Mustafa Kemal Atat├╝rk ve Enver Pa┼ča (─░smail Pehlivan)

Tarih: 15/09/2018   /   Toplam Yorum 3   / Yazar Ad─▒:      /   Okunma 6225

Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n ve Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖn─▒n ├žocukluk ve ├Â─čretim hayatlar─▒ incelendi─činde ki┼čiliklerini etkileyecek baz─▒ ince ayr─▒nt─▒larla kar┼č─▒la┼č─▒r─▒z. Enver Pa┼ča ├žocuklu─čunu ailesiyle beraber ge├žirirken, Mustafa Kemal Pa┼ča ├Âks├╝z kalm─▒┼č ve ├Â─čretimine ara vermi┼čti. Enver Pa┼ča asker bir ailenin ├žocu─ču olarak Askeri R├╝┼čtiyeÔÇÖye dahil olmu┼č. Mustafa Kemal Pa┼ča ise annesinin t├╝m kar┼č─▒ ├ž─▒kmalar─▒na ra─čmen Askeri R├╝┼čtiyeÔÇÖye girmi┼čtir. E─čitimlerini tamamlad─▒ktan sonra her ikisi de kurmay y├╝zba┼č─▒ olarak Harp AkademisiÔÇÖnden mezun oldular. Ancak Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖn─▒n Harp OkuluÔÇÖndan mezun oldu─ču tarihte, Enver Pa┼ča kurmayl─▒─ča y├╝kselmi┼čti. Bu da Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n meslek hayat─▒nda Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖdan bir ad─▒m ├Ânde oldu─čunu g├Âsterir. Lakin mesle─če ba┼čland─▒─č─▒nda liderlik karakterini nas─▒l olu┼čturacaklar─▒n─▒ hep beraber inceleyelim. (─░.P.)

 

Y─▒l 1881… Türk tarihine isimleri alt─▒n harflerle yaz─▒lacak iki kahraman dünyaya geldi. Mustafa ve ─░smail Enver…

─░smail Enver, Nafia Nezareti’nde fen memurlu─ču yapan daha sonra Surre emini olarak sivil pa┼čal─▒k rütbesine yükselecek Hac─▒ Ahmet Pa┼ča’n─▒n çocu─čudur. Mustafa ise hepimizin bildi─či üzere gümrük memurlu─ču yapan Ali R─▒za Efendi’nin o─čludur. ─░smail Enver, babas─▒ Hac─▒ Ahmet Pa┼ča’n─▒n görevleri nedeniyle çocuklu─čunu farkl─▒ ┼čehirlerde geçirirken, Mustafa ise 7 ya┼č─▒nda öksüz kalm─▒┼čt─▒r.

─░smail Enver ilkö─čretimini do─čdu─ču yer olan ─░stanbul’da tamamlarken, Mustafa ise Selanik’teki ┼×emsi Efendi Mektebi’nde tamamlad─▒. S─▒ra rü┼čtiye mektebine gelecekti. Enver asker olan aile bireylerinin öncülü─čünde 1891’de Manast─▒r Askeri Rü┼čtiye’sine, 1894’te ise So─čukçe┼čme Askeri ─░dadisi’ne kaydoldu. Rü┼čtiye ve idadi e─čitimlerini tamamlad─▒ktan sonra 1899’da Harp Okulu’ndan piyade te─čmeni olarak, 1902’de ise Harp Akademisi’nden kurmay yüzba┼č─▒ olarak mezun oldu.

Mustafa ise evvela bürokrat yeti┼čtiren Selanik Mülkiye Rü┼čtiyesi’ne kaydoldu. Ancak bürokrat olmak ona göre de─čildi. O asker olarak vatan─▒na ve milletine hizmet etmeyi akl─▒na yerle┼čtirmi┼čti bir kere… Bu yolda annesi Zübeyde Han─▒m’─▒n tüm kar┼č─▒ ç─▒kmalar─▒na ra─čmen 1893’te Selanik Askeri Rü┼čtiyesi’ne girdi. Burada Mustafa’ya matematik ö─čretmeni Yüzba┼č─▒ Mustafa Sabri Bey taraf─▒ndan, mükemmellik ve olgunluk anlam─▒na gelen “Kemal” ismi verilecekti. Mustafa Kemal, rü┼čtiyeden mezun olduktan sonra girdi─či Manast─▒r Askeri ─░dadisi’ni ikincilikle bitirdi.(1899) Harp Okulu’nu ise 549 ki┼či aras─▒ndan sekizincilikle te─čmen olarak bitirecekti.(1902)[1] Harp Akademisi’nden ise o da t─▒pk─▒ Enver gibi kurmay yüzba┼č─▒  olarak 1905’te mezun oldu.

Enver Pa┼ča’n─▒n ve Mustafa Kemal Pa┼ča’n─▒n çocukluk ve ö─čretim hayatlar─▒ incelendi─činde ki┼čiliklerini etkileyecek baz─▒ ince ayr─▒nt─▒larla kar┼č─▒la┼č─▒r─▒z. Enver Pa┼ča çocuklu─čunu ailesiyle beraber geçirirken, Mustafa Kemal Pa┼ča öksüz kalm─▒┼č ve ö─čretimine ara vermi┼čti. Enver Pa┼ča asker bir ailenin çocu─ču olarak Askeri Rü┼čtiye’ye dahil olmu┼č. Mustafa Kemal Pa┼ča ise annesinin tüm kar┼č─▒ ç─▒kmalar─▒na ra─čmen Askeri Rü┼čtiye’ye girmi┼čtir. E─čitimlerini tamamlad─▒ktan sonra her ikisi de kurmay yüzba┼č─▒ olarak Harp Akademisi’nden mezun oldular. Ancak Mustafa Kemal Pa┼ča’n─▒n Harp Okulu’ndan mezun oldu─ču tarihte, Enver Pa┼ča kurmayl─▒─ča yükselmi┼čti. Bu da Enver Pa┼ča’n─▒n meslek hayat─▒nda Mustafa Kemal Pa┼ča’dan bir ad─▒m önde oldu─čunu gösterir. Lakin mesle─če ba┼čland─▒─č─▒nda liderlik karakterini nas─▒l olu┼čturacaklar─▒n─▒ hep beraber inceleyelim.

