Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ├ťzerindeki Rusya Ku┼čatmas─▒ -2 ( Ramazan Balc─▒ )

Tarih: 03/02/2008   /   Toplam Yorum 6   / Yazar Ad─▒:      /   Okunma 9166

Ramazan Balc─▒, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒'n─▒n yakla┼č─▒k 100 y─▒l ├Âncesinden ba┼člayarak Osmanl─▒-Rus ili┼čkilerini inceledi─či makalesinin ikinci b├Âl├╝m├╝nde ise Rus ├çarl─▒─č─▒'n─▒n ├Âzellikle Berlin Antla┼čmas─▒ndan sonra, demiryolu yap─▒m─▒ gibi ├žok hayati konularda Osmanl─▒ Devleti'ni nas─▒l engelledi─či, sava┼č tazminatlar─▒n─▒ nas─▒l bir silah olarak kulland─▒─č─▒n─▒ anlat─▒yor.Balc─▒, Osmanl─▒ Devleti'nin son y├╝z y─▒l─▒n─▒ kendi ┼čartlar─▒ i├žinde ba─č─▒ms─▒z bir ├╝lke olarak ge├žirmedi─či vurguluyor. Kendi ifadesiyle belirtirsek , Ruslar─▒n yap─▒p ettiklerine bir de Fransa ve ─░ngiltereÔÇÖnin entrikalar─▒ eklendi─činde bu yarg─▒n─▒n do─črulu─ču daha iyi anla┼č─▒lacakt─▒r.Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunun bu kirli sava┼č─▒n ├ž─▒kmas─▒nda en k├╝├ž├╝k bir vebali yoktur.

 

 

Demir Yolu Sava┼člar─▒

 

 

T├╝rkler  1899'da Almanlarla   Konya'dan Ba─čdat'a ve daha sonra Basra K├Ârfezine kadar uzanan demiryolu yapma iznini veren anla┼čmay─▒ imzalad─▒lar.

B├Âyle bir yol, imparator­lu─čun ba┼čkentini, ula┼č─▒m─▒ son derece g├╝├ž ve uzak oldu─ču i├žin y├Ânetimi son derece g├╝├žle┼čen Mezopotamya ile birle┼čti­recekti. ─░yi  bir ula┼č─▒m imkan─▒ ile tar─▒msal ├╝r├╝n fazlas─▒na ihra├ž imkan─▒ sa─čland─▒─č─▒ zaman, Mezopotamya, ├žok daha fazla ├╝r├╝n al─▒nabilecek  bir hale gelecekti.

Mezopotamya halk─▒n─▒n ├Ânemli bir k─▒sm─▒ g├Â├žebe K├╝rt­lerden olu┼čmaktayd─▒. Bunlar aras─▒nda devletin hi├žbir otoritesi yoktu. K├╝rt a┼čiret reisleri duruma egemen­diler. Buna, hemen hemen t├╝m yerel n├╝fusun, sultan─▒ ha­life olarak kabul etmeyen ┼čiilerden olu┼čmas─▒ eklendi─činde  padi┼čah otoritesinin zay─▒fla­mas─▒na zorunlu olarak neden oluyordu. Bu nedenle Mezo­potamya merkezlerinin demiryoluyla ─░stanbul'a ba─članmas─▒ ─░stanbul h├╝k├╝metine buralardaki otoritesini peki┼čtirme imkan─▒ verecekti.

1891'de Rus el├žili─činin ─░stanbul'daki birinci sekreteri ├çar─▒kov, K├╝├ž├╝k-Asya demiryollar─▒ hakk─▒nda bir rapor haz─▒rlad─▒.   T├╝rkiye'de demiryolu yap─▒m─▒n─▒n Rusya'n─▒n ekonomik ├ž─▒karlar─▒na, ├Âzel­likle Rus bu─čday─▒n─▒n d─▒┼ča sat─▒lmas─▒na tehlikeli bir bi├žimde yans─▒yaca─č─▒ g├Âr├╝┼č├╝n├╝ ileri s├╝r├╝yordu. T├╝rk tar─▒m─▒n─▒n ge­li┼čme imkanlar─▒na kar┼č─▒ duyulan korkuyu b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de abart─▒yordu. B├Âyle bir geli┼čmenin sonucu olarak K├╝├ž├╝k-As­ya; her cins tar─▒m ├╝r├╝n├╝n├╝n ÔÇöbu─čday, un, y├╝n, et, ├╝z├╝m, ┼čarap, zeytin, pamuk, meyveler vb.ÔÇö b├╝y├╝k bir deposu durumuna gelecekti.

