Birinci D├╝nya Harbinde Rumeli G├Ân├╝ll├╝leri ( Muzaffer Albayrak)

Tarih: 11/07/2009   /   Toplam Yorum 6   / Yazar Ad─▒:      /   Okunma 21910

Birinci D├╝nya Harbi ├Âncesinde Osmanl─▒ Devleti, 93 Harbi ve Balkan Harbi neticesinde RumeliÔÇÖdeki topraklar─▒n─▒n tamam─▒n─▒ kaybederek Meri├ž nehri do─čusuna itilmi┼čti. RumeliÔÇÖde Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n terk etti─či topraklar ├╝zerinde yeni devletler kurulmu┼č, bu topraklarda ya┼čayan T├╝rk, Bo┼čnak, Arnavut, Pomaklardan olu┼čan M├╝sl├╝man ahalinin bir k─▒sm─▒ katliama u─čram─▒┼č, bir k─▒sm─▒ hayatta kalmak i├žin yurtlar─▒n─▒ terk edip g├Â├ž etmi┼člerdi. Geride kalanlar i├žin ise bask─▒, zul├╝m, ac─▒larla dolu me┼čakkatli bir hayat ba┼člam─▒┼čt─▒.
Rumeli M├╝sl├╝man ahalisi zorla kopar─▒ld─▒klar─▒ Osmanl─▒ DevletiÔÇÖne olan ba─čl─▒l─▒klar─▒n─▒ s├╝rd├╝rm├╝┼čler Birinci D├╝nya Harbi ba┼člay─▒p da Cihad-─▒ Ekber ilan edilince halife padi┼čah─▒n ├ža─čr─▒s─▒na t├óbi olarak Osmanl─▒ ordusunda bir nefer olmaya g├Ân├╝ll├╝ olmu┼člard─▒. Muzaffer Albayrak ├Âncelikle Osmanl─▒ Ar┼čivi belgelerine dayanarak haz─▒rlad─▒─č─▒ bu ├žal─▒┼čmas─▒nda RumeliÔÇÖdeki M├╝sl├╝manlar─▒n cihad ├ža─čr─▒s─▒ndan nas─▒l haberdar olduklar─▒n─▒, g├Ân├╝ll├╝ olarak hangi ┼čartlarda ve hangi yollarla Osmanl─▒ ordusuna kat─▒ld─▒klar─▒n─▒, ak─▒betlerinin ne oldu─čunu inceliyor. Bu makale K├╝lt├╝r Dergisi Mart 2009 Rumeli ├ľzel Say─▒s─▒ÔÇÖnda yay─▒nlanm─▒┼čt─▒.
Resim alt─▒ yaz─▒s─▒: Makedonya cephesinde Pirlepe M├╝sl├╝man ahalisi harp bayra─č─▒ alt─▒nda g├Ân├╝ll├╝ kaydolunurken...

 

Rumeli, be┼č as─▒r boyunca Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin m├╝mtaz bir eyaleti olarak T├╝rk ve M├╝sl├╝man kimli─čiyle, Anadolu ile birlikte devletin omurgas─▒n─▒ olu┼čturan topraklar─▒ ihtiva etmekteydi. Birinci D├╝nya Harbi ├Âncesinde Osmanl─▒ Devleti, 93 Harbi ve Balkan Harbi neticesinde RumeliÔÇÖdeki topraklar─▒n─▒n tamam─▒n─▒ kaybederek Meri├ž nehri do─čusuna itilmi┼čti. RumeliÔÇÖde Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n terk etti─či topraklar ├╝zerinde yeni devletler kurulmu┼č, bu topraklarda ya┼čayan T├╝rk, Bo┼čnak, Arnavut, Pomaklardan olu┼čan M├╝sl├╝man ahalinin bir k─▒sm─▒ katliama u─čram─▒┼č, bir k─▒sm─▒ hayatta kalmak i├žin yurtlar─▒n─▒ terk edip g├Â├ž etmi┼člerdi. Geride kalanlar i├žin ise bask─▒, zul├╝m, ac─▒larla dolu me┼čakkatli bir hayat ba┼člam─▒┼čt─▒.

Rumeli M├╝sl├╝man ahalisi zorla kopar─▒ld─▒klar─▒ Osmanl─▒ DevletiÔÇÖne olan ba─čl─▒l─▒klar─▒n─▒ s├╝rd├╝rm├╝┼čler Birinci D├╝nya Harbi ba┼člay─▒p da Cihad-─▒ Ekber ilan edilince halife padi┼čah─▒n ├ža─čr─▒s─▒na t├óbi olarak Osmanl─▒ ordusunda bir nefer olmaya g├Ân├╝ll├╝ olmu┼člard─▒. Temel olarak Osmanl─▒ Ar┼čivi belgelerine dayanarak haz─▒rlanan bu ├žal─▒┼čmam─▒zda RumeliÔÇÖdeki M├╝sl├╝manlar─▒n cihad ├ža─čr─▒s─▒ndan nas─▒l haberdar olduklar─▒, g├Ân├╝ll├╝ olarak hangi ┼čartlarda ve hangi yollarla Osmanl─▒ ordusuna kat─▒ld─▒klar─▒, ak─▒betin ne oldu─ču incelenmi┼čtir.

 

Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin Birinci D├╝nya HarbiÔÇÖne Giri┼či

Osmanl─▒ Devleti, Birinci D├╝nya HarbiÔÇÖne 2 A─čustos 1914ÔÇÖte Almanya ile yapt─▒─č─▒ gizli antla┼čma ile dahil olmu┼č ancak bu antla┼čma gizli tutularak ba┼člang─▒├žta harbe fiilen kat─▒lmay─▒p tarafs─▒z kal─▒nm─▒┼čt─▒. Nihayet Almanlar─▒n dayan─▒lmaz bask─▒s─▒ h├╝k├╝met ├╝zerinde etkili olmu┼č ve 28-29 Ekim 1914ÔÇÖteki Karadeniz hadisesi ├╝zerine evvela Rusya, ard─▒ndan ─░ngiltere ve Fransa ile kar┼č─▒l─▒kl─▒ sava┼č ilan edilmi┼čti.

 

─░tilaf DevletleriÔÇÖne sava┼č ilan─▒ 11 Kas─▒mÔÇÖda padi┼čah─▒n iradesiyle resmiyet kazanm─▒┼čt─▒. 14 Kas─▒m ise ÔÇťCihad-─▒ EkberÔÇŁ ilan edilerek b├╝t├╝n M├╝sl├╝manlar cihada davet olunmu┼čtu. M├╝sl├╝manlar─▒n cihada kat─▒lmas─▒n─▒n dini gerek├želerini i├žeren ve ┼×eyh├╝lisl├óm Hayri Efendi ba┼čkanl─▒─č─▒ndaki din alimlerince haz─▒rlanan Cihad Fetvas─▒, 24 Kas─▒m g├╝n├╝ Fatih CamiiÔÇÖnde Fetva Emini Ali Haydar Efendi taraf─▒ndan halka okunmu┼čtu. Cihad-─▒ Ekber ├ža─čr─▒s─▒ b├╝t├╝n M├╝sl├╝manlara yap─▒ld─▒─č─▒ndan haz─▒rlanan fetva, bir metin haline getirilerek ├že┼čitli dillerine ├ževrilmi┼č, M├╝sl├╝manlar─▒n ya┼čad─▒─č─▒ memleketlere g├Ânderilmi┼čti.

 

Be┼č ayr─▒ h├╝k├╝mden olu┼čan Cihad fetvas─▒nda; M├╝sl├╝manlar─▒n mal ve canlar─▒yla cihada i┼čtirak etmelerinin farz oldu─ču, ─░slam halifeli─čine sava┼č a├žan devletlere kar┼č─▒ onlar─▒n idaresi alt─▒nda bulunan M├╝sl├╝manlar─▒n cihada kat─▒lmalar─▒ gerekti─či, Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin yan─▒nda bulunan devletlere kar┼č─▒ sava┼č─▒lmas─▒n─▒n ise ─░sl├óm halifesi ad─▒na zarar do─čuraca─č─▒ndan b├╝y├╝k g├╝nah oldu─ču bildirilmekteydi.

