25 Nisan 1915 Gelibolu Yar─▒madas─▒ ├ç─▒karmalar─▒ ├ťzerine Taktik Yakla┼č─▒mlar (B├╝lend ├ľzen)

Tarih: 24/04/2018   /   Toplam Yorum 4   / Yazar Ad─▒:      /   Okunma 13029

25 Nisan 1915 Gelibolu Yar─▒madas─▒ ├ç─▒karmalar─▒ hakk─▒nda taktik de─čerlendirmeleri i├žeren bu makalede ├╝├ž konu ele al─▒nm─▒┼čt─▒r. ─░lk konu, 5.Ordu Komutan─▒ Liman von SandersÔÇÖ─▒n dikte etti─či savunma d├╝zeninin kriti─činin yap─▒lmas─▒d─▒r. ─░kinci konu, 25 Nisan 1915 g├╝n├╝, Cephe 9.T├╝men Komutan─▒ Albay Halil Sami BeyÔÇÖin Ordu ihtiyat─▒ 19.T├╝men Komutan─▒ Yarbay Mustafa KemalÔÇÖden talep etti─či takviye birlik neticesi 57.Alay─▒n kullan─▒lmas─▒ hususunun incelenmesidir. Son konu ise g├╝ncel teknolojik imkanlar─▒n kullan─▒larak muharebelere farkl─▒ bir bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ yakalama ├žabas─▒d─▒r. (B.├ľ)

 

 

Giri┼č:

Dünya ve Türk Harp Tarihinde anlat─▒lmadan geçilemeyen, bahsi eksik kald─▒─č─▒nda ta┼člar─▒n yerine oturmad─▒─č─▒ muharebelerden biri hiç ┼čüphesiz Çanakkale Muharebeleridir. Harbin genelinde alan aç─▒s─▒ndan küçük bir cephe olmas─▒na kar┼č─▒n, birden çok ülkeye yönelik askerî ve siyasî sonuçlar─▒ olmas─▒ hasebiyle üzerinde çokça durulmay─▒ hak etmektedir.

Son y─▒llarda sosyal medyan─▒n da etkisiyle (özellikle millî) tarihe artan ilgi memnuniyet verici olmakla birlikte, ayn─▒ oranda bilimsel olma yolunda mesafe kat edilememektedir. Genel tarih içinde bir ana bilim dal─▒ olarak kabul edebilece─čimiz askerî tarih de bu konuda tehlikeli bir dönemeçtedir. Uzun y─▒llar unutulmu┼č iken birden dizi filmlerle ilgi oda─č─▒ haline gelen “askerî geçmi┼čimiz”, maruz kald─▒─č─▒ marjinalize edilme sebebiyle k─▒sa süre sonra dejenere olma riskiyle kar┼č─▒ kar┼č─▒yad─▒r. Bu saman alevi durumun en tehlikeli etkisi ise; dönem içerisinde ç─▒kar─▒lan “bol komplo teorili, niyet okumal─▒, birilerini aklarken birilerini karartmal─▒, intikam almal─▒, kaynaks─▒z, vesikas─▒z, mübala─čal─▒, hamaset dolu ve bilimsel olmayan” yay─▒nlar─▒n hayat─▒m─▒za girmesi ve on y─▒llarca kendisinin ve etkisinin ortadan kald─▒r─▒lamamas─▒d─▒r.  Özellikle Çanakkale Muharebeleri üzerine yaz─▒lan uydurmalar─▒n gerçek d─▒┼č─▒ oldu─čunu kan─▒tlama çabalar─▒, uydurmalar─▒n kat ve kat üstündedir. Bu konuda çabalayan ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒n ve bilim insanlar─▒n─▒n ne kadar ─▒zd─▒rap çektiklerini anlamak için kaynakçada linki verilen bir örnek makaleyi okuman─▒z─▒ öneririm.

