Balkan Sava┼člar─▒'nda Seferberlik ve Seferberli─čin Uygulanabilirli─či (─░smail Pehlivan)

Tarih: 07/06/2018   /   Toplam Yorum 0   / Yazar Ad─▒:      /   Okunma 8929

Seferberlik anlam itibariyle bir devletin bütün maddi ve manevi imkanlar─▒n─▒, kaynaklar─▒n─▒ sava┼č─▒n do─črultusunda kullanmas─▒d─▒r. ─░yi tatbik edilen seferberlik planlar─▒ sava┼č─▒n masa ba┼č─▒nda kazan─▒lmas─▒n─▒ bile sa─člayabilir. Fakat Balkan Sava┼člar─▒’nda gerçekle┼čen seferberlik plan─▒ sava┼č─▒n bir nevi daha masa ba┼č─▒nda kaybedilmesine sebep oldu.

 

 

Seferberlik anlam itibariyle bir devletin bütün maddi ve manevi imkanlar─▒n─▒, kaynaklar─▒n─▒ sava┼č─▒n do─črultusunda kullanmas─▒d─▒r. ─░yi tatbik edilen seferberlik planlar─▒ sava┼č─▒n masa ba┼č─▒nda kazan─▒lmas─▒n─▒ bile sa─člayabilir. Fakat Balkan Sava┼člar─▒’nda gerçekle┼čen seferberlik plan─▒ sava┼č─▒n bir nevi daha masa ba┼č─▒nda kaybedilmesine sebep oldu.

Seferberlik ilan─▒ s─▒ras─▒nda Sadrazam Ahmet Muhtar Pa┼ča, Harbiye Naz─▒r─▒ Naz─▒m Pa┼ča ile görü┼čmü┼č ve ordunun kuvvet ve haz─▒rl─▒k derecesini ö─črenmek istemi┼čtir. Harbiye Naz─▒r─▒ Naz─▒m Pa┼ča da;

-“Erkan-─▒ Harbiye Umumiye Reisi Vekilini göndereyim istedi─činiz bilgiyi versin. Cevab─▒n─▒ vermi┼č ve ertesi gün Hadi Pa┼ča ve Garp ordular─▒ Kurmay Ba┼čkanlar─▒ Bab-─▒ Âli‟ye gelmi┼čtir.” Bu askerî kadro ise;

-“Dü┼čmanlar─▒n 650.000 kadar kuvvetleri oldu─čunu, kendilerinin de ┼×ark ve Garp ordular─▒ ad─▒ alt─▒nda 6-7 yüz binlik bir ordu haz─▒rlamaya te┼čebbüs ettiklerini, mobilizasyon tâlimat─▒ gere─čince askerî tahdi┼čat─▒n (y─▒─č─▒naklar─▒n) arkas─▒ yirmi günde al─▒naca─č─▒ndan harpten evvel bir müddet kazan─▒l─▒rsa i┼čimiz yolunda gidecektir” diye söyler ve seferberlik gere─či çal─▒┼čmalar ba┼člar[1].

Seferberlik ve sava┼č ilan─▒ aras─▒ndaki günlerde, Naz─▒m Pa┼ča ile ba┼čkatip Ali Fuat Türkgeldi aras─▒nda bir görü┼čme gerçekle┼čti. Türkgeldi, Naz─▒m Pa┼ča’ya sava┼č planlar─▒n─▒n haz─▒r olup olmad─▒─č─▒ hakk─▒n bir soru sordu. Naz─▒m Pa┼ča da;

-“Mahmut ┼×evket Pa┼ča zaman─▒nda birtak─▒m planlar yap─▒lm─▒┼č, getirip tatbik edece─čim.” Cevab─▒n─▒ verdi. Kendi yazm─▒┼č oldu─ču eserinde de ya┼čan─▒lan bu olaya de─činen Türkgeldi, bu konu┼čmadan ç─▒kard─▒─č─▒ anlam─▒ ┼ču sözlerle belirtti;

-“Anlad─▒m ki harb planlar─▒n─▒ tatbik etmemi┼čtir[2].” Sava┼č arefesinde hem harp plan─▒n─▒ kendi haz─▒rlamay─▒p hem de ba┼čkas─▒n─▒n haz─▒rlad─▒─č─▒ harp plan─▒n─▒ incelemeyen genelkurmay─▒n ordusu, nas─▒l olurda sava┼čtan muzaffer olarak ayr─▒l─▒r..

