Kırım Harbinden Günümüze Haydarpaşa Mezarlığı - 1 ( İslam Özdemir )

Tarih: 14/01/2007   /   Toplam Yorum 7   / Yazar Adı:      /   Okunma 10015

Çarlık Rusya’sının Osmanlı Devletinde yaşayan Ortodoksları kendi himayesi altına almak istemesi üzerine 4 Ekim 1853 tarihinde patlak veren Kırım Savaşı,İngiltere ve Fransa’nın Osmanlı Devleti’nin müttefiki sıfatıyla harbe iştirak etmesiyle yaklaşık 2,5 yıl devam etmiş, 30 Mart 1856 tarihinde taraflar arasında imzalanan Paris Barış Antlaşmasıyla sona ermiştir.Osmanlı Devleti açısından değerlendirildiğinde askeri açıdan kazanılan bir zaferden çok Avrupa Devletleri karşısında diplomasi alanında alınmış ağır bir mağlubiyet olma özelliğini taşıyan bu kanlı savaşın, acı hatırlarını barındıran en önemli yerlerden biride İstanbul-Üsküdar’da bulunan Haydarpaşa Mezarlığıdır.

 

Çarlık Rusya’sının Osmanlı Devletinde yaşayan Ortodoksları kendi himayesi altına almak istemesi üzerine 4 Ekim 1853 tarihinde patlak veren Kırım Savaşı,İngiltere ve  Fransa’nın Osmanlı Devleti’nin müttefiki sıfatıyla harbe iştirak etmesiyle yaklaşık 2,5  yıl devam etmiş, 30 Mart 1856 tarihinde  taraflar arasında imzalanan Paris Barış Antlaşmasıyla sona ermiştir.Osmanlı Devleti açısından değerlendirildiğinde askeri açıdan kazanılan bir zaferden çok Avrupa Devletleri karşısında  diplomasi alanında alınmış ağır bir mağlubiyet olma özelliğini taşıyan bu kanlı savaşın, acı hatırlarını barındıran en önemli yerlerden biride İstanbul-Üsküdar’da bulunan Haydarpaşa Mezarlığıdır.

 

Savaş sırasında Osmanlı Devleti tarafından İngiliz Ordusuna tahsis edilen  Haydarpaşa Askeri Hastanesinde[1] ve daha sonra cepheden gelen yaralı sayısının  artmasıyla aynı amaçla kullanılan Selimiye Kışlasında[2]  yaşamını yitiren Müttefik Askerlerinin gömüldüğü mezarlığa, ileriki  yıllarda üst düzey bürokratların,sivillerin,bunların yanında I. ve II. Dünya Savaşları sırasında ölen İngiliz Ordusuna mensup askerlerin de defnedildiği bilinmektedir.152 yıllık bir geçmişe sahip olan ve günümüzde “ İngiliz Mezarlığı” olarak ta bilinen bu mekanda,Kırım Savaşı sırasında boğazları korumak  için Osmanlı Ordusuyla birlikte Ruslara karşı mücadele ederken yaşamını yitiren İngiliz Askerleriyle,bu savaştan ellidokuz yıl sonra meydana gelen Çanakkale Savaşlarında,bir zamanlar koruyuculuğunu yaptığı bu  boğazları işgal edip,  müttefiki olan  Çarlık Rusya’sına yardım etmek isterken esir düşen  İngiliz Askerleri koyun koyuna yatmaktadır.

 

Geçmişte yaşadığı hareketli günlerin  aksine bugün derin bir sessizliğe gömülen Haydarpaşa Mezarlığı, bağrında misafir ettiği sonsuzluk yolcularıyla birlikte tanıklık ettiği tarihi sürece ilgi duyan meraklıları beklemektedir.Haydarpaşa Askeri Hastanesinin denize bakan tarafında bulunan ve iki bölümden oluşan mezarlığın  otuz dönüm genişliğinde  olduğu bilinmektedir.[3]İki giriş kapısı bulunan mezarlığa Askeri Hastane ile Haydarpaşa Lisesi arasındaki  dar yoldan ve Haydarpaşa Tren İstasyonu yakınındaki  diğer yoldan ulaşılabilir.