─░ki mühim ┼čahsiyet aras─▒ndaki liderlik vas─▒flar─▒n─▒ ve karakteristik özellikleri iyi bir ┼čekilde bilmek istiyorsak, 1906-1909 y─▒llar─▒n─▒ incelemek gerekir. Mustafa Kemal’de bir liderlik vasf─▒ vard─▒r. Bu vas─▒f çerçevesinde zaten 1906 y─▒l─▒nda görevli bulundu─ču ┼×am’da “Vatan ve Hürriyet Cemiyeti”ni kurdu. Bununla da yetinmeyerek ordudan izinsiz olarak ┼×am’dan ayr─▒larak Selanik’te bu cemiyetin bir ┼čubesini açt─▒. Enver Pa┼ča ise var olan bir cemiyete yani ─░ttihat ve Terakki’ye sadece üye olmu┼čtur.[2]

Ayn─▒ cemiyete Mustafa Kemal’de Selanik’teki Vatan ve Hürriyet Cemiyeti’nin ┼čubesinin ilhak oldu─čunu görünce üye olur.[3] Ancak Vatan ve Hürriyet Cemiyeti’nin kurucu üyesi s─▒fat─▒ndan bir ┼čey kaybetmeyecektir.

1908 Y─▒l─▒ her iki büyük ┼čahsiyetinde gelecekte isimleriyle beraber an─▒lacak harekatlar─▒n─▒n pilot uygulamalar─▒n─▒ yapacaklar─▒ y─▒l olacakt─▒r. Binba┼č─▒ rütbesinde olan Enver Pa┼ča, k─▒z karde┼či Hasene Han─▒m’─▒n kocas─▒ ve saray─▒n adam─▒ olarak bilinen Selanik Merkez Kumandan─▒ Kurmay Albay Naz─▒m Bey’i öldürme plan─▒ içinde yer al─▒r.[4] Bu suikast giri┼čimi suikastç─▒n─▒n ve Naz─▒m Bey’in yaralanmas─▒ ile sonuçlanmakla birlikte suikastta ili┼čkili oldu─ču görülen Enver Pa┼ča’n─▒n da Divan-─▒ Harb’e sevk edilmesine yol açt─▒. Enver Pa┼ča ise Divan-─▒ Harb’te yarg─▒lanmak yerine da─ča ç─▒k─▒p ihtilal hareketlerini ba┼člatmak üzere Manast─▒r’a yola ç─▒kt─▒. Resneli Niyazi’nin de da─ča ç─▒kt─▒─č─▒n─▒ ö─črenen Enver Pa┼ča, bu sefer yönünü Resneli Niyazi’nin yan─▒na yani Tikve┼č’e do─čru de─či┼čtirdi. Burada cemiyetin ihtilal fikirlerini yaymaya çal─▒┼čt─▒. Bu harekat II. Me┼črutiyet’─▒n ilan─▒nda kilit rol oynayacakt─▒. Enver Pa┼ča’n─▒n içinde bulundu─ču bu hareketlerin bütünü Orta Asya’daki Türkleri, Ruslara kar┼č─▒ örgütledi─či Basmac─▒ Harekat─▒ ile benzer nitelikler göstermektedir.

Mustafa Kemal Pa┼ča ise adeta Milli Mücadele’nin daha evvelde zikretti─čim üzere pilot uygulamas─▒n─▒ gerçekle┼čtirdi. O, ─░ttihat ve Terakki taraf─▒ndan toplumsal ve siyasal sorunlar─▒ çözüp, güvenlik problemini ortadan kald─▒rmak amac─▒yla Trablusgarp’a gönderildi. Burada bölge halk─▒n─▒n güvenli─či ile ilgilendi. Bingazi’deki askerlere modern sava┼č taktiklerini ö─čretti. Trablusgarp’ta ya┼čayan halk─▒ örgütledi. Burada ya┼čayanlar─▒n güvenli─či için yedek bir ordu planlad─▒ ve isyana meyilli olan ┼×eyh Mansur’u ise kontrol alt─▒na ald─▒.[5]

Milli Mücadelemiz iyi bir ┼čekilde incelendi─činde Mustafa Kemal Pa┼ča’n─▒n Trablusgarp’taki uygulamalar─▒ ile benzerli─či a┼čikard─▒r. O burada Türkiye’nin Milli Mücadelesi için bir nevi tecrübe kazanm─▒┼čt─▒r.

Gelelim Mustafa Kemal Pa┼ča’n─▒n ve Enver Pa┼ča’n─▒n ─░ttihat ve Terakki Cemiyeti’ndeki hallerine… Cemiyet içinde iki büyük ┼čahsiyetin aralar─▒ndaki uyu┼čmazl─▒k, askerin politikadan uzakla┼čt─▒r─▒lmas─▒ hususunda olmu┼čtur.[6]

─░ttihat ve Terakki’nin kongreleri gizli ve geceleri düzenlenip her delege s─▒ra ile ba┼čkanl─▒k etmektedir. Bir gün yine gizlice Selanik’te toplanan kongrede ba┼čkanl─▒k s─▒ras─▒ Trablusgarp Delegesi Mustafa Kemal Pa┼ča’da idi.(1909) Kongrede Mustafa Kemal Pa┼ča ┼ču konu┼čmay─▒ yapar;