Bir hesaplamaya göre Osmanl─▒ devletinin genel nüfusu 24.000.000’dur. Askerlik ça─č─▒ndaki erkek (20-25 ya┼č) say─▒s─▒ 1.080.000 ihtiyatlarla birlikte (20-40 ya┼č) 4.000.000 civar─▒yd─▒. Bar─▒┼č zaman─▒ askerleriyle 280.000, sava┼č zaman─▒ buna kat─▒lacaklarla beraber bu say─▒ 600.000 civar─▒ olmas─▒ planlan─▒yordu[3]. Bu planlanan say─▒y─▒ toplamak bab─▒nda ilk etapta 400.000 asker cephelere gönderildi. Ancak sava┼člarda nicelikten çok nitelik önemliydi. Gönderilen bu askerlerin tamam─▒na yak─▒n─▒n─▒n nitelik bak─▒m─▒ndan büyük eksiklikleri bulunmaktayd─▒. Bu askerlerin ço─ču e─čitimsizdi. Sava┼č esnas─▒nda birçok asker daha tüfek kullanmas─▒n─▒ dahi bilmiyordu. Kimi asker mermiyi tüfe─čin a─čz─▒ndan koyuyor kimisi ise mermiyi tüfe─če yerle┼čtirse bile tüfe─či surat─▒na dayayarak ate┼č etti─činden kendini yaral─▒yordu.

Seferberlik ilan─▒ndan sonra asker aç─▒─č─▒n─▒ gidermek için sürekli çal─▒┼čan Osmanl─▒ devlet adamlar─▒, k─▒sa süre içerisinde yeni askerler de toplad─▒lar. Fakat Anadolu’dan gelen birçok asker görünümlü köylünün sava┼čmaya isteksiz oldu─čundan trenlere zorla bindirildi─či bilinen bir gerçektir. Asker görünümlü köylü tabirini kulland─▒m çünkü bu insanlar askerlik ad─▒na yeterli e─čitimi almad─▒lar, köylerinden tabiri caizse hadi sava┼ča gidiyorsun diye zorla gönderildiler. En büyük  sorun bu askerlerin toplanmas─▒ de─čil onlar─▒n cephelere gönderilmesi idi. Ülke içinde bulunan kara ve demiryollar─▒ çok yetersiz bir haldeydi. Sava┼č tehlikesi yakla┼č─▒nca demiryollar─▒nda çal─▒┼čan gayrimüslim memurlar─▒n ço─ču i┼čten ç─▒kart─▒lacakt─▒. Osmanl─▒’n─▒n bu konudaki karar─▒ çok do─črudur. Çünkü say─▒lar─▒n─▒n azalt─▒lmas─▒na ra─čmen demiryollar─▒nda çal─▒┼čan gayrimüslim memurlar sava┼č süresince, Osmanl─▒ aleyhine birçok zararl─▒ faaliyette bulunacakt─▒.

Seferberlik planlar─▒n─▒n haz─▒rlanmas─▒ sorunlu bir surette gerçekle┼čirken bu sefer bir di─čer sorun göze çarpmaktad─▒r. Planlar─▒n uygulanabilirli─či... Bu planlar─▒n uygulanmas─▒ için ne uygun bir lojistik a─č─▒ mevcuttu ne de donan─▒ml─▒ ki┼čiler. Seferberlik esnas─▒nda her k─▒ta ne yapaca─č─▒n─▒ bilmesine ra─čmen planlar yaz─▒ld─▒─č─▒ gibi gerçekle┼čmedi[4].

Do─ču yani ┼×ark demiryollar─▒ hatt─▒n─▒n seferberli─čin 20. gününde 274 tren ç─▒karmas─▒ hesap edilmi┼čtir. Ancak plan istendi─či gibi ilerlenmemi┼č. Seferberli─čin 20. gününde 87’si birlik, 96‟s─▒ ikmal, 5’i hayvan treni olmak üzere 188 tren ç─▒kar─▒labilmi┼čtir. Seferberlik emrinden sonra birçok asker birliklerine teslim olmad─▒. Örne─čin; 10.000 ki┼čilik mevcudu olan Elbasan Tümeni‟ne sadece 2700 ki┼či toplanabildi[5].