El├žilik sekreteri, Akdeniz ve KaradenizÔÇÖe uzanan kolla­r─▒yla ─░stanbul-Ba─čdat'tan ─░ran s─▒n─▒r─▒na uzanacak olan bir demiryolu hatt─▒ ile, Bat─▒ Avrupa mallar─▒ ─░ran pazar─▒na   kolayl─▒kla ula┼čacakt─▒. ─░ran s─▒n─▒r─▒na demiryolu ba─č─▒ olmayan Rusya'n─▒n bu pazardaki durumu  onar─▒lmaz bir bi├žimde bozulacakt─▒. ├çar─▒kov'un d├╝┼č├╝ncesine g├Âre T├╝rkiye ve ─░ran'─▒n Kafkasya ile s─▒n─▒r─▒ olan eyaletlerinde Bat─▒ Avrupa mallar─▒n─▒n say─▒s─▒n─▒n artmas─▒, b├Âlgede ka├žak├ž─▒l─▒k faaliyetlerinin art­mas─▒na neden olacakt─▒, buna g├Âre bu b├Âlgelerde denetimi g├╝├žlendirmek gerekecekti: "K├╝├ž├╝k-Asya'da, ─░ran ve Orta-Asya'da bizim i├žin gerekli olan yeni pazarlar─▒n elde edilmesini engellemekle kalmay─▒p, daha ├Ânce ele ge├žirilen pazarlardan bizi atmakla tehdit etmektedir" diyen   ├çar─▒kovÔÇÖa g├Âre demiryolu    ─░ngilizlerin ve ├Âteki Avrupal─▒lar─▒n K├╝├ž├╝k-Asya'da ve ─░ran'da ticaretlerinin geli┼čmesine yard─▒m edecekti.[i]

 Bu anla┼čman─▒n imza­lanmas─▒na g├╝├ž yoluyla engel olamayaca─č─▒n─▒ anlayan ├çar h├╝k├╝meti bu alandaki politikas─▒n─▒ ├╝├ž y├Ânde y├╝r├╝tt├╝: Bun­lardan birincisi, Ba─čdat demiryolunun yap─▒lmas─▒n─▒ frenle­mek idi; ikincisi, demiryolunun do─ču illerine yak­la┼čmamas─▒ i├žin ├Ânlemler ald─▒; ├╝├ž├╝nc├╝s├╝, T├╝rkiye'nin do─ču illerinde demiryolu yap─▒m─▒na, Samsun-Sivas hatt─▒na kar┼č─▒ kendisini koruyacak tedbirleri almakt─▒.

  ─░lk amac─▒n ger├žekle┼čebilmesi i├žin T├╝rkiye'nin sava┼č  tazminat─▒ndan yararlan─▒ld─▒. Ba─čdat imtiyaz─▒nda temel so­runlardan biri bu hat i├žin ├Âdenmesi gereken kilometre g├╝­vencesi oldu─ču i├žin, Rusya, sava┼č tazminat─▒n─▒n tam olarak ├Âdenmesini istemeye ba┼člad─▒. T├╝rkiye'nin kilometre g├╝vencesini ├Âdeyecek kaynaklara sahip  olamayaca─č─▒n─▒ hesaplad─▒.

"Padi┼čaha, d├╝zensiz bir bor├žlu olarak, T├╝rkiye'­nin gelirlerini keyfince harcayamayaca─č─▒ hat─▒rlat─▒lacakt─▒." [ii]

Bunun yan─▒s─▒ra ├çar h├╝k├╝meti, do─ču illerinde demiryolu yapma hakk─▒n─▒ elde etmek i├žin ├Ânlemler ald─▒. T├╝rk h├╝k├╝meti, Karadeniz k─▒y─▒s─▒ ile Ankara-Kayseri-Sivas-Harput-Diyarbak─▒r-Van kentleri ├╝zerinden ge├žen hat aras─▒ndaki b├Âlgede demiryolu yap─▒m─▒n─▒ gerekli g├Ârd├╝─č├╝nde kendi imkanlar─▒ ile yapmayacaksa bu hakk─▒ Ruslara vermeyi kabul etti. Anla┼čma  Ba─čdat hatt─▒nda Almanlara verilen haklar─▒ i├žerecekti. T├╝rk h├╝k├╝meti, yukar­da g├Âsterilen kentlerin demiryollar─▒n─▒ birle┼čtirme hakk─▒n─▒ koruyordu. Bu anla┼čma T├╝rk h├╝k├╝metinin ├Âzel bir notas─▒ bi├žiminde ├çar─▒n el├žisine 21 Mart 1900 tarihinde bildirildi.