-“Ordu mensuplar─▒ Cemiyet içinde kald─▒kça millete dayanan bir parti kuramay─▒z. Orduyu da zaafa u─črat─▒r─▒z. Bugün mensuplar─▒n─▒n ço─ču ittihat ve Terakki Cemiyeti’nin üyesi olan 3. Ordu esas itibariyle modern bir ordu say─▒lamaz. Ordu ile cemiyeti ay─▒ral─▒m. Ordu aslî vazifesiyle u─čra┼čs─▒n. Bunun için Cemiyeti’nin muhtaç oldu─ču subaylar─▒ veyahut Cemiyet’te kalmak isteyen ordu mensuplar─▒n─▒, istifa suretiyle Ordu’dan ç─▒karal─▒m. Cemiyet’e mal edelim. Bundan sonra askerlerin herhangi bir partiye, siyasî bir te┼čekküle girmelerini önleyecek kanunî müeyyideler koyal─▒m.”[7]

            Mustafa Kemal’in “Ordu siyasete kar─▒┼čmamal─▒d─▒r. Ordu k─▒┼člas─▒na dönmelidir ve politika siyaset meydan─▒nda kalmal─▒d─▒r.”[8]sözlerini her yerde aç─▒kça savunmas─▒ Cemiyet’in ve Enver Pa┼ča’n─▒n kendisine asabi bir tav─▒r almas─▒na sebep oldu. Mustafa Kemal’in bu tezini ─▒srarla dile getirmesi üzerine Enver Pa┼ča, Haf─▒z Hakk─▒’ya “Mustafa Kemal fazla ileri gidiyor. Buna bir çare bulal─▒m.” demi┼čtir.[9]

            Mustafa Kemal’in Cemiyet içinde savundu─ču fikirler ┼čunlard─▒r;

-Cemiyeti, art─▒k “Komite” olmaktan ç─▒kar─▒p siyasî bir parti haline sokmak.

-Ordu’yu siyasetten tamamen ay─▒rmak ve baz─▒ subaylara verilen “Hürriyet Kahraman─▒, Hürriyet Mücahidi”v.b. gibi unvanlar─▒ kald─▒rmak.

-Cemiyet’le masonluk aras─▒nda hiçbir alâka b─▒rakmamak ve bunu ispatlamak için de tüzükte de─či┼čiklik yaparak, Mason Tüzü─čü’nden al─▒nm─▒┼č maddeleri ç─▒karmak ve art─▒k gülünç olan kabul törenini kald─▒rmak.

-Cemiyet mensuplar─▒ aras─▒ndaki imtiyazl─▒ mevkileri kald─▒r─▒p, kay─▒ts─▒z ┼čarts─▒z hukuk e┼čitli─čini sa─člamak.

-Hükümet i┼člerini diyanet meselelerinden ay─▒rmak.[10]

            Mustafa Kemal Pa┼ča, görü┼čleri dikkate al─▒nmad─▒─č─▒ için özellikle ordunun siyasetten ayr─▒lmamas─▒ sebebiyle, ─░ttihat ve Terakki üyeli─činden ayr─▒ld─▒. ─░lerleyen süreç Mustafa Kemal’in bu tezlerinin do─črulu─čunu ve dolay─▒s─▒yla ileri görü┼člülü─čünü ortaya ç─▒karacakt─▒r. Zikredilen olaylar─▒n üç sene akabinde yani 1912-13 Balkan Sava┼člar─▒’nda Osmanl─▒ hezimete u─črayacakt─▒r. Bu hezimetin nedenleri aras─▒nda gösterilen en büyük husus ise ordu ile siyasetin iç içe geçmesidir. Sava┼č s─▒ras─▒nda askerler Halaskarc─▒ ve ─░ttihatç─▒ olarak ikiye ayr─▒lm─▒┼člard─▒.

            Enver Pa┼ča’n─▒n Bab-─▒ Ali Bask─▒n─▒ ile yönetimi devrald─▒ktan sonra eski yönetimden daha iyi bir grafik çizdi─či ortadad─▒r.[11] Hatta Edirne ve K─▒rklareli’nin geri al─▒nmas─▒ndaki Enver Pa┼ča’n─▒n cesaretini takdirle kar┼č─▒l─▒yoruz.Yaln─▒z Edirne ve Dimetoka’ya giren Osmanl─▒ askerlerinin ba┼č─▒nda bulunan Mustafa Kemal’den, Enver Pa┼ča kadar bas─▒nda ve kamuoyunda bahsedilmemesi gözlerden kaçmamaktad─▒r. Ayr─▒ca Mustafa Kemal’in Trablusgarp ve Balkan Sava┼člar─▒ndaki ba┼čar─▒s─▒na ra─čmen 17 Ekim 1913’te merkezden uzakla┼čt─▒r─▒l─▒p, Sofya Askeri Ate┼čeli─čine tayin edilmesi Enver Pa┼ča’n─▒n Mustafa Kemal ile çeki┼čmesine ayr─▒ bir boyut kazand─▒r─▒r.