 

a)Kırım Savaşı Harp Ölüleri Bölümü (1.Bölüm)

 

Askeri Hastanenin yan tarafındaki yolu müteakiben varılan ve içinde bakıcı evininde bulunduğu hazire,mezarlığın ilk sakinlerinin ebedi istirahatgâhı olan birinci bölümüdür.1853/1856 Osmanlı-Rus Savaşında yaşamlarını yitiren askerlerin ve daha sonraki yıllarda ölen sivillerin gömülü bulunduğu bu mekanda, en fazla İngiltere Kraliçesi Victoria’nın  Britanya İmparatorluğu adına 1857 yılında yaptırdığı Kırım Savaşı  Anıtı(Crimean War Memorial)  dikkat çeker.

 

Savaş yıllarında Haydarpaşa Askeri Hastanesinde ve Selimiye Kışlasında tedavi gördüğü sırada yaşamını yitiren ve buraya gömülen 5500 er ve 80 subayın anısına dikilen bu anıt, mezarlığın en görkemli yapısıdır.[4]İrlanda’nın dünyaca ünlü Aberdeen granitinden yapılan ve  iki bölümünden oluşan anıtın   yerden yüksekliği 28 metredir.Kraliçe Victoria Anıtı olarak ta  bilinen bu abide dikkatli bakıldığında  hem denizden hem de mezarlığın  alt kısmında bulunan Haydarpaşa Garından  rahatça görülebilir. Planı Baron Marocetti tarafından çizilen anıtın ilk bölümünü oluşturan 2,5  metre  genişliğinde ve 7 metre yüksekliğindeki alt kısmın her köşesine zaferi simgeleyen melek tasvirleri yapılmış, İngilizce, Fransızca, Arapça ve İtalyanca hazırlanan ve bu tasvirlerin arasına yerleştirilen  kitabelere şunlar yazılmıştır.

 

“ Bu anıt,1854,1855,1856 yılları arasında Rusya’ya karşı yapılan savaşta ülkeleri için yaşamlarını yitiren  İngiliz Deniz ve Kara Kuvvetlerine mensup erlerin ve subayların anısına 1857 yılında  Kraliçe Victoria ve  Halkı tarafından yaptırılmıştır

 

O dönemi anlatan eserlerden birinde Askeri Hastanede(General Hospital) ve İngilizler tarafından The Barrack Hospital adı verilen Selimiye Kışlasında kimi zaman günde elli altmış kişinin hayata gözlerini yumduğu ve bunların akşam saat dört sularında mezarlığa  açılan çukurlara topluca defnedildiği anlatılır ve buradaki  müstakil mezarların az olması bu şekilde açıklanır.Yine aynı eserde subayların denize bakan tarafa teker teker gömüldüğü başlarına işaret olarak tahta plakalar konulduğu belirtilir.[5]O yıllarda  hat safhaya ulaşan bakımsızlık  nedeniyle civardaki her iki hastane de baş gösteren kolera salgını sonucu hayatını kaybeden yüzlerce askerin defnedildiği Haydarpaşa Mezarlığına,savaş sırasında İstanbul’da kurulan diğer hastanelerde yaşamını yitiren ve bu hastanelerin yakınlarına defnedilen  öteki askerlerin kemikleri de  sonradan nakledilmiştir[6].Harp Ölülerinin dışında hastanede çalışan bazı sağlık görevlilerinin gömülü olduğu  bu bölümde yer alan  az sayıdaki müstakil mezarlar arasında bir tanesi  özellikle dikkat çekicidir.