T├╝rk h├╝k├╝metinin s├Âz├╝ edilen b├Âlgede demiryolu yap─▒­m─▒na tahsis edecek kaynaklar─▒n─▒n bulunmad─▒─č─▒ ├žok iyi bilini­yordu, Ruslar da bu yolu yapmay─▒ d├╝┼č├╝n­m├╝yorlard─▒.

Gen├ž T├╝rkler 1909 y─▒l─▒nda RusyaÔÇÖn─▒n protestolar─▒na ald─▒rmadan (1900 y─▒l─▒ Rus-T├╝rk anla┼čmas─▒nda yasaklanan b├Âlgede) Samsun-Sivas demiryolu in┼čaat ruhsat─▒n─▒n  bir Amerikan sendikas─▒na verilmesi s├Âz konusu oldu. 16 ┼×ubat tarihli resmi T├╝rk tebli─činde Trabzon-Erzurum, Samsun-Sivas-Ankara demiryollar─▒ ┼čebekelerinin yaln─▒zca T├╝rk h├╝k├╝meti taraf─▒ndan in┼ča edilece─či tebli─č edildi.[iii]

1910 y─▒l─▒nda Amerikan  Chester Firmas─▒   KaradenizÔÇÖe ve ─░ran s─▒n─▒r─▒­na do─čru ikincil hatlar─▒yla birlikte Sivas-Diyarbak─▒r-Van demiryolu yap─▒m─▒ hakk─▒n─▒ elde ettiler. Frans─▒zlar da   Samsun-Sivas hatt─▒na ilgi g├Âsteriyorlard─▒.

Bu durumdan kayg─▒lanan ├çar , Balt─▒k liman─▒nda, "Stan­dart" yat─▒nda Stolipin'in ba┼čkanl─▒─č─▒nda bir konferans topla­d─▒. ( 2 Haziran 1910) Konferans kararlar─▒na g├Âre, T├╝rk h├╝k├╝metinden Chester  Firmas─▒ ile yap─▒lan anla┼čman─▒n iptal edilmesi istenecekti.  Samsun-Sivas-Harput-Diyarbak─▒r-Musul-Hanekin hatt─▒n─▒n do─čusuna do─čru demiryolu yap─▒m─▒n─▒ yasaklayan yeni bir anla┼čma yap─▒lmas─▒ talep edilecekti. Fransa'n─▒n deste─čini almak i├žin, Sam­sun-Sivas hatt─▒n─▒n yap─▒m─▒na itiraz edilmeyecekti.[iv]

1912ÔÇÖye gelindi─činde her ne kadar genel bir bar─▒┼č m├╝mk├╝n olmasa da h├╝k├╝metlerin kendi aralar─▒nda birer iki┼čer T├╝rkiye aleyhine olmak ├╝zere anla┼čmalar─▒ m├╝mk├╝n g├Âr├╝n├╝yordu. Rusya art─▒k demiryolu yapma iste─činden feragat ediyor, fakat Rus harp gemilerinin bo─čazlardan serbest ge├ži┼č hakk─▒n─▒n sa─članmas─▒n─▒ istiyordu.

Kuzey AnadoluÔÇÖda yap─▒lacak demiryolu a─člar─▒n─▒n, RusyaÔÇÖn─▒n Kafkas hududuna yapaca─č─▒ asker sevkiyat─▒n─▒ tehdit etmeyecek ┼čekilde planlanmas─▒ i├žin ├žareler arand─▒.

FransaÔÇÖn─▒n yapt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čmalar sonras─▒nda Rusya yasak b├Âlgeyi ErzurumÔÇÖun do─čusu ve bat─▒s─▒ olarak iki k─▒sma ay─▒rmaya raz─▒ oldu. Ve ancak do─ču k─▒sm─▒nda stat├╝ko ciddi bir surette korunacakt─▒.  Fransa RusyaÔÇÖn─▒n bu arzusunu kabul etti.

 ├çester projesi ad─▒yla an─▒lan Samsun-Sivas ve Harput-Erzurum-Trabzon hatlar─▒ in┼čaat ruhsat─▒ ÔÇôRusyaÔÇÖn─▒n muhalefetten vaz ge├žmesi ├╝zerine- 25 HaziranÔÇÖda kurulan ÔÇťRegie Generale des chemins de fer et de traveaux publicÔÇŁ isimli Frans─▒z kumpanyas─▒na verildi.

Kumpanya Ruslar─▒ memnun etmek i├žin Erzurum-Trabzon yolunun in┼čas─▒ndan feragat ediyor ve Erzincan-Erzurum k─▒sm─▒n─▒n in┼čas─▒ i├žin kesin bir y├╝k├╝ml├╝l├╝─če girmiyordu[v]

D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n ├ž─▒kmas─▒ g├­r├╝┼čmelerin devam─▒na engel oldu. Bununla birlikte Rus me­murlar─▒n─▒n "zahmeti" bo┼ča gitmedi: Do─ču Anadolu uzun zaman demiryolundan yoksun kald─▒.