            Birinci Dünya Sava┼č─▒ öncesi bu iki lider aras─▒nda yine görü┼č ayr─▒l─▒─č─▒ vas─▒l oldu. M. Kemal Pa┼ča “ Sava┼ča girmeyelim; bekleyelim, e─čer bize sald─▒r─▒rlarsa sald─▒r─▒r─▒z. Talim gören ordumuzla onlara kar┼č─▒ koyacak gücümüz var.” görü┼čündeydi. Enver Pa┼ča ise “Sava┼ča girelim. Çünkü girmezsek ─░ngiltere ve Rusya bizi parçalayacak.” fikrini savunuyordu.[12]

            Evet! ─░ngiltere ve Rusya bizi parçalayacakt─▒. Bunun hukuki dayana─č─▒ ise iki devlet aras─▒nda bizzat krallar─▒ taraf─▒ndan 9 Haziran 1908’de yap─▒lan Reval Görü┼čmeleri’dir. Yani Birinci Dünya Sava┼č─▒’n─▒n ucu Osmanl─▒’ya bir ┼čekilde de─čecekti. Mustafa Kemal Pa┼ča’da bunun fark─▒ndayd─▒. Ancak o daha ak─▒lc─▒ bir yakla┼č─▒m─▒ seçerek dü┼čman─▒ üzerine bekledi. Enver Pa┼ča’n─▒n vatan ve millet sevgisine hiç kimsenin ┼čüphesi olmas─▒n. Fakat o, Mustafa Kemal gibi ak─▒lc─▒ bir yakla┼č─▒m─▒n yerine gözü kara sava┼čç─▒ bir kimli─če büründü. Zaten onlar─▒ birbirinden ay─▒ran en önemli özellikte budur.

            Enver Pa┼ča sava┼čç─▒ kimli─čini ve millet sevgisini bir araya getirip Basmac─▒ Harekat─▒’n─▒ gerçekle┼čtirdi. Ba┼člarda ba┼čar─▒l─▒ oldu. Fakat unuttu─ču bir ┼čey vard─▒. O da ak─▒lc─▒l─▒k… Enver Pa┼ča ak─▒lc─▒ yakla┼č─▒m─▒n yerine dünyada az rastlan─▒r bir cesaret örne─čini ye─člemi┼čti. Rusya’da kendi toprak bütünlü─čü aleyhinde geli┼čen bu olaylara sessiz kalamazd─▒. Nitekim de öyle oldu. Enver Pa┼ča, 4 A─čustos 1922 ‘de Ermeni kökenli bir Rus Komutan Agop Ar┼čakoviç Melkumyan taraf─▒ndan ┼čehit edildi. Mustafa Kemal ise Enver Pa┼ča’n─▒n ┼čehit edildi─či 1922 A─čustos’unda Milli Mücadele’nin son a┼čamas─▒ olan Büyük Taaruz’u gerçekle┼čtirip, Türkiye’yi i┼čgal eden Yunan askerlerini denize dökecekti.

            Her ne kadar birbirleriyle çeki┼čseler de kar┼č─▒l─▒kl─▒ olarak duyduklar─▒ sayg─▒ ve sevgi yok de─čildi. Bu konuda Enver Pa┼ča’n─▒n torunu Osman Mayatepek’in sözleri ┼čöyledir;

-“ Dedem, Mustafa Kemal Pa┼ča’n─▒n askeri kabiliyetini son derece sever ve takdir ederdi.”

            Mustafa Kemal ise Enver Pa┼ča’n─▒n ölümünü K─▒l─▒ç Ali’den ö─črendi─činde gözlerinden birkaç damla ya┼č gelerek;

-“ Allah rahmet eylesin. Büyük adamd─▒.” Demi┼čtir.[13]

─░smail PEHL─░VAN

 


[1] Celal Erikan, Komutan Atatürk, Ankara 1972, s.72

[2]Durdu Mehmet Burak, Enver Pa┼ča'n─▒n Hayat─▒ ve ─░ngiliz Belgelerindeki Dü─čün Raporu, Kastamonu E─čitim Dergisi Cilt 13 No:1 Mart 2005

[3] Kaz─▒m Karabekir, ─░ttihat ve Terakki Cemiyeti(1896-1909), ─░stanbul 1994, s.322

[4]M.Galip Baysan, Enver Pa┼ča’y─▒ Da─ča Ç─▒karan Nedenler, Enverpa┼čadergisi.net, 21,11,2008

[5]CelalErikan ,Komutan Atatürk, ─░stanbul 2006, Türkiye ─░┼č Bankas─▒ Kültür Yay─▒nlar─▒. ss. 69-82.

[6]http://www.atam.gov.tr/dergi/sayi-15/ataturk-ittihat-ve-terakki (Fethi Teveto─člu, Atatürk- ─░ttihat ve Terakki, Atatürk Ara┼čat─▒rma Merkezi)

[7]Celâl Bayar, Ben de Yazd─▒m, Cilt, 2, ─░stanbul 1966, ss. 506-507. Nakleden; Fethi Teveto─člu, Atatürk- ─░ttihat ve Terakki, Atatürk Ara┼čt─▒rma Merkezi

[8] Yusuf Hikmet Bayur, Türk ─░nk─▒lap Tarihi, C.I,K─▒s─▒m:I, Ankara 196,Nakleden; Fethi Teveto─člu, Atatürk- ─░ttihat ve Terakki, Atatürk Ara┼čt─▒rma Merkezi

[9] Falih R─▒fk─▒ Atay, Çankaya, ─░stanbul 1969, s.56

[10] Fethi Teveto─člu, Atatürk- ─░ttihat ve Terakki, Atatürk Ara┼čt─▒rma Merkezi, http://www.atam.gov.tr/dergi/sayi-15/ataturk-ittihat-ve-terakki

[11] ─░smail Pehlivan, Enver Pa┼ča Alman Hayran─▒ m─▒yd─▒?, Tarih Tarih Almanaklar─▒, Edirne 2014, s.10

[12]─░lber Ortayl─▒ ve ─░smail Küçükkaya, Cumhuriyet’in ilk Yüzy─▒l─▒ (1923-2023), ─░stanbul 2012, s.39

[13] 100.Y─▒l─▒nda Birinci Dünya Sava┼č─▒ Sempozyumu, Enver Pa┼ča’n─▒n torunu Osman Mayatepek’in konu┼čmas─▒. Nakleden:  http://www.milliyet.com.tr/dedelerimizin-ataturk-u--gundem-1970281/

 


  6225 defa G├Âr├╝nt├╝lendi.