 

Rumeli G├Ân├╝ll├╝lerinin Osmanl─▒ Ordusuna Kat─▒l─▒┼č─▒

 

RumeliÔÇÖde bulunan M├╝sl├╝manlar─▒ cihaddan haberdar etmek i├žin be┼č y├╝zer n├╝shal─▒k paketler halinde haz─▒rlanan cihat fetvas─▒ ve beyannameler 15 Aral─▒k 1914ÔÇÖten itibaren; Bulgaristan ve RomanyaÔÇÖdaki M├╝sl├╝manlara tebli─č i├žin bu ├╝lkelerdeki Osmanl─▒ sefaret ve konsolosluklar─▒na, ArnavutlukÔÇÖtaki M├╝sl├╝manlara tebli─č i├žin ─░talyaÔÇÖdaki konsolosluklara, S─▒rbistanÔÇÖdaki M├╝sl├╝manlar i├žin Viyana ve Sofya sefaretlerine, MakedonyaÔÇÖdaki M├╝sl├╝manlar i├žin de yine Sofya sefaretine g├Ânderilmi┼čti.[i]

 

 

 

 

RumeliÔÇÖde ya┼čayan T├╝rk, Bo┼čnak, Arnavut, Pomak, Goral─▒ M├╝sl├╝manlar cihad ilan─▒ndan haberdar olur olmaz cihada kat─▒lmak ├╝zere g├Ân├╝ll├╝ olarak ─░stanbulÔÇÖa gitmenin yollar─▒n─▒ aramaya ba┼člad─▒lar. Sava┼č ba┼člad─▒─č─▒nda S─▒rbistan ve Karada─č ─░tilaf Devletleri saf─▒nda olduklar─▒ndan d├╝┼čman ├╝lke idiler. Tarafs─▒z konumdaki Balkan devletlerinden Bulgaristan Ekim 1915ÔÇÖte Osmanl─▒ Devleti ile m├╝ttefik olarak; Romanya A─čustos 1916ÔÇÖda, Yunanistan Haziran 1917ÔÇÖde Osmanl─▒ DevletiÔÇÖne d├╝┼čman olarak sava┼ča girmi┼čti. 1914 sonu ve 1915 y─▒l─▒ i├žinde RumeliÔÇÖden gelecek g├Ân├╝ll├╝ler i├žin T├╝rkiyeÔÇÖye ula┼čma yolu Bulgaristan ├╝zerinden ge├žiyordu. M├╝sl├╝man g├Ân├╝ll├╝ler kendilerine en yak─▒n Osmanl─▒ konsolosluklar─▒na m├╝racaat ederek yolculuk i├žin pasaport tedarik etmeye ├žal─▒┼čt─▒klar─▒ gibi ferdi olarak ve kendi imkanlar─▒yla ├žo─čunlukla yaya olarak cihada ko┼čanlar da vard─▒.

 

Romanya M├╝sl├╝manlar─▒ndan binlerce ki┼či 1914 y─▒l─▒n─▒n Aral─▒k ay─▒ sonundan itibaren BulgaristanÔÇÖ─▒n Romanya s─▒n─▒r─▒ndaki Rus├žuk ve VarnaÔÇÖdaki Osmanl─▒ konsolosluklar─▒na m├╝racaat etmi┼čti. Bu g├Ân├╝ll├╝ler konsolosluklar vas─▒tas─▒yla, ald─▒klar─▒ pasaportlarla Bulgaristan ├╝zerinden ─░stanbulÔÇÖa sevkedilmekteydi.[ii]

 

Ancak RomanyaÔÇÖdan yo─čun olarak gelen bu g├Ân├╝ll├╝ler i├žin baz─▒ mahzurlar da zaman i├žinde ortaya ├ž─▒kmaya ba┼člam─▒┼čt─▒. Rus├žuk ve Varna konsolosluklar─▒na gelen ├žok say─▒daki g├Ân├╝ll├╝n├╝n sevk masraf─▒ m├╝him bir yek├╗n tutmaya ba┼člay─▒nca Harbiye Nezareti, Rus├žuk ve di─čer konsolosluklara g├Ânderdi─či yaz─▒da; ordu mevcudunun tam oldu─ču ve askere ihtiya├ž olmad─▒─č─▒ gerek├žesi ile art─▒k g├Ân├╝ll├╝lerin sevk edilmemesini, g├Ân├╝ll├╝ olarak kat─▒lmak isteyenlere te┼čekk├╝rde bulunularak sevk edilemeyeceklerinin uygun bir dille anlat─▒lmas─▒n─▒, l├╝zum g├Âr├╝ld├╝─č├╝nde hizmetlerinden istifade edilece─činin tebli─čini istemi┼čti.[iii] Ancak Cihad-─▒ Ekber ├ža─čr─▒s─▒na uyarak Osmanl─▒ ordusunda g├Ân├╝ll├╝ olarak hizmet etmek ├╝zere gelmek isteyen m├╝cahitlere bunu anlatman─▒n zor ve mahzurlu oldu─ču, bunlar─▒n kabul edilmemesinin RumeliÔÇÖdeki M├╝sl├╝man ahali aras─▒nda k├Ât├╝ bir etki yaratmas─▒n─▒n muhtemel g├Âr├╝nd├╝─č├╝, bundan dolay─▒ g├Ân├╝ll├╝lerin kabul edilmesi gerekti─či ve sevkleri i├žin Rus├žuk konsoloslu─čuna yeterli miktarda para g├Ânderilmesine dair Osmanl─▒ Sofya Sefareti taraf─▒ndan ikazda bulunulmu┼čtu.[iv]

 

 

 

 

Bu ikaz ├╝zerine Harbiye Nezareti ald─▒─č─▒ yeni bir kararla, m├╝racaat eden g├Ân├╝ll├╝lerin kabul edilerek sevk edilmesini baz─▒ ┼čartlarla kabul etmi┼čti. Bu ┼čartlara g├Âre; gelen g├Ân├╝ll├╝ler ├Ânce depo alaylar─▒nda askeri talim ve terbiye g├Ârd├╝kten sonra ordu taraf─▒ndan g├Âr├╝len l├╝zuma g├Âre birliklere da─č─▒t─▒lacak, g├Ân├╝ll├╝ler g├Ârev yeri konusunda talep ve tercihte bulunamayacaklard─▒. Konsolosluklar da bu ┼čartlar─▒ g├Ân├╝ll├╝lere tebli─č edip bu konuda bilgilendirmekten sorumlu tutulmu┼čtu.[v]

 

G├Ân├╝ll├╝ m├╝cahitleri bekleyen di─čer bir mahzur da Bulgar h├╝k├╝metinden kaynaklanm─▒┼čt─▒. Bulgar memurlar bu g├Ân├╝ll├╝lere zorluk ├ž─▒karm─▒┼č hatta bir k─▒sm─▒n─▒ geri d├Ânmeye mecbur etmi┼čti. Cihad-─▒ EkberÔÇÖin ilan─▒yla g├Ân├╝ll├╝ olarak Osmanl─▒ memleketine gelmek ├╝zere RomanyaÔÇÖdan VarnaÔÇÖya gelip buradaki ┼čehbenderlikten ald─▒klar─▒ pasaportla Eski Mustafa Pa┼čaÔÇÖya gelen g├Ân├╝ll├╝lerin Osmanl─▒ hududuna gitmelerine Bulgarlar─▒n mani oldu─ču ├Â─črenilince, bu g├Ân├╝ll├╝lerin serbest├že ge├žmelerinin sa─članmas─▒ i├žin Bulgar memurlar─▒ nezdinde Sofya Sefaretince gerekli m├╝dahale yap─▒larak mesele halledilmi┼čti.[vi]

 

 

 

 

 