Rusya taraf─▒ndan bir kilometre demiryolu yap─▒lm─▒┼č de─čildi.  ├çar RusyaÔÇÖs─▒ yaln─▒z Do─ču AnadoluÔÇÖyu Avrupa yat─▒r─▒mc─▒lar─▒na kar┼č─▒ barikat ile kapamaya ├Ânem veriyordu. Gerek Rus h├╝k├╝meti ve gerekse Abd├╝lhamid h├╝k├╝meti asker├« sebeplerden dolay─▒ do─čuda yol in┼čaat─▒na gereken ilgiyi g├Âstermediler. ErzurumÔÇÖdan Rus hududuna kadar olan b├Âlgede Cihan harbinden ├Âncesine kadar toprak yollar bile mevcut de─čildi.[vi]

 

Sava┼č Tazminatlar─▒

 

 

Rus h├╝k├╝meti, T├╝rkiye'­de sermaye yat─▒r─▒m─▒ i├žin herhangi bir  giri┼čimde bulunmuyordu. Ayn─▒ za­manda, Rus bankerleri T├╝rkiye'nin yapt─▒─č─▒ d─▒┼č bor├žlan­malar i├žin para yat─▒rmaya da ├Âzendirmiyordu. 1877-1878 sava┼č─▒ndan sonras─▒nda yap─▒lan 1878 Berlin Kong­resinde Rus temsilcisi Prens Gor├žakov, T├╝rkiye'ye kredi veren yabanc─▒lar─▒ tefeci ve spek├╝lat├Âr olarak adland─▒r­m─▒┼čt─▒. Ama bu durum nefretle k─▒nad─▒─č─▒ Bat─▒ borsa­lar─▒ndan daha gaddarcas─▒na, sava┼č tazminat─▒ y├Ânte­miyle T├╝rkiye'yi soymalar─▒na engel olmuyordu.

Rus h├╝k├╝meti, T├╝rkiye'den iki kez tazminat istedi. Bun­lardan birincisi 1829 y─▒l─▒ sava┼č─▒ndan sonra, ikincisi 1877-1878 y─▒llar─▒nda yap─▒lan sava┼čtan sonra is­tenmi┼čti. ─░kinci tazminat T├╝rkiye i├žin ├Âzellikle ├žok a─č─▒r sonu├ž­lar do─čurdu.

1829'da imzalanan Edirne antla┼čmas─▒nda, T├╝rkiye, Rus­ya'ya 10 milyon Hollanda liras─▒ (4,5 milyon T├╝rk liras─▒ do­laylar─▒nda) tutar─▒nda bir tazminat ├Âdeme y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝ al­t─▒na girdi. Bu tazminat ├Âdeninceye kadar Rus ordusu, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču'na ait olan arazinin bir b├Âl├╝m├╝n├╝, yani Moldavya, Eflak ve Silistre'yi i┼čgal edecekti. Rusya, bu tazminat miktar─▒n─▒, daha sonra 4 milyon Hollan­da liras─▒na indirdi. Bu indirim "H├╝nk├ór ─░skelesi Antla┼čmas─▒yla 1833 ├çanakkale Bo─čaz─▒n─▒n Avrupal─▒lara ka­pal─▒ olmas─▒n─▒n ├╝creti gibiydi."

Rusya  1836'da yeniden 2 milyon liral─▒k borcu, 800.000 liraya indirdi. T├╝rkiye bu mik­tar─▒ ayn─▒ y─▒lda ├Âdedi. Rusya o zamana kadar i┼čgali alt─▒nda bulundurdu─ču Silistre kalesini bo┼čaltt─▒

"Talihsiz 1828-1829 sava┼č─▒ndan sonra, Edirne antla┼čmas─▒yla T├╝rk maliyesi o denli zay─▒f d├╝┼čm├╝┼čt├╝ ki, T├╝rkiye zararl─▒ tekel sistemini biraz daha geni┼čletmek zorunda kald─▒. Bu siste­me g├Âre, t├╝m mallar─▒n sat─▒┼č─▒nda, ancak h├╝k├╝metin onay─▒n─▒ alanlara izin veriliyordu. Bu sistem sayesinde baz─▒ tefeciler ├╝lkenin hemen hemen t├╝m ticaretini ellerinde toplamay─▒ ba­┼čard─▒lar."[vii]

1877-1878 sava┼č─▒ndan sonra T├╝rkiye'ye kabul ettirilen sava┼č tazminat─▒, miktar bak─▒m─▒ndan ├Ânceki tazminatlara oranla ├žok daha fazlayd─▒ ÔÇö27 Ocak 1879'da imzalanan antla┼čma uyar─▒nca 300 milyon rubleyi buluyordu. Tazminat tutar─▒ frank olarak 802,5 milyon ifade edilmi┼čti. Bu rakam T├╝rki­ye'nin bor├žlar─▒n─▒ alt─▒da-bir oran─▒nda art─▒ran ├žok b├╝y├╝k bir tutard─▒ (35 milyon T├╝rk liras─▒).

