Mahmut Sabri Bey Ve Sedd├╝lbahir Savunmas─▒n─▒n ─░lk ├ť├ž G├╝n├╝ (Burhan Say─▒l─▒r)

Tarih: 28/04/2018   /   Toplam Yorum 4   / Yazar Ad─▒:      /   Okunma 11297

Sedd├╝lbahir b├Âlgesinde be┼č ayr─▒ noktaya y├Ânelik olarak tasarlanan ─░ngiliz ├ž─▒karma plan─▒, ana hatlar─▒yla ┼ču┬á ┼čekilde olu┼čturulmu┼čtur:


├ç─▒k─▒lacak be┼č sahil noktas─▒, kuzeyden g├╝neye; P─▒nari├ži Koyu (Y Sahili), ─░kiz Koyu (ÔÇťXÔÇŁ Sahili), Tekke Koyu (ÔÇťWÔÇŁ Sahili), Ertu─črul Koyu (ÔÇťVÔÇŁ Sahili) ve Morto Koyu do─čusunda Eski Hisarl─▒k Tepe ├Ân├╝ndeki sahil (ÔÇťSÔÇŁ Sahili) olarak belirlenmi┼č ve tan─▒mlanm─▒┼čt─▒r. Bu sahillerden Ertu─črul ve Tekke Koylar─▒, ├ž─▒karma harek├ót─▒n─▒n a─č─▒rl─▒k (s─▒klet) merkezi olarak belirlenmi┼čtir. Bu noktalar Binba┼č─▒ Mahmut Sabri komutas─▒ndaki 26. Piyade Alay─▒ÔÇÖn─▒n 3. TaburuÔÇÖnun sorumluluk sahas─▒ i├žinde yer almaktayd─▒. (B.S.)

 

 A)   B─░NBA┼×I HACI MAHMUT (SABR─░) BEY (311-252)[1]

┼×am’da 1874’te (r. 1290) Yahya Efendi’nin o─člu olarak dünyaya geldi. 14 May─▒s 1892’de (1 May─▒s 1308) girdi─či Harp Okulu’ndan 14 Mart 1895’te (r. 1 Mart 1311) te─čmen (mülaz─▒m-─▒ sani) olarak mezun oldu ve 5. Ordu aç─▒─č─▒na tayin edildi.

15 Aral─▒k 1895’te (r. 2 Kanun-─▒ Evvel 1311) rütbesiyle 30. Alay 1. Bölü─čü’ne, 14 Eylül 1899’da (1 Mart 1315) ayn─▒ alay─▒n 2. Bölü─čü’ne rütbesiyle tayin edildi.

27 Eylül 1899’da (r. 14 Eylül 1315) üste─čmenli─če (mülaz─▒m-─▒ evvel) terfi etti ve birli─čindeki görevine devam etti.

Aral─▒k 1906’da (r. Kanun-─▒Evvel1322) Yüzba┼č─▒l─▒─ča terfi ettive2.BölükYüzba┼č─▒vekili oldu.

21 Temmuz 1908’de (r. 8 Temmuz 1324) K─▒rkkilise’de bulunan 8. Süvari Alay─▒’n─▒n 4. Bölü─čü’ne tayin edildi.

6 Nisan 1910’da Yüzba┼č─▒l─▒─ča terfi etti. Nisan 1911 (Nisan 1327) tarihine kadar birli─čindeki görevini sürdürdükten sonra bu tarihte 12. Nizamiye Tümeni’ne ba─čl─▒ 35. Alay’─▒n kadro taburu bölü─čüne tayin edildi.

Birli─čiyle birlikte Trablusgarp Sava┼č─▒’n─▒n ba┼člamas─▒yla birlikte Ta┼čoz Adas─▒’n─▒n gözetlemesi ve savunulmas─▒yla görevlendirildi.

Balkan Sava┼č─▒ esnas─▒nda Pa┼čmakl─▒-Ahi Çelebi bölgesinde 35. Alay’a ba─čl─▒ 1. Taburun be┼č ay süresince komutanl─▒─č─▒ görevinde bulundu.

19 Ekim 1912’de (r. 6 Te┼črin-i Evvel 1328) Binba┼č─▒ rütbesine terfi etti.

Ocak 1913’te (r. Kanun-─▒ Sani 1328) Kirmasti Redif Alay─▒’n─▒n 1. Kirmasti Redif Taburu’na tayin edildi. Bu birlikle birlikte Çatalca Savunma Hatt─▒’n─▒n savunulmas─▒ s─▒ras─▒nda birli─či ile birlikte ileri harekât faaliyetlerinde bulundu.

Nisan 1914’te (r. Nisan 1330) 3. Kolordu’ya mensup 9. Tümen’in 26. Alay─▒’n─▒n 3. Tabur Komutanl─▒─č─▒’na atand─▒.

Temmuz 1914’te (r.Temmuz 1330) birli─čiyle birlikte Gelibolu Yar─▒madas─▒’ndaki Seddülbahir sahillerinin gözetlenmesi ve savunulmas─▒ göreviyle birli─čiyle birlikte bu bölgeye sevkedildi.

Bnb. Mahmut Sabri

25 Nisan 1915’te (r. 12 Nisan 1331) ─░tilaf Devletleri Gelibolu Yar─▒madas─▒’na asker ç─▒karmaya ba┼člad─▒. Binba┼č─▒ Mahmut Bey’in sorumluluk bölgesindeki üç noktaya birden yap─▒lan ç─▒karma harekât─▒na ┼čiddetli ┼čekilde kar┼č─▒ konuldu. Özellikle Ertu─črul Koyu’ndaki Türk direni┼či sayesinde ─░tilaf Devletleri’nin Yar─▒mada içlerinde ilerleyi┼či yakla┼č─▒k 32 saat geciktirildi.

1 May─▒s 1915’te (r.18 Nisan 1331) Seddülbahir bölgesinde yo─čun çarp─▒┼čmalar─▒n ya┼čand─▒─č─▒ bir evrede Binba┼č─▒ Mahmut Bey ─░tilaf makineli tüfek ate┼či alt─▒nda kald─▒ ve sa─č omzundan yaraland─▒. Bunun üzerine tedavi için ─░stanbul’a sevk edildi.

Çanakkale Sava┼č─▒’n─▒n sona ermesiyle birlikte mensup oldu─ču 9. Tümenle birlikte 27. Alay’─▒n komutas─▒n─▒ üstlenerek Lazistan, Bayburt ve Erzurum çevrelerinde gerçekle┼čen çarp─▒┼čmalara kat─▒lm─▒┼čt─▒r.

Temmuz 1916’da (r. Temmuz 1332) Pulur’daki çarp─▒┼čmalar esnas─▒nda sol kas─▒─č─▒ndan yaraland─▒ ve tedavi için Sivas Hastanesi’ne sevkedildi.

Nisan 1917’de (r. Nisan 1333) Galiçya’da bulunan 15. Kolordu’ya ba─čl─▒ 20. Tümen’in 62. Alay’─▒n 1.Tabur Komutanl─▒─č─▒’na atand─▒.

26 Ekim 1917’de (r. 13 Te┼črin-i Evvel 1333) vekaleten 20. Tümen’e ba─čl─▒ 61. Alay’─▒n Komutanl─▒─č─▒’na atand─▒. Bu birlikle beraber Filistin Cephesi’nde, Kudüs ve Yafa civar─▒nda ya┼čanan çarp─▒┼čmalara kat─▒ld─▒.

1 Eylül 1918’de (r. 19 A─čustos 1334) Kafkas Te┼čkilat─▒ Ahz-─▒ Asker ┼×ubesi’ne tayin edildi. 24 Kas─▒m 1923’te (r. 11 Te┼črin-i Sani 1339), 8 Ekim 1923 (r. 25 Eylül 1339) tarihli kanunun 5. Maddesi uyar─▒nca emekliye sevkedildi.

Binba┼č─▒ Mahmut Bey, 2. Rütbeden Demir Salip Madalyas─▒, Harp Madalyas─▒, ─░mtiyaz Madalyas─▒, Gümü┼č Liyakat Madalyas─▒ sahibidir.

 

  

Belge1:Mahmut Sabri Bey'in 1915 Y─▒l─▒'nda 26. Piyade Alay─▒'n─▒n Komuta Kadrosu'nda Oldu─ču'nu Gösteren Belge (Kaynak:Ordu Emirnamesi)

 

Binba┼č─▒ Mahmut Bey’in biyografisi ile ilgili bu tarihten itibaren henüz bir bilgiye ula┼č─▒lamad─▒k. Bu konudaki çal─▒┼čmalar─▒m─▒z devam etmektedir.

 

 

Belge 2: Binba┼č─▒ Hac─▒ Mahmut Bey'e Çanakkale Sava┼č─▒'ndaki Kahramanl─▒─č─▒'ndan Dolay─▒ Verilen Muharebe Gümü┼č Liyakat Madalyas─▒'n─▒n Berat─▒ (Kaynak: MSB Ar┼čivi, Subay ┼×ahsi Dosyas─▒)

 

B) 26. P─░YADE ALAYI 3. TABURU’NUN KOMUTA KADROSU[2]

 3.Tabur

 

Komutan

Binba┼č─▒

Mahmut

Yahya

┼×am

Tabip

Yüzba┼č─▒

Nuri

─░brahim

Velideçe┼čmesi

─░a┼če Subay─▒

Üste─čmen

Mahmut

Hasan R─▒za

Adana

Tabur ─░mam─▒

─░mam

Haf─▒zSaadettin

Mustafa

Manast─▒r

9.Bölük

Komutan

Yüzba┼č─▒

Bahri

Ahmet

Selanik

 

Üste─čmen

Hüsnü

Yusuf

Isparta

 

Te─čmen

Galip

─░brahim

Kastamonu

 

Te─čmen

 

 

 

10.Bölük

Komutan

Yüzba┼č─▒

Hüseyin

Nat─▒f

Edirne

 

Üste─čmen

─░zzet

─░smail Hakk─▒

Manyas

11.Bölük

Komutan

Yüzba┼č─▒

─░dris

Zülfikar

Eskialipa┼ča

 

Üste─čmen

Mustafa

Feyzi

Bursa

 

Te─čmen

Hac─▒ Ahmet

Ali

Ankara

Alay Erkân─▒

 

Yüzba┼č─▒

Hasan

Mehmet Sait

Karagümrük

 

Yüzba┼č─▒

Bican

Süleyman

Gelibolu

 

Üste─čmen

Mehmet Nuri

Yakup

Asitane

 

Üste─čmen

Numan

Ahmet

Kocamustafapa┼ča

 

Üste─čmen

Ahmet

Mustafa

Körbakkal?

 

Te─čmen

Sabri

Sait

Hamidiye

 

Te─čmen

Ahmet

Emrullah

Yozgat

 

Te─čmen

Mehmet Fahri

R─▒fat

Tophane

 

C) ─░T─░LAF DEVLETLER─░ ÇIKARMA PLANI[3]

Seddülbahir bölgesinde be┼č ayr─▒ noktaya yönelik olarak tasarlanan ─░ngiliz ç─▒karma plan─▒, ana hatlar─▒yla ┼ču ┼čekilde olu┼čturulmu┼čtur:

Ç─▒k─▒lacak be┼č sahil noktas─▒, kuzeyden güneye; P─▒nariçi Koyu (Y Sahili), ─░kiz Koyu (“X” Sahili), Tekke Koyu (“W” Sahili), Ertu─črul Koyu (“V” Sahili) ve Morto Koyu do─čusunda Eski Hisarl─▒k Tepe önündeki sahil (“S” Sahili) olarak belirlenmi┼č ve tan─▒mlanm─▒┼čt─▒r. Bu sahillerden Ertu─črul ve Tekke Koylar─▒, ç─▒karma harekât─▒n─▒n a─č─▒rl─▒k (s─▒klet) merkezi olarak belirlenmi┼čtir. Bu noktalar Binba┼č─▒ Mahmut Sabri komutas─▒ndaki 26. Piyade Alay─▒’n─▒n 3. Taburu’nun sorumluluk sahas─▒ içinde yer almaktayd─▒. Di─čer ç─▒karma noktalar─▒ ise 25 Nisan 1915 günü ┼čehit dü┼čecek olan Binba┼č─▒ ┼×erif komutas─▒ndaki 26. Piyade Alay─▒’n─▒n 2. Taburu’nun sorumluluk sahas─▒ndayd─▒.

 

Ertu─črul ve Tekke Koylar─▒’na ilk kademede ç─▒kacak olan 29. ─░ngiliz Tümeni kurulu┼čunda bulunan 86. Tugay─▒n görevi; öncelikle Seddülbahir Köyü ve yak─▒n çevresindeki Türk savunmas─▒n─▒ ilk hamlede ezip geçmek ve sonras─▒nda Alç─▒tepe (Kirte) Köyü istikametinde durmaks─▒z─▒n ilerlemektir.

Ertu─črul veTekke Koyu haricindeki di─čer sahil kesimlerine ç─▒kacak kuvvetler, Seddülbahir bölgesini ele geçirdikten sonra derinlikte ilerleyecek olan 29. Tümen birliklerinin sa─č ve sol yan emniyetini sa─člay─▒p, bu kuvveti himaye edeceklerdi. Bu amaçla görevlendirilmi┼č birlikler, Kirte (Alç─▒tepe) Köyü yönünde ilerleyecekler, as─▒l kuvvet kendilerinin ç─▒kt─▒─č─▒ sahil kesiminin hizas─▒na gelene kadar bulunduklar─▒ yerde bekleyeceklerdi.

Merkezden ilerleyecek 29. Tümen birlikleri bulunduklar─▒ yerin hizas─▒na geldi─činde, di─čer birliklerin himaye görevleri ba┼člayacak ve bu birlikler de ileri do─čru hareketleneceklerdi.

 

Be┼č ayr─▒ noktaya ç─▒kar─▒lan kuvvetler, 25 Nisan 1915 ak┼čam─▒ Alç─▒tepe Köyü ve civar─▒nda birle┼čecekler, Alç─▒ Tepe’ye taarruz için yeniden düzenlenecekler ve gece yap─▒lacak taarruzla bu tepeyi ele geçireceklerdi.