 

Hazire’nin denize bakan yüzündeki bu kabir  tarihimizde Hurşit Paşa adıyla bilinen Macar Halk Kahramanı Guyon RICHARD’a  aittir.Aslen İngiliz olan ve soylu bir Macar kadınıyla evlendikten sonra Macar tebaasına dahil olan bu zat, 1849’da Macaristan İhtilaline karışarak Osmanlı Topraklarına sığınmış ve devlet tarafından kendisine Macar Ordusunda taşımış olduğu “Tuğgeneral” rütbesi verilmiştir.1856 yılında ölen Hurşit Paşa törenle  Haydarpaşa Mezarlığına gömülmüştür.Ölümünün  100.yıldönümünde Macar Halk Cumhuriyeti tarafından Haydarpaşa Mezarlığına konulan kitabede ise şu ifadelere yer verilmiştir;[7]

 

“İstiklâl Mücahidi Guyon Richard’ın 100. ölüm  yıldönümünü hatırlatmak için Macar Halk Cumhuriyeti tarafından vazedilmiştir.1856-1956”.                            


 

İSLAM ÖZDEMİR

Çanakkale Savaşları Araştırmacısı

islamozdemir@hotmail.com


 

[1]1845 yılında Sultan Abdülmecit(1839-1861) tarafından inşa edilen Haydarpaşa Askeri Hastanesi,Kırım Harbi sırasında cepheden dönen yaralı İngiliz askerlerine tahsis edildi.O dönemi anlatan İngilizce eserlerde “General Hospital” adıyla anılan yapı, Sultan II.Abdülhamit(1876-1909)  döneminde modern bir ameliyathaneye kavuştu.1868-1898 yıllarında  askeri hekimler için bir uygulama okuluna dönüştürülen hastane, günümüzde “G.A.T.A  Haydarpaşa Eğitim Hastanesi” adıyla hizmet vermektedir.

[2] Türkiye’nin en büyük kışlası olan Selimiye Kışlası,25 Ağustos 1800 tarihinde Nizamı Cedit askerleri için Sultan III.Selim(1761-1808) tarafından ahşap bir bina olarak inşa edildi..Mimarı Sultan III.Selimin hassa mimarlığında bulunan  Meşhur Ermeni Mimar Krikor Amira Balyan’dır.17 Kasım 1808 tarihinde Alemdar Mustafa Paşa Vakıası sırasında bir grup isyancı tarafından basılan kışla, bu esnada  çıkan bir yangın sonucu yandı.Sultan II.Mahmut(1785-1839) tarafından yapılan bugünkü bina 1828 yılında görkemli bir törenle hizmete açıldı.İnşasından beş yıl sonra tamir edilen kışlanın sol bölümü  1848 yılında yandı ve Sultan Abdülmecit’in(1823-1861) emriyle yanan bölümler restore edildi.1853/1856 Kırım Savaşı sırasında İstanbul’a gelen İngiliz Birliklerine tahsis edilen ve o dönemi anlatan İngilizce eserlerde “The Barrack Hospital”  adıyla anılan kışla,buradaki İngiliz Alaylarının  cepheye sevk edilmesiyle boşaldı ve ihtiyaç nedeniyle hastaneye çevrildi. Birinci ve İkinci Dünya Savaşları sırasında yeniden askeri birliklere tahsis edilen Selimiye Kışlası,1959/1963 yılları arasında evvela tütün deposu daha sonrada askeri ortaokul olarak hizmet verdi.Selimiye Kışlası 1963 yılından beri “Birinci Ordu Komutanlığı ” olarak kullanılmaktadır.

 [3] Yüzyıllar Boyunca Üsküdar , Mehmet Nermi HASKAN,C.2 S.662/666, Üsküdar Belediyesi Yayınları İstanbul/2001

[4]Bu askerlerden sadece 2162’si İngiliz’dir.diğerleri Macar,Polonyalı ve İtalyan Askerlerdir.