Anla┼čmaya g├Âre T├╝rkiye her y─▒l RusyaÔÇÖya 350.000 lira ├Âdeyecekti. Sa­va┼č tazminat─▒n─▒n ├Âdeme s├╝resi, d├╝zenli bir bi├žimde ├Âden­mesi durumunda bile y├╝z y─▒l s├╝recekti. Bir dizi ilin ÔÇöKonya, Kastamonu, Adana, Halep ve Sivas ille­rininÔÇö a┼čar─▒ ve k├╝├ž├╝kba┼č hayvan vergileri, sava┼č tazminat─▒n─▒n ├Âdenmesine tahsis edilmi┼čti.

├çar h├╝k├╝meti, bu sava┼č tazminat─▒n─▒ T├╝rkiye ├╝zerinde ekonomik ve politik ili┼čkilerde bir bask─▒ arac─▒ olarak kul­land─▒.

S├╝rekli olarak para gereksinmesi i├žinde bulunan Padi┼čah h├╝k├╝meti, tazminat─▒ ├Âdemede d├╝zenli hareket ede­miyordu. Ama bu durum, ├žar─▒n y├╝ksek memurlar─▒m kay­g─▒land─▒rm─▒yordu. Padi┼čah h├╝k├╝metinden herhangi bir konuda  siya­sal bir taviz koparmak gerekti─činde paran─▒n ├Âden­mesi g├╝ndeme geliyordu. Ruslar bu yolla Karadeniz b├Âlgesinde ula┼č─▒m yol­lar─▒n─▒n yap─▒m─▒ ve i┼čletmesi konusunda tekel hakk─▒n─▒ elde etmi┼čti. Herhangi bir yol yap─▒lmad─▒─č─▒ gibi di─čer devletlerin b├Âlgeye girmesi de engellendi.

Bu tazminat y─▒llar sonra  Rus emperyalizmine, Balkanlarda ve ├Âzellikle Bulgaristan'daki politik durumunu peki┼čtirmede iyi hizmet etti.  1921 y─▒l─▒nda yap─▒lan anla┼čma ile sava┼č tazminat─▒ndan kalan bor├žlar BulgaristanÔÇÖ─▒n T├╝rkiyeÔÇÖye olan sava┼č bor├žlar─▒ ile takas edildi. Art─▒k Bulgaristan bor├žlar─▒n─▒ RusyaÔÇÖya ├Âdeyecek ve ona ba─č─▒ml─▒ hale gelecekti.[viii]

 

Cihan Harbinden ├ľnceki Son ─░ttifaklar

 

Fransa ve Almanya bir asr─▒ bulan kanl─▒ bir hesapla┼čman─▒n i├žerisindeydiler. ─░ngiltere ve Fransa Almanya kar┼č─▒s─▒nda tabii m├╝ttefiktiler. Ortada olan Ruslard─▒. Rus-Japon harbi s─▒ras─▒nda Rus filosunun ba┼č─▒na gelen felaketten sonra  art─▒k Rusya h├╝k├╝meti b├╝y├╝k deniz devletleri aras─▒ndan ├ž─▒km─▒┼č say─▒l─▒rd─▒. Bu f─▒rsat─▒ ka├ž─▒rmak istemeyen ─░ngiltere, Ruslar daha Japonlarla bar─▒┼č imzalamadan evvel, Rus diplomatlar─▒n hi├ž beklemedi─či bir s─▒rada siyas├« bir anla┼čma imzalanmas─▒ teklifinde bulundu.