Balkan Sava┼člar─▒ s─▒ras─▒nda önce Fatih Redif Tümeni Kurmay─▒ sonra 14. Nizamiye Tümeni Komutanl─▒─č─▒ yapan ─░zzettin Çal─▒┼člar’─▒n an─▒lar─▒ Balkan Sava┼člar─▒’ndaki askerî durumumuzun ayd─▒nlat─▒lmas─▒ için çok önemlidir. ─░zzettin Çal─▒┼člar, seferberlik ilan─▒ndan sonra Köprülü’ye gitti. Kendisi bizzat Köprülü Tren ─░stasyonu’nun çal─▒┼čmaz bir pozisyonda oldu─čuna ┼čahit oldu ve ┼ču sözleri söyledi;

-Ne ia┼če memuru, ne iskan memuru i┼č görebiliyor, binaenaleyh k─▒taat─▒n ba┼čka yerlere nakli ve sevki, pek gayri muntazam oluyordu[6].

Osmanl─▒ ordusunun genel askeri durumundan bahsederken bir de askere gidecek, Osmanl─▒ köylüsünün bireysel tarzdaki vaziyetlerinden bahsetmek gerekir. Seferberlik ilan─▒ akabinde askere al─▒nan köylüleri gören bir gözlemci köylülerin durumunu ┼čöyle aktarmaktad─▒r;

-Ben Osmanl─▒ askerlerinin seferberlik zaman─▒nda görmü┼č oldu─čum sefaletinden deh┼čete kap─▒ld─▒m. Gözümün önünden binlerce içerisinde köylerinden sa─člam gelenlere seyrek tesadüf edebildim. Zavall─▒lar─▒n hepsi y─▒rt─▒k ve ço─ču yerlerinden yamal─▒ elbiseler giyinmi┼č ve çok zay─▒f halde idiler. Bu bir Türk sefaleti; kemik ve palaspare sergisi idi[7].

Seferberlik planlar─▒ dahilinde toplan─▒p trenlere bindirilen askerlere sadece bir günlük ia┼če verilmekteydi. Halbuki cepheye giden yolculuklar─▒ en az 3-4 gün sürüyordu. Sava┼č s─▒ras─▒nda nakliye görecek hayvanat─▒nda trenlerle cephelere sevki planlanm─▒┼čt─▒. Az evvel de zikretti─čimiz üzere bu yolculuk en az 3-4 gün sürecekti. Bu yolculuk s─▒ras─▒nda hayvanlar─▒n su ihtiyaçlar─▒n─▒n kar┼č─▒lanmas─▒ seferberlik plan─▒n─▒ haz─▒rlayan kimsenin akl─▒na gelmedi[8].

Sava┼č ba┼člad─▒ktan sonra Bulgar ordular─▒ Edirne kap─▒lar─▒na kadar gelmelerine ra─čmen seferberlik tamamlanamam─▒┼čt─▒. Rütbesiz askerleri b─▒rak─▒n, subaylar hatta generaller dahi birliklerini bulam─▒yordu. Birliklerini bulduklar─▒ zamanda do─črudan sava┼ča ba┼čl─▒yorlard─▒. Lakin bu komutanlar─▒n evvela tayin olduklar─▒ birli─čin co─črafi olarak etki alanlar─▒n─▒ belirlemeleri sonra da edindikleri tespitlere göre bir sava┼č plan─▒ haz─▒rlamalar─▒ gerekti. Bu ┼čartlar alt─▒ndan ordunun ba┼čar─▒l─▒ olmas─▒na imkan yoktur.

─░SMA─░L PEHL─░VAN



[1] Celal Bayar , Bende Yazd─▒m C.III , s.101.

[2] Celal Bayar , a.g.e. , s.113.

[3] ATESE , Balkan Harbi c.1 , s.74.

[4] ─░zzettin Çal─▒┼člar, On Y─▒ll─▒k Sava┼č: Org. ─░zzettin Çal─▒┼člar’─▒n Not Defterlerinden Balkan, Birinci Dünya ve ─░stiklal Sava┼člar─▒, s.32.

[5] Mehmet Be┼čikçi, Balkan Harbinde Osmanl─▒ Seferberli─či ve Redif TeĢkilat─▒n─▒n ─░flas─▒ , Türkiye Günlü─čü, No. 110 (Bahar 2012), s. 27-43.

[6] ─░zzettin Çal─▒┼člar , a.g.e. , s.34.

[7] Türk Yurdu , say─▒:67 , s.85 Nakleden: Enver Ziya Karal ,a.g.e. , s.308.