Tarih ilminde cehaletin olumsuz etkisini önlemenin en etkili yolu, onun kar┼č─▒s─▒na bilimsel çal─▒┼čmalarla ç─▒kmakt─▒r. Bu çerçevede, askerî tarih ara┼čt─▒rmalar─▒n─▒n dayanaklar─▒ndan biri de taktik de─čerlendirmelerdir. Bir muharebeyi ayd─▒nlatmak için elde edilen vesika, rapor, emir, tarihçe, hat─▒rat vb. tüm “kan─▒tlar”la birlikte hiç ┼čüphesiz ayn─▒ muharebeye askerî bir gözle taktik ve stratejik aç─▒dan bakmak da hem ayr─▒ bir zorunluluk hem de bilimsel bir yakla┼č─▒md─▒r. Muharebelerde cereyan eden her türlü askerî hadiseye yönelik uzman bak─▒┼člar eksik kal─▒rsa, taktik gere─či ricat emri veren bir komutan─▒ yanl─▒┼čl─▒kla hain, lüzumsuz cesaret gösterip ileri at─▒larak birli─čini zayi eden bir komutan─▒ da gereksiz yere kahraman ilan edebilir veya vesika buldum diyerek ne┼čretti─činiz bir istifa mektubunu cepheden kaçmak olarak yorumlayabilirsiniz. ─░┼čte birçok muharebede oldu─ču gibi Çanakkale Muharebelerinde de “taktik mülahazalar─▒n” ortaya konarak tart─▒┼č─▒lmas─▒n─▒ gerektiren birçok hadise vard─▒r. Okudu─čunuz makale ile birlikte bu konuda bir fersah yol kat etmek hedeflenmi┼čtir. Makalede yer alan hususlar─▒n harp sanat─▒na bakan yönüyle “ele┼čtirilmesi” muhakkak bilimsel bir kazanç olacakt─▒r.

Makalede üç konu ele al─▒nm─▒┼čt─▒r:

* ─░lk konu, 5.Ordu Komutan─▒ Liman von Sanders’─▒n dikte etti─či savunma düzeninin kriti─činin yap─▒lmas─▒d─▒r.

* ─░kinci konu, 25 Nisan 1915 günü, Cephe 9.Tümen Komutan─▒ Albay Halil Sami Bey’in Ordu ihtiyat─▒ 9.Tümen Komutan─▒ Yarbay Mustafa Kemal’den talep etti─či takviye birlik neticesi 57.Alay─▒n kullan─▒lmas─▒ hususunun incelenmesidir.

* Son konu ise güncel teknolojik imkanlar─▒n kullan─▒larak muharebelere farkl─▒ bir bak─▒┼č aç─▒s─▒ yakalama çabas─▒d─▒r.

 

1.  Gelibolu Yar─▒madas─▒ Savunma Düzeni Üzerine Mülahazalar:

Tarihî Gelibolu Yar─▒madas─▒, tarih boyunca ─░stanbul’un deniz emniyetini üstlenmi┼č bir kara parças─▒d─▒r. Tarihte donanmayla yap─▒lan zorlamalarda taarruz eden taraf nadiren ba┼čar─▒l─▒ olmu┼čtur. Bunlardan bir örne─či 1807 y─▒l─▒nda ─░ngilizlerin büyük çaba harcayarak yapt─▒─č─▒ geçi┼čtir. Topo─črafik bir güce sahip olan bo─čaz─▒n yerle┼čim yerleri de bu sebeple s─▒fat─▒na yak─▒┼č─▒r isimler alm─▒┼čt─▒r. Seddülbahir (Denizin Seddi) ve Kilitbahir (Denizin kilidi) bugünkü donanmalara dahi ayn─▒ fonksiyonu yerine getirebilecek güçtedir. Nitekim 25 Nisan 1915 kara muharebelerini ba┼člatan sebep de ┼×ubat-Mart 1915 döneminde müttefik donanmalar─▒na geçit vermeyen bu co─črafya ve onu savunan kahraman ordumuzdur.

Churchill’in ba┼č─▒n─▒ çekti─či sava┼č konseyinin 18 Mart 1915’te Osmanl─▒ Ordusu’ndan ald─▒─č─▒ net cevap üzerine ─░ngilizler süratle kara harekât haz─▒rl─▒klar─▒na ba┼člad─▒lar. Harbiye Nezareti de hem istihbari hem de taktik-stratejik de─čerlendirmelerin bir sonucu olarak bir kara harekât─▒n─▒  beklemekte ve haz─▒rl─▒k içindeydi.

Balkan Harbinin ard─▒ndan orduda yap─▒lan tasviyeler sonucu, tümen ve alay komutanl─▒klar─▒na yarbay-albay rütbesindeki subaylar komuta etmekteydi. Balkan Harbinin utanc─▒n─▒ vicdanlar─▒nda ta┼č─▒yan bu genç ve dinamik subaylar Gelibolu yar─▒madas─▒nda da üst komutanlar─▒n─▒n emir komutas─▒nda ba┼čar─▒l─▒ bir savunma haz─▒rlamaktayd─▒.