1915 y─▒l─▒ Nisan ay─▒na gelindi─činde Harbiye Nezareti g├Ân├╝ll├╝ kay─▒tlar─▒nda uyulacak kurallar─▒ i├žeren bir d├╝zenlemeye gitmi┼čti. Zira gelen g├Ân├╝ll├╝ler i├žinde ya┼č─▒ k├╝├ž├╝k olanlarla, v├╝cut├ža askerli─če elveri┼čli olmayanlar orduya d├óhil edilememi┼č, bunlar─▒n memleketlerine g├Ânderilmeleri mahzurlu oldu─ču gibi isk├ónlar─▒ da ayr─▒ bir mesele olmu┼čtu. Bundan dolay─▒ Harbiye Nezareti, RumeliÔÇÖdeki B├╝kre┼č, Sofya ve Atina Sefaretlerine tebligatta bulunarak; g├Ân├╝ll├╝ kaydolunacaklar─▒n, 18 ya┼č─▒ndan b├╝y├╝k, askerlik vazifesini ve y├╝k├╝n├╝ ta┼č─▒yabilecek derecede v├╝cut├ža geli┼čmi┼č olmalar─▒ gerekti─či, hatta g├Ân├╝ll├╝lerin v├╝cut├ža askerli─če elveri┼čli olduklar─▒na dair bir rapor ibraz etmeleri, askerlik yapmaya engel hali olanlar─▒n kabul edilmemeleri bildirildi. Ayr─▒ca RumeliÔÇÖden ─░stanbulÔÇÖa olan sevk masraflar─▒n─▒n kar┼č─▒lanmas─▒ hususunda da g├Ân├╝ll├╝ olanlardan mali durumu yol masraf─▒n─▒ kar┼č─▒lamaya m├╝sait olanlar─▒n g├Ânderilmesi, olmayanlar─▒n g├Ânderilmemesi karar─▒ al─▒nd─▒─č─▒ da sefaretlere bildirilmi┼čti.[vii]

 

 

 

 

 

├çanakkale Muharebeleri ba┼člay─▒p da ─░stanbul tehdit alt─▒na girince Rumeli M├╝sl├╝manlar─▒ bu sava┼čta yer almak ├╝zere daha bir ┼čevkle cihada ko┼čmu┼člard─▒. Kosova b├Âlgesinde ya┼čayan M├╝sl├╝manlar, Cihad-─▒ Ekber ├ža─čr─▒s─▒n─▒ Debre ├╝zerinden gelen haberle alm─▒┼člard─▒. KosovaÔÇÖn─▒n Gora b├Âlgesinin k├Âylerinde, Cuma hutbelerinde; ├çanakkaleÔÇÖde muharebe oldu─ču, ─░sl├óm─▒n m├╝dafaas─▒na ko┼čulmas─▒ gerekti─čini dair vaazlar verilip cihad ├ža─čr─▒s─▒ yap─▒lmaktayd─▒. Bu ├ža─čr─▒ya Goral─▒lar 175, Debreliler 365 g├Ân├╝ll├╝ ile kar┼č─▒l─▒k vermi┼čti. Bu hareketlilik S─▒rp h├╝k├╝metinin dikkatini ├žekince, S─▒rp yetkililere halk─▒n ├žal─▒┼čmak i├žin yurtd─▒┼č─▒na gitmeye haz─▒rland─▒─č─▒ cevab─▒ verilmi┼čti. Kosoval─▒lar, ┼čayet S─▒rp h├╝k├╝meti g├Ân├╝ll├╝ olarak cihada gideceklerini anlar ve engellemeye ├žal─▒┼č─▒rsa sonuna kadar direnme ve S─▒rp kuvvetlerine kar┼č─▒ m├╝cadele etme karar─▒ alm─▒┼čt─▒.[viii]

 

Bilhassa Kosova ve Makedonya b├Âlgesindeki M├╝sl├╝man ahali ├že┼čitli yollarla ve ├žo─čunlukla yaya olarak ─░stanbulÔÇÖa ula┼čm─▒┼člard─▒. RumeliÔÇÖden gelen g├Ân├╝ll├╝ m├╝cahitlerden ayr─▒ taburlar te┼čkil edilerek cepheye g├Ânderildi. Yeni Pazar, Yeni Varo┼č, ─░pek, Gora, Prizren, Pri┼čtine, ├ťsk├╝p ve Kalkandelen Taburlar─▒ muharebelere kat─▒lm─▒┼č, ├çanakkale destan─▒n─▒n yaz─▒lmas─▒na kan ve canlar─▒yla katk─▒da bulunmu┼čtu.[ix] ├çanakkale Muharebeleri bu harbe kat─▒lan g├Ân├╝ll├╝ler vas─▒tas─▒yla KosovaÔÇÖda bir destan halinde anlat─▒lm─▒┼č, ├çanakkaleÔÇÖden manevi bir miras olmak ├╝zere RumeliÔÇÖye ta┼č─▒nan ÔÇť├çanakkale T├╝rk├╝s├╝ÔÇŁ Arnavut├ža versiyonuyla s├Âylenir olmu┼čtu.[x]

 

 

 

 

├çanakkaleÔÇÖde bir destan yaz─▒lm─▒┼č, b├╝y├╝k bir zafer kazan─▒lm─▒┼čt─▒ ancak bu zaferle ordu mevcudunun neredeyse ├╝├žte biri -250 bin- ┼čehid, yaral─▒, hasta olarak zayi edilmi┼čti. Ordu kadrolar─▒nda sava┼č zayiat─▒ ve firarlarla olu┼čan bo┼čluklar─▒n doldurulmas─▒ i├žin askerli─če elveri┼čli b├╝t├╝n insan kaynaklar─▒ seferber edilmi┼čti.

 

Harbiye Nezareti, artan asker ihtiyac─▒ sebebiyle 1917 y─▒l─▒ndan itibaren g├Ân├╝ll├╝ kabul etme konusundaki se├žicili─činden feragat ederek m├╝racaat eden her g├Ân├╝ll├╝y├╝ ordu saflar─▒na katmaya ba┼člam─▒┼čt─▒. Hatta Harbiye Nezareti, 24 ┼×ubat 1917 tarihli yaz─▒yla, m├╝ttefiki olan Avusturya-Macaristan Ordusu Ba┼čkumandanl─▒─č─▒ndan, idareleri alt─▒ndaki Bosna-Hersek ve i┼čgal edilen S─▒rbistanÔÇÖda mesk├╗n M├╝sl├╝man ahaliden m├╝mk├╝n oldu─ču kadar ├žok say─▒da silah kullanmaya elveri┼čli efrad─▒n ─░stanbulÔÇÖa g├Ânderilmesini talep etmi┼čti.[xi] Avusturya H├╝k├╝meti bu talebe kar┼č─▒l─▒k olmak ├╝zere 1917 y─▒l─▒ May─▒s ay─▒nda Yenipazar ve PrepolÔÇÖdeki M├╝sl├╝man ahaliden g├Ân├╝ll├╝ olarak 800 ki┼či toplayarak d├Ârt kafile halinde Ni┼č ├╝zerinden ─░stanbulÔÇÖa sevk etmi┼čti.[xii] Ayr─▒ca BelgradÔÇÖta toplanan 209 M├╝sl├╝man Arnavud g├Ân├╝ll├╝ Osmanl─▒ ordusuna kat─▒lmak ├╝zere Te─čmen ─░smail Okanaci├ž kumandas─▒nda g├Ânderilmi┼čti.[xiii]

 

T├╝rk birlikleri Avrupa cephelerine g├Ânderilince, Gali├žya, Makedonya ve Romanya cephelerinde sava┼čan Osmanl─▒ kuvvetlerine RumeliÔÇÖdeki M├╝sl├╝manlardan g├Ân├╝ll├╝ler kat─▒lm─▒┼čt─▒. Bu g├Ân├╝ll├╝ler T├╝rk birliklerinin anavatana d├Ân├╝┼člerinde onlarla beraber gelerek Irak ve Suriye cephelerindeki sava┼člara kat─▒lm─▒┼č, bir k─▒sm─▒ Kurtulu┼č Sava┼č─▒ÔÇÖna da i┼čtirak etmi┼čti. Bu g├Ân├╝ll├╝lerden baz─▒lar─▒ Anadolu'nun ├že┼čitli b├Âlgelerine yerle┼čmi┼č, bir b├Âl├╝m├╝ ise RumeliÔÇÖdeki yurtlar─▒na geri d├Ânm├╝┼čt├╝.[xiv]

 

 

 

 

Avusturya-Bulgar Ordular─▒nda M├╝sl├╝man G├Ân├╝ll├╝ler

Birinci D├╝nya HarbiÔÇÖnde Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n m├╝ttefiki olan Avusturya ve Bulgar ordular─▒nda M├╝sl├╝manlar da bulunmaktayd─▒. Ancak M├╝sl├╝man askerler bu sava┼čta Avusturya veya Bulgar ordusunda bulunmaktansa, dinda┼člar─▒yla beraber cihad etmeyi tercih ettiklerinden Osmanl─▒ ordusuna kat─▒lmak i├žin her vas─▒tay─▒ kullanm─▒┼člard─▒.