─░ngilizler Frans─▒zlar ile birlikte  AlmanyaÔÇÖy─▒ asker├« bir ku┼čatma  alt─▒na almak i├žin yeni bir tarih a├žt─▒lar. Japonlar taraf─▒ndan deniz kuvvetleri imha edilen Rusya, AvrupaÔÇÖda ├ž─▒kmas─▒ muhtemel bir harp i├žin gerekliydi. 23 Eyl├╝l 1907 de ─░ngiltere ile Rusya aras─▒nda ─░ran, Afganistan ve Tibet hakk─▒nda bir anla┼čma imzaland─▒. Buna paralel olarak  Rusya ile Japonya aras─▒nda uzak do─čuda her iki taraf─▒n bar─▒┼č i├žinde i┼čbirli─či yapmas─▒n─▒ sa─člayacak bir anla┼čma sa─čland─▒. Bu anla┼čmalar Almanya taraf─▒ndan pek ho┼č kar┼č─▒lanmad─▒. ─░ngiltereÔÇÖnin Irak ve ─░ran k├Ârfezinde kesin tav─▒r almas─▒ ├╝zerine bu ho┼čnutsuzluk daha da artt─▒.  ─░ngiltere ve Rusya 1908 y─▒l─▒nda Reval  m├╝lakat─▒ndan sonra Osmanl─▒ h├╝k├╝meti nezdinde birlikte  tekliflerde bulunmaya ve MakedonyaÔÇÖda ─▒slahat yap─▒lmas─▒n─▒ istemeye karar verdiler

Ruslar─▒n as─▒l hedefi Osmanl─▒ topraklar─▒yd─▒. ├ť├žl├╝ itilaf Osmanl─▒ topraklar─▒ ├╝zerinde yap─▒lacak payla┼č─▒m ├╝zerine kurulacakt─▒.18 Mart 1915 tarihinde ─░tilaf Devletleri ─░stanbul antla┼čmas─▒ ad─▒n─▒ verdikleri belgeyi imzalad─▒lar. ─░stanbul ve ├çanakkale Bo─čazlar─▒, Marmara Denizi, Gelibolu yar─▒madas─▒, Enez - Midye hatt─▒na kadar Trakya, Bozcaada ve ─░mroz ile Sakarya ─▒rma─č─▒na kadar Kocaeli yar─▒madas─▒ RusyaÔÇÖya b─▒rak─▒ld─▒. Di─čerleri de Irak ve Suriye ├╝zerinden AnadoluÔÇÖya kadar yay─▒lacaklard─▒. Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču i├žin bu anla┼čman─▒n taraflar─▒ndan her hangi biriyle  ittifak imkan─▒ yoktu.

 ÔÇťHarp patlad─▒─č─▒ vakit ─░stanbulÔÇÖda her h├╝k├╝met adam─▒ ┼č├╝phe etmiyordu ki; itilaf h├╝k├╝metlerinin galebesi halinde Rusya ─░stanbulÔÇÖu zaptedecek ve bu hususta hi├žbir kimse onu menÔÇÖ edemeyecekti. Son y─▒llarda Rusya h├╝k├╝meti gittik├že daha sarih ve daha s─▒k├ža ilan ediyordu ki; ─░stanbulÔÇÖun yolu Berlin ve ViyanaÔÇÖdan ge├žmektedir. Daha ba┼člang─▒c─▒ndan itibaren harp; ÔÇô T├╝rkiye i┼čtirak etsin veya etmesin ÔÇô Osmanl─▒ imparatorlu─čunun varl─▒─č─▒ veya yoklu─ču harbiydi. T├╝rkiye ya kendini imhaya karar vermi┼č kuvvetlerin aleyhinde m├╝cadele etmekte olan merkezi h├╝k├╝metlere kat─▒lacak ve yada ellerini ba─člayarak m├╝tevekkilane bir surette kendi hakk─▒nda verilecek karar─▒ bekleyecekti. Cihan harbinin ba┼člang─▒c─▒ndan itibaren T├╝rkiyeÔÇÖnin merkezi h├╝k├╝metlerle birlikte harbe i┼čtirak etmesi taraf─▒n─▒ iltizam eden Gen├ž T├╝rk h├╝k├╝met ricalinin fikirleri de bu yolda idi[ix]

Sonu├ž

Cihan harbine gelene kadar geride kalan y├╝z y─▒l─▒n ├Ânemli olaylar─▒na g├Âz at─▒lan bu ara┼čt─▒rmadan bir tak─▒m sonu├žlar ├ž─▒karmak ├žok iddial─▒ bir durum olmasa gerek. Genel yarg─▒lar─▒n kolayca y─▒k─▒lmas─▒n─▒ beklemek ├Âzellikle de tarihi konularda fazla iyimserlik olur. Ne var ki par├ža par├ža da olsa ele al─▒nan konular, ├žok bilinen genel yarg─▒lar─▒n do─črulu─ču konusundaki ┼č├╝pheleri derinle┼čtirmektedir.