Bölgedeki en yüksek arazi kesimi olan 219 metre rak─▒ml─▒ Alç─▒ Tepe ele geçirildikten sonra olu┼čturulacak hat, bu tepenin sa─č yan─▒nda, Çanakkale Bo─čaz─▒ istikametinde bulunan Üç Tepeler’e,sol yan─▒nda ise Adalar Denizi istikametinde Yass─▒Tepe’ye kadar uzat─▒lacakt─▒.

─░┼čgal edilecek bu hat üzerinden, karaya ç─▒kar─▒lacak di─čer birliklerin de (Kraliyet Deniz Tümeni, Frans─▒z Tümeni ve Hint Tugay─▒) Kat─▒l─▒m─▒yla as─▒l hedef olan Kilitbahir Platosu’na, bu platonun güney yönünden taarruz edilecekti. Bu taarruz; Ar─▒burnu sahillerine ç─▒kacak Anzak Kolordusu’nun Kilitbahir Platosu’na kuzeyden yapaca─č─▒ taarruzla da desteklenecek ve koordineli olacakt─▒. Bu ┼čekilde gerçekle┼čmesi dü┼čünülen harekât─▒n; P─▒nariçi Koyu’nda saat 04.30’da hava ayd─▒nlanmadan, bask─▒n tarz─▒nda icra edilmesi, di─čer sahillerde ise saat 06.00’da ba┼člamas─▒, deniz topçusunun ise ç─▒karma öncesi Ertu─črul ve Tekke Koylar─▒ sahillerini dövmesi öngörüldü.

D)TÜRK SAVUNMA DÜZEN─░[4]

Türk kuvvetlerinin bölgedeki konu┼č kurulu┼ču dikkatle incelendi─činde savunman─▒n esas olarak, dü┼čman─▒n öngördü─čü harekât plan─▒n─▒n a─č─▒rl─▒k merkezini olu┼čturanSeddülbahir bölgesine verildi─či görülmektedir. Alç─▒tepe Köyü kuzeyi, bat─▒s─▒ ve güneyinde bulunan bütün sahiller, 9. Tümen’in 26. Alay─▒’n─▒n sorumlulu─čuna verilmi┼čtir. 26. Alay’a verilen bölgedeki sahillerin uzunlu─ču neredeyse 20 kilometreden fazlayd─▒. Kum Liman─▒’na hâkim Çam Tepe hizas─▒ndan ba┼člay─▒p, Eski Hisarl─▒k do─čusuna kadar uzanan bu sahillerde, ç─▒karma yapmaya elveri┼čli bölgeler ise bellidir. Nitekim bu bölgeler; Morto Koyu, Ertu─črul Koyu, Tekke Koyu, Z─▒─č─▒ndere A─čz─▒ ve Kum Liman─▒’d─▒r.

26. Alay 3. Tabur birlikleri, 22 Nisan 1915 günü ö─čleden sonra saat 16:00’da Seddülbahir sahil savunmas─▒ ile görevlendirilerek, Sarafim Çiftli─či’ndeki çad─▒rl─▒ ordugâh─▒ndan hareket etti. Yakla┼č─▒k 9 km mesafedeki Kirte Köyü’ne ula┼čmas─▒yla beraber denizde bulunan dü┼čman donanmas─▒n─▒n ate┼čine maruz kald─▒. Donanma ate┼činden korunmak için Kirte civar─▒nda havan─▒n kararmas─▒n─▒ bekledi. Hava karar─▒nca 6 km güneyde bulunan Seddülbahir sahiline hareket etti ve m─▒nt─▒kay─▒ 25. Alay’─▒n 3. Taburu’ndan teslim ald─▒. Devir teslim i┼člemleri gece yans─▒nda son buldu.

Devral─▒nan m─▒nt─▒ka bat─▒dan do─čuya do─čru 5 km uzunlu─čundaki bir sahil ┼čeridiydi. Bu ┼čeridin sa─č ba┼č─▒ Tekke Burnu’ndan -dahil- Eskihisarl─▒k harabesine kadard─▒ -hariç-. Bu m─▒nt─▒ka Tekke Koyu m─▒nt─▒kas─▒ ile Harapkale m─▒nt─▒kas─▒ ad─▒ alt─▒nda iki bölük m─▒nt─▒kas─▒na ve Morto Liman─▒ tarassut tak─▒m─▒na bölünmü┼čtü. Tekke Koyu m─▒nt─▒kas─▒n─▒n gözetleme ve savunmas─▒yla görevli 12. Bölü─čün bir tak─▒m─▒ Tekke Burnu’na, di─čer bir tak─▒m─▒ Aytepe’ye küçük karakol vazifesiyle görevlendirdi. Kalan di─čer tak─▒m─▒ istinat olarak Tekke Burnu’nun hemen kuzeydo─čusunda gizlenmi┼č ┼čekilde bulundurdu. Harapkale m─▒nt─▒kas─▒ndaki 10. Bölük de bir tak─▒m─▒n─▒ Ertu─črul Tabyas─▒ harabesine, bir tak─▒m─▒n─▒ Seddülbahir Köyü’nde iskele ve köyün kuzeyindeki de─čirmende, di─čer tak─▒m─▒n─▒ da Harapkale Tepesi gerisinde gizlenmi┼č ┼čekilde bulunduruluyordu. ─░htiyatta 9. Bölük’ten bir tak─▒m Morto Liman─▒’n─▒n kuzey s─▒rtlar─▒nda, bir manga ad─▒ geçen liman─▒n bat─▒s─▒ndaki s─▒rtta gözetleme ve savunma görevi ile görevlendirilmi┼čti. Taburun karargâh─▒ ile kalan be┼č tak─▒m─▒ -11. Bölük’ten üç, 9. Bölük’ten iki tak─▒m- Harapkale Tepesi’nin 500 m kuzeyinde gizlenmi┼č olarak bulunuyordu.

 M─▒nt─▒kan─▒n tahkimat─▒ sahil boyunca bir s─▒ra avc─▒ hendeklerinden ibaretti. Bat─▒daki siperlerin -Tekke Koyu taraf─▒- kum olmalar─▒ndan dolay─▒ bu siperler dayan─▒kl─▒ de─čildi. Avc─▒ hendeklerinin ilerisinde iki üç s─▒ral─▒ tel örgü yap─▒lmakta ise de henüz tamamlanmam─▒┼čt─▒ ve tamamlanmas─▒na çal─▒┼č─▒l─▒yordu.

Savunma kuvveti, 100’ü silâhs─▒z 1.100 mevcutlu 26. Alay’─▒n 3. Taburu ile 9. Tümen’in 200 mevcutlu ─░stihkâm Bölü─čü ve 3,75 cm’lik dört adet küçük toptan ibaretti.

Türk birlikleri aç─▒s─▒ndan s─▒k─▒nt─▒ yaratacak en önemli ayr─▒nt─▒, gerekti─činde kullan─▒labilecek ihtiyat kuvvetlerinin miktar─▒ ve bölgeye uzakl─▒klar─▒ idi. Bölgeye en yak─▒n ihtiyat grubu 25. Alay’d─▒. Bu alay Sarafim Çiftli─či bölgesinde bulunmaktayd─▒. Bulundu─ču yer itibariyle Eski Hisarl─▒k sahiline 13, Ertu─črul ve Tekke Koyu sahillerine 15, ─░kiz Koyu’na 13,5 ve P─▒nariçi Koyu’na 10,5 kilometre mesafedeydi. ─░ngiliz plan─▒n─▒n ba┼čar─▒l─▒ olabilmesi için öncelikli ┼čart; Ertu─črul ve Tekke Koylar─▒’n─▒ savunan Türk birli─činin, bir hamlede ve en k─▒sa sürede savundu─ču mevzilerden sökülüp at─▒lmas─▒ veya imha edilmesidir.

 

E) SEDDÜLBAH─░R ÇIKARMASI MUHAREBELER─░N ─░LK ÜÇ GÜNÜ[5]

25 Nisan sabah─▒, ─░ngiliz 29. Tümen’i donanman─▒n yo─čun ate┼č deste─činde Seddülbahir bölgesinde be┼č ayr─▒ yere (Y: P─▒nariçi Koyu, X: ─░kiz koyu, W: Tekke koyu, V: Ertu─črul koyu, S: Morto koyu) ç─▒karma yapmaya ba┼člad─▒.

 

1) Morto Koyu-S Sahili (Eski Hisarl─▒kSahili) Ç─▒karmas─▒

Morto Koyu ve Eskihisarl─▒k s─▒rtlar─▒ Seddülbahir savunmas─▒n─▒n yan taraf─▒na egemen olan ve Türk ihtiyatlar─▒n─▒n kanatlara da─č─▒lmas─▒n─▒ sa─člayan yönüyle oldukça önemli bir noktayd─▒. Ayr─▒ca buras─▒ ele geçirildi─či zaman Bo─čaz topçusunun Rumeli kanad─▒ bask─▒ alt─▒nda tutulabilecekti. Bu bölgeye bir ─░ngiliz taburu ç─▒kacakt─▒. Türk savunmas─▒n─▒n buraya ay─▒rabildi─či kuvvet ise a─č─▒r silahlar─▒ olmayan sadece bir tak─▒md─▒. Bu tak─▒m─▒n kuvvet ço─čunlu─ču s─▒rt─▒n Morto Koyu’na bakan bat─▒ kesiminde bulunmaktayd─▒. Do─ču kesimine sadece gözcüler yerle┼čtirilmi┼čti. Morto Koyu’nun merkez kesimleri 3. Tabur’dan ayr─▒lan bir tak─▒m korumaktayd─▒.

 

Ç─▒karma 25 Nisan günü saat 04:30’da yo─čun bombard─▒man ile ba┼člad─▒. Türk tak─▒m─▒ yo─čun bombard─▒man kar┼č─▒s─▒nda bir dakika bile tereddüt etmiyor ve top mermilerinin açt─▒─č─▒ çukurlara girerek direnmeye devam ediyordu. Nihayet ç─▒karma filikalar─▒ denizde görülmeye ba┼člad─▒. K─▒y─▒ya yakla┼čt─▒klar─▒nda s─▒ralardan biri do─čuya, di─čeri Morto Koyu’na bakan k─▒y─▒lara yöneldi. ─░┼čte bu esnada Türk tak─▒m─▒n─▒n bütün erleri yo─čun bir at─▒┼ča ba┼člad─▒. ─░ngilizler daha karaya ayak basamadan ölmeye ba┼člad─▒lar. Kumsala ç─▒k─▒p sa─č kalanlar dik yamaçlar─▒n alt─▒na s─▒─č─▒narak hareketsiz kalm─▒┼člard─▒r. Eski Hisarl─▒k s─▒rtlar─▒na ç─▒kan ─░ngilizler buradaki 3 ki┼čilik gözcü askerler kar┼č─▒s─▒nda kolayca buray─▒ ele geçirerek Türk tak─▒m─▒n─▒n arkas─▒na sarkmaya ba┼člad─▒. Bu hareket kar┼č─▒s─▒nda tak─▒m komutan─▒ tak─▒m─▒n─▒ geri çekerek do─čru bir karar vermi┼čtir. Böylece zaman kazanarak 8. Bölü─čün bölgeye yeti┼čmesini sa─člam─▒┼čt─▒r. Bu kuvvete Jandarman─▒n da kat─▒l─▒m─▒yla ─░ngiliz taburuna kar┼č─▒ taarruza geçilmi┼čtir. Bu taarruz, donanman─▒n yo─čun ate┼čiyle durdurulabilmi┼čtir.

 

 

2) ─░kiz Koyu-X Sahili Ç─▒karmas─▒

─░ngilizler bu koya bir tabur ç─▒karmay─▒ planlam─▒┼člard─▒r. Amaç, ─░kiz Koy ve kuzeyindeki Sar─▒tepe ç─▒karmalar─▒yla Seddülbahir savunmas─▒n─▒ ku┼čatmakt─▒r. Bu koyda, Liman Von Sanders’in savunma anlay─▒┼č─▒ yüzünden sadece gözetleme postalar─▒ bulunmaktayd─▒. Buradaki gözetleme postalar─▒ 30-40 kat üstün ─░ngiliz kuvvetini oyalamay─▒ ba┼čarm─▒┼čt─▒r. ─░ngilizlerin iki bölükten olu┼čan ikinci kademesinin de karaya ayak basmas─▒ üzerine Z─▒─č─▒nderesi’nde bulunan Türk bölü─čünden bir tak─▒m bölgeye kayd─▒r─▒lm─▒┼č ve ─░ngiliz ilerlemesi durdurulmu┼čtur.

25 Nisan sabah─▒ ─░ngiliz kuvvetlerinin ileri hatt─▒ Karacao─član Tepesi’ne sald─▒r─▒ya geçmi┼č ve Türk kuvvetinin arkas─▒na dü┼čmü┼čtür. Bu durum da oldukça tehlike yaratm─▒┼čt─▒r. Bu tehlike kar┼č─▒s─▒nda 3. Tabur Komutan─▒ Binba┼č─▒ Mahmut Sabri Bey, 9. Bölü─čü buraya sevk etmi┼č ve ─░ngiliz ilerlemesi durdurulmu┼čtur. Tekke Koyu’ndaki sava┼č─▒n k─▒z─▒┼čmas─▒ üzerine 26. Alay, 7. Bölü─čü destek amac─▒yla bu bölgeye sek etmi┼čtir. Bu bölük yolda, önünde savunma kuvveti bulunmayan bir ─░ngiliz birli─čine kar┼č─▒ taarruza geçer. Ak┼čama kadar süren mücadele sonucunda 7. Bölük a─č─▒r kay─▒plar vermesine ra─čmen ─░ngilizleri Karacao─član Tepesi’ndeki az say─▒daki kuvveti haricindeki tüm kuvvetini k─▒y─▒ya hapis etmeyi ba┼čarm─▒┼čt─▒r.

 

 

3) P─▒nariçi Koyu-Y Sahili Ç─▒karmas─▒

Bu bölgede tugay düzeyinde bir birlik ç─▒kar─▒lmas─▒ planlanm─▒┼čt─▒r. Bu ç─▒karma, Seddülbahir Bölgesi’ni savunan Türk birliklerinin gerilerini hem tehdit edici durumuyla hem de buras─▒n─▒n bo┼č b─▒rak─▒lmas─▒ nedeniyle gerçekten büyük bir tehlike olu┼čturmaktayd─▒.