Avusturya ordusunda g├Ârev yapan Ba┼č├žavu┼č Manast─▒rl─▒ Hayreddin o─člu Ramazan Bahri imzas─▒yla Harbiye NezaretiÔÇÖne g├Ânderilen dilek├žede kendisi ve arkada┼člar─▒n─▒n g├Ân├╝ll├╝ olarak Osmanl─▒ ordusuna kat─▒lmak istediklerini bildirmi┼člerdi. Osmanl─▒ hariciyesi taraf─▒ndan bu gibi M├╝sl├╝man g├Ân├╝ll├╝lerin Osmanl─▒ ordusuna kat─▒lmalar─▒ i├žin gerekli giri┼čimde bulunulmu┼čtu.[xv] Keza Bulgar ordusunda askerlik yapan Mehmed Zeki Efendi de Osmanl─▒ ordusunda askerlik yapmak ├╝zere m├╝racaat etmi┼č, Harbiye Nezaretince gerekli te┼čebb├╝ste bulunulmu┼čtu.[xvi]

 

Mitrovi├že ve civar k├Âylerden Osmanl─▒ ordusuna kat─▒lacaklar─▒ vaadiyle toplanan 200 M├╝sl├╝man Arnavut g├Ân├╝ll├╝, muhtelif cephelerdeki Avusturya birliklerine sevk edilince, silahlar─▒n─▒ b─▒rakarak ancak Osmanl─▒ ordusuna hizmet edebileceklerini beyan etmeleri ├╝zerine mecburen Belgrat ├╝zerinden Osmanl─▒ ordusuna g├Ânderilmi┼čti.[xvii] 

 

Avusturya ordusuna yard─▒mc─▒ olmak ├╝zere ─░stanbulÔÇÖdan BosnaÔÇÖya tersine bir g├Ân├╝ll├╝ hareketi de olmu┼čtu. 1915 y─▒l─▒ Aral─▒k ay─▒nda, ─░stanbulÔÇÖdaki Avusturya-Macaristan Sefareti ile Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖn─▒n ortak hareketi neticesinde, ─░stanbulÔÇÖdaki Bosna muhacirlerinden ve Romanya ile BulgaristanÔÇÖdan g├Ân├╝ll├╝ olarak kat─▒lan Arnavutlardan olu┼čan 700 ki┼čilik bir birlik, S─▒rplara kar┼č─▒ sava┼čmak ├╝zere BosnaÔÇÖya g├Ânderilmi┼čti.[xviii]

 

Sonu├ž

 

RumeliÔÇÖde ya┼čayan T├╝rk, Bo┼čnak, Arnavut M├╝sl├╝manlar cihad ├ža─čr─▒s─▒na t├óbi olarak sava┼ča ko┼čmu┼člar bu u─čurda bir k─▒sm─▒ ┼čehit d├╝┼čm├╝┼č, bir k─▒sm─▒ esir olmu┼č, hayatta kalabilenlerden baz─▒lar─▒ T├╝rkiyeÔÇÖde kal─▒p yerle┼čmi┼č, geride bir aile b─▒rakanlar ise gazilik p├óyesiyle ma─črur geri d├Ânm├╝┼čt├╝.

 

RumeliÔÇÖden ├žok uzak cephelerde ┼čehid d├╝┼čen, esir olan g├Ân├╝ll├╝lerden ak─▒beti belli olanlar─▒n durumu, Osmanl─▒ Harbiye NezaretiÔÇÖnce konsolosluklar vas─▒tas─▒yla ailelerine bildirilmi┼čti. RomanyaÔÇÖn─▒n Tutrakan kazas─▒ndan Ali o─člu SalimÔÇÖin MusulÔÇÖda, BulgaristanÔÇÖ─▒n Hazergrad kasabas─▒ ahalisinden olup g├Ân├╝ll├╝ olarak Kanal Harek├ót─▒ÔÇÖna kat─▒lan H├╝seyinÔÇÖin FilistinÔÇÖde, G├╝m├╝lcineÔÇÖnin K─▒rcaali kazas─▒n─▒n Karada─čl─▒ k├Ây├╝nden Sadullah o─člu Ahmed ve yine G├╝m├╝lcineÔÇÖnin K─▒z─▒la─ča├ž k├Ây├╝nden H├╝seyin o─člu MehmedÔÇÖin M─▒s─▒r ve HindistanÔÇÖdaki esir kamplar─▒nda ┼čehid olduklar─▒na dair tezkereler ailelerine g├Ânderilmi┼čti.[xix]

 

RumeliÔÇÖdeki M├╝sl├╝manlar, zorla kopar─▒lm─▒┼č olsalar da h├ól├ó vatan bildikleri Osmanl─▒ DevletiÔÇÖne hizmet etmek din karde┼člerine yard─▒mda bulunmak ├╝zere g├Ân├╝ll├╝ olarak cihada ko┼čmu┼člard─▒. RumeliÔÇÖden ├žok uzaklarda, belki isimlerini hi├ž bilmedikleri Irak ve Sina cephelerinde din├« ve vatan├« g├Ârevlerini ifa eden bu g├Ân├╝ll├╝ m├╝cahitlerin tav─▒r ve hareketi son derece manid├ór oldu─ču gibi ayn─▒ zamanda b├╝y├╝k bir vatanperverlik ve fedak├órl─▒k g├Âstergesidir. Bu mukaddes vazife u─čruna g├Ân├╝ll├╝ olarak cihad meydanlar─▒na ko┼čan ┼čehit ve gazileri minnetle y├ód etmek de hi├ž ku┼čkusuz bizim ├╝zerimize d├╝┼čen vicdan├« bir bor├žtur.

 

 

Bu makale daha ├Ânce K├╝lt├╝r Dergisi Mart 2009 Rumeli ├ľzel Say─▒s─▒ÔÇÖnda yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r.

 

 

Kaynak├ža:



[i] Ba┼čbakanl─▒k Osmanl─▒ Ar┼čivi (BOA), DH.EUM.KLU, 6/4-A.

[ii] BOA, HR.SYS, 2319/4_13

[iii] BOA, HR.SYS, 2319/4_7

[iv] BOA, HR.SYS, 2319/5_2

[v] BOA, HR.SYS, 2319/4_17

[vi] BOA, HR.SYS, 2319/4_9

[vii] BOA, HR.SYS, 2319/4_22, BOA, HR.SYS, 2319/4_18, BOA, HR.SYS, 2319/5_4, BOA, HR.SYS, 2319/5_5

[viii] KosovaÔÇÖdan ├çanakkaleÔÇÖye, Bal-Tam yay─▒n─▒, Prizren, 2008, s. 79.

[ix] Sofuo─člu, Ebubekir, ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖna KosovaÔÇÖdan Kat─▒lanlar,ÔÇŁ Uluslararas─▒ ├çanakkale Kongresi, 17-18-19 Mart 2006, ─░stanbul

[x] KosovaÔÇÖdan ├çanakkaleÔÇÖye, s. 55

[xi] BOA, HR.SYS, 2434/57

[xii] BOA, HR.SYS, 2435/33

[xiii] BOA, HR.SYS, 2433/35_2

[xiv] http://www.balkanskidom.com

[xv] BOA, HR.SYS, 2422/60

[xvi] BOA, HR.SYS, 2433/70

[xvii] BOA, HR.SYS, 2433/35

[xviii] BOA, HR.SYS, 2319/4_12

[xix] BOA, HR.SYS, 2421/34, BOA, HR.SYS, 2421/83, BOA, HR.SYS, 2205/58


  21910 defa G├Âr├╝nt├╝lendi.