**********************

T├╝m yaz─▒, yorum ve i├žerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yay─▒mlanm─▒┼č olmalar─▒, bu g├Âr├╝┼čleri Tuncay Y─▒lmazer'in benimsedi─či anlam─▒na gelmez. Yorum b├Âl├╝m├╝ ├Âzg├╝r bir tart─▒┼čma ortam─▒ yaratmak i├žin vard─▒r. Ancak sald─▒rgan ve d├╝zeysiz yorumlar yay─▒nlanmayacakt─▒r. E─čer bu siteye ilk kez yorum yaz─▒yorsan─▒z, yorum kurallar─▒na g├Âzatman─▒z─▒ istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

10791_Melike Bayrak 16-09-2018, 13:14:33
├ľncelikle yaz─▒n─▒ ├žok tarafl─▒ buldu─čumu belirtmek isterim. Yaz─▒n─▒zda ge├žen ├╝├ž ayr─▒ noktay─▒ da ayr─▒ca sormak istiyorum; 1- ÔÇťMustafa Kemal Pa┼ča, g├Âr├╝┼čleri dikkate al─▒nmad─▒─č─▒ i├žin ├Âzellikle ordunun siyasetten ayr─▒lmamas─▒ sebebiyle, ─░ttihat ve Terakki ├╝yeli─činden ayr─▒ld─▒.ÔÇŁ Mustafa KemalÔÇÖin ─░ttihat ve Terakki ├ťyeli─činden ayr─▒ld─▒─č─▒na dair her hangi bir belge var m─▒d─▒r?
2- ÔÇťEnver Pa┼ča sava┼č├ž─▒ kimli─čini ve millet sevgisini bir araya getirip Basmac─▒ Harekat─▒ÔÇÖn─▒ ger├žekle┼čtirdi. Ba┼člarda ba┼čar─▒l─▒ oldu. Fakat unuttu─ču bir ┼čey vard─▒. O da ak─▒lc─▒l─▒kÔÇŽ Enver Pa┼ča ak─▒lc─▒ yakla┼č─▒m─▒n yerine d├╝nyada az rastlan─▒r bir cesaret ├Ârne─čini ye─člemi┼čti.ÔÇŁ Ak─▒lc─▒l─▒k nedir ki? Bir ak─▒m m─▒d─▒r? Yoksa ben yanl─▒┼č anlad─▒m da Enver Pa┼čaÔÇÖya ak─▒ls─▒z m─▒ demek istediniz?
3- ÔÇťEnver Pa┼ča, 4 A─čustos 1922 ÔÇśde Ermeni k├Âkenli bir Rus Komutan Agop Ar┼čakovi├ž Melkumyan taraf─▒ndan ┼čehit edildi. Mustafa Kemal ise Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n ┼čehit edildi─či 1922 A─čustosÔÇÖunda Milli M├╝cadeleÔÇÖnin son a┼čamas─▒ olan B├╝y├╝k TaaruzÔÇÖu ger├žekle┼čtirip, T├╝rkiyeÔÇÖyi i┼čgal eden Yunan askerlerini denize d├Âkecekti.ÔÇŁ Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n ┼×ehid edilmesi ile Yunan askerlerinin denize d├Âk├╝lmesi aras─▒nda nas─▒l bir ba─člant─▒ kurdunuz?
Enver Pa┼ča da, Mustafa Kemal Pa┼ča da bug├╝n hala gurur duydu─čumuz ve Tarihimizde de her daim y├ód edece─čimiz iki ayr─▒ ├Ânderimiz. K─▒yaslamak veya kar┼č─▒la┼čt─▒rmak kabul edilmez diye d├╝┼č├╝n├╝yorum.
 

KATEGOR─░DEK─░ D─░─×ER BA┼×LIKLAR

13/04/2019 - 13:38 Who are your heroes of Gallipoli? An exclusive interview with John Gillam, The author of "Turkish Charlie Ryan" (with Yvonne Fletcher ) ( Tuncay Y─▒lmazer )

09/04/2019 - 13:38 Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ve D├╝nya Sava┼č─▒ - Said Halim Pa┼ča (Fatih Y├╝cel)

23/03/2019 - 13:18 I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ├ťsk├╝dar Mekteb-i Sultan├«si (Nuri G├╝├žtekin)

17/03/2019 - 14:19 18 MART ├ľZEL - 18 Mart Bo─čaz Harbinde M├╝ttefik Filonun Sald─▒r─▒ Plan─▒ ile T├╝rk Savunma D├╝zeni ├ťzerine De─čerlendirmeler (M. Onur Yurdal)

13/03/2019 - 05:59 Orgeneral Cevat ├çobanl─▒ Pa┼čan─▒n Vefat─▒ Ve Cenaze Merasimi (Ahmet Yurttakal)

03/03/2019 - 05:37 Cephe Hatt─▒ Raporlar─▒na G├Âre Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ┼×ehit T├╝rk Subaylar─▒ (Nuri G├╝├žtekin)

17/12/2018 - 13:03 Sar─▒kam─▒┼č Harek├ót─▒na Taktik Yakla┼č─▒mlar (Dr. B├╝lend ├ľzen)

09/12/2018 - 10:02 Elveda Zeytinda─č─▒ ÔÇô 100.Y─▒l D├Ân├╝m├╝ÔÇÖnde Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒n─▒ Yeniden De─čerlendirmek (Tuncay Y─▒lmazer)

05/11/2018 - 12:37 Kararg├óh Umumi Foto─čraf├ž─▒s─▒ Burhan Felek ve ├çanakkale (Mustafa Onur Yurdal)

17/10/2018 - 06:09 Troya M├╝zesinde Bir ├çanakkale ┼×ehidiÔÇÖnin Mezar Ta┼č─▒ (Ahmet Yurttakal)