─░ngiliz tugay─▒ saat 06:45’te hiçbir direni┼čle kar┼č─▒la┼čmadan karaya ç─▒km─▒┼čt─▒r. ─░ngiliz tugay─▒, vaat edilen takviyeyi beklemeye koyulmas─▒, ileri hareket için yeni bir emir beklemesi, güneydeki sava┼člar─▒n nas─▒l geli┼čti─čini ö─črenmemesi gibi nedenlerle ç─▒kt─▒─č─▒ k─▒y─▒da hareketsiz kalm─▒┼čt─▒r. Bu durumda ─░ngilizler büyük bir f─▒rsat─▒ kaç─▒rm─▒┼čt─▒r. E─čer ─░ngiliz kuvveti Alç─▒tepe do─črultusunda ilerleseydi önünde hiçbir savunma gücü bulmayacak ve böylelikle Alç─▒tepe’yi kolayl─▒kla ele geçirebilecekti.

26. Alay’─▒n elinde kalan son bölük de bu bölgeye sevk edilmi┼č, iki topçu bataryas─▒na bu tugay hedef gösterilmi┼č, ayr─▒ca 9. Tümen’e bildirilerek yard─▒m istenmi┼čtir. 25. Alay 1. Tabur’un gelmesiyle bölgeye gelmesiyle bu tugay geri çekilmi┼čtir.

 

 

Ertu─črul Koyu-V Sahili ve Tekke Koyu-W Sahili Ç─▒karmalar─▒

Bu koya yap─▒lacak ç─▒karma iki ayr─▒ düzende planlanm─▒┼čt─▒r. Bu bölgeye ç─▒kacak ─░ngiliz Kuvveti bir tugay kadard─▒. ─░lk hat, ─░rlanda Taburu Ertu─črul Koyu’nun bat─▒s─▒na ç─▒kacakt─▒r. Di─čer taraftan River Clyde kömür ta┼č─▒ma gemisine yerle┼čtirilen ana kuvvetler Seddülbahir Kalesi’nin alt k─▒sm─▒nda bulunan ta┼čl─▒k k─▒s─▒mda karaya oturtularak karaya ç─▒kar─▒lacakt─▒r. Bu plan Truva Sava┼č─▒’n─▒n bitmesine neden olan Truva At─▒ efsanesinden esinlenerek haz─▒rlanm─▒┼čt─▒r. Böylece Ertu─črul Koyu’na ayn─▒ anda bo┼čalt─▒lacak 3 taburluk kuvvet Harapkale ve Gözcübaba Tepesi aras─▒ndan ilerleyerek buradaki zay─▒f Türk direni┼čini kolayca k─▒racak, Seddülbahir savunmas─▒ daha ilk saatlerde etkisiz hale getirilecekti.

Ertu─črul Koyu’na ç─▒kacak ─░ngiliz kuvveti 13 bölükten olu┼čmaktayd─▒. Ayr─▒ca bir alay da ikinci kademede bekletiliyordu. Bu kuvvete kar┼č─▒l─▒k burada sadece 10. Türk Böl─čü bulunmaktayd─▒. Ç─▒karma filikalar─▒ ve River Clyde gemisi karaya yakla┼čmaktayd─▒. K─▒y─▒da bulunan Mehmetçik büyük sab─▒r ve bilinçli davranarak karaya ç─▒kmalar─▒n─▒ beklemektedir. Filikalar karaya var─▒r varmaz yo─čun ate┼čle kar┼č─▒la┼čan ─░rlanda Taburu çok fazla kay─▒p vermi┼čtir. Sa─č kalabilenler kumsal hatt─▒nda bulunan küçük tümseklerin arkas─▒na saklanarak canlar─▒n─▒ kurtarm─▒┼čt─▒r. ─░rlanda Taburu böylece etkisiz hale getirilmi┼čtir. Bu esnada River Clyde gemisinde bulunan iki taburdan fazla kuvvet, kalenin alt─▒nda bulunan ta┼čl─▒k alanda karaya oturtulmu┼č ve yüzer bir iskeleye dönü┼čtürülmeye çal─▒┼č─▒lan tekneler sayesinde karaya ç─▒kmaya çal─▒┼čmaktad─▒r. 10. Türk Bölü─čü buraya da yeti┼čmi┼čtir. Yo─čun at─▒┼č kar┼č─▒s─▒nda gemiden ç─▒kanlar daha karaya ayak basamadan ölmeye ba┼člam─▒┼člard─▒r. Gemiden sark─▒t─▒lan rampa ve merdivenler, duba üstleri cesetlerle dolmu┼čtu. Askerlerine moral vermek amac─▒yla ileri do─čru at─▒lan ─░ngiliz subaylar─▒ hayatlar─▒n─▒ kaybetmi┼člerdir. Bu sebeple ─░ngiliz kuvvetleri en fazla subay zayiat─▒n─▒ bu koyda vermi┼čtir. Mehmetçi─čin bu koyda gösterdi─či insan üstü gayretleri ve kahramanl─▒klar─▒ sayesinde yakla┼č─▒k 2500 ki┼čilik ─░ngiliz kuvveti %70’ini kaybetmi┼č, kum seti ve kale duvarlar─▒ alt─▒nda can kayg─▒s─▒yla k─▒y─▒ya s─▒─č─▒nm─▒┼č olanlar─▒n say─▒s─▒ yakla┼č─▒k 200 kadard─▒.

25 Nisan günü ak┼čamüzeri ─░ngiliz gözlem uça─č─▒ pilotu Samphson’un raporunda Ertu─črul Koyu’nun 50m aç─▒─ča kadar kandan k─▒pk─▒rm─▒z─▒ oldu─ču ibaresi geçmektedir. Ölen subaylar aras─▒nda 3. Frans─▒z Tugay Komutan─▒ General Napier de bulunmaktad─▒r.

26 Nisan sabah─▒ donanman─▒n a─č─▒r bombard─▒man─▒ alt─▒nda karaya ç─▒kan birliklerin yo─čun ate┼či kar┼č─▒s─▒nda bölgedeki Türk kuvvetleri geri çekilmi┼čtir. Bu ┼čekilde karada tutunabilmi┼člerdir. Bu koydaki ─░ngiliz kayb─▒ yakla┼č─▒k 6.000’dir.

 

 

26 Nisan 1915 Olaylar─▒[6]

 

 Dü┼čman eski ç─▒karma noktalar─▒na bütün gece asker ç─▒karmaya devam etmi┼č, 25. Alay’─▒n 1. Taburu’ndan iki bölükle bir mitralyöz tak─▒m─▒ Seddülbahir’e gönderilmi┼čti. Fakat gece nihayet dü┼čman buraya da asker ç─▒karm─▒┼č ve buradaki kuvvetler Harapkale’ye çekilmi┼čti.

26 Nisan sabah─▒ dü┼čman─▒n biraz rahatnefesalmakiçin Seddülbahir-Gözcübaba hatt─▒na çok üstün kuvvetlerle yapt─▒─č─▒ taarruz kar┼č─▒s─▒nda birliklerimiz ad─▒m ad─▒m çekilmeye ba┼člam─▒┼čt─▒. Tüm cephede, bütün gece müthi┼č bir muharebe cereyan etmi┼čti. Dü┼čman gemileri yo─čun faaliyet gösteriyorlard─▒. Tümen, bu s─▒rada ilerideki birliklerin ikinci hatta çekilmesini emretmi┼č, bunun üzerine 26. Alay’─▒n 3. Tabur ve 25. Alay’─▒n 1. Tabur komutanlar─▒na saat 11:00’de 3,7’lik bataryay─▒ tahrip ederek çekilme emri verilmi┼čti. Halbuki ayn─▒ s─▒ralarda dü┼čman komutan─▒, “Ümitsiz bir durumday─▒z, h─▒zla yard─▒m edemez misiniz?” diye ─▒srarla telgraflar çekiyordu.

Muhtemelen, bu an ve bu emir, ç─▒karman─▒n dönüm noktalar─▒ndan biridir. Yine muhtemelen bu geri çekilme emri verilece─čine ve 25. Alay’─▒n di─čer kuvvetleri verimsiz bir ┼čekilde Z─▒─č─▒ndere kar┼č─▒s─▒nda tutulaca─č─▒na, bu tarafa gönderilseydi ve kesin bir hareket yap─▒lmak istenilseydi, belki dü┼čman─▒n direni┼či k─▒r─▒l─▒r ve amaç elde edilirdi.

Geri çekilme saat 15:00’de oldukça zorlu oldu. Ancak geri kalan birliklerin düzeni hiç bozulmam─▒┼čt─▒. Çekilme Kanl─▒dere vadisinden yap─▒lm─▒┼čt─▒.

Sa─č tarafta 25. Alay’─▒n bask─▒s─▒yla yukar─▒ya do─čru uzam─▒┼č olan dü┼čman taraf─▒ güneye sürülmü┼čtü.

26 Nisan ak┼čam─▒ durum takriben ┼čöyleydi:

Dü┼čman krokide gösterilen vaziyette Hisarl─▒k’ta durdurulmu┼č, Osmanl─▒lar, sa─č tarafta dü┼čman─▒ biraz sürmü┼č. Merkezde dü┼čmanla temas kesilmi┼č bir ┼čekilde Kanl─▒dere içinde, Harap Damlar civar─▒nda, sol tarafta dü┼čman kar┼č─▒s─▒nda Hisarl─▒k tepelerinde.

Bugün ak┼čam 20. Alay da 9. Tümen’e kat─▒ld─▒. Saat 17:00’de Tümen ┼ču emri verdi: “Harap Kilise-Domuzdere hatt─▒nda savunma, Bursa Jandarma Taburu 26. Alay emrinde, Kirte yolunun sa─č─▒nda 20. Alay, solunda 26. Alay onu müdafaa edecek; 25. Alay, tümen ihtiyat─▒ olarak 150 rak─▒ml─▒ tepenin güneyinde, 20. Alay Harap Kilise civar─▒nda, 26. Alay Domuzdere bat─▒s─▒ndaki tepelerde…” Bu ┼čekilde m─▒nt─▒kada 9 tabur toplanm─▒┼č oluyordu.

27 Nisan 1915 Olaylar─▒[7]

 

Sabah erkenden itibaren dü┼čman hatt─▒ azar azar ilerlemeye ba┼člad─▒. Taraflar aras─▒nda ┼čiddetli bir çarp─▒┼čma geli┼čti. Bir taraftan ç─▒karma devam ediyordu; 3 batarya da karaya ç─▒km─▒┼č, ate┼če ba┼člam─▒┼čt─▒.

Gemi ate┼čleri önceki gibi bütün ┼čiddetiyle devam ediyordu. Ak┼čama do─čru taraflar600-700 m’ye kadar birbirine yakla┼čm─▒┼čt─▒.

Bursa Taburu Hisarl─▒k’─▒n ele geçirilmesi için görevlendirilmi┼č, fakat ba┼čar─▒l─▒ olamam─▒┼čt─▒. Ak┼čama do─čru, 9. Tümen bu gece bir taarruz emretti.

25. Alay Z─▒─č─▒ndere do─čusundaki çiftli─čin do─čusunda Kirte Deresi’nde. 25. Alay bunun gerisinde olmak üzere haz─▒rlanacak ve saat 22:00’de süngü hücumu yap─▒lacakt─▒. 26. Alay Kirte’de tümen emrinde kalacakt─▒.

Jandarma taburu da hücumla görevlendirilen alaylar─▒n gerisinden gelerek esirleri toplayacakt─▒.

Fakat ak┼čama do─čru dü┼čman cephesinde yine taarruz hareketi görülmeye ba┼čland─▒─č─▒ndan taarruzun ertelenmesi emredilmi┼č, fakat dü┼čman─▒n durdu─čunun görülmesi üzerine tekrar verilen emirde, saat 00:30’da taarruz edilmesi emredilmi┼čti. Bu taarruza 26. Alay da kat─▒lacakt─▒.

Mahmut Sabri Bey’in Hat─▒rat─▒’nda 25 Nisan 1915 Günü Ya┼čananlar

“Dü┼čman─▒n ─░lk Bombard─▒man─▒ veTürk Askerinin Metaneti"

25 Nisan 1915’te sabah saat dört buçuk s─▒ralar─▒nda deh┼četli patlamalar üzerine ihtiyat bölükleri silah ba┼č─▒na diyerek düdük çal─▒nd─▒ ve bölükler silahlar─▒n─▒ alarak toplanma yerine ko┼čtular. Dü┼čman─▒n bombard─▒man─▒ndan bir fikir edinmek üzere sahili görmek için Harapkale Tepesi’ne gidildi. Dü┼čman─▒n gemi toplar─▒n─▒n büyük k─▒sm─▒, sahilde bulunan avc─▒ hendeklerini dövmekte oldu─čundan yükselen siyah mavimsi ve ye┼čilimsi duman ile sahil kapl─▒yd─▒. Bu dumanlardan dolay─▒ bir ┼čey görülemiyordu.

M─▒nt─▒ka, donanman─▒n açt─▒─č─▒ ate┼čle nispet kabul etmez derecede dar bir aland─▒. Birçok mermi yanyana dü┼čüyor, birçok ┼čarapnel birbiri ard─▒ s─▒ra patl─▒yordu. Ate┼č güneyden ve bat─▒dan makasvari geliyordu. Sonra kuzeybat─▒dan da gelmeye ba┼člad─▒. O s─▒rada 3,76 cm’lik iki top tahrip edildi─či gibi, birçok avc─▒ ve irtibat hende─či dümdüz oldu. Hayat─▒ korumak için kaz─▒lan avc─▒ hendeklerinin bir k─▒sm─▒ mezar vazifesini gördü. Ayn─▒ zamanda yürümeye kadir olan yaral─▒lar sarg─▒ mahallerine gelmeye ba┼člad─▒. Askerlerin seferberlik müddetince gördükleri talim ve terbiyenin okuduklar─▒ derslerin tesirinden olmal─▒ ki sarg─▒ mahalline gelenler, “Ah vazife görmeden yaraland─▒m cephanemi manga arkada┼člar─▒ma verdim. ─░┼čte silah─▒m. Kime teslim edece─čim” diyerek sarg─▒ s─▒ras─▒n─▒ bekliyorlard─▒. Dü┼čman─▒n ara s─▒ra att─▒─č─▒ mermilerin infilâk─▒ ile da─č─▒lan misket hiç görülmemi┼č ve askeri kitaplarda henüz yaz─▒lmam─▒┼čt─▒. Misketin tanesi yuvarlak olarak yumurta büyüklü─čündeydi.