**********************

T├╝m yaz─▒, yorum ve i├žerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yay─▒mlanm─▒┼č olmalar─▒, bu g├Âr├╝┼čleri Tuncay Y─▒lmazer'in benimsedi─či anlam─▒na gelmez. Yorum b├Âl├╝m├╝ ├Âzg├╝r bir tart─▒┼čma ortam─▒ yaratmak i├žin vard─▒r. Ancak sald─▒rgan ve d├╝zeysiz yorumlar yay─▒nlanmayacakt─▒r. E─čer bu siteye ilk kez yorum yaz─▒yorsan─▒z, yorum kurallar─▒na g├Âzatman─▒z─▒ istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

872_Atilla Asci 17-07-2009, 22:20:14
Kendi tarihi s├╝recinde, hic bir d├Ânemde, hic bir nedenle topyek├╝n Cihat Cagrisi yapmayan Osmanli, ne olmustu da, t├╝m islam Aleminin Cihad-i Ekber'e uymasini istemis ve hatta zorunlu ilan etmisti.???
Osmanli, Istanbul'un fethinden sonra, kendisi icin "Avrupa'nin y├╝regi" olarak g├Ârd├╝g├╝ Viyana'nin fethi icin "kizil elmada" * (1) g├Âr├╝s├╝r├╝z diye yola cikmis ve iki kez denedigi fakat basaramadigi bu kentin meselesine bile Cihat kavramini bu denli sokmamisti.
Konu, tarihimizde ve bellegimizde pek yer tutmadigi icin biraz irdelemekte yarar var.
Bir Ortadogu uzmani olan Wolfgang G. Schwanitz, bundan bir s├╝re ├Ânce yazdigi "Dschihad - made in Germany" (2) ve "Djihadisierung des Islam" (3) makalelelerinde Cihat ve Islam kavramlarinin 1900 l├╝ senelerin basinda, Alman emperyalizminin emel ve cikarlari ugruna bir arac gibi kullanildigini acik y├╝reklilikle dile getirmis.
Schwanitze g├Âre Cihad-i Ekber fikri, Alman ortadogu uzman ve diplomatlarindan Baron Max von Oppenheim tarafindan hazirlanan 136 sayfalik Cihat Plani'nin, Alman Imparatoru II. Wilhelm'in, B├╝y├╝k Harb'in baslamasina iki ay kala onay vermesiyle dogar ve Almanya'ya b├╝y├╝k ├╝mitlerle baglanan Enver pasa'nin istek ve emelleri dogrultusunda gelisir.
Bu plana g├Âre Cihat, sadece Almanya'nin belirledigi d├╝smanlara karsi yapilacakti. Almanya'ya d├╝sman addedilen devletlerin "arka bahcesi" olan s├Âm├╝rge ├╝lkelerde yasayan m├╝sl├╝manlar ayaklanacak, Hindistan'a kadar silah kacirilacak, petrol yataklarinin bulundugu Bak├╝'de Rus'lara karsi isyanlar cikartilacak, gerektiginde bazi politikacilar ├Âld├╝r├╝lecek, S├╝veys kanali mayinlanacak, Misir'da ve Hindistan'daki ayaklanmalar Ingiliz'leri perisan edecekti.
Cihad-i Ekber, genel anlamiyla, Ingiltere, Fransa, Rusya ve m├╝ttefiklerinin, Islam D├╝nyasi ve m├╝sl├╝manlarin gercek d├╝smanlari olduklarini, bu y├╝zden t├╝m m├╝sl├╝manlarin bu devletlere karsi savasmasinin farz oldugunu, cihada katilmayan m├╝sl├╝manlarin Tanri'nin gazabina ugrayacagini, yukarida adi gecen ├╝lkelerin h├╝k├╝mranliginda yasayan m├╝sl├╝man askerlerin, hangi sartlar altinda olursa olsun, Osmanli askeri ├Âld├╝rmeleri durumunda, cehennem atesini hakettiklerini iceriyordu.
En son ve ilginc olani ise, t├╝m m├╝sl├╝manlara, Ingiltere, Fransa ve Rusya'ya karsi savasilmasinin kacinilmaz gerekliligini "emreden" Cihad-i Ekber, diger gayr-i m├╝slim Almanya ve Avusturya'ya karsi savasmayi ise cok b├╝y├╝k bir g├╝nah addediyor ve bu yapildigi takdirde de cok azap cekilecegini vurguluyordu.
II. Wilhelm'in 1898 sonbaharinda gerceklesen, ilk etapta ekonomik amac ve cikar g├╝den ikinci "orient gezisi", Kayzerin esiylle birlikte Kud├╝s'e gitrmesi ve akabinde de o meshur " hem Majeste Sultan (II. Abd├╝lhamit), hem de d├╝nya ├╝zerinde yasayan 300 milyon m├╝sl├╝man bilsin ki, Alman Imparatoru her daim onlarin en iyi dostudur" (4) c├╝mlesinden sonra uhrevi bir sekle de girdi. B├Âylelikle Kayzer II. Wilhelm, Islam Aleminin bir nevi hamiligini "kendince" ├╝stlenmisti.
Osmanlinin istegi ├╝zerine ├╝lkeye gelen ve "yavas yavas T├╝rk Ordusunun mukadderatina hakim olan Alman Islah Heyeti " (5) misyoner okullari, Bagdat Demiryolu insaasi, Osmanli'nin Islam D├╝nyasi'nin Prusya'si olmasi tezleri, Osmanli'nin atlama tasi g├Ârevi g├Ârmesi planlari ve en sonunda Osmanli'nin bir b├╝t├╝n olarak, Rusya ve Ingiltere'nin karsiisinda saf almasi (6), Alman emperyalizminin baslica hedefleri idi. Gene baska bir Alman tarihci Walter Z├Âllner'e g├Âre ise, Prusya Almanyasi'nda hala hacli seferleri zihniyeti hakimdi. Prusyanin Dogu Politikasi, ├Âzellikle 19. y├╝zyildan itibaren protestan ├Âz├╝msemeli Kud├╝s odakli politikasini kendi cikarlari dogrultusunda kullanmayi hedefliyordu. (8)

T├╝m bu gelismelerin sonucunda ve Wolfgang Schwanitz'e g├Âre "made in Germany" olan bu Cihad-i Ekber ilani, 90-100 milyonu Ingiliz ve 15 milyonu Fransa'nin s├Âm├╝rgelerinde olmak ├╝zere, 20 milyona yakini ise Rusya'da yasayan yaklasik 140 milyona yakin m├╝sl├╝mani hedef almissa da (7), Almanlarin bu beklentisi zaman icersinde tamamen suya d├╝sm├╝s, Islam D├╝nyasi 'nda cok az bir etki yaratmis, tam aksine Ingilizlerce kiskirtilan Arap milliyetciligi de t├╝m├╝yle Osmanli aleyhine bir gelsime g├Âstermis, Araplar ayrilikci hareketlere girismislerdir. Her ne kadar bazi alay ve t├╝menlerde m├╝sl├╝man Arap askeri Osmanli saflarinda "Kerhen" veya zorunlu/g├Ân├╝ll├╝ olarak savasmis ise de, bir cok cephede Hindistan'dan Senegal'li m├╝sl├╝man binlerce asker; Osmanli Padisahi ve Halifesinin Cihat cagrisina uymamis, Ingiliz taci ve Fransiz bayragi altinda savasmayi yeglemis ve Ingiliz tahtina olan bagliliklarini o tac ugruna ├Âlerek ├Âdemislerdir.
Osmanliya her daim sadik kalan Rumeli T├╝rkleri ise, anavatana olan g├Ârevlerini her an canlari, kanlari pahasina yerine getirmisler ve oralarda hala T├╝rkl├╝klerini unutmadan gelenekleriyle, g├Ârenekleriyle, inanclariyla yasamayi bilmislerdir.

* Kizil Elma: D├╝nya hakimiyetini temsil eden, som altindan yapilma, kizil renkli bir k├╝re olan kizil elma, onu elde etmeyi amaclayan (eski) T├╝rklerin daha Ortaasya'ada yasarken kendilerine siar edindikleri bir inanc ve t├Âre olarak anlatilabilir.