15/09/2018 - 20:54 Mustafa Kemal Atat├╝rk ve Enver Pa┼ča (─░smail Pehlivan)

30/08/2018 - 10:16 ├çanakkale Sava┼č─▒ Sonras─▒nda Mezarl─▒klar ─░le ─░lgili Ortaya ├ç─▒kan Sorunlar Ve Yap─▒lan Tart─▒┼čmalar (Burhan Say─▒l─▒r)

03/07/2018 - 04:23 Ar┼čiv Belgelerinde L├ópseki (1915 - 1922) (H├╝seyin Arabac─▒)

24/05/2018 - 04:02 Yar─▒madaÔÇÖdaki Ate┼čkes: 24 May─▒s 1915 - The Armistice on the Gallipoli Peninsula - 24 May 1915 (Yusuf Ali ├ľzkan)

20/05/2018 - 08:02 ├çanakkale Sava┼č─▒ Siperin Ard─▒ Vatan (G├╝rsel G├Ânc├╝ - ┼×ahin Aldo─čan)

16/05/2018 - 09:33 Payitahtta Nutuklar─▒m : Cemal Pa┼čaÔÇÖy─▒ Y├╝celtme Amac─▒yla Yaz─▒lm─▒┼č Bir Risale (Nevzat Artu├ž)

06/05/2018 - 20:14 Haf─▒z Hakk─▒ Pa┼ča Hayat─▒ Ve Eserleri (Mustafa Birol ├ťlker)

28/04/2018 - 06:41 Mahmut Sabri Bey Ve Sedd├╝lbahir Savunmas─▒n─▒n ─░lk ├ť├ž G├╝n├╝ (Burhan Say─▒l─▒r)

24/04/2018 - 07:03 25 Nisan 1915 Gelibolu Yar─▒madas─▒ ├ç─▒karmalar─▒ ├ťzerine Taktik Yakla┼č─▒mlar (B├╝lend ├ľzen)

18/04/2018 - 10:58 ├çanakkale Sava┼č─▒ Esnas─▒nda ├çekildi─či ─░ddia Edilen Bir Foto─čraf Hakk─▒nda (Erhan ├çif├ži)

13/04/2018 - 05:58 ÔÇťB├╝y├╝k StratejisizlikÔÇŁten Sahadaki Ger├žekliklere, Gazze,Bir├╝ssebi ve Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒ (B├╝lend ├ľzen)

07/04/2018 - 11:16 18 Mart G├╝n├╝ Dardanos ┼×ehidi Zabit Namzedi Halim Efendi (Ahmet Yurttakal)

04/04/2018 - 06:50 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda ─░stanbul a Yap─▒lan Hava Sald─▒r─▒lar─▒ (Emin Kurt - Mesut G├╝venba┼č)

31/03/2018 - 15:41 K─▒sa Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ Tarihi (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

29/03/2018 - 09:02 Bo─čazÔÇÖ─▒n Fedaileri "├çanakkale Bo─čaz─▒ Tahkimatlar─▒ ve ├çanakkale Bo─čaz MuharebeleriÔÇÖnde T├╝rk Top├žusu" adl─▒ kitaplar─▒n tan─▒t─▒m─▒ (Bayram Akg├╝n)

23/03/2018 - 13:22 Verdun Sava┼č─▒ (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

20/03/2018 - 17:57 LondraÔÇÖn─▒n Sava┼č Planlar─▒: 1906 Taba Krizi Ve ├çanakkale (Yusuf Ali ├ľzkan)

17/03/2018 - 04:39 18 Mart ├ľzel - ├çanakkale Bo─čaz─▒ Savunmas─▒nda Kullan─▒lan 240/35ÔÇÖlik Alman Krupp K─▒y─▒ Topunun Teknik ├ľzellikleri (Bayram Akg├╝n)

12/03/2018 - 11:23 Uydurmadan Ger├že─če- ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Bulutlar ─░├žerisinde Kayboldu─ču ─░ddia Edilen Norfolk Taburu (Tuncay Y─▒lmazer)

25/02/2018 - 13:09 Yi─čitler Harman─▒ Yozgad Mekteb-i Sultanisi -Yozgat Lisesi- (Osman Karaca)

19/02/2018 - 09:19 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 2 (Bayram Akg├╝n)

11/02/2018 - 12:02 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 1 (Bayram Akg├╝n)

05/02/2018 - 05:38 ─░ngilizlerin 1915 Y─▒l─▒ Strateji De─či┼čikli─či: ├çanakkale, ─░ngiliz Karar Vericiler ─░├žin Bir Se├ženek Haline Nas─▒l Geldi? (Yusuf Ali ├Âzkan)

30/01/2018 - 08:02 Medine M├╝dafaas─▒ ve Fahreddin Pa┼ča (S├╝leyman Beyo─člu)

20/01/2018 - 10:18 D├╝┼čman ├çanakkaleÔÇÖyi Ge├žecek Olursa (Do├ž.Dr. Mesut Uyar)

13/01/2018 - 11:19 Amiral CardenÔÇÖin ├çanakkale Bo─čaz─▒ Sald─▒r─▒ Plan─▒ ├ťzerine Bir De─čerlendirme ( Bayram Akg├╝n)

17/12/2017 - 12:41 Gelibolu Yar─▒madas─▒nda Kaybolan ┼×ehitlik ve An─▒tlar (Mustafa Onur Yurdal)

08/12/2017 - 19:02 Tarih dergilerinde Kud├╝s 100.Y─▒l Dosyalar─▒

04/12/2017 - 12:16 Topyekûn Harp Erich von Ludendorff, Erhan Çifci (ed.), Çev. Aynur Onur Çifci-Erhan Çifci (Zafer Efe)

22/11/2017 - 03:49 ├ť├ž Mermi ─░le Bir Defter - ├çanakkaleÔÇÖde Yedek Subay Bir M├╝hendisin Hikayesi (Mustafa Onur Yurdal)

07/11/2017 - 18:30 Pomaklar─▒n ├çanakkale A─č─▒d─▒ - Pesna (├ľmer Arslan)

30/10/2017 - 18:41 25 Nisan 1915, Ar─▒burnu Anzak ├ç─▒karmas─▒nda 57.AlayÔÇÖ─▒n Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna ─░ntikali ÔÇô Yeniden De─čerlendirme ( M. ┼×ahin Aldo─čan )

17/10/2017 - 11:31 Prof. Dr. Christopher Bell'in yeni eseri Churchill and the Dardanelles ├╝zerinden bir inceleme: Churchill ├çanakkale Sava┼člar─▒n─▒n tek sorumlusu mudur?