Ç─▒karma: Dü┼čman, Tekke Burnu’ndan Seddülbahir iskelesine kadar güney ve güneybat─▒ sahili ç─▒kartma m─▒nt─▒kas─▒ kabul etmi┼č ve kruvazörler himayesinde nakliye gemilerinin baz─▒lar─▒ sahile yüz metreye kadar yana┼čt─▒rm─▒┼čt─▒. Ç─▒karma zaman─▒nda kruvazörler ate┼č etti─či gibi, nakliye gemilerinin ba┼č taraflar─▒nda bulunan nordanfildler ve di─čer makineli tüfekler de sürekli ate┼č halindeydi. Dü┼čman─▒n Tekke Koyu’na kay─▒klarla askerlerini sevk etti─či gibi

Ertu─črul Koyu’na da büyük bir nakliye gemisi sokarak yüzdürdü─čü iki büyük dubay─▒ sahile dayayarak asker ç─▒karmaya ba┼člad─▒─č─▒ ve Seddülbahir iskele civar─▒na di─čer nakliye gemileri ve kay─▒klarla asker ta┼č─▒d─▒─č─▒ görüldü. Bu s─▒rada bizim kahraman askerlerimiz ┼čiddetli ate┼če, ba┼člam─▒┼č bulunuyordu.

Sahil deniz suyu senelerden beri rengini muhafaza etmi┼čken avc─▒ hendeklerinden tüfe─čini uzatan millet fedailerinin kur┼čunlar─▒ ile dü┼čman cesetlerinden bo┼čalan kan suyun rengini geçici bir zaman için de─či┼čtirdi. Tüfeklerin alevi göründü─čü yerlere gerek top mermileri gerek makineli tüfek mermileri sürekli dü┼čüyordu ve bu ate┼če ra─čmen avc─▒ siperlerinin hepsinden ┼čiddetli ate┼č geliyordu. Can kurtarmak maksad─▒ ile dü┼čman─▒n kay─▒klar─▒ndan suya at─▒ld─▒─č─▒ ve kendisini kurtarmak çaresini bulmak için beyhude çabalad─▒klar─▒ görülüyordu. Her ne kadar dü┼čman─▒n kay─▒klar─▒ gemilerdeki kumandanlar taraf─▒ndan verilen flâma i┼čaretleri ile kay─▒klar─▒n aç─▒l─▒pburunlar─▒n arkas─▒nageçmeye gayretediliyorsa da gene kurtulmalar─▒ mümkün olmuyordu.

Dü┼čman─▒n top ve makineli tüfekleri ate┼č etti─či oranda askerimizin ate┼či isabet ediyor ve dü┼čman─▒ denize yuvarl─▒yordu. Ertu─črul Koyu sahili bir an içinde bal─▒k istifi gibi dü┼čman cesetleri ile doldu.

Seddülbahir iskelesinde be┼č kay─▒k asker tamamen bat─▒r─▒ld─▒. Tekke Koyu ate┼čin ┼čiddetinden görünmüyordu. Dü┼čman ç─▒karmay─▒ durdurmak zorunda kald─▒. Saat 06:00’y─▒ geçmi┼čti. Dü┼čman donanmas─▒ avc─▒ hendeklerine tekrar ate┼č açm─▒┼č ve ortal─▒─č─▒ dumanla bo─čmu┼čtu. Tekrar kay─▒klar─▒n─▒ doldurarak sahile askerlerini sevk ettiyse de bu giri┼čim de ba┼čar─▒s─▒zl─▒─ča u─črad─▒. Dü┼čman askeri o derece korktu ve y─▒ld─▒ ki Ertu─črul Koyu’na giren büyük nakliye gemisinden inmekten çekindikleri fark ediliyordu. Komutanlarla subaylar k─▒l─▒çlar─▒n─▒ çekmi┼č bir halde askerleri merdivenlere sevk ediyorlard─▒. Görünen bu komutan ve subaylar da Türk kur┼čunundan kurtulamad─▒. Askerimizin bir tek fi┼če─či bo┼čuna gitmiyordu. Hatta çok defa oldu ki bir fi┼ček ile bir kaç dü┼čman vuruldu. Dü┼čman ç─▒karman─▒n neye mal oldu─čunu ve Türk ordusundaki cesaret ve kahramanl─▒─č─▒n ne derece yüksek oldu─čunu anlad─▒. Ne çare ki dü┼čman top ate┼činin verdi─či kay─▒p savunma kuvvetimizi azalt─▒yordu. Özellikle taburun sa─č yan k─▒sm─▒ çok zay─▒flam─▒┼čt─▒. Tabur cephesindeki çok üstün dü┼čmanla me┼čgulken 2 km kadar kuzeyinde karaya ç─▒kmaya muvaffak olan bir dü┼čman kolunun, taburun sa─č kanad─▒n─▒ ku┼čatmaya ba┼člad─▒─č─▒ haberi geldi. Bu istikamete gönderilen ke┼čif kolundan bir haber al─▒namad─▒.

Saat 06:30’u geçmi┼čti. Tekke Koyu m─▒nt─▒kas─▒ndan bir er gelerek dü┼čman─▒n sa─č gerimizden çokça geldi─čini ve buradaki bölü─čümüz siperlerinden geriye ç─▒karak dü┼čmana kar┼č─▒ yeni bir mevzi tutmu┼čsa da sa─č cenah tak─▒m─▒n─▒n yar─▒s─▒n─▒n siperlerde kald─▒─č─▒ bilgisini getirdi. O zaman 9. Bölük de o tarafa hücum etti. Bölük mevcut iki tak─▒m─▒ ile zincirden kurtulmu┼č susuz aslanlar gibi dü┼čman─▒n deh┼četli ┼čarapneli alt─▒nda ko┼čarak yay─▒ld─▒ ve Tekke Burnu’ndan 800 m gerideyken iki bölükten fazla dü┼čman─▒ kar┼č─▒lad─▒. Açt─▒─č─▒ isabetli ate┼č üzerine dü┼čman─▒ geri çekilmeye mecbur etti. Bölük ileri s─▒çrad─▒ysa da gerideki s─▒rtlara yerle┼čtirilen dü┼čman─▒n makineli tüfek ate┼činden tekrar mevzi almaya mecbur oldu. Bölük Komutan─▒ bir k─▒s─▒m askeri ile yaral─▒ olarak sava┼č hatt─▒ndan geri çekildi. O s─▒rada Aytepe muhaf─▒z tak─▒m─▒ subay─▒ndan gelen haberde dü┼čman kuvvetinin bir tabur tahmin edildi─či ve Tekke Burnu kuzeyinde yeni kuvvetlerin karaya ç─▒kmakta oldu─ču ve sa─č kanattaki mangalar─▒n k─▒smen siperleri terke mecbur olduklar─▒ bildiriliyordu.

Bu s─▒rada sürekli takviye alan dü┼čman makineli tüfeklerin himayesinde, 9. Bölük ve 12. Bölü─čün kalan k─▒sm─▒na yükleniyordu. Tam da bu s─▒rada Ertu─črul ç─▒karmas─▒na engel olmak için bir bölü─če daha ihtiyaç oldu─ču Harapkale m─▒nt─▒kas─▒ bölük komutanl─▒─č─▒ndan bildirildi. Gerçek ihtiyac─▒ anlamak üzere tabur yaveri gönderildi. Ancak o da kol ve baca─č─▒ndan yaralanarak sarg─▒ mahalline götürüldü. ─░htiyatta kalan 11. Bölü─čün iki tak─▒m─▒, yüzba┼č─▒s─▒ ile Harapkale m─▒nt─▒kas─▒na ve bir tak─▒m─▒ da 9. Bölü─če takviye olarak gönderildi. Taburun ihtiyat─▒ kalan istihkâm bölü─čü komutan─▒na harekete haz─▒r bulunmas─▒ emir verildi. Tekke Koyu sahil siperlerini müdafaa eden 12. Bölük, siperleri terketmek zorunda kal─▒nca Tekke Koyu ç─▒karmaya aç─▒k hale geldi. Saat07:00’yi geçiyordu.Seddülbahir sahilleri ve arkas─▒ cehennemi bir hal alm─▒┼čt─▒.

Dü┼čman─▒n Ertu─črul Koyu’na sevk etti─či kuvvetleri, 11. Bölü─čün oraya gelmesiyle bir kez daha mahvoldu. Fakat Tekke Koyu dü┼čman ç─▒karmas─▒na kaynak oldu. Her ne kadar siperleri terke mecbur olan askerler geri s─▒rtlar─▒ ve Aytepe’yi tuttu ise de buradan sahil görünmüyordu. Bu nedenle dü┼čman kolayl─▒kla karaya ç─▒k─▒yor ve iki tarafa yay─▒l─▒yordu. Cephe birbirine dikey iki hat halini ald─▒. Biri Aytepe’den itibaren kuzeye do─čru yönelik 9. Bölük ve 12. Bölük kalan─▒ aç─▒kta, di─čeri Ertu─črul Tabyas─▒’ndan Seddülbahir iskelesine do─čru güneye 10. ve 11. Bölükler avc─▒ hendeklerinde bulunuyordu Tekke Koyu civar─▒na ç─▒kar─▒lan dü┼čman kuvvetleri ko┼čarak geliyorlard─▒. Be┼č tak─▒m kuvvetimize kar┼č─▒l─▒k dü┼čman─▒n bir taburdan fazla kuvveti taarruz ediyor ve makineli tüfekleri i┼čliyordu. Bunun üzerine istihkâm bölü─čünün bir tak─▒m─▒ ihtiyatta al─▒konularak di─čer iki tak─▒m ile bat─▒ sava┼č hatt─▒n─▒n sa─č kanad─▒ uzat─▒ld─▒. Bu suretle dü┼čman durduruldu. Alay’dan yard─▒m ve cephaneye lüzum hissedildi─či ve yaral─▒lar─▒n nakli için mutlaka geceleyin s─▒hhiye arabalar─▒n─▒n gönderilmesi istendi. Saat 10:00’u bulmu┼čtu Seddülbahir ve iskele civar─▒ ┼čiddetli bombard─▒man edilerek birçok bina harap oldu ve bir k─▒s─▒m askerimiz sava┼č d─▒┼č─▒ kald─▒ysa da daha dü┼čman─▒n daha sonra yapt─▒─č─▒ ç─▒karma da engellendi. Karaya ç─▒kanlardan kurtulanlar ate┼č görmeyen harabeler alt─▒nda sakland─▒. Duvarlar─▒n dibinde nefes almadan kald─▒lar.

Seddülbahir Köyü ve civar─▒ sürekli takviye istiyordu. Fakat mevcut kuvvet yoktu. Asker ve subaylar─▒n gayret ve kahramanl─▒─č─▒na tam bir güveni vard─▒. Pek az miktarda olsa bile dü┼čman─▒n üstün kuvvetinden y─▒lmayacaklar─▒ muhakkakt─▒. Nitekim de öyle oldu. Seddülbahir’deki bir tak─▒m─▒n yar─▒s─▒ iskele ba┼č─▒nda yar─▒s─▒ köy d─▒┼č─▒nda De─čirmenler civar─▒nda yerle┼čmi┼čken ve bu tak─▒m─▒n yar─▒s─▒na yak─▒n─▒ ┼čehit ve yaral─▒ verdi─či halde iskele ve civar─▒ndan o gün ç─▒karma, ak┼čama kadar engellenmi┼č ve dü┼čman─▒n yüzlerce subay ve askeri mahvedilmi┼čti. Bir esir Avustralyal─▒ er ile iki ─░ngiliz tüfe─či geriye gönderilmi┼čti. Bu hal ve vaziyet iki, üç saat devam etti. Bat─▒ harp cephesinde ise dü┼čman piyadesi fazlala┼čt─▒kça askerimizin yaral─▒lar─▒ art─▒yordu. ─░htiyattaki istihkâm tak─▒m─▒ da bu cepheye gönderilerek ihtiyat bir manga al─▒konuldu dü┼čman ┼čarapnelleri ve makineli tüfeklerine ve Teke Koyu’ndan ç─▒kard─▒─č─▒ iki tabur kuvvete kar┼č─▒ askerimiz tam bir güvenle sava┼č─▒yordu Tüfeklerden ba┼čka bir silâhla, bir yard─▒m görülmedi─či halde 800’e inen kuvvetimiz dü┼čman─▒n üstün askerini her taraftan s─▒k─▒┼čt─▒r─▒yordu. Dü┼čman─▒n iki taburdan fazla kuvveti iki bölü─čümüze kar┼č─▒ ilerleyemiyordu. Muhtelif hatlar te┼čkil etti─či halde katiyen s─▒çray─▒p bir ad─▒m bile atam─▒yordu. Topçu kuvvetimiz 4 adet 3,75 cm’lik küçük top gösterilmi┼čti. Bunlar─▒n ikisi mermi atmadan daha ba┼člang─▒çta harap oldu─ču gibi di─čer ikisi sahile yana┼čan nakliye gemilerine ate┼č açabilmi┼čse de ard─▒ndan dü┼čman gemi toplar─▒yla susmaya mecbur edilmi┼člerdi. Daha sonra ne subay ne de askerinden haber al─▒namam─▒┼čt─▒r. Muhtemelen Kilidbahir’e gitmi┼čler ve alaylar─▒na kat─▒lm─▒┼člard─▒r. Mevcut telefonlardan da katiyen istifade edilemedi. Telefon hatlar─▒ direklere as─▒l─▒ hava hatt─▒ oldu─čundan ilk bombard─▒manda bir kaç─▒ yerinden koptu ve bir daha tamir edilemedi. Taburda ihtiyat cephanesinden ba┼čka fazla olarak 50 sand─▒k cephane vard─▒. Ba┼čar─▒m─▒z─▒n ba┼čl─▒ca sebeplerinden biri de budur. Yoksa ba┼čka türlü olacakt─▒. Alay’dan istenen cephane muharebenin ba┼č─▒ndan yirmi bir buçuk saat sonra geldi. Eldeki bu ihtiyat cephane sayesinde yirmi bir buçuk saat ate┼č eksilmemi┼č ve kesilmemi┼čtir. Ate┼č idaresi de mükemmeldi. Bu da askerin vaktinde silâhalt─▒na al─▒nmas─▒n─▒ ve bu vesile ile dirayetli subaylar elinde talim veterbiyesi sayesinde olmu┼čtur.