Kulllanilan Kaynaklar:
1) Hans Miksch. Der Kampf der Kaiser und Kalifen. Bonn. Karl M├╝ller Verlag. S. 9
2) www.uni.kassel.de/fb5/frieden/themen/Islam/dschihad.html
3) www.kas.de/db files/dokumente/auslandsinformationen/7 dokument dok pdf 5678
4 Gregor Sch├Âllgen. Imperialismus und Gleichgewicht. M├╝nchen. 2000, R. Oldenbourg Verlag. S. 111
5) Ziya Sakir. Birinci Cihan Harbine nasil girdik?. Istanbul. 2007. S. 111
6) Mustafa Colak. Osmanli-Alman Ittifaki. Istanbul. 2008. S. 84
7) a.g.e. S. 123
8) Walter Z├Âllner. Die Geschichte der Kreuzz├╝ge. Wiesbaden. 1989. s. 221
 
928_Selim AKTUNA 25-10-2009, 16:46:52
leyla ile mecnun gibi bir a┼čkt─▒r asl─▒nda bahsedilen.Candaro─člu ismail Beyi Bulgaristana g├Ât├╝ren neden ne ise rumeliyi anadoluya ├žeken t─▒ls─▒mda oydu. at sesleri ile b├╝y├╝yen at s─▒rt─▒ndan inmeyin s├Âzlerini ┼čiar edinen deli dolu ne┼če dolu ve ayn─▒ zamanda a─člamas─▒n─▒ da bilen acayip bir insand─▒r rumeli insan─▒.anadoluda Rumelide kalan akrabalara yak─▒lan t├╝rk├╝ler mi fazlad─▒r yoksa g├Âzya┼člar─▒ m─▒ onu bilemeyece─čim ama yahya kemal ┼čiirlerindeki gibi dugular t├╝ter burcu burcu taze ekmek kokusu gibi g─▒d─▒klar ve t├╝ts├╝ler her yad edi┼čte rumeli. Rumeli hikayelerini yazacak ka├ž insan kalabildi o sava┼člarda ka├ž hikaye ula┼čabildi bize . sirkeci tren gar─▒nda rumeliden gelen g├Â├ž hikayeleri yaz─▒lsa neler ├ž─▒kard─▒ sultanahmet meydan─▒nda kurulan ├žad─▒rlarda anadolunun farkl─▒ iklimlerine a├ž─▒lacak gurbet ├žocuklar─▒n─▒n kalp sesleri,.. haydarpa┼ča ve sikeci tren garlar─▒ hangi ├Âl├╝mlere ve hangi dirili┼člere tan─▒kl─▒k ettiler.RUMEL─░ ve ANADOLUaras─▒ bu s├╝rg├╝nleri di─čer islam co─črafyas─▒ndan ay─▒ran galiba TAR─░H─░N BU iki Co─črafyaya verdi─či bir imtiyaz. ├çerkez Biri ─░├žin kafkasya tatar biri i├žin K─▒r─▒m K├╝rt biri i├žin mezopotamya...desek laf uzar... u─čruna can verdiren neden ├žanakkalede bir ruh gibi birle┼čtiren ideal kat─▒ks─▒z ,saf ve samimi bir millet olma bahtiyarl─▒─č─▒d─▒r.millet nedir ne kanda aran─▒r ne de toprak s─▒n─▒rlar─▒nda o g├Ân├╝l ve beyinde olu┼čan di─čergaml─▒k ve sevgidir. avrupal─▒ empati yaparken sava┼čta biz ├žanakkalede di─čergaml─▒k yap─▒yorduk.iki kelime aras─▒ndaki fark sava┼č─▒ a├ž─▒klar.di─čergam olan insana sahip uluslar millet vasf─▒na ula┼č─▒r, aksine empati ile yolda emekleyenler tarih sahnesinde hep itilir kak─▒l─▒r.di─čergam bireyler individualizmde bo─čulmaz fert u─čruna bir ideal ve mefkure sahibi olabilirse milletine hizmet eder vatan─▒ i├žin kan d├Âker ter d├Âker. yunus emre ile b├╝y├╝yen ├žocuk ahmet yesevi k├╝lt├╝r├╝ bir iklimde hamuru kar─▒l─▒r ve yo─črulur. bireyselcilii─čin milletleri kemirdi─či 20 ve 21. yy. da y├╝zy─▒lda safranboluda anadolu ev k├╝lt├╝r├╝n├╝ ve psikolojisinin sava┼č─▒ kazand─▒ran as─▒l sebep oldu─čunu tarhana ile b├╝y├╝yen bulgur sofralar─▒nda akrabalar─▒ ile ayn─▒ ├žat─▒ alt─▒nda ya┼čatan iksirin ASTER─░KS iksirinden daha kuvvetli bir iksir oldu─čunu ├žanakkale sava┼č─▒n─▒n arka plan─▒ olarak a├ž─▒klarsak yedi─či sofraya ihanet etmemek ad─▒na yollara d├╝┼čen kahramanlar─▒m─▒z─▒ daha iyi anlar─▒z gibi geliyor bana...
 

KATEGOR─░DEK─░ D─░─×ER BA┼×LIKLAR

13/04/2019 - 13:38 Who are your heroes of Gallipoli? An exclusive interview with John Gillam, The author of "Turkish Charlie Ryan" (with Yvonne Fletcher ) ( Tuncay Y─▒lmazer )

09/04/2019 - 13:38 Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ve D├╝nya Sava┼č─▒ - Said Halim Pa┼ča (Fatih Y├╝cel)

23/03/2019 - 13:18 I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ├ťsk├╝dar Mekteb-i Sultan├«si (Nuri G├╝├žtekin)

17/03/2019 - 14:19 18 MART ├ľZEL - 18 Mart Bo─čaz Harbinde M├╝ttefik Filonun Sald─▒r─▒ Plan─▒ ile T├╝rk Savunma D├╝zeni ├ťzerine De─čerlendirmeler (M. Onur Yurdal)

13/03/2019 - 05:59 Orgeneral Cevat ├çobanl─▒ Pa┼čan─▒n Vefat─▒ Ve Cenaze Merasimi (Ahmet Yurttakal)

03/03/2019 - 05:37 Cephe Hatt─▒ Raporlar─▒na G├Âre Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ┼×ehit T├╝rk Subaylar─▒ (Nuri G├╝├žtekin)

17/12/2018 - 13:03 Sar─▒kam─▒┼č Harek├ót─▒na Taktik Yakla┼č─▒mlar (Dr. B├╝lend ├ľzen)

09/12/2018 - 10:02 Elveda Zeytinda─č─▒ ÔÇô 100.Y─▒l D├Ân├╝m├╝ÔÇÖnde Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒n─▒ Yeniden De─čerlendirmek (Tuncay Y─▒lmazer)

05/11/2018 - 12:37 Kararg├óh Umumi Foto─čraf├ž─▒s─▒ Burhan Felek ve ├çanakkale (Mustafa Onur Yurdal)

17/10/2018 - 06:09 Troya M├╝zesinde Bir ├çanakkale ┼×ehidiÔÇÖnin Mezar Ta┼č─▒ (Ahmet Yurttakal)

15/09/2018 - 20:54 Mustafa Kemal Atat├╝rk ve Enver Pa┼ča (─░smail Pehlivan)

30/08/2018 - 10:16 ├çanakkale Sava┼č─▒ Sonras─▒nda Mezarl─▒klar ─░le ─░lgili Ortaya ├ç─▒kan Sorunlar Ve Yap─▒lan Tart─▒┼čmalar (Burhan Say─▒l─▒r)

03/07/2018 - 04:23 Ar┼čiv Belgelerinde L├ópseki (1915 - 1922) (H├╝seyin Arabac─▒)

24/05/2018 - 04:02 Yar─▒madaÔÇÖdaki Ate┼čkes: 24 May─▒s 1915 - The Armistice on the Gallipoli Peninsula - 24 May 1915 (Yusuf Ali ├ľzkan)

20/05/2018 - 08:02 ├çanakkale Sava┼č─▒ Siperin Ard─▒ Vatan (G├╝rsel G├Ânc├╝ - ┼×ahin Aldo─čan)