Her ┼čeyden ├Ânce imparatorluk son y├╝z y─▒l─▒n─▒ kendi ┼čartlar─▒ i├žinde ba─č─▒ms─▒z bir ├╝lke olarak ge├žirmemi┼čti. Ruslar─▒n yap─▒p ettiklerine bir de Fransa ve ─░ngiltereÔÇÖnin entrikalar─▒ eklendi─činde bu yarg─▒n─▒n do─črulu─ču daha iyi anla┼č─▒lacakt─▒r.

Yukar─▒daki c├╝mle do─čru kurulmu┼čsa ÔÇôki yanl─▒┼č oldu─čunu s├Âylemek olduk├ža zordur-─░ttihat├ž─▒lar─▒n on y─▒l i├žinde imparatorlu─ču da─č─▒tt─▒klar─▒ tezi ├╝zerinde yeniden d├╝┼č├╝nme gereklili─či ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r.

Cihan harbine giri┼čte siyasi kayg─▒larla ─░ttihat├ž─▒lar─▒ su├žlamak ÔÇô bilerek yada bilmeyerek T├╝rk ─░slam medeniyetini bu b├╝y├╝k su├ža ortak etmek- s─▒rf tarihe taraf olmak kayg─▒s─▒yla de─čil, tarihi bir hakikat olarak ta b├╝y├╝k bir yan─▒lg─▒d─▒r. Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunun bu kirli sava┼č─▒n ├ž─▒kmas─▒nda en k├╝├ž├╝k bir vebali yoktur. Sava┼č─▒n g├╝n├╝m├╝zde de devam ettirilen siyas├« sorumluluklar─▒ tamamen ├╝├ž bat─▒l─▒ devletin omuzlar─▒ndad─▒r.

Tarih i├žinde zaman zaman Rus tehdidinin ortadan kalkt─▒─č─▒ d├Ânemler olmu┼čtur. Ancak bu hi├žbir d├Ânem s├╝reklilik kazanmam─▒┼čt─▒r. ─░┼čin f─▒trat─▒ icab─▒ olarak b├Âyle bir beklenti zaten anlams─▒zd─▒r.

Cihan harbinden sonra ge├žen y├╝z y─▒ll─▒k s├╝re, sorunlar─▒n ad─▒n─▒n de─či┼čtirse de kendisini de─či┼čtirmemi┼čtir. Hatta akt├Ârlerini de de─či┼čtirmemi┼čtir. T├╝rkiyeÔÇÖnin stratejik ├Ânemi tarihte emsali g├Âr├╝lmedik bir ┼čekilde artm─▒┼čt─▒r. Ne var ki savunma i├žin gerekli olan teknolojilerinin ayn─▒ oranda artt─▒─č─▒n─▒  s├Âylemek olduk├ža zordur. Bir ├žok konuda d─▒┼ča ba─č─▒ml─▒l─▒k  s├╝rmektedir. Ulusalc─▒lar─▒m─▒z devaml─▒ darbe planlamakla me┼čgul olmu┼č, T├╝rkiyeÔÇÖyi ├ža─č─▒n ├Ân├╝ne ta┼č─▒yacak ├žal─▒┼čmalara herhangi bir katk─▒ sa─člamaya vakit ay─▒ramam─▒┼člard─▒r. . 

G├╝n├╝m├╝zde  Gorba├žov ile ba┼člayan bu ara d├Ânem iyi de─čerlendirilmeli, h├╝r d├╝nya ile stratejik anla┼čmalara a─č─▒rl─▒k verilmeli, temel sorunlar kal─▒c─▒ olarak ├ž├Âz├╝me kavu┼čturulmal─▒d─▒r.


[i] Novi├žev s. 28

[ii] Novi├žev, s.128

[iii] E. E, Adomof, Cihan Harbinde Avrupa H├╝k├╝metleriyle T├╝rkiye'nin Payla┼č─▒lmas─▒, ├žev. H├╝seyin Rahmi, ─░stanbul: Ahmet ─░hsan Matbaas─▒, 1926; s. 56

[iv] Novi├žev s. 130

[v] Adamof, 58

[vi] Ramazan Balc─▒; Tarihin Sar─▒kam─▒┼č Duru┼čmas─▒, Nesil Yay─▒nlar─▒, 2006,  s. 60-61

[vii] Novi├žev 117

[viii] Novi├žev, s. 120

[ix] Adamof, s. 62 (K. Helfferich, Der Weltkrieg ,s.53. )


  9166 defa G├Âr├╝nt├╝lendi.