Dü┼čman kruvazörleri bu gün sahile 500 m yana┼čarak ate┼č ettiyse de tel örgüsünü tahrip edememi┼čti. Daha sonra sahile gelen subay─▒n verdi─či i┼čaret üzerine kruvazör aç─▒larak uzaktan yap─▒lan bombard─▒manla tel örgüsü tahrip edilmi┼čti. Bununla birlikte i┼čaret veren subay da bir kur┼čunla telef edildi. Saat 13:00’ü geçti. Dü┼čman Tekke Koyu civar─▒ndan ç─▒karmay─▒ yo─čunla┼čt─▒rd─▒. Aytepe’ye ilerleyen iki bölük kuvvetindeki dü┼čmana ad─▒ geçen tepede mevcut bir tak─▒m kalan─▒ taraf─▒ndan aç─▒lan ate┼čle darmada─č─▒n olmu┼č ve birçok yaral─▒ ve telefat verdirilmi┼čse de kurtulanlar tepenin eteklerine s─▒─č─▒narak kendilerini kurtarm─▒┼člard─▒r. Kar┼č─▒l─▒kl─▒ olarak Aytepe’ye bir tabur kadar asker verilerek tepeyi sarmaya ba┼člad─▒. Tepede bol cephane mevcuttu. Tepeye yeti┼čmek ve orada k─▒l─▒ç art─▒─č─▒ kalan dört mangaya imdat verme zorunlulu─ču has─▒l oldu. Elde kuvvet olmad─▒─č─▒ndan Ertu─črul Koyu’na ç─▒karmay─▒ engellemekle görevli 11. Bölük Komutan─▒’na Aytepe ile irtibat kurmas─▒ ve oras─▒n─▒ takviye etmesi emri verildiyse de, kruvazörün çok yak─▒ndan ate┼č açmakta oldu─ču ve örtülü yol olmamas─▒ yüzünden Aytepe’ye gitmenin mümkün olmad─▒─č─▒ ve gönderilen irtibat ke┼čif kolunun ┼čehit oldu─ču cevab─▒ geldi.

Saat 14:00 oldu. Aytepe bat─▒ ve güneyden çok say─▒da dü┼čman askerleriyle sar─▒ld─▒. Dü┼čman çoklu─ču nispetinde telef oluyordu. Ancak telef olan─▒n dört misli denizden ç─▒k─▒yordu. Ö─čleden sonra saat 15:00’te tepe dü┼čman─▒n eline geçti. Hayatta kalan erlerimiz tepenin kuzey yönüne çekildi. Bölükleri kalanlara kat─▒ld─▒. Vaziyet vahamet kazanm─▒┼čt─▒. Aytepe’de kurulan makineli tüfeklerle iki sava┼č hatt─▒m─▒z yandan dövülmeye ba┼čland─▒. Subaylar ne yap─▒laca─č─▒n─▒ sormaya ba┼člad─▒lar. Araziden istifade ve dövülen siperlerden di─čerlerine geçmek ve herkes oldu─ču yerden bir ad─▒m geri gitmemek kesin lüzumu ile cevap veriliyordu. Dü┼čman─▒n ç─▒karmas─▒ üç tabura varm─▒┼čt─▒ ki bunun arkas─▒ndan gelen kuvvetlerin arkas─▒ da devam ediyordu. Saat 15:15’te alaya rapor gönderildi. “Aytepe dü┼čtü. Dü┼čman Tekke Burnu’ndan Z─▒─č─▒ndere’ye kadar uzanan s─▒rt─▒ kuvvetli bir ┼čekilde i┼čgal etti. Her yöne makineli tüfekler yerle┼čtirdi. Yard─▒m kuvveti ve cephane gönderilmezse tabur ve istihkâm bölü─čü i┼č göremeyeceklerdir”. Saat 15:00’e kadar Tekke Koyu’ndan ba┼čka ç─▒karmaya muvaffak olamayan dü┼čman Ertu─črul Koyu’ndan ç─▒karmaya tekrar te┼čebbüs etti.

Ertu─črul Koyu’nun bat─▒ yönüne yerle┼čen ve koyu yandan gören be┼č manga askerimizle ba┼č─▒ndaki 10. Bölük ikmal efrad─▒ndan Ezineli Yahya Çavu┼č’un cesaret ve kahramanl─▒─č─▒ sayesinde an─▒lan koy sahili boydan boya dü┼čman cesetleriyle dolmu┼čtu. Yahya Çavu┼č kahraman oldu─ču kadar sebat ye metaneti maiyetinde icray─▒ nüfuzu sayesinde mangalar─▒ askerleri ile birlikte say─▒s─▒z ve deh┼četli bombard─▒mana kar┼č─▒ ak┼čama kadar sebat ile dü┼čman─▒n yüzlerce askerini öldürdü. ─░kindiden sonra Ertu─črul Koyu’nu yandan döven bu dört mangal─▒k siperin mahv─▒ lüzumlu oldu─čuna dü┼čman taraf─▒ndan tam kanaat oraya ç─▒km─▒┼č olmal─▒ ki dü┼čman─▒n bir k─▒s─▒m donanmas─▒ oraya ate┼č açt─▒ ve ad─▒ geçen siperleri dümdüz etti. Kahraman Yahya Çavu┼č sa─č neferleriyle beraber o siperlerden ba┼čka tarafa atlad─▒ ve dü┼čman─▒n ç─▒karmas─▒na engel olmak için ate┼čine devam etti. Ne çare ki Tekke Koyu’ndan ç─▒kan dü┼čman kuvveti Aytepe’yi ald─▒ktan sonra Ertu─črul Tabyas─▒’n─▒ arkadan sard─▒─č─▒ haberi Yahya Çavu┼ča geldi. Kahraman çavu┼č kumandas─▒ alt─▒nda bulunan tak─▒m─▒n geriye kalanlar─▒yla bu yeni dü┼čmana do─čru ilerledi ve süngüleri takt─▒rd─▒. Fakat kendisine haber varmazdan evvel oradaki manga askerinden dördü ┼čehit, ikisi yaral─▒ olmas─▒ üzerine dü┼čman makineli tüfe─či kurmu┼čtu. Yahya Çavu┼ču makineli tüfek ate┼čiyle kar┼č─▒lad─▒ ortal─▒k kararm─▒┼čt─▒. Bir tabur kadar i┼č gören Yahya Çavu┼č mahcup bir vaziyetle Harapkalesi’nde bölük komutan─▒na kat─▒lmaya mecbur oldu.

Ertu─črul Koyu’nu oniki saat müdafaa ettikten, her türlü ate┼če dayand─▒ktan ve siperleri dümdüz olarak arkas─▒ al─▒nd─▒ktan sonra mevkisinden ayr─▒ld─▒. Yahya Çavu┼č emsallerine üstün bir surette taltife lay─▒kt─▒r. Bölük subaylar─▒n─▒n ┼čahadeti, tabur komutan─▒n─▒n daha sonra yaralanmas─▒ ile hastaneye gitmesi Yahya Çavu┼č’un kahramanl─▒─č─▒n─▒n duyulmas─▒na meydan vermedi. Ertu─črul Tabyas─▒ harabesi ak┼čamdan sonra dü┼čman─▒n eline geçti. Bugün dü┼čman─▒n ç─▒karmas─▒ be┼č taburu geçmi┼čti. Fakat iki taburdan fazlas─▒ mahvolmu┼čtu. Takriben 450 ki┼či eksildi. ─░ki yüzba┼č─▒ ile iki te─čmen de hastaneye sevk edilmi┼čti. Ayn─▒ zamanda dü┼čman kütleleri fazlala┼čt─▒. Harp hatt─▒ çok büyüdü. Geceleyin bir süngü hücumu tasarland─▒. Dü┼čman da bunu biliyormu┼č gibi sürekli ayd─▒nlatma tabancalar─▒ at─▒yordu. Bat─▒ cephesine gidildi.

9. Bölük subay ve askerlerine, milletin mukadderat─▒n─▒n bu gece bize ba─čl─▒ oldu─čunu, dü┼čman─▒n ilerlemesine mani olup ordumuza zaman kazand─▒r─▒rsak vazifemizi tamamlam─▒┼č olaca─č─▒m─▒z─▒ ve burada bulundu─čumuz müddet zarf─▒nda geçen her saat ordumuz için bir zafere, dü┼čman─▒m─▒z için bir kahra sebep olaca─č─▒ anlat─▒ld─▒ ve sebat─▒m─▒z laz─▒m oldu─ču söylendi. Taburun yeme─či Kirte’nin kuzeyindeki a─č─▒rl─▒ktan yeti┼čti. Yemek karanl─▒k sebebi ile avc─▒ hatlar─▒na kadar gönderildi. Herkes oldu─ču mahalde kalacak emri verildi. Yemek getiren mekkâre hayvan─▒na bindirilmesi mümkün olan yaral─▒larla, fazla silâhlar yükletilerek gönderildi─či, a─č─▒r yaral─▒lar için s─▒hhiye bölü─čünden araba gönderilmesi hakk─▒nda tekrar alaydan istirham edildi. Asker yeme─čini lay─▒k─▒yla yiyemedi. Ate┼čle me┼čgul idi. Ekmek çuvallar─▒ dolu bir halde sarg─▒ mahallerinde yaral─▒lar─▒n yan─▒nda kald─▒. Yard─▒m gelece─čini ve gelen yard─▒mla beraber süngü hücumu yap─▒laca─č─▒n─▒ ve korkak dü┼čman─▒n mutlaka Allah’─▒n inayeti ile denize dökülece─či tabur subay ve askerine söylendi.

Askerler hem kur┼čun at─▒yor hem de süngü hücumu için emir bekliyordu. Dü┼čman─▒n kuvvetiyle kendi kuvvetlerini mukayese etmeyi hat─▒rlar─▒na bile getirmiyorlard─▒. Bat─▒ cephesindeki alt─▒ tak─▒m kuvvetindeki subay ve askerimize kar┼č─▒ dü┼čman─▒n üç makineli tüfek ile muhakkak iki taburdan fazla kuvveti vard─▒. Güney cephesindeki be┼č tak─▒mdan ibaret iki bölük askerimize kar┼č─▒ da nakliye vapurlar─▒nda makineli tüfeklerle sahile yap─▒┼čan üç yüzden fazla dü┼čman askeri bulunuyordu. Karanl─▒k dü┼čman─▒n ç─▒karmas─▒na müsaade etti. Tekke Koyu’ndan ç─▒kt─▒─č─▒ gibi Ertu─črul Koyu’ndan da ç─▒k─▒yordu. Askerlerimiz de at─▒┼čta kusur etmiyordu. Vurulan kal─▒yor, vurulamayan arazinin girintili k─▒s─▒mlar─▒nda saklan─▒yordu. Yats─▒ zaman─▒ idi ki dü┼čman ilerlemek istedi ise de yedi─či ┼čiddetli ate┼č üzerine tekrar sipere s─▒─č─▒nmaya mecbur oldu. Yaral─▒lar─▒n gerisi al─▒nm─▒yordu her taraftan yaral─▒lar─▒n geli┼či büyük tesir yap─▒yordu. Gece saat ona varm─▒┼čt─▒.

Dü┼čman üç dört saat içinde ne kadar ç─▒karma yapt─▒─č─▒ meçhul idi. Seddülbahir Köyü’nde gayet ┼čiddetli ve kanl─▒ muharebe oldu─ču anla┼č─▒l─▒yordu. O s─▒rada Alay’─▒n ikinci taburundan bir te─čmen gelerek “Efendim iki taburla Morto Liman─▒’n─▒n kuzey s─▒rtlar─▒n─▒ tutmaya mecbur oldum” dedi. Bölüklerinden orada bulunan tak─▒m─▒ çabuk Seddülbahir’e gönder denildi ve o tak─▒m Seddülbahir’e gelirken Eskihisarl─▒k’ta ve denizden aç─▒lan dü┼čman ate┼čiyle da─č─▒ld─▒ ve biraz fazlas─▒ Seddülbahir’e geldi. Bunlar─▒n gelmesinden evvel tabur emir erli─činde müstahdem iki boru onba┼č─▒s─▒ harp hatt─▒n─▒n sa─č kanad─▒n─▒ ke┼čfe gönderildi ve dü┼čman─▒n gerimizden sar─▒p sarmad─▒─č─▒n─▒ anlamak laz─▒md─▒. Bunlardan al─▒nan malumattan sahil siperlerinden sonra haz─▒rlam─▒┼č oldu─čumuz ikinci müdafaa hatt─▒n─▒n sa─č yan taraf─▒na da dü┼čman─▒n girmi┼č oldu─ču anla┼č─▒ld─▒. Ad─▒ geçen onba┼č─▒lar itimat edilir, yi─čit, y─▒lmaz nizamiye onba┼č─▒lar─▒ idiler -─░kisi de alt─▒ gün sonra hücumda tabur komutan─▒n yan─▒nda ┼čehit olmu┼člard─▒r-.