16/05/2018 - 09:33 Payitahtta Nutuklar─▒m : Cemal Pa┼čaÔÇÖy─▒ Y├╝celtme Amac─▒yla Yaz─▒lm─▒┼č Bir Risale (Nevzat Artu├ž)

06/05/2018 - 20:14 Haf─▒z Hakk─▒ Pa┼ča Hayat─▒ Ve Eserleri (Mustafa Birol ├ťlker)

28/04/2018 - 06:41 Mahmut Sabri Bey Ve Sedd├╝lbahir Savunmas─▒n─▒n ─░lk ├ť├ž G├╝n├╝ (Burhan Say─▒l─▒r)

24/04/2018 - 07:03 25 Nisan 1915 Gelibolu Yar─▒madas─▒ ├ç─▒karmalar─▒ ├ťzerine Taktik Yakla┼č─▒mlar (B├╝lend ├ľzen)

18/04/2018 - 10:58 ├çanakkale Sava┼č─▒ Esnas─▒nda ├çekildi─či ─░ddia Edilen Bir Foto─čraf Hakk─▒nda (Erhan ├çif├ži)

13/04/2018 - 05:58 ÔÇťB├╝y├╝k StratejisizlikÔÇŁten Sahadaki Ger├žekliklere, Gazze,Bir├╝ssebi ve Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒ (B├╝lend ├ľzen)

07/04/2018 - 11:16 18 Mart G├╝n├╝ Dardanos ┼×ehidi Zabit Namzedi Halim Efendi (Ahmet Yurttakal)

04/04/2018 - 06:50 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda ─░stanbul a Yap─▒lan Hava Sald─▒r─▒lar─▒ (Emin Kurt - Mesut G├╝venba┼č)

31/03/2018 - 15:41 K─▒sa Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ Tarihi (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

29/03/2018 - 09:02 Bo─čazÔÇÖ─▒n Fedaileri "├çanakkale Bo─čaz─▒ Tahkimatlar─▒ ve ├çanakkale Bo─čaz MuharebeleriÔÇÖnde T├╝rk Top├žusu" adl─▒ kitaplar─▒n tan─▒t─▒m─▒ (Bayram Akg├╝n)

23/03/2018 - 13:22 Verdun Sava┼č─▒ (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

20/03/2018 - 17:57 LondraÔÇÖn─▒n Sava┼č Planlar─▒: 1906 Taba Krizi Ve ├çanakkale (Yusuf Ali ├ľzkan)

17/03/2018 - 04:39 18 Mart ├ľzel - ├çanakkale Bo─čaz─▒ Savunmas─▒nda Kullan─▒lan 240/35ÔÇÖlik Alman Krupp K─▒y─▒ Topunun Teknik ├ľzellikleri (Bayram Akg├╝n)

12/03/2018 - 11:23 Uydurmadan Ger├že─če- ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Bulutlar ─░├žerisinde Kayboldu─ču ─░ddia Edilen Norfolk Taburu (Tuncay Y─▒lmazer)

25/02/2018 - 13:09 Yi─čitler Harman─▒ Yozgad Mekteb-i Sultanisi -Yozgat Lisesi- (Osman Karaca)

19/02/2018 - 09:19 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 2 (Bayram Akg├╝n)

11/02/2018 - 12:02 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 1 (Bayram Akg├╝n)

05/02/2018 - 05:38 ─░ngilizlerin 1915 Y─▒l─▒ Strateji De─či┼čikli─či: ├çanakkale, ─░ngiliz Karar Vericiler ─░├žin Bir Se├ženek Haline Nas─▒l Geldi? (Yusuf Ali ├Âzkan)

30/01/2018 - 08:02 Medine M├╝dafaas─▒ ve Fahreddin Pa┼ča (S├╝leyman Beyo─člu)

20/01/2018 - 10:18 D├╝┼čman ├çanakkaleÔÇÖyi Ge├žecek Olursa (Do├ž.Dr. Mesut Uyar)

13/01/2018 - 11:19 Amiral CardenÔÇÖin ├çanakkale Bo─čaz─▒ Sald─▒r─▒ Plan─▒ ├ťzerine Bir De─čerlendirme ( Bayram Akg├╝n)

17/12/2017 - 12:41 Gelibolu Yar─▒madas─▒nda Kaybolan ┼×ehitlik ve An─▒tlar (Mustafa Onur Yurdal)

08/12/2017 - 19:02 Tarih dergilerinde Kud├╝s 100.Y─▒l Dosyalar─▒

04/12/2017 - 12:16 Topyekûn Harp Erich von Ludendorff, Erhan Çifci (ed.), Çev. Aynur Onur Çifci-Erhan Çifci (Zafer Efe)

22/11/2017 - 03:49 ├ť├ž Mermi ─░le Bir Defter - ├çanakkaleÔÇÖde Yedek Subay Bir M├╝hendisin Hikayesi (Mustafa Onur Yurdal)

07/11/2017 - 18:30 Pomaklar─▒n ├çanakkale A─č─▒d─▒ - Pesna (├ľmer Arslan)

30/10/2017 - 18:41 25 Nisan 1915, Ar─▒burnu Anzak ├ç─▒karmas─▒nda 57.AlayÔÇÖ─▒n Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna ─░ntikali ÔÇô Yeniden De─čerlendirme ( M. ┼×ahin Aldo─čan )

17/10/2017 - 11:31 Prof. Dr. Christopher Bell'in yeni eseri Churchill and the Dardanelles ├╝zerinden bir inceleme: Churchill ├çanakkale Sava┼člar─▒n─▒n tek sorumlusu mudur?

09/09/2017 - 05:40 Florence NightingaleÔÇÖin Eli AnadoluÔÇÖya da De─čmi┼čti-K─▒r─▒m Sava┼č─▒ndan Unutulan ─░lk Prefabrik Hastane: Erenk├Ây (Renkioi) (Mustafa Onur Yurdal)

22/08/2017 - 07:18 Ku┼čatma ve Esaretin Ad─▒ K├ŤTULAM├éRE Esir Bir ─░ngiliz Subay─▒n An─▒lar─▒ - Edward W.C. Sandes -(Muzaffer Albayrak)

09/08/2017 - 18:07 19. T├╝men Kurmay Ba┼čkan─▒ ─░zzettin ├çal─▒┼člarÔÇÖ─▒n ├çe┼čitli Konferans ve Yay─▒nlar─▒nda Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ Taarruzu (Melike Bayrak-Mustafa Onur Yurdal)

27/07/2017 - 13:33 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒ 2.B├Âl├╝m-2.Gazze Muharebesi(Tuncay Y─▒lmazer )

11/07/2017 - 10:07 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒-Gazze Muharebeleri(1.B├Âl├╝m)(Tuncay Y─▒lmazer)

22/05/2017 - 05:29 M├╝stahkem Mevkii nin Anafartalardaki Sesi-K├╝├ž├╝k Anafartalar Toplar─▒(Bayram Akg├╝n)

09/05/2017 - 08:12 K├╗tulam├óre Ku┼čatmas─▒ÔÇÖndan Esarete Y├╝zba┼č─▒ SandesÔÇÖin Hat─▒ralar─▒ - ├çev. Tuncay Y─▒lmazer

02/05/2017 - 11:45 ─░zmir-Bay─▒nd─▒r ─░l├žesinden ├çanakkale Harbine Kat─▒lanlar (Necat ├çetin)

28/04/2017 - 08:49 Kûtulamâre Zaferi 1916(Muzaffer Albayrak,Vahdettin Engin)

23/04/2017 - 21:24 T├╝rk OrdusuÔÇÖnda K├╝nye Uygulamas─▒na ─░li┼čkin ─░lk Giri┼čimler ve ─░lk K├╝nyelerle ─░lgili K─▒sa Bilgiler (The First Attempts On The Use Of Identity Tags In Turkish Army And Information About The Early Identity Tags) (Burhan SAYILIR)

13/04/2017 - 05:43 ├çanakkale Sava┼č─▒, Kara Savunmas─▒ ─░├žin M├╝stahkem Mevkii Top Deste─či (Bayram Akg├╝n)

