇÖnda K├╝nye Uygulamas─▒na ─░li┼čkin ─░lk Giri┼čimler ve ─░lk K├╝nyelerle ─░lgili K─▒sa Bilgiler (The First Attempts On The Use Of Identity Tags In Turkish Army And Information About The Early Identity Tags) (Burhan SAYILIR)

13/04/2017 - 05:43 ├çanakkale Sava┼č─▒, Kara Savunmas─▒ ─░├žin M├╝stahkem Mevkii Top Deste─či (Bayram Akg├╝n)

07/04/2017 - 14:30 Çanakkale Muharebelerinde İdari ve Lojistik Faaliyetler (Ayhan Candan)

06/04/2017 - 19:17 Kabata┼č Erkek Lisesi 1.B├╝y├╝te├ž Tarih ├ľ─črenci Sempozyumu (8-9 Nisan 2017)

04/04/2017 - 21:12 Resmi Belgelere (N├╝fus ├ľl├╝m-Genelkurmay-Kay─▒ts─▒z ├ľl├╝m Defterleri) G├Âre ─░zmir - Beyda─č ┼×ehitleri (Necat ├çetin-A.Levent Ertekin)

31/03/2017 - 07:25 ├çanakkale nin ┼×ehit Kalemleri (─░smail Sabah)

27/03/2017 - 19:43 ├çanakkale M├╝stahkem MevkiiÔÇÖye Ba─čl─▒ Top Mermisi ├çe┼čitleri (Bayram Akg├╝n)

25/03/2017 - 20:58 GeliboluyuAnlamak ├ľzel- 100. Y─▒l─▒nda Gazze Muharebeleri Kahramanlar─▒n─▒ An─▒yoruz (Tuncay Y─▒lmazer)

17/03/2017 - 21:15 18 Mart ├ľzel Makalesi - Ya┼čayanlar─▒n A─čz─▒ndan 18 Mart Bo─čaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

16/03/2017 - 08:51 18 Foto─črafla ├çanakkale Bo─čaz Muharebesi 18 Mart 1915 - 18 March 1915 Dardanelles Assault with 18 photographs (Ahmet Yurttakal)

13/03/2017 - 05:47 Çanakkale Muharebelerinde Bir Hile: Sahte Toplar (Bayram Akgün)

07/03/2017 - 04:27 ├çanakkale ZaferiÔÇÖnden Mescid-i NebeviÔÇÖye Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n 1916 Filistin-Hicaz ziyareti(Tuncay Y─▒lmazer)

23/02/2017 - 07:48 Gelibolu Savunmas─▒ Bir Kararg├óh ├çal─▒┼čmas─▒ - General G.S. Patton (Haluk Oral)

09/02/2017 - 06:24 ─░kinci Kirte Muharebesi (6-8 May─▒s 1915 Taarruzlar─▒) (Y├╝cel ├ľzkorucu)

31/01/2017 - 12:29 T├╝rk Bo─čazlar─▒ Meselesi (Ayhan Candan)

24/01/2017 - 05:39 Kanl─▒ Bir Mendil Hikayesi (├ľmer Arslan)

19/01/2017 - 10:32 Irak Cephesinde G├Ân├╝ll├╝ Kahramanlar Osmanc─▒k Taburu (Muzaffer Albayrak)

23/12/2016 - 20:32 Atlas Tarih Dergisi Aral─▒k-Ocak Say─▒s─▒nda 1916 Sina Filistin Hicaz Cephesi (Tuncay Y─▒lmazer)

13/12/2016 - 07:23 Birle┼čik Harekat Tecr├╝besi Olarak Cihan Harbinde T├╝rk-Alman Askeri ─░ttifak─▒ (G├╝ltekin Y─▒ld─▒z)

02/12/2016 - 20:23 ├çanakkale Kara Muharebelerinde A─č─▒l Dere (┼×aban Murat Armutak)

15/11/2016 - 11:48 Çanakkale de Bir Melek Hanım (Muzaffer Albayrak)

01/11/2016 - 05:41 ├çanakkale Kara Muharebelerinde Asma Dere (┼×aban Murat Armutak)

24/10/2016 - 06:55 42. Alay / Gelibolu 1915 - Ahmet Diriker (O─čuz ├çetino─člu)

03/07/2016 - 14:42 ├çanakkaleÔÇÖden 100. Y─▒l─▒nda SommeÔÇÖa:Bir Sava┼č, ─░ki Muharebe (Mustafa Onur Yurdal)