Subaylar dü┼čman─▒n─▒n üstünlü─čüne dair sürekli rapor gönderiyorlard─▒. Metanet ve sebat zaman─▒ oldu─ču yak─▒nda takviye k─▒talar─▒ gelece─či cevab─▒ ile mukabele ediliyordu. Saat 12 olunca ate┼č her taraftan ┼čiddet kazand─▒ ve bu sefer bat─▒ harp cephesinin arkas─▒nda ate┼č ç─▒kmaya ba┼člay─▒nca arkadan ku┼čat─▒ld─▒─č─▒ zann─▒ ile tak─▒mlar yerinden oynad─▒ ve Morto Liman─▒’ndan dü┼čman ç─▒k─▒p ç─▒kmad─▒─č─▒ meçhul oldu─čundan ve ate┼čin yönü do─čudan oldu─čuna nazaran mutlaka dü┼čman arkam─▒z─▒ alm─▒┼č olmas─▒ ihtimaline kar┼č─▒ vaziyetin meydana ç─▒kmas─▒ laz─▒md─▒. Kanl─▒çe┼čme’ye do─čru giden Kirte istikameti iki neferle ke┼čfedildi. Dü┼čmandan hiçbir eser görülmedi Seddülbahir Köyü’nün içerisinde ┼čiddetli ate┼č devam ediyordu. En fazla dü┼čman─▒ durdurmaya mecbur eden bomba muharebesi idi. Saniyeli ve ┼čemsiyeli bombalarla çok i┼č görüldü. Bunlar dü┼čman─▒ y─▒ld─▒rd─▒.

Saat bir olmu┼čtu. ─░ki er gelerek kendilerinin 25. Alay 1. Tabur askerinden olduklar─▒n─▒ ve tabur gelmekte iken dü┼čman ate┼čine maruz kald─▒─č─▒ndan mevzi alarak ate┼č açt─▒─č─▒n─▒ ve nereye kadar gelmeleri laz─▒msa söylenmesi haberini getirdiler. Tabur gelenleri söylenerek gönderildi ve her iki harp cephesine 25. Alay’─▒n yeti┼čtirildi─či haberi gönderildi. Saat iki buçuk olunca taburun kolba┼č─▒s─▒ ula┼čt─▒. Kuvveti soruldu. Ancak iki buçuk bölükle iki makineli tüfek oldu─ču anla┼č─▒ld─▒. Bat─▒ harp cephesi gayet uzam─▒┼čt─▒. Hatta istihkâm bölü─čü ile 9. Bölük aras─▒ yaln─▒z irtibat devriyeleri vas─▒tas─▒ ile temin ediliyordu. Dü┼čman─▒n kovulmas─▒n─▒ temin edecek, Aytepe sa─č ve sol cephelerimizi sürat ile ate┼č alt─▒na al─▒n─▒yordu. Buras─▒ geri al─▒nacak olunursa dü┼čman─▒n harp hatt─▒ dahi ayn─▒ tehlikeye maruz olacakt─▒. Gelen taburun ba┼č─▒nda bulunan Kemal Efendi bat─▒ cephesinde iki bölük aras─▒ndaki bo┼člu─ču doldurmak sa─č ve sol bölüklere irtibat temin ederek üçbuçukta Tekke Koyu sahil siperlerini geri almak üzere hücuma haz─▒rlanmas─▒ ve ayn─▒ zamanda makineli tüfeklerle gelen raporun Suphi Efendi bölü─čünün de Aytepe eteklerine gitmesi ve kalan yar─▒m bölü─čün ihtiyatta kalmas─▒ münasip olup olmayaca─č─▒ ad─▒ geçen taburun komutan─▒na arz edilince, münasiptir cevab─▒ al─▒nd─▒ ve birer k─▒lavuzla bölüklere gönderildi ve ard─▒ndan hücum emri a┼ča─č─▒daki ┼čekilde verildi.

Bat─▒ cephesinde bulunan bölükler irtibat tesis etmekle beraber Tekke burnu’nu ve köy istikametine, yar─▒m bölükler, Suphi Efendi bölü─čü Aytepe’ye kar┼č─▒ harpte bulunan 3. Tabur 11. ve 12.Bölüklerile bölük komutan─▒n─▒n emriyle Gözcübabaya Ertu─črul Koyu’nun tepe k─▒s─▒mlar─▒na saat üç buçukta süngü hücumu yap─▒lacak ve dü┼čman denize dökülünce Tekke Koyu sahil siperleri Aytepe, Gözcübaba siperleri i┼čgal edilecektir. Tabur Komutan─▒ kalan yar─▒m bölük ihtiyat─▒ alarak bat─▒ cephesine Tekke Koyu hücumuna kat─▒lmak üzere harp hatt─▒na gitti. Bölüklerin irtibat─▒n─▒ tesis için ortal─▒k a─čar─▒ncaya kadar u─čra┼č─▒ld─▒ ise de mümkün olmad─▒. Sa─č kanattaki bölükler arkalar─▒ndan ate┼č geldi─či zaman da─č─▒lm─▒┼č idiler, ortal─▒k a─čarma─ča ba┼člam─▒┼č ve irtibat tesis edilmi┼č oldu─čundan yap─▒lacak hücumdan fayda yerine zarar gelece─či dü┼čünülmekle Tekke Koyu hücumundan vazgeçildi.

Güney cephesinden gelen raporlardan hücum icra edildiyse de gerek Aytepe ve gerekse Gözcübaba’da kurulan dü┼čman─▒n makineli tüfekleri hücumunun ba┼čar─▒s─▒na mani oldu─ču anla┼č─▒ld─▒. 26 Nisan ö─členden evvel saat be┼č s─▒ralar─▒nda alay karargâh─▒na vaziyet hakk─▒nda harp eden taburla imdada gelen tabur komutanlar─▒ taraf─▒ndan mü┼čterek bir rapor gönderildi ve raporda dü┼čman taraf─▒ndan tamamen ku┼čat─▒lmam─▒z büyük ihtimal oldu─ču zikredilmi┼čti. Dü┼čman gece karanl─▒─č─▒nda tabi ihracata devam etmi┼čti. Seddülbahir’deki iki tak─▒m─▒n kalan─▒ Seddülbahir iskele civar─▒ndan üç bölük kadar ç─▒karmaya muvaffak olmu┼č olan dü┼čmana sabahleyin ate┼č etmesi üzerine dü┼čman─▒n ilerlemesine mâni olundu. Bunun üzerine dü┼čman büyük bir ┼čiddetle bombard─▒mana ba┼člad─▒. O vakit müfreze komutan─▒ Abdürrahim Efendi ile birçok erimiz harp hatt─▒ndan dü┼čürüldü ve kalan─▒ Harapkale Tepesi siperlerine ula┼čt─▒lar.

Bu suretle Seddülbahir iskelesi ç─▒kartmaya aç─▒k kald─▒. Eskihisarl─▒k’ta dü┼čman─▒n ç─▒kartmaya devam etti─či görüldü. Bir makineli tüfek Eskihisarl─▒─č─▒ dövmek için haz─▒rlanan mevziye konuldu ve ate┼č edildi ise de tesir yapmad─▒─č─▒ndan ve gemi ate┼čleri tesir etti─činden tekrar geri al─▒nd─▒ ve Seddülbahir ç─▒k─▒┼č─▒na kar┼č─▒ haz─▒rlanan tüfek mevziine yerle┼čtirildi ve oradan dü┼čman─▒ ilerletmesi emri verildi. Biraz sonra oradan dü┼čman görülmemekte oldu─čundan Tekke Koyu’na kar┼č─▒ gitmek üzere tüfeklerini getirdi─čini söyledi. Saat ondu, Harapkale m─▒nt─▒ka komutan─▒, 11. Bölük Komutan─▒ yüzba┼č─▒ ┼čehit oldu. Bu s─▒rada ikinci hatta çekilmemiz emri geldi. Örtülü yol olmad─▒─č─▒ndan ve donanman─▒n geri çekilme istikametimizin her noktas─▒n─▒ görmekte bulundu─čundan geri çekilme mü┼čkül idi. Mümkün olursa ak┼čama kadar sebat edilece─či cevab─▒ geri çekilme emri getiren süvariye verildi.

Dü┼čman kuvveti zaman geçtikçe art─▒yordu. Kuvvetimiz ise azal─▒yordu. Subaylardan mukavemetin mümkün olmad─▒─č─▒ haberleri geliyordu, askerlerimiz yine faaliyet gösteriyordu ve dü┼čman─▒ tespit ediyordu. Dü┼čman s─▒çramalarla ilerliyordu, hücum ediyordu. S─▒çrayanlar─▒n da büyük k─▒sm─▒ öldürülüyordu. Dü┼čman─▒n telefat─▒ fazla oluyordu fakat gece ç─▒kartman─▒n ne oldu─ču art─▒k tahmin edilemiyordu. Dü┼čman ┼čarapnelinden, birçok makineli tüfek ate┼činden ve piyade ate┼činden m─▒nt─▒kada dövülmeyen bir kar─▒┼č toprak kalmad─▒. Saat on ikiye kadar bütün cephane kutular─▒ harp hatt─▒na gönderilmi┼č bulundu. Ate┼č gittikçe ┼čiddetleniyordu. Cephane getirmek mümkün de─čildi. Kirte ile Seddülbahir aras─▒nda asker, hayvan yürümesi imkân haricindeydi. Çünkü dü┼čman ad─▒ geçen araziyi yard─▒m gelmi┼č diyerek tar─▒yordu. Ak┼čama kadar sebattan ba┼čka çare olmad─▒─č─▒n─▒ ve cephanenin israf edilmemesine son derece gayret edilmesi tamim edildi. Maalesef kuvvetimiz azald─▒kça dü┼čman kuvveti ço─čal─▒yordu. Dü┼čman Eskihisarl─▒’─ča bir tabura yak─▒n asker ç─▒kard─▒─č─▒ haberi gelince ihtiyatta bulunan bir tak─▒m Morto Liman─▒’n─▒n bat─▒ s─▒rt─▒na götürüldü ve oradan ate┼č açt─▒r─▒ld─▒ ise de tesir icra edemedi. Cephane lüzumu avc─▒ hatt─▒nda hissedildi. Ertu─črul Koyu’na kar┼č─▒ yerle┼čtirilen Suphi Efendi bölü─čünün fazla ┼čehit ve yaral─▒s─▒ oldu─ču için bizzat müracaat etti. Bulunan iki manga ile takviye edilece─či ve siperleri emirsiz terk etmemesi emrini alarak siperlere gitti. Cephanenin k─▒tl─▒─č─▒ ile beraber sa─č kanad─▒n ku┼čat─▒lmakta oldu─ču görüldü.

Eskihisarl─▒k’tan ilerleyen dü┼čman kuvveti de ilerlerse soldan dahi ku┼čataca─č─▒ aç─▒kt─▒. Saat iki buçuk idi, geri çekilmeye karar verildi. Çünkü, alt─▒ misli üstün dü┼čman grubuna süngü hücumu neticesiz olacakt─▒. Morto Liman─▒’ndan ilerleyen dü┼čmana kar┼č─▒ durulacak haberiyle 11. ve 12. Bölüklerin kalan─▒ istenildi ve bütün bölüklere böylece tamim edildi. Geriye gelen ad─▒ geçen iki bölü─čün kalan askerleri takriben iki yüze eri┼čmi┼č idi. Bunlar bir üste─čmen ve bir zabit vekili ile ikinci hatta 11. Bölük Komutan─▒ da Harapkale m─▒nt─▒kas─▒na 10. Bölük tayin edildi. Çünkü 10. Bölük’te subay kalmam─▒┼čt─▒. Saat iki buçukta Harapkale m─▒nt─▒ka komutan─▒ 11. Bölük yüzba┼č─▒s─▒ bizzat müracaat ederek dü┼čman─▒n deh┼četinden siper nam─▒na bir┼čey kalmad─▒─č─▒ ve müdafaa eden askerlerin pek az kald─▒─č─▒ bat─▒ harp cephesinden dahi sebat─▒n imkan─▒ kalmad─▒─č─▒ ve cephanesiz harbin icras─▒ kabil olmayaca─č─▒ haberleri geldi. 25. Alay’─▒n tabur komutan─▒ arat─▒ld─▒ bulunamad─▒. ┼×imdi geri çekilme gayet mü┼čküldü. Dü┼čman─▒n donanma ate┼či fazla. ─░ki k─▒tam─▒zdan katiyen malumat yoktu. Yaln─▒z her yönden dü┼čman görülüyordu. Donanmas─▒ ile piyade makineli tüfekleri geri çekilecek askeri mahvedece─či a┼čikard─▒.

Özellikle geri çekilme hatt─▒ da sa─č ve sol ku┼čat─▒lm─▒┼čt─▒. Cenab-─▒ kadir-i mutlakaya ilticadan ba┼čka çare kalmam─▒┼čt─▒. Süngü ile hücum etmek milletine hizmeti dokunmaya imkân─▒ olan bu kuvveti bir anda idama sevk etmek olurdu. Dü┼čman böyle bir hücumdan kesinlikle etkilenmeyecek. Gö─čüs gö─čse varmadan ate┼č ile hepsini yere serece─či kesin idi. Dü┼čmanla mesafe 500 ve 600 metre aras─▒nda idi. O s─▒rada dü┼čmana ┼čiddetli bir ate┼č aç─▒larak ate┼čten sonra Kanl─▒dere içinden Kirte istikametinde ve ikinci mevziye çekilme emri verildi. Sarg─▒ mahallinde yaral─▒lar─▒n yan─▒na gidildi. Gücü olanlar─▒n arkada┼člar ile beraber gitmeleri ve gücü olmayanlar─▒n burada kalacaklar─▒ yaral─▒lara dü┼čman─▒n eziyet etmeyece─či yap─▒lan anla┼čma gere─činden oldu─ču ve kendileri için ekmek çuvallar─▒ ile iki teneke su bulundu─ču söylenildi. Yaral─▒lar “dünden beri araba gelece─čini vaad ediyordunuz, ┼čimdi bizi b─▒rak─▒p gidiyorsunuz cevab─▒n─▒ verdiler”. Nakledilemeyip kalanlar─▒n adedi 70 kadard─▒. Bu cevaplar─▒ndan müteessir olmamak kabil olmad─▒. A─člayarak gönülleri al─▒nd─▒. Sarg─▒ mahallerine toplanan silahlar bir merkebe yüklenerek gönderildi.