09/09/2017 - 05:40 Florence NightingaleÔÇÖin Eli AnadoluÔÇÖya da De─čmi┼čti-K─▒r─▒m Sava┼č─▒ndan Unutulan ─░lk Prefabrik Hastane: Erenk├Ây (Renkioi) (Mustafa Onur Yurdal)

22/08/2017 - 07:18 Ku┼čatma ve Esaretin Ad─▒ K├ŤTULAM├éRE Esir Bir ─░ngiliz Subay─▒n An─▒lar─▒ - Edward W.C. Sandes -(Muzaffer Albayrak)

09/08/2017 - 18:07 19. T├╝men Kurmay Ba┼čkan─▒ ─░zzettin ├çal─▒┼člarÔÇÖ─▒n ├çe┼čitli Konferans ve Yay─▒nlar─▒nda Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ Taarruzu (Melike Bayrak-Mustafa Onur Yurdal)

27/07/2017 - 13:33 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒ 2.B├Âl├╝m-2.Gazze Muharebesi(Tuncay Y─▒lmazer )

11/07/2017 - 10:07 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒-Gazze Muharebeleri(1.B├Âl├╝m)(Tuncay Y─▒lmazer)

22/05/2017 - 05:29 M├╝stahkem Mevkii nin Anafartalardaki Sesi-K├╝├ž├╝k Anafartalar Toplar─▒(Bayram Akg├╝n)

09/05/2017 - 08:12 K├╗tulam├óre Ku┼čatmas─▒ÔÇÖndan Esarete Y├╝zba┼č─▒ SandesÔÇÖin Hat─▒ralar─▒ - ├çev. Tuncay Y─▒lmazer

02/05/2017 - 11:45 ─░zmir-Bay─▒nd─▒r ─░l├žesinden ├çanakkale Harbine Kat─▒lanlar (Necat ├çetin)

28/04/2017 - 08:49 Kûtulamâre Zaferi 1916(Muzaffer Albayrak,Vahdettin Engin)

23/04/2017 - 21:24 T├╝rk OrdusuÔÇÖnda K├╝nye Uygulamas─▒na ─░li┼čkin ─░lk Giri┼čimler ve ─░lk K├╝nyelerle ─░lgili K─▒sa Bilgiler (The First Attempts On The Use Of Identity Tags In Turkish Army And Information About The Early Identity Tags) (Burhan SAYILIR)

13/04/2017 - 05:43 ├çanakkale Sava┼č─▒, Kara Savunmas─▒ ─░├žin M├╝stahkem Mevkii Top Deste─či (Bayram Akg├╝n)

07/04/2017 - 14:30 Çanakkale Muharebelerinde İdari ve Lojistik Faaliyetler (Ayhan Candan)

06/04/2017 - 19:17 Kabata┼č Erkek Lisesi 1.B├╝y├╝te├ž Tarih ├ľ─črenci Sempozyumu (8-9 Nisan 2017)

04/04/2017 - 21:12 Resmi Belgelere (N├╝fus ├ľl├╝m-Genelkurmay-Kay─▒ts─▒z ├ľl├╝m Defterleri) G├Âre ─░zmir - Beyda─č ┼×ehitleri (Necat ├çetin-A.Levent Ertekin)

31/03/2017 - 07:25 ├çanakkale nin ┼×ehit Kalemleri (─░smail Sabah)

27/03/2017 - 19:43 ├çanakkale M├╝stahkem MevkiiÔÇÖye Ba─čl─▒ Top Mermisi ├çe┼čitleri (Bayram Akg├╝n)

25/03/2017 - 20:58 GeliboluyuAnlamak ├ľzel- 100. Y─▒l─▒nda Gazze Muharebeleri Kahramanlar─▒n─▒ An─▒yoruz (Tuncay Y─▒lmazer)

17/03/2017 - 21:15 18 Mart ├ľzel Makalesi - Ya┼čayanlar─▒n A─čz─▒ndan 18 Mart Bo─čaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

16/03/2017 - 08:51 18 Foto─črafla ├çanakkale Bo─čaz Muharebesi 18 Mart 1915 - 18 March 1915 Dardanelles Assault with 18 photographs (Ahmet Yurttakal)

13/03/2017 - 05:47 Çanakkale Muharebelerinde Bir Hile: Sahte Toplar (Bayram Akgün)

07/03/2017 - 04:27 ├çanakkale ZaferiÔÇÖnden Mescid-i NebeviÔÇÖye Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n 1916 Filistin-Hicaz ziyareti(Tuncay Y─▒lmazer)

23/02/2017 - 07:48 Gelibolu Savunmas─▒ Bir Kararg├óh ├çal─▒┼čmas─▒ - General G.S. Patton (Haluk Oral)

09/02/2017 - 06:24 ─░kinci Kirte Muharebesi (6-8 May─▒s 1915 Taarruzlar─▒) (Y├╝cel ├ľzkorucu)

31/01/2017 - 12:29 T├╝rk Bo─čazlar─▒ Meselesi (Ayhan Candan)