 Konuyla ilgili bakınız; a.g.e  C.2, S.662/666,Üsküdar Belediyesi Yayınları  İstanbul/2001

 [5]  Bakınız a.g.e, s.662/6

[6] O yıllarda Selimiye Kışlası ve Haydarpaşa Askeri Hastanesi dışında ihtiyaç nedeniyle kışla yakınlarındaki eski Kavak Sarayı bakiyeleri,Çengelköy’de bulunan Kuleli Kışlası(Kuleli Askeri Lisesi),Tarabya’daki Sultan Köşkü,Galata’da bulunan ve daha sonra İngiliz Hastanesi adıyla anılacak olan bir bina ve Haliç’teki iki harp gemisi  de hastane olarak tanzim edilmiştir.

 Bu konuyla ilgili olarak bakınız;

 a)Gallipoli Battlefield Areas Guide,S.58, Phill Taylor &Pam Cupper Kangaroo Press 1989

b)Tarih Boyunca Asya’nın Kapısı Her Yönüyle Üsküdar , 2.Baskı , S.68/69  Mehmet SOLMAZ  Zafer   Matbaası  İstanbul/1981

c)Yüzyıllar Boyunca  Üsküdar, C.2, S.663, Mehmet Nermi HASKAN  Üsküdar Belediyesi Yayınları İstanbul/2001

 

[7]Yüzyıllar Boyunca Üsküdar, Mehmet Mermi HASKAN,C.2,S.664,Üsküdar Belediyesi Yayınları,İSTANBUL/2001


  10015 defa Görüntülendi.

**********************

Tüm yazı, yorum ve içerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yayımlanmış olmaları, bu görüşleri Tuncay Yılmazer'in benimsediği anlamına gelmez. Yorum bölümü özgür bir tartışma ortamı yaratmak için vardır. Ancak saldırgan ve düzeysiz yorumlar yayınlanmayacaktır. Eğer bu siteye ilk kez yorum yazıyorsanız, yorum kurallarına gözatmanızı istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

39_muhterem özdemir 31-03-2007, 20:08:39
benim canım oğlum seni her zaman takdir ediyorum.makaleni çok beğendim.çok hoşuma gitti gurur duydum maşallah.kalemine sağlık beni çok duygulandırdın.aslan oğlum benim. devamını bekliyoruz.sevgilerimle.ANNEN...
 
104_can 16-09-2007, 15:29:08
merhaba arkadaşım senin makaleyi yazdığın için teşekkür ederim..
ben bu resmi hatırlandığım var..
mesala ben haydarpaşa hastanesindeydim..
ben bu yola gelirken gördüğüm büyük bir anıt var..
ben bu resmi çekmek isterdim ama hastanede bazı yasaklar var..
onun için resmi çekemiyorum..
ben kısa zamanımda istanbula gidersem haydarpaşadaki ingiliz mezarlığını içeriye girecem ve bu anıtı fotoğrafı çekecem..
bu benim büyük bir şans kazanacam..
 
241_Önder Kaya 14-12-2007, 19:01:50
Valla harika, İstanbul gerçekten çok kültürlü bir şehir. İngilizinden, Franıızından,Cenovalısından,Venediklisinden, İranlısından velhasıl yedi düvelden nişan bulmak mümkün. Şu cânım şehr-i şirinin pek bilinmeyen köşelerinden birini hem de pek güzel tanıttığınız için teşekkür eder, başarılarınızın devamını dilerim efendim
 