**********************

T├╝m yaz─▒, yorum ve i├žerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yay─▒mlanm─▒┼č olmalar─▒, bu g├Âr├╝┼čleri Tuncay Y─▒lmazer'in benimsedi─či anlam─▒na gelmez. Yorum b├Âl├╝m├╝ ├Âzg├╝r bir tart─▒┼čma ortam─▒ yaratmak i├žin vard─▒r. Ancak sald─▒rgan ve d├╝zeysiz yorumlar yay─▒nlanmayacakt─▒r. E─čer bu siteye ilk kez yorum yaz─▒yorsan─▒z, yorum kurallar─▒na g├Âzatman─▒z─▒ istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

KATEGOR─░DEK─░ D─░─×ER BA┼×LIKLAR

06/03/2019 - 06:49 Tarih-i Cevdet - Ahmed Cevdet Pa┼ča (Sad─▒k Emre Karaku┼č, Murat Babu├žo─člu)

12/11/2018 - 19:16 Kaptan-─▒ Derya Halil Pa┼ča ve Damat ├ľk├╝z Mehmet Pa┼ča ├çe┼čmeleri ├ťzerine Baz─▒ Tespit ve De─čerlendirmeler (─░smail Sabah)

19/10/2012 - 10:14 TrablusgarpÔÇÖ─▒ Nas─▒l Ald─▒k?-Giovanni Giolitti (Tahsin Y─▒ld─▒r─▒m)

25/05/2012 - 08:32 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda Anadolu Sahillerine Yap─▒lan ─░lk ├ç─▒karma-HMS DorisÔÇÖin ─░skenderun Maceras─▒ (Muzaffer Albayrak)

22/05/2012 - 12:10 Hat─▒r├ót (1912-1922) Cemal Pa┼ča ( Yay. Haz. A. Zeki ─░zg├Âer)

30/01/2012 - 06:09 Avrupa Tarihi (├ľnder Kaya)

06/01/2012 - 16:02 Sel├ónik ve ─░stanbulÔÇÖda Yahudi Bankerler ÔÇô Nurdan ─░pek ( Albert Kazado )

03/10/2011 - 04:50 II. Me┼črutiyetten Cumhuriyete Elli Y─▒ll─▒k Hat─▒ralar─▒m (S├╝leyman Tevfik )

27/08/2011 - 19:34 93 Harbi Facias─▒ (Manast─▒rl─▒ Mehmet R─▒fat Bey)

05/06/2011 - 07:05 Osmanl─▒dan G├╝n├╝m├╝ze Temizlik Tarihi- Tanzifat-─▒ ─░stanbul-Mehmet Mazak-Fatih G├╝ldal

31/12/2009 - 16:26 Fatih in M├╝jdelenen ┼×ehri -├ľnder Kaya

06/12/2009 - 22:44 Plevne Kahraman─▒ Gazi Osman Pa┼ča (Melike Bayrak)

23/01/2009 - 02:05 Misyonerlere ├ľzenmek ( Ramazan Balc─▒ )

25/06/2008 - 21:16 555. Y─▒l D├Ân├╝m├╝nde K├╝lt├╝r DergisiÔÇÖnden Fetih ├ľzel Say─▒s─▒ ( Fatih G├╝ldal )

08/05/2008 - 21:38 ─░lk ├çanakkale M├╝dafaam─▒z ( U─čur Demir )

28/03/2008 - 20:54 Cellad─▒n ├çe┼čmesi Kanl─▒, Mezar─▒ Ayr─▒ Olurdu ( ├ľnder Kaya )

22/02/2008 - 22:35 ─░mparatorlu─čun En Uzun Y├╝zy─▒l─▒ ÔÇô ─░lber Ortayl─▒ ( Tar─▒k Suat Demren )

03/02/2008 - 10:12 Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ├ťzerindeki Rusya Ku┼čatmas─▒ -2 ( Ramazan Balc─▒ )

28/01/2008 - 11:21 Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ├ťzerindeki Rusya Ku┼čatmas─▒ -1 ( Ramazan Balc─▒ )

19/01/2008 - 00:12 Fetihname- K─▒vami, Yay.Haz. C. Vedat Uygur ( Ha┼čim ┼×ahin )

29/12/2007 - 23:47 Osmanl─▒ Tarihinde Maskeler ve Y├╝zler- Mustafa Arma─čan ( Tar─▒k Suat Demren )

29/06/2007 ─░lber Ortayl─▒ ile "Osmanl─▒'y─▒ Yeniden Ke┼čfetmek" ( T. Suat Demren )

27/02/2007 K─▒r─▒m Harbinden G├╝n├╝m├╝ze Haydarpa┼ča Mezarl─▒─č─▒ 2. B├Âl├╝m ( ─░slam ├ľzdemir)

14/01/2007 K─▒r─▒m Harbinden G├╝n├╝m├╝ze Haydarpa┼ča Mezarl─▒─č─▒ - 1 ( ─░slam ├ľzdemir )