Saat üçtü, tüfek sesleri azald─▒ kuvvetimiz dereye do─čru çekilmi┼č ve dereye inmi┼čti. Dü┼čman─▒n piyadesi takip etmedi. Yaln─▒z ate┼čiyle takip etti. Ve donanma ate┼či deh┼četli idi. Bütün geri arazi taramaya ba┼člad─▒. O s─▒radaki ikinci hatt─▒m─▒zdan sa─č cenah siperlerinin dü┼čman taraf─▒nda hakikaten i┼čgal edilmi┼č oldu─ču görüldü. Dere ona göre ölü aç─▒da bulundu─čundan bir tesir yapmad─▒. Dere içinden giderek ikinci müdafaa hatt─▒n─▒n geçildi─činden kimse fark─▒nda de─čildi. Derede suyun derinli─či baz─▒ mahallerde kalçalara baz─▒ yerlerde dizlere kadard─▒. Sudan ç─▒k─▒nca dü┼čman─▒n ┼čiddetli ate┼čine maruz kal─▒n─▒yordu. ─░kinci müdafaa hatt─▒na gidilecek diye derenin sa─č─▒na ç─▒kt─▒m ve s─▒rtlardan biraz ilerledimse de himaye için evvelce gönderilen k─▒talara tesadüf edemedim. Yan─▒mda 14. Bölük’ten bir s─▒hhiye neferiyle Kamil isminde bir trampetçiden ba┼čka ne subay ne er vard─▒. Ad─▒ geçen iki er ara┼čt─▒rmak için ileri sürüldüyse de ┼čarapnelin yo─čunluk ve ┼čiddetinden bir çukurda yatarak daha ileri gidemediler. Bunlar─▒n yan─▒na var─▒nca s─▒çramalarla dereye kadar gitmeleri ve oradan “ikinci müdafaa hatt─▒ buras─▒d─▒r. Binba┼č─▒ buradad─▒r, buraya geliniz” diye çekilmekte olan askere ba─č─▒rmalar─▒ için emir verildi ve icra da edildiyse de netice al─▒namad─▒. Ve kimse de dereden s─▒rtlara ç─▒kamad─▒. Hali, ate┼či gören ç─▒kmamalar─▒na hak verir.

Saat dört oldu. A─č─▒r yaral─▒ ve ┼čehitten ba┼čka Seddülbahir sahil siperlerinde tek bir askerimiz kalmam─▒┼čt─▒. O vakit dü┼čman piyadesinin ilerledi─či evvelce gönderilen iki bölük ara┼čt─▒r─▒ld─▒ysa da kimse bulunamad─▒. Bu halde i┼čgal edilen siperlerde sa─č─▒ dü┼čman taraf─▒ndan tutulmu┼č ve sol gerimizde de dü┼čman bulundu─čuna göre vaziyetimiz fenala┼čm─▒┼čt─▒. Saat be┼če kadar sa─č ve sol cenah─▒m─▒z gözetlenerek kaimdi. Ve mevcut cephane tefti┼č edildi. 20’den 50’ye kadar fi┼čekleri olan ve hiç fi┼če─či olmayan askerler görüldü. Kendi ba┼č─▒na kalan bu kuvvetle orada gece bulunmaktansa geriye çekilmek daha uygun görülerek be┼č buçukta dereden Kirte’ye do─čru hareket edildi. Kirte’ye bir buçuk kilometre kalarak evvelce gönderilen iki bölü─čün dere kenar─▒nda oturmakta olduklar─▒ görüldü. Alay karargah─▒na gidilince askerlerin de alay karargâh─▒na gelmesi emri verildi. Asker de geldi. Taburun mevcudu yokland─▒.

Zayiatt─▒: 3 yüzba┼č─▒, -birisi ┼čehit ikisi a─č─▒r yaral─▒- te─čmen -birisi ┼čehit ikisi yaral─▒- 570 silâhendazd─▒. Gece cephane ikmal edildi ve ihtiyat olarak alay karargâh─▒nda haz─▒r bulundu:

K─▒saca tabur ordunun en naçiz bir taburu oldu─ču ve vazifesinden ba┼čka bir ┼čey yapmad─▒─č─▒ ve dü┼čman─▒n say─▒ ve silah üstünlü─čüne ra─čmen gayesini gerçekle┼čtirebilmesi ancak Allah─▒n yard─▒m─▒yla oldu─čunu itirafla beraber, 25-26 Nisan tarihlerinde Seddülbahir sahilinde mukavemet ve metanetini ve subaylar─▒n ço─ču ile askerlerin yar─▒dan fazlas─▒ harp hatt─▒ndan hariç kal─▒ncaya kadar son derece gözü kara fedakârl─▒k gösterdi─či, yukar─▒da anlat─▒lan harp tablolar─▒ndan anla┼č─▒laca─č─▒ gibi emsalleri aras─▒ndakiyeri zat─▒ alilerinin yüksek görü┼člerinin takdirindedir.

26. Alay 3. Tabur Komutan─▒

Binba┼č─▒ Mahmut

 

Kaynakça

MSB Ar┼čivi Mahmut Sabri Bey’in Subay ┼×ahsi Dosyas─▒

Binba┼č─▒ Mahmut Sabri Bey, Seddülbahirin ─░lk ┼×anl─▒ Müdafaas─▒, Yeni Anadolu Bas─▒mevi, Konya 1933.

Burhan Say─▒l─▒r, Selanikli Yüzba┼č─▒ Hüseyin Hüsnü Efendi’nin Çanakkale Muharebeleri Günlü─čü, Grafiker Yay─▒nlar─▒, Ankara, Ekim 2014.

Burhaneddin, “Çanakkale Sava┼člar─▒ Notlar─▒”, Türk Kurmay Subaylar─▒n─▒n Kaleminden Çanakkale Muharebeleri, Yay. Haz. Burhan Say─▒l─▒r, Eski┼čehir 2013.

Mehmet Nihat, “Cenup (Seddülbahir) Grubu Muharebeleri”, Türk Kurmay Subaylar─▒n─▒n Kaleminden Çanakkale Muharebeleri, Yay. Haz. Burhan Say─▒l─▒r, Eski┼čehir 2013.

Ordu Emirnamesi

 

Bu makale 28-29 Nisan 2015 tarihlerinde Harp Akademileri Komutanl─▒─č─▒, Stratejik Ara┼čt─▒rmalar Enstitüsü taraf─▒ndan düzenlenen "100. Y─▒l─▒nda Çanakkale Zaferi" Sempozyumu'nda bildiri olarak sunulmu┼č, yazar─▒n izniyle sitemize konulmu┼čtur. 
 


[1] MSB Ar┼čivi Subay ┼×ahsi Dosyas─▒

[2] Burhan Say─▒l─▒r, Selanikli Yüzba┼č─▒ Hüseyin Hüsnü Efendi’nin Çanakkale Muharebeleri Günlü─čü, Grafiker Yay─▒nlar─▒, Ankara, Ekim 2014, s.64, 65.

[3] Burhaneddin, “Çanakkale Sava┼člar─▒ Notlar─▒”, Türk Kurmay Subaylar─▒n─▒n Kaleminden Çanakkale Muharebeleri, Yay. Haz. Burhan Say─▒l─▒r, Eski┼čehir 2013. s. 58-62.

[4] Binba┼č─▒ Mahmut Sabri Bey, Seddülbahirin ─░lk ┼×anl─▒ Müdafaas─▒, Yeni Anadolu Bas─▒mevi, Konya 1933. s.1-15; Mehmet Nihat, “Cenup (Seddülbahir) Grubu Muharebeleri”, Türk Kurmay Subaylar─▒n─▒n Kaleminden Çanakkale Muharebeleri, Yay. Haz. Burhan Say─▒l─▒r, Eski┼čehir 2013, s. 258-261.

[5] Mehmet Nihat, a.g.e., s. 277-283; Binba┼č─▒ Mahmut Sabri Bey, a.g.e., s.1-15.; Grafik ve tablolar─▒n bir k─▒sm─▒ Gürsel Ak─▒ngüç’ten al─▒nm─▒┼čt─▒r.

[6] Mehmet Nihat, a.g.e., s. 281.

[7] Mehmet Nihat, a.g.e., s. 282,283.


  11297 defa G├Âr├╝nt├╝lendi.

**********************

T├╝m yaz─▒, yorum ve i├žerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yay─▒mlanm─▒┼č olmalar─▒, bu g├Âr├╝┼čleri Tuncay Y─▒lmazer'in benimsedi─či anlam─▒na gelmez. Yorum b├Âl├╝m├╝ ├Âzg├╝r bir tart─▒┼čma ortam─▒ yaratmak i├žin vard─▒r. Ancak sald─▒rgan ve d├╝zeysiz yorumlar yay─▒nlanmayacakt─▒r. E─čer bu siteye ilk kez yorum yaz─▒yorsan─▒z, yorum kurallar─▒na g├Âzatman─▒z─▒ istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

10568_Cemalettin Y─▒ld─▒z 08-05-2018, 21:20:49
Y─▒llard─▒r bekledi─čimiz Sedd├╝lbahirin yaral─▒ Arslan─▒ 26. Alay ,3. Tabur Kumandan─▒ Binba┼č─▒ Mahmut Sabri Beyin askeri biyografisini yay─▒nlad─▒─č─▒n─▒z i├žin sonsuz te┼čekk├╝rlerimizi sunuyoruz.Bizler ├çanakkale G├Ân├╝lda┼člar─▒ olarak Mahmut Sabri Beyin kabrini de bularak o kahraman─▒ anmak istiyoruz. Bunu da sizin bulaca─č─▒n─▒za inan─▒yoruz. Kolay gelsin ,ba┼čar─▒lar─▒n─▒n devam─▒n─▒ dilerim Burhan Karde┼čim.
 

KATEGOR─░DEK─░ D─░─×ER BA┼×LIKLAR

13/04/2019 - 13:38 Who are your heroes of Gallipoli? An exclusive interview with John Gillam, The author of "Turkish Charlie Ryan" (with Yvonne Fletcher ) ( Tuncay Y─▒lmazer )

09/04/2019 - 13:38 Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ve D├╝nya Sava┼č─▒ - Said Halim Pa┼ča (Fatih Y├╝cel)

23/03/2019 - 13:18 I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ├ťsk├╝dar Mekteb-i Sultan├«si (Nuri G├╝├žtekin)

17/03/2019 - 14:19 18 MART ├ľZEL - 18 Mart Bo─čaz Harbinde M├╝ttefik Filonun Sald─▒r─▒ Plan─▒ ile T├╝rk Savunma D├╝zeni ├ťzerine De─čerlendirmeler (M. Onur Yurdal)

13/03/2019 - 05:59 Orgeneral Cevat ├çobanl─▒ Pa┼čan─▒n Vefat─▒ Ve Cenaze Merasimi (Ahmet Yurttakal)

03/03/2019 - 05:37 Cephe Hatt─▒ Raporlar─▒na G├Âre Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ┼×ehit T├╝rk Subaylar─▒ (Nuri G├╝├žtekin)

17/12/2018 - 13:03 Sar─▒kam─▒┼č Harek├ót─▒na Taktik Yakla┼č─▒mlar (Dr. B├╝lend ├ľzen)

09/12/2018 - 10:02 Elveda Zeytinda─č─▒ ÔÇô 100.Y─▒l D├Ân├╝m├╝ÔÇÖnde Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒n─▒ Yeniden De─čerlendirmek (Tuncay Y─▒lmazer)

05/11/2018 - 12:37 Kararg├óh Umumi Foto─čraf├ž─▒s─▒ Burhan Felek ve ├çanakkale (Mustafa Onur Yurdal)

17/10/2018 - 06:09 Troya M├╝zesinde Bir ├çanakkale ┼×ehidiÔÇÖnin Mezar Ta┼č─▒ (Ahmet Yurttakal)

15/09/2018 - 20:54 Mustafa Kemal Atat├╝rk ve Enver Pa┼ča (─░smail Pehlivan)

30/08/2018 - 10:16 ├çanakkale Sava┼č─▒ Sonras─▒nda Mezarl─▒klar ─░le ─░lgili Ortaya ├ç─▒kan Sorunlar Ve Yap─▒lan Tart─▒┼čmalar (Burhan Say─▒l─▒r)

03/07/2018 - 04:23 Ar┼čiv Belgelerinde L├ópseki (1915 - 1922) (H├╝seyin Arabac─▒)

24/05/2018 - 04:02 Yar─▒madaÔÇÖdaki Ate┼čkes: 24 May─▒s 1915 - The Armistice on the Gallipoli Peninsula - 24 May 1915 (Yusuf Ali ├ľzkan)

20/05/2018 - 08:02 ├çanakkale Sava┼č─▒ Siperin Ard─▒ Vatan (G├╝rsel G├Ânc├╝ - ┼×ahin Aldo─čan)

16/05/2018 - 09:33 Payitahtta Nutuklar─▒m : Cemal Pa┼čaÔÇÖy─▒ Y├╝celtme Amac─▒yla Yaz─▒lm─▒┼č Bir Risale (Nevzat Artu├ž)

06/05/2018 - 20:14 Haf─▒z Hakk─▒ Pa┼ča Hayat─▒ Ve Eserleri (Mustafa Birol ├ťlker)

28/04/2018 - 06:41 Mahmut Sabri Bey Ve Sedd├╝lbahir Savunmas─▒n─▒n ─░lk ├ť├ž G├╝n├╝ (Burhan Say─▒l─▒r)

24/04/2018 - 07:03 25 Nisan 1915 Gelibolu Yar─▒madas─▒ ├ç─▒karmalar─▒ ├ťzerine Taktik Yakla┼č─▒mlar (B├╝lend ├ľzen)

18/04/2018 - 10:58 ├çanakkale Sava┼č─▒ Esnas─▒nda ├çekildi─či ─░ddia Edilen Bir Foto─čraf Hakk─▒nda (Erhan ├çif├ži)

13/04/2018 - 05:58 ÔÇťB├╝y├╝k StratejisizlikÔÇŁten Sahadaki Ger├žekliklere, Gazze,Bir├╝ssebi ve Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒ (B├╝lend ├ľzen)

07/04/2018 - 11:16 18 Mart G├╝n├╝ Dardanos ┼×ehidi Zabit Namzedi Halim Efendi (Ahmet Yurttakal)

04/04/2018 - 06:50 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda ─░stanbul a Yap─▒lan Hava Sald─▒r─▒lar─▒ (Emin Kurt - Mesut G├╝venba┼č)

31/03/2018 - 15:41 K─▒sa Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ Tarihi (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