07/04/2017 - 14:30 Çanakkale Muharebelerinde İdari ve Lojistik Faaliyetler (Ayhan Candan)

06/04/2017 - 19:17 Kabata┼č Erkek Lisesi 1.B├╝y├╝te├ž Tarih ├ľ─črenci Sempozyumu (8-9 Nisan 2017)

04/04/2017 - 21:12 Resmi Belgelere (N├╝fus ├ľl├╝m-Genelkurmay-Kay─▒ts─▒z ├ľl├╝m Defterleri) G├Âre ─░zmir - Beyda─č ┼×ehitleri (Necat ├çetin-A.Levent Ertekin)

31/03/2017 - 07:25 ├çanakkale nin ┼×ehit Kalemleri (─░smail Sabah)

27/03/2017 - 19:43 ├çanakkale M├╝stahkem MevkiiÔÇÖye Ba─čl─▒ Top Mermisi ├çe┼čitleri (Bayram Akg├╝n)

25/03/2017 - 20:58 GeliboluyuAnlamak ├ľzel- 100. Y─▒l─▒nda Gazze Muharebeleri Kahramanlar─▒n─▒ An─▒yoruz (Tuncay Y─▒lmazer)

17/03/2017 - 21:15 18 Mart ├ľzel Makalesi - Ya┼čayanlar─▒n A─čz─▒ndan 18 Mart Bo─čaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

16/03/2017 - 08:51 18 Foto─črafla ├çanakkale Bo─čaz Muharebesi 18 Mart 1915 - 18 March 1915 Dardanelles Assault with 18 photographs (Ahmet Yurttakal)

13/03/2017 - 05:47 Çanakkale Muharebelerinde Bir Hile: Sahte Toplar (Bayram Akgün)

07/03/2017 - 04:27 ├çanakkale ZaferiÔÇÖnden Mescid-i NebeviÔÇÖye Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n 1916 Filistin-Hicaz ziyareti(Tuncay Y─▒lmazer)

23/02/2017 - 07:48 Gelibolu Savunmas─▒ Bir Kararg├óh ├çal─▒┼čmas─▒ - General G.S. Patton (Haluk Oral)

09/02/2017 - 06:24 ─░kinci Kirte Muharebesi (6-8 May─▒s 1915 Taarruzlar─▒) (Y├╝cel ├ľzkorucu)

31/01/2017 - 12:29 T├╝rk Bo─čazlar─▒ Meselesi (Ayhan Candan)

24/01/2017 - 05:39 Kanl─▒ Bir Mendil Hikayesi (├ľmer Arslan)

19/01/2017 - 10:32 Irak Cephesinde G├Ân├╝ll├╝ Kahramanlar Osmanc─▒k Taburu (Muzaffer Albayrak)

23/12/2016 - 20:32 Atlas Tarih Dergisi Aral─▒k-Ocak Say─▒s─▒nda 1916 Sina Filistin Hicaz Cephesi (Tuncay Y─▒lmazer)

13/12/2016 - 07:23 Birle┼čik Harekat Tecr├╝besi Olarak Cihan Harbinde T├╝rk-Alman Askeri ─░ttifak─▒ (G├╝ltekin Y─▒ld─▒z)

02/12/2016 - 20:23 ├çanakkale Kara Muharebelerinde A─č─▒l Dere (┼×aban Murat Armutak)

15/11/2016 - 11:48 Çanakkale de Bir Melek Hanım (Muzaffer Albayrak)

01/11/2016 - 05:41 ├çanakkale Kara Muharebelerinde Asma Dere (┼×aban Murat Armutak)

24/10/2016 - 06:55 42. Alay / Gelibolu 1915 - Ahmet Diriker (O─čuz ├çetino─člu)

03/07/2016 - 14:42 ├çanakkaleÔÇÖden 100. Y─▒l─▒nda SommeÔÇÖa:Bir Sava┼č, ─░ki Muharebe (Mustafa Onur Yurdal)

11/06/2016 - 14:37 I.D├╝nya Sava┼č─▒ nda ┼×ii Ulemas─▒n─▒n Cihat Fetvalar─▒ ├çer├ževesinde Irak Cephesi (Ziya Abbas)

01/06/2016 - 06:23 Kut├╝lamare- Yarbay Mehmed Re┼čid Bey in G├╝nl├╝─č├╝ (─░. Bahtiyar ─░stekli)

23/05/2016 - 12:01 Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ├çanakkale Muharebelerinde Sa─čl─▒k Alan─▒ndaki Faaliyetleri (Ayhan Candan)

16/05/2016 - 07:38 Bir Osmanl─▒ Kurmay Subay─▒- Irakl─▒ K├╝rt Devlet Adam─▒, Mehmet Emin Zeki Bey in Ya┼čam ├ľyk├╝s├╝ (Tuncay Y─▒lmazer)

10/05/2016 - 13:00 Mezopotamya da Bir Sava┼č 1915-1916 Kut├╝lAmare ÔÇô Nikolas Gardner ( Tuncay Y─▒lmazer )

07/05/2016 - 07:31 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n ─░slam D├╝nyas─▒na Etkileri (Y├╝ksel Nizamo─člu)

30/04/2016 - 19:20 ├çanakkale Sava┼č─▒: Bir Siyasi M├╝cadele Alan─▒ (├ľzg├╝r ├ľzt├╝rk)

23/04/2016 - 19:13 25 Nisan 1915 Anzak ├ç─▒karmas─▒ ─░lk Saatleri ÔÇô Daha Erken M├╝dahale Edilebilir miydi? ( Ahmet Yurttakal )

17/04/2016 - 21:26 Maskirovka Harekat─▒ - K├╗tulAmare bir zafer midir? ( Tuncay Y─▒lmazer )

28/03/2016 - 11:20 Çanakkale Muharebelerinde Osmanlı Ordusunun Asker Kaybı (Ayhan Candan)

26/03/2016 - 09:55 E─čitimli Neslin Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ ile ─░mtihan─▒ ( Dr. Nuri G├╝├žtekin )

24/03/2016 - 10:00 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri G├╝├žtekin)

21/03/2016 - 06:35 ├çanakkale Seferberli─či: Sava┼č, E─čitim, Cephe Gerisi (Mustafa Sel├žuk)

17/03/2016 - 08:15 18 MART ├ľZEL - ├çanakkale Zaferi ve Cevat Pa┼ča (Ahmet Yurttakal)

22/02/2016 - 12:27 Gertrude Bell Irak Sınırını Çizen Kadın (Veysel Sekmen)

14/01/2016 - 08:43 ├çanakkale ┼×ehidi Feyzi ├çavu┼čÔÇÖun Zevcesi Zehra Han─▒m─▒n Padi┼čaha Mektubu (Osman Ko├ž)

23/12/2015 - 16:47 ├çanakkale Sava┼člar─▒nda Binba┼č─▒ Halis BeyÔÇÖe Ait Bir Ganimetin ├ľyk├╝s├╝ (Serdar Halis Ataksor)

10/12/2015 - 18:03 Mesudiye Z─▒rhl─▒s─▒n─▒n Dram─▒ (Cemalettin Y─▒ld─▒z)

06/12/2015 - 20:29 KutÔÇÖ├╝lamarenin T├╝rklere Tesliminden Sonra Irak ─░ngiliz Ordusunun Faaliyetlerine Dair Rapor (Haz. Serdar Halis Ataksor)

01/12/2015 - 10:11 10 A─čustos 1915 Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ H├╝cumu (Muzaffer Albayrak)

17/11/2015 - 21:09 Çanakkale Deniz Muharebelerinde Verilen Zayiatlar (Ahmet Yurttakal)

10/11/2015 - 05:19 Reis-i Cumhur Mustafa Kemal in Çanakkaleyi ziyaretleri (M. Onur Yurdal )

08/11/2015 - 22:04 Mustafa Kemal Pa┼čan─▒n Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin 1. D├╝nya Sava┼č─▒na giri┼čiyle ilgili g├Âr├╝┼člerine dair bir belge

Osmanl─▒ Devleti Umumi Harpte Tarafs─▒z Kalabilir miydi? - Yusuf Ak├žura (De─čerlendirme: Muzaffer Albayrak)