1038_Tosun Saral 28-02-2010, 23:48:27

Devlete karşı başkaldıran Sırplara karşı çok çetin savaşlar sonucunda 29 Ekim 1876 da kazanılan Aleksinaç zaferini tebrik için İstanbul’a gelen Macar heyetinin ziyaretine karşılık vermek üzere, Özbekler Tekkesi Şeyhi, Şeyh Süleyman Efendi Buharî başkanlığında 15 kişilik bir heyet Budapeşte’ye gönderildi. Bu seyahat 20 Nisan- 18 Mayıs 1877 günleri arasında yapıldı. Bu heyette yer alan Basiret Gazetesi muharriri "Çaylak" namı ile tanınan Mehmet Tevfik Bey İstanbul'a dönüşünde anılarını "Yadigar-ı Macaristan Asr-ı Abdülhamid han " isimli 86 sayfalık kitapcığında topladı. Bu kitapcık ne yazık ki büğünkü Türk alfabesine çevrilmemiş olduğundan ben ve arkadaşım Em. Hakim Yrb. Av. Fahri Sezer tarafından yayınlandı. Bu kitapta Çaylak Tevfik İngiliz Guyon'dan şu şekilde bahsetmektedir.
"Asıl Macarları minnettar ve daima şükür-güzâr(iyilik bilir, teşekkür bilir) eden bundan sonrasıdır ki Rusya ile Avusturya devleti müttefikan bu kabûlü tanımayıp protesto etmişlerdir. Çünkü Devlet-i Aliye'nin Macar mültecîlerini Şân-ı Saltanat-ı Seniyyeye muvâfık suretle kabûlünü duyan Macarlar hudud-ı Devlet-i Aliye'ye can atmalarıyla adedleri gün be gün teksir eylediğinden hatta Fuat Efendi bile marûzâtında bunu istiksâr etmiş ise de Memâlik-i Saltanat-ı Seniyyeye ilticâ eden Macarlardan ferdînin ret olunmaması devletçe karârgîr olmuştur. İlticâ eden Macarların ekseri zâbitân-ı askerîden oldukları gibi içlerinde Macar re'is-i vükelâsı olup elan emr-i bekada ( bulunduğu yerde bekleyen) ikâmet eden meşhûr Koşud ve familyası ve islâmiyeti kabûl ile ferîklik rütbesine nâil olan meşhûr General Bem General Bersel ve General İngilizli Giyonvamor ecnebiye ve dahiliye ve mezhebiye ve zaptiye nâzırları Güzelni gazetesi muharriri ve Peşte'de neşir olunan Politika risâleleri muharriri gibi ekâbir(saygın kişiler) dahi bulunmuş olduğu anlaşılmasıyla bunlar için memurin-i devletten mahsûs mihmândâr(rehber) tayîn olunup her biri Vidin'de âyândan(bir yerin ileri gelenleri) bir zâtın konağına ve hükümet dâiresine misâfir ve bir ay müdâvât (deva arayanlara) yaralılarına müte'addid hekimler memur edilmiş ve her birerlerine münasip rütbe-i askeri ve ta'yînât (maaştan başka verilen yiyecek ve erzak) verilip bunların ikrâmlarında serimu(kıl kadar) kusur edilmemesi memurlarına emir ve tenbiye olunmuştur."

Çaylak Mehmet Tevfik Bey'in "General İngilizli Giyonvamor" olarak nitelediği kişi hakkında kıymetli Macar dostum araştırmacı yazar İmre Adorján aşağıdaki bilgileri bana ulaştırdı ve kitabımızın 78. dipnotuna konuldu. "Guyon Richard da müslüman oldu. Macarlarda bir deyim varmış. Guyon "İngiltere doğumlu, Macararistan'in yiğiti, Türkiye'nin şehiti" diye. Üsküdar'da Haydarpaşa Mezarlığında varolan mezartaşı üzerinde bu bu deyim yazilıdır. İngiliz askeri, Macar Generali ve Türk Paşası Richard Debaufre Guyon, 1813 de İngilterede doğdu, 9 Ağustos 1849 de Tükiye’ye sığındı, 1852’de Sultanın hizmetine girdi. Vefat eden General Bem (Murat Paşa) yerine Hurşid Paşa adı ile Halep valiliğine atandı. 12 Ekim 1856’da Üsküdar’da koleradan öldü.