29/03/2018 - 09:02 Bo─čazÔÇÖ─▒n Fedaileri "├çanakkale Bo─čaz─▒ Tahkimatlar─▒ ve ├çanakkale Bo─čaz MuharebeleriÔÇÖnde T├╝rk Top├žusu" adl─▒ kitaplar─▒n tan─▒t─▒m─▒ (Bayram Akg├╝n)

23/03/2018 - 13:22 Verdun Sava┼č─▒ (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

20/03/2018 - 17:57 LondraÔÇÖn─▒n Sava┼č Planlar─▒: 1906 Taba Krizi Ve ├çanakkale (Yusuf Ali ├ľzkan)

17/03/2018 - 04:39 18 Mart ├ľzel - ├çanakkale Bo─čaz─▒ Savunmas─▒nda Kullan─▒lan 240/35ÔÇÖlik Alman Krupp K─▒y─▒ Topunun Teknik ├ľzellikleri (Bayram Akg├╝n)

12/03/2018 - 11:23 Uydurmadan Ger├že─če- ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Bulutlar ─░├žerisinde Kayboldu─ču ─░ddia Edilen Norfolk Taburu (Tuncay Y─▒lmazer)

25/02/2018 - 13:09 Yi─čitler Harman─▒ Yozgad Mekteb-i Sultanisi -Yozgat Lisesi- (Osman Karaca)

19/02/2018 - 09:19 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 2 (Bayram Akg├╝n)

11/02/2018 - 12:02 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 1 (Bayram Akg├╝n)

05/02/2018 - 05:38 ─░ngilizlerin 1915 Y─▒l─▒ Strateji De─či┼čikli─či: ├çanakkale, ─░ngiliz Karar Vericiler ─░├žin Bir Se├ženek Haline Nas─▒l Geldi? (Yusuf Ali ├Âzkan)

30/01/2018 - 08:02 Medine M├╝dafaas─▒ ve Fahreddin Pa┼ča (S├╝leyman Beyo─člu)

20/01/2018 - 10:18 D├╝┼čman ├çanakkaleÔÇÖyi Ge├žecek Olursa (Do├ž.Dr. Mesut Uyar)

13/01/2018 - 11:19 Amiral CardenÔÇÖin ├çanakkale Bo─čaz─▒ Sald─▒r─▒ Plan─▒ ├ťzerine Bir De─čerlendirme ( Bayram Akg├╝n)

17/12/2017 - 12:41 Gelibolu Yar─▒madas─▒nda Kaybolan ┼×ehitlik ve An─▒tlar (Mustafa Onur Yurdal)

08/12/2017 - 19:02 Tarih dergilerinde Kud├╝s 100.Y─▒l Dosyalar─▒

04/12/2017 - 12:16 Topyekûn Harp Erich von Ludendorff, Erhan Çifci (ed.), Çev. Aynur Onur Çifci-Erhan Çifci (Zafer Efe)

22/11/2017 - 03:49 ├ť├ž Mermi ─░le Bir Defter - ├çanakkaleÔÇÖde Yedek Subay Bir M├╝hendisin Hikayesi (Mustafa Onur Yurdal)

07/11/2017 - 18:30 Pomaklar─▒n ├çanakkale A─č─▒d─▒ - Pesna (├ľmer Arslan)

30/10/2017 - 18:41 25 Nisan 1915, Ar─▒burnu Anzak ├ç─▒karmas─▒nda 57.AlayÔÇÖ─▒n Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna ─░ntikali ÔÇô Yeniden De─čerlendirme ( M. ┼×ahin Aldo─čan )

17/10/2017 - 11:31 Prof. Dr. Christopher Bell'in yeni eseri Churchill and the Dardanelles ├╝zerinden bir inceleme: Churchill ├çanakkale Sava┼člar─▒n─▒n tek sorumlusu mudur?

09/09/2017 - 05:40 Florence NightingaleÔÇÖin Eli AnadoluÔÇÖya da De─čmi┼čti-K─▒r─▒m Sava┼č─▒ndan Unutulan ─░lk Prefabrik Hastane: Erenk├Ây (Renkioi) (Mustafa Onur Yurdal)

22/08/2017 - 07:18 Ku┼čatma ve Esaretin Ad─▒ K├ŤTULAM├éRE Esir Bir ─░ngiliz Subay─▒n An─▒lar─▒ - Edward W.C. Sandes -(Muzaffer Albayrak)

09/08/2017 - 18:07 19. T├╝men Kurmay Ba┼čkan─▒ ─░zzettin ├çal─▒┼člarÔÇÖ─▒n ├çe┼čitli Konferans ve Yay─▒nlar─▒nda Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ Taarruzu (Melike Bayrak-Mustafa Onur Yurdal)

27/07/2017 - 13:33 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒ 2.B├Âl├╝m-2.Gazze Muharebesi(Tuncay Y─▒lmazer )

11/07/2017 - 10:07 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒-Gazze Muharebeleri(1.B├Âl├╝m)(Tuncay Y─▒lmazer)

22/05/2017 - 05:29 M├╝stahkem Mevkii nin Anafartalardaki Sesi-K├╝├ž├╝k Anafartalar Toplar─▒(Bayram Akg├╝n)

09/05/2017 - 08:12 K├╗tulam├óre Ku┼čatmas─▒ÔÇÖndan Esarete Y├╝zba┼č─▒ SandesÔÇÖin Hat─▒ralar─▒ - ├çev. Tuncay Y─▒lmazer

02/05/2017 - 11:45 ─░zmir-Bay─▒nd─▒r ─░l├žesinden ├çanakkale Harbine Kat─▒lanlar (Necat ├çetin)

28/04/2017 - 08:49 Kûtulamâre Zaferi 1916(Muzaffer Albayrak,Vahdettin Engin)

23/04/2017 - 21:24 T├╝rk OrdusuÔÇÖnda K├╝nye Uygulamas─▒na ─░li┼čkin ─░lk Giri┼čimler ve ─░lk K├╝nyelerle ─░lgili K─▒sa Bilgiler (The First Attempts On The Use Of Identity Tags In Turkish Army And Information About The Early Identity Tags) (Burhan SAYILIR)

13/04/2017 - 05:43 ├çanakkale Sava┼č─▒, Kara Savunmas─▒ ─░├žin M├╝stahkem Mevkii Top Deste─či (Bayram Akg├╝n)

07/04/2017 - 14:30 Çanakkale Muharebelerinde İdari ve Lojistik Faaliyetler (Ayhan Candan)

06/04/2017 - 19:17 Kabata┼č Erkek Lisesi 1.B├╝y├╝te├ž Tarih ├ľ─črenci Sempozyumu (8-9 Nisan 2017)

04/04/2017 - 21:12 Resmi Belgelere (N├╝fus ├ľl├╝m-Genelkurmay-Kay─▒ts─▒z ├ľl├╝m Defterleri) G├Âre ─░zmir - Beyda─č ┼×ehitleri (Necat ├çetin-A.Levent Ertekin)

31/03/2017 - 07:25 ├çanakkale nin ┼×ehit Kalemleri (─░smail Sabah)

27/03/2017 - 19:43 ├çanakkale M├╝stahkem MevkiiÔÇÖye Ba─čl─▒ Top Mermisi ├çe┼čitleri (Bayram Akg├╝n)

25/03/2017 - 20:58 GeliboluyuAnlamak ├ľzel- 100. Y─▒l─▒nda Gazze Muharebeleri Kahramanlar─▒n─▒ An─▒yoruz (Tuncay Y─▒lmazer)

17/03/2017 - 21:15 18 Mart ├ľzel Makalesi - Ya┼čayanlar─▒n A─čz─▒ndan 18 Mart Bo─čaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

16/03/2017 - 08:51 18 Foto─črafla ├çanakkale Bo─čaz Muharebesi 18 Mart 1915 - 18 March 1915 Dardanelles Assault with 18 photographs (Ahmet Yurttakal)

13/03/2017 - 05:47 Çanakkale Muharebelerinde Bir Hile: Sahte Toplar (Bayram Akgün)

07/03/2017 - 04:27 ├çanakkale ZaferiÔÇÖnden Mescid-i NebeviÔÇÖye Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n 1916 Filistin-Hicaz ziyareti(Tuncay Y─▒lmazer)

23/02/2017 - 07:48 Gelibolu Savunmas─▒ Bir Kararg├óh ├çal─▒┼čmas─▒ - General G.S. Patton (Haluk Oral)

09/02/2017 - 06:24 ─░kinci Kirte Muharebesi (6-8 May─▒s 1915 Taarruzlar─▒) (Y├╝cel ├ľzkorucu)

31/01/2017 - 12:29 T├╝rk Bo─čazlar─▒ Meselesi (Ayhan Candan)

24/01/2017 - 05:39 Kanl─▒ Bir Mendil Hikayesi (├ľmer Arslan)

19/01/2017 - 10:32 Irak Cephesinde G├Ân├╝ll├╝ Kahramanlar Osmanc─▒k Taburu (Muzaffer Albayrak)

23/12/2016 - 20:32 Atlas Tarih Dergisi Aral─▒k-Ocak Say─▒s─▒nda 1916 Sina Filistin Hicaz Cephesi (Tuncay Y─▒lmazer)

13/12/2016 - 07:23 Birle┼čik Harekat Tecr├╝besi Olarak Cihan Harbinde T├╝rk-Alman Askeri ─░ttifak─▒ (G├╝ltekin Y─▒ld─▒z)

02/12/2016 - 20:23 ├çanakkale Kara Muharebelerinde A─č─▒l Dere (┼×aban Murat Armutak)

15/11/2016 - 11:48 Çanakkale de Bir Melek Hanım (Muzaffer Albayrak)

01/11/2016 - 05:41 ├çanakkale Kara Muharebelerinde Asma Dere (┼×aban Murat Armutak)

24/10/2016 - 06:55 42. Alay / Gelibolu 1915 - Ahmet Diriker (O─čuz ├çetino─člu)

03/07/2016 - 14:42 ├çanakkaleÔÇÖden 100. Y─▒l─▒nda SommeÔÇÖa:Bir Sava┼č, ─░ki Muharebe (Mustafa Onur Yurdal)

11/06/2016 - 14:37 I.D├╝nya Sava┼č─▒ nda ┼×ii Ulemas─▒n─▒n Cihat Fetvalar─▒ ├çer├ževesinde Irak Cephesi (Ziya Abbas)

01/06/2016 - 06:23 Kut├╝lamare- Yarbay Mehmed Re┼čid Bey in G├╝nl├╝─č├╝ (─░. Bahtiyar ─░stekli)

23/05/2016 - 12:01 Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ├çanakkale Muharebelerinde Sa─čl─▒k Alan─▒ndaki Faaliyetleri (Ayhan Candan)

16/05/2016 - 07:38 Bir Osmanl─▒ Kurmay Subay─▒- Irakl─▒ K├╝rt Devlet Adam─▒, Mehmet Emin Zeki Bey in Ya┼čam ├ľyk├╝s├╝ (Tuncay Y─▒lmazer)

10/05/2016 - 13:00 Mezopotamya da Bir Sava┼č 1915-1916 Kut├╝lAmare ÔÇô Nikolas Gardner ( Tuncay Y─▒lmazer )

07/05/2016 - 07:31 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n ─░slam D├╝nyas─▒na Etkileri (Y├╝ksel Nizamo─člu)

30/04/2016 - 19:20 ├çanakkale Sava┼č─▒: Bir Siyasi M├╝cadele Alan─▒ (├ľzg├╝r ├ľzt├╝rk)

23/04/2016 - 19:13 25 Nisan 1915 Anzak ├ç─▒karmas─▒ ─░lk Saatleri ÔÇô Daha Erken M├╝dahale Edilebilir miydi? ( Ahmet Yurttakal )

17/04/2016 - 21:26 Maskirovka Harekat─▒ - K├╗tulAmare bir zafer midir? ( Tuncay Y─▒lmazer )

28/03/2016 - 11:20 Çanakkale Muharebelerinde Osmanlı Ordusunun Asker Kaybı (Ayhan Candan)

26/03/2016 - 09:55 E─čitimli Neslin Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ ile ─░mtihan─▒ ( Dr. Nuri G├╝├žtekin )

24/03/2016 - 10:00 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri G├╝├žtekin)

21/03/2016 - 06:35 ├çanakkale Seferberli─či: Sava┼č, E─čitim, Cephe Gerisi (Mustafa Sel├žuk)

17/03/2016 - 08:15 18 MART ├ľZEL - ├çanakkale Zaferi ve Cevat Pa┼ča (Ahmet Yurttakal)

22/02/2016 - 12:27 Gertrude Bell Irak Sınırını Çizen Kadın (Veysel Sekmen)

14/01/2016 - 08:43 ├çanakkale ┼×ehidi Feyzi ├çavu┼čÔÇÖun Zevcesi Zehra Han─▒m─▒n Padi┼čaha Mektubu (Osman Ko├ž)

23/12/2015 - 16:47 ├çanakkale Sava┼člar─▒nda Binba┼č─▒ Halis BeyÔÇÖe Ait Bir Ganimetin ├ľyk├╝s├╝ (Serdar Halis Ataksor)

10/12/2015 - 18:03 Mesudiye Z─▒rhl─▒s─▒n─▒n Dram─▒ (Cemalettin Y─▒ld─▒z)

06/12/2015 - 20:29 KutÔÇÖ├╝lamarenin T├╝rklere Tesliminden Sonra Irak ─░ngiliz Ordusunun Faaliyetlerine Dair Rapor (Haz. Serdar Halis Ataksor)

01/12/2015 - 10:11 10 A─čustos 1915 Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ H├╝cumu (Muzaffer Albayrak)

17/11/2015 - 21:09 Çanakkale Deniz Muharebelerinde Verilen Zayiatlar (Ahmet Yurttakal)

10/11/2015 - 05:19 Reis-i Cumhur Mustafa Kemal in Çanakkaleyi ziyaretleri (M. Onur Yurdal )

08/11/2015 - 22:04 Mustafa Kemal Pa┼čan─▒n Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin 1. D├╝nya Sava┼č─▒na giri┼čiyle ilgili g├Âr├╝┼člerine dair bir belge

Osmanl─▒ Devleti Umumi Harpte Tarafs─▒z Kalabilir miydi? - Yusuf Ak├žura (De─čerlendirme: Muzaffer Albayrak)