11/06/2016 - 14:37 I.D├╝nya Sava┼č─▒ nda ┼×ii Ulemas─▒n─▒n Cihat Fetvalar─▒ ├çer├ževesinde Irak Cephesi (Ziya Abbas)

01/06/2016 - 06:23 Kut├╝lamare- Yarbay Mehmed Re┼čid Bey in G├╝nl├╝─č├╝ (─░. Bahtiyar ─░stekli)

23/05/2016 - 12:01 Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ├çanakkale Muharebelerinde Sa─čl─▒k Alan─▒ndaki Faaliyetleri (Ayhan Candan)

16/05/2016 - 07:38 Bir Osmanl─▒ Kurmay Subay─▒- Irakl─▒ K├╝rt Devlet Adam─▒, Mehmet Emin Zeki Bey in Ya┼čam ├ľyk├╝s├╝ (Tuncay Y─▒lmazer)

10/05/2016 - 13:00 Mezopotamya da Bir Sava┼č 1915-1916 Kut├╝lAmare ÔÇô Nikolas Gardner ( Tuncay Y─▒lmazer )

07/05/2016 - 07:31 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n ─░slam D├╝nyas─▒na Etkileri (Y├╝ksel Nizamo─člu)

30/04/2016 - 19:20 ├çanakkale Sava┼č─▒: Bir Siyasi M├╝cadele Alan─▒ (├ľzg├╝r ├ľzt├╝rk)

23/04/2016 - 19:13 25 Nisan 1915 Anzak ├ç─▒karmas─▒ ─░lk Saatleri ÔÇô Daha Erken M├╝dahale Edilebilir miydi? ( Ahmet Yurttakal )

17/04/2016 - 21:26 Maskirovka Harekat─▒ - K├╗tulAmare bir zafer midir? ( Tuncay Y─▒lmazer )

28/03/2016 - 11:20 Çanakkale Muharebelerinde Osmanlı Ordusunun Asker Kaybı (Ayhan Candan)

26/03/2016 - 09:55 E─čitimli Neslin Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ ile ─░mtihan─▒ ( Dr. Nuri G├╝├žtekin )

24/03/2016 - 10:00 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri G├╝├žtekin)

21/03/2016 - 06:35 ├çanakkale Seferberli─či: Sava┼č, E─čitim, Cephe Gerisi (Mustafa Sel├žuk)

17/03/2016 - 08:15 18 MART ├ľZEL - ├çanakkale Zaferi ve Cevat Pa┼ča (Ahmet Yurttakal)

22/02/2016 - 12:27 Gertrude Bell Irak Sınırını Çizen Kadın (Veysel Sekmen)

14/01/2016 - 08:43 ├çanakkale ┼×ehidi Feyzi ├çavu┼čÔÇÖun Zevcesi Zehra Han─▒m─▒n Padi┼čaha Mektubu (Osman Ko├ž)

23/12/2015 - 16:47 ├çanakkale Sava┼člar─▒nda Binba┼č─▒ Halis BeyÔÇÖe Ait Bir Ganimetin ├ľyk├╝s├╝ (Serdar Halis Ataksor)

10/12/2015 - 18:03 Mesudiye Z─▒rhl─▒s─▒n─▒n Dram─▒ (Cemalettin Y─▒ld─▒z)

06/12/2015 - 20:29 KutÔÇÖ├╝lamarenin T├╝rklere Tesliminden Sonra Irak ─░ngiliz Ordusunun Faaliyetlerine Dair Rapor (Haz. Serdar Halis Ataksor)

01/12/2015 - 10:11 10 A─čustos 1915 Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ H├╝cumu (Muzaffer Albayrak)

17/11/2015 - 21:09 Çanakkale Deniz Muharebelerinde Verilen Zayiatlar (Ahmet Yurttakal)

10/11/2015 - 05:19 Reis-i Cumhur Mustafa Kemal in Çanakkaleyi ziyaretleri (M. Onur Yurdal )

08/11/2015 - 22:04 Mustafa Kemal Pa┼čan─▒n Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin 1. D├╝nya Sava┼č─▒na giri┼čiyle ilgili g├Âr├╝┼člerine dair bir belge

Osmanl─▒ Devleti Umumi Harpte Tarafs─▒z Kalabilir miydi? - Yusuf Ak├žura (De─čerlendirme: Muzaffer Albayrak)