24/01/2017 - 05:39 Kanl─▒ Bir Mendil Hikayesi (├ľmer Arslan)

19/01/2017 - 10:32 Irak Cephesinde G├Ân├╝ll├╝ Kahramanlar Osmanc─▒k Taburu (Muzaffer Albayrak)

23/12/2016 - 20:32 Atlas Tarih Dergisi Aral─▒k-Ocak Say─▒s─▒nda 1916 Sina Filistin Hicaz Cephesi (Tuncay Y─▒lmazer)

13/12/2016 - 07:23 Birle┼čik Harekat Tecr├╝besi Olarak Cihan Harbinde T├╝rk-Alman Askeri ─░ttifak─▒ (G├╝ltekin Y─▒ld─▒z)

02/12/2016 - 20:23 ├çanakkale Kara Muharebelerinde A─č─▒l Dere (┼×aban Murat Armutak)

15/11/2016 - 11:48 Çanakkale de Bir Melek Hanım (Muzaffer Albayrak)

01/11/2016 - 05:41 ├çanakkale Kara Muharebelerinde Asma Dere (┼×aban Murat Armutak)

24/10/2016 - 06:55 42. Alay / Gelibolu 1915 - Ahmet Diriker (O─čuz ├çetino─člu)

03/07/2016 - 14:42 ├çanakkaleÔÇÖden 100. Y─▒l─▒nda SommeÔÇÖa:Bir Sava┼č, ─░ki Muharebe (Mustafa Onur Yurdal)

11/06/2016 - 14:37 I.D├╝nya Sava┼č─▒ nda ┼×ii Ulemas─▒n─▒n Cihat Fetvalar─▒ ├çer├ževesinde Irak Cephesi (Ziya Abbas)

01/06/2016 - 06:23 Kut├╝lamare- Yarbay Mehmed Re┼čid Bey in G├╝nl├╝─č├╝ (─░. Bahtiyar ─░stekli)

23/05/2016 - 12:01 Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ├çanakkale Muharebelerinde Sa─čl─▒k Alan─▒ndaki Faaliyetleri (Ayhan Candan)

16/05/2016 - 07:38 Bir Osmanl─▒ Kurmay Subay─▒- Irakl─▒ K├╝rt Devlet Adam─▒, Mehmet Emin Zeki Bey in Ya┼čam ├ľyk├╝s├╝ (Tuncay Y─▒lmazer)

10/05/2016 - 13:00 Mezopotamya da Bir Sava┼č 1915-1916 Kut├╝lAmare ÔÇô Nikolas Gardner ( Tuncay Y─▒lmazer )

07/05/2016 - 07:31 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n ─░slam D├╝nyas─▒na Etkileri (Y├╝ksel Nizamo─člu)

30/04/2016 - 19:20 ├çanakkale Sava┼č─▒: Bir Siyasi M├╝cadele Alan─▒ (├ľzg├╝r ├ľzt├╝rk)

23/04/2016 - 19:13 25 Nisan 1915 Anzak ├ç─▒karmas─▒ ─░lk Saatleri ÔÇô Daha Erken M├╝dahale Edilebilir miydi? ( Ahmet Yurttakal )

17/04/2016 - 21:26 Maskirovka Harekat─▒ - K├╗tulAmare bir zafer midir? ( Tuncay Y─▒lmazer )

28/03/2016 - 11:20 Çanakkale Muharebelerinde Osmanlı Ordusunun Asker Kaybı (Ayhan Candan)

26/03/2016 - 09:55 E─čitimli Neslin Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ ile ─░mtihan─▒ ( Dr. Nuri G├╝├žtekin )

24/03/2016 - 10:00 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri G├╝├žtekin)

21/03/2016 - 06:35 ├çanakkale Seferberli─či: Sava┼č, E─čitim, Cephe Gerisi (Mustafa Sel├žuk)

17/03/2016 - 08:15 18 MART ├ľZEL - ├çanakkale Zaferi ve Cevat Pa┼ča (Ahmet Yurttakal)

22/02/2016 - 12:27 Gertrude Bell Irak Sınırını Çizen Kadın (Veysel Sekmen)

14/01/2016 - 08:43 ├çanakkale ┼×ehidi Feyzi ├çavu┼čÔÇÖun Zevcesi Zehra Han─▒m─▒n Padi┼čaha Mektubu (Osman Ko├ž)

23/12/2015 - 16:47 ├çanakkale Sava┼člar─▒nda Binba┼č─▒ Halis BeyÔÇÖe Ait Bir Ganimetin ├ľyk├╝s├╝ (Serdar Halis Ataksor)

10/12/2015 - 18:03 Mesudiye Z─▒rhl─▒s─▒n─▒n Dram─▒ (Cemalettin Y─▒ld─▒z)

06/12/2015 - 20:29 KutÔÇÖ├╝lamarenin T├╝rklere Tesliminden Sonra Irak ─░ngiliz Ordusunun Faaliyetlerine Dair Rapor (Haz. Serdar Halis Ataksor)

01/12/2015 - 10:11 10 A─čustos 1915 Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ H├╝cumu (Muzaffer Albayrak)

17/11/2015 - 21:09 Çanakkale Deniz Muharebelerinde Verilen Zayiatlar (Ahmet Yurttakal)

10/11/2015 - 05:19 Reis-i Cumhur Mustafa Kemal in Çanakkaleyi ziyaretleri (M. Onur Yurdal )

08/11/2015 - 22:04 Mustafa Kemal Pa┼čan─▒n Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin 1. D├╝nya Sava┼č─▒na giri┼čiyle ilgili g├Âr├╝┼člerine dair bir belge

Osmanl─▒ Devleti Umumi Harpte Tarafs─▒z Kalabilir miydi? - Yusuf Ak├žura (De─čerlendirme: Muzaffer Albayrak)