[8] Mehmet K─▒l─▒ç , Sava┼č,Çökü┼č ve Mütareke Y─▒llar─▒ , ─░stanbul 2009 , s.54.


  8929 defa G├Âr├╝nt├╝lendi.

**********************

T├╝m yaz─▒, yorum ve i├žerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yay─▒mlanm─▒┼č olmalar─▒, bu g├Âr├╝┼čleri Tuncay Y─▒lmazer'in benimsedi─či anlam─▒na gelmez. Yorum b├Âl├╝m├╝ ├Âzg├╝r bir tart─▒┼čma ortam─▒ yaratmak i├žin vard─▒r. Ancak sald─▒rgan ve d├╝zeysiz yorumlar yay─▒nlanmayacakt─▒r. E─čer bu siteye ilk kez yorum yaz─▒yorsan─▒z, yorum kurallar─▒na g├Âzatman─▒z─▒ istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

KATEGOR─░DEK─░ D─░─×ER BA┼×LIKLAR

07/06/2018 - 13:04 Balkan Sava┼člar─▒'nda Seferberlik ve Seferberli─čin Uygulanabilirli─či (─░smail Pehlivan)

02/05/2018 - 18:01 I. Balkan Sava┼č─▒ (─░smail Pehlivan)

15/04/2018 - 12:43 Balkan Sava┼člar─▒ÔÇÖnda Trakya ve 1912 Edek├Ây Katliam─▒-Atakan Sevgi (─░smail Pehlivan)

12/01/2017 - 09:30 Edirne Ku┼čatmas─▒ G├╝nl├╝─č├╝ - Ku┼čatma Alt─▒nda Ya┼čayan Birinin G├╝nl├╝k Notlar─▒ / R. P. Paul CHRISTOFF (├çev. Yunus Emre Kaleli)

15/05/2013 - 11:45 Balkan Sava┼člar─▒ G├╝nl├╝─č├╝ - Bo─čdan Filov (Haz─▒rlayan: H├╝seyin Mevsim)

23/01/2013 - 13:10 100. Y─▒l─▒nda Balkan Sava┼č─▒ ve B├ób─▒├óli Bask─▒n─▒ (Muzaffer Albayrak)

05/06/2012 - 09:17 Alahimanet Bosna (Tufan G├╝nd├╝z)

16/05/2012 - 16:59 Balkan Sava┼člar─▒nda Tekirda─čÔÇÖda Ya┼čan─▒lan Bulgar Mezalimine Dair ─░bretli Bir ├ľrnek ÔÇťKaz Vakas─▒ÔÇŁ (─░slam ├ľzdemir )

01/05/2012 - 07:03 T├╝rklerin RumeliÔÇÖye Vedas─▒-Ellis Ashmead-Bartlett

07/02/2012 - 13:23 Balkan Sava┼člar─▒n─▒n 100. Y─▒ld├Ân├╝m├╝nde ├çok ├ľnemli Bir Kitap ÔÇô Abdullah Pa┼čaÔÇÖn─▒n Balkan Harbi Hat─▒rat─▒ (Haz. T. Y─▒ld─▒r─▒m, ─░. ├ľzt├╝rk├ž├╝)

17/08/2011 - 19:59 Balkan Harbi Hat─▒ralar─▒ (├ľmer Seyfettin)

26/06/2011 - 01:57 Balkan Muharebeleri S─▒ras─▒nda Mustafa Kemal'in ├çanakkale B├Âlgesindeki Faaliyetleri (Yrd. Do├ž. Dr. Mithat Atabay)

20/03/2009 - 21:15 ─░mparatorlu─čun G├Âzya┼člar─▒ - Balkan Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒ Neden Kaybettik ? ( Tuncay Y─▒lmazer )

11/04/2008 - 22:03 Balkan HarbiÔÇÖnin Toplumsal-Siyasal ve Ekonomik Etkileri -2 ( Sacit Kutlu )

31/03/2008 - 23:38 Balkan HarbiÔÇÖnin Toplumsal-Siyasal ve Ekonomik Etkileri -1( Sacit Kutlu )

22/08/2007 ─░stanbulÔÇÖda Sava┼č G├╝nleri - Wilhelm Feldmann ( Tuncay Y─▒lmazer )

29/03/2007 BALKAN SAVA┼×LARI ( 1912-1913) Richard C. Hall ( Tuncay Y─▒lmazer )