Kaynak: İsmail Tosun Saral, Fahri Sezer, Emre Saral "Çaylak Mehmet Tevfik, Yadigar-ı Macaristan Asr-ı Abdülhamid Han", Türk Macar Dostluk Derneği yayınları No:7, 2009, s.53
Paylaşılmayan bilgi unutulur.
selam ve sevgiler
 
5114_can 09-02-2015, 13:17:29
ben haydarpaşa ingiliz mezarlığına gitmeye planıyorum..
birçok fotoğraf çekmeye başarabilirim..
hayatımmda en iyi fotoğrafçı olacağım..
ama tek bir eksik var..
profesyonel dijital makinası (profesyonel dijital kamerası)..
bu makinayı alır almaz istanbul/haydarpaşaya yola çıkacağım..
 

KATEGORİDEKİ DİĞER BAŞLIKLAR

27/01/2015 - 13:24 Mehmet Şevki Paşa Çanakkale Boğazı Haritası

19/10/2012 - 10:14 Trablusgarp’ı Nasıl Aldık?-Giovanni Giolitti (Tahsin Yıldırım)

06/09/2012 - 19:19 Osmanlılar Geliyor - İsmail Bilgin in Yeni Kitabı Çıktı!

25/05/2012 - 08:32 Birinci Dünya Savaşı’nda Anadolu Sahillerine Yapılan İlk Çıkarma-HMS Doris’in İskenderun Macerası (Muzaffer Albayrak)

22/05/2012 - 12:10 Hatırât (1912-1922) Cemal Paşa ( Yay. Haz. A. Zeki İzgöer)

30/01/2012 - 06:09 Avrupa Tarihi (Önder Kaya)

06/01/2012 - 16:02 Selânik ve İstanbul’da Yahudi Bankerler – Nurdan İpek ( Albert Kazado )

03/10/2011 - 04:50 II. Meşrutiyetten Cumhuriyete Elli Yıllık Hatıralarım (Süleyman Tevfik )

27/08/2011 - 19:34 93 Harbi Faciası (Manastırlı Mehmet Rıfat Bey)

05/06/2011 - 07:05 Osmanlıdan Günümüze Temizlik Tarihi- Tanzifat-ı İstanbul-Mehmet Mazak-Fatih Güldal

31/12/2009 - 16:26 Fatih in Müjdelenen Şehri -Önder Kaya

06/12/2009 - 22:44 Plevne Kahramanı Gazi Osman Paşa (Melike Bayrak)

23/01/2009 - 02:05 Misyonerlere Özenmek ( Ramazan Balcı )

25/06/2008 - 21:16 555. Yıl Dönümünde Kültür Dergisi’nden Fetih Özel Sayısı ( Fatih Güldal )

08/05/2008 - 21:38 İlk Çanakkale Müdafaamız ( Uğur Demir )

28/03/2008 - 20:54 Celladın Çeşmesi Kanlı, Mezarı Ayrı Olurdu ( Önder Kaya )

22/02/2008 - 22:35 İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı – İlber Ortaylı ( Tarık Suat Demren )

03/02/2008 - 10:12 Osmanlı İmparatorluğu Üzerindeki Rusya Kuşatması -2 ( Ramazan Balcı )

28/01/2008 - 11:21 Osmanlı İmparatorluğu Üzerindeki Rusya Kuşatması -1 ( Ramazan Balcı )

19/01/2008 - 00:12 Fetihname- Kıvami, Yay.Haz. C. Vedat Uygur ( Haşim Şahin )

29/12/2007 - 23:47 Osmanlı Tarihinde Maskeler ve Yüzler- Mustafa Armağan ( Tarık Suat Demren )

29/06/2007 İlber Ortaylı ile "Osmanlı'yı Yeniden Keşfetmek" ( T. Suat Demren )

27/02/2007 Kırım Harbinden Günümüze Haydarpaşa Mezarlığı 2. Bölüm ( İslam Özdemir)

14/01/2007 Kırım Harbinden Günümüze Haydarpaşa Mezarlığı - 1 ( İslam Özdemir )