25 Nisan 1915 ç─▒karma gününden yakla┼č─▒k bir ay önce Türk-Alman ─░ttifak Anla┼čmas─▒na dayanarak ve Enver Pa┼ča’n─▒n onay─▒ ile Gelibolu Yar─▒madas─▒nda te┼čkil edilen 5.Ordu Komutanl─▒─č─▒na Alman Komutan Liman von Sanders Pa┼ča görevlendirildi. Yar─▒madaya gelen Sanders Pa┼ča, h─▒zl─▒ bir oryantasyon gezisinin ard─▒ndan birliklerin durumunu ve taktik gerekleri çok fazla irdelemeden ve en önemlisi alt birlik komutanlar─▒yla detayl─▒ bir plan semineri yap─▒p ortak akl─▒ çal─▒┼čt─▒rmadan kendi tasavvuru savunma düzenini tatbik etti.

Askerlikte komutan─▒n bir konuyu muhakeme etmesi ve emir vermesi çok tabii bir durum olmakla birlikte, Sanders’─▒n ald─▒─č─▒ karar, hem (operatif-stratejik) seviye aç─▒s─▒ndan hem de içerik aç─▒s─▒ndan ciddi s─▒k─▒nt─▒lar içerecek tedbirleri ihtiva etmekteydi.

Konuyu anlamak için öncelikle müttefik kuvvetlerin Gelibolu Yar─▒madas─▒na taarruz plan─▒n─▒ anlamak gerekmektedir. Bu plana göre, as─▒l taarruz bölgesinde Seddülbahir’den Alç─▒tepe, tali (yani yard─▒mc─▒) taarruz bölgesinde Kaba Tepe’den Mal Tepe ele geçirilecekti. Her iki bölgenin ele geçirilmesini müteakip bu kuvvetler Kilitbahir Platosu’nda birle┼čerek adan─▒n ana karayla ba─člant─▒s─▒n─▒ kesecek ve ─░stanbul yolu aç─▒lacakt─▒. Bu plan─▒n aldatma hikayesini olu┼čturmak üzere, Saros Körfezi’ne aldatma taarruzu, Anadolu yakas─▒ndaki Kumkale’ye ise gösteri taarruzu planlanm─▒┼čt─▒. Müttefiklerin bu plan─▒ taktik aç─▒dan de─čerlendirildi─činde, mükemmele yak─▒nd─▒. Bir eksi─či vard─▒; 18 Mart’ta nas─▒l kara harekât─▒ olmaks─▒z─▒n sadece denizden bo─čaz─▒ zorlama hatas─▒ yapm─▒┼člarsa, 25 Nisan’da da harekât─▒n deniz safhas─▒ eksikti. Gemi kay─▒plar─▒na ra─čmen ─░ngiliz donanmas─▒ bo─čaz─▒ tekrar zorlayacak güce sahipti. Ancak tekrarlanan bu hata, kara harekât─▒n─▒n ba┼čar─▒s─▒n─▒ ciddi anlamda etkilemi┼čtir. Müttefiklerin bu zafiyetini Osmanl─▒ Ordusu için bir ┼čans sayabiliriz.

 

Müttefiklerin harekât plan─▒ neden özellikle vurguland─▒? Zira müttefiklerin taktik de─čerlendirmesi ile Türk Komutanlar─▒n taktik de─čerlendirmesi birebir örtü┼čmekteydi; bir farkla, Liman von Sanders Pa┼ča. Çanakkale Bo─čaz─▒, Gelibolu Yar─▒madas─▒ ile birlikte bir bo─čazd─▒r ve tarihî geçmi┼činde de hep birlikte ele al─▒nm─▒┼čt─▒r. 1915’in en yak─▒n geçmi┼či olan Balkan Harbinde (1912-13) bo─čaz ve yar─▒madan─▒n bir taarruza maruz kalabilece─či de─čerlendirilerek, ihtiyat tümeni hariç yar─▒maday─▒ savunmak için iki tümen tahsis edilmi┼čtir. Bu iki tümenin sorumluluk sahalar─▒ dikkate al─▒nd─▒─č─▒nda ise muhtemel ç─▒karma bölgelerinin Seddülbahir ve Kaba Tepe-Suvla bölgesi oldu─ču çok aç─▒k görülmektedir.   

  

Hal böyleyken, Liman Pa┼ča ordu komutanl─▒─č─▒na  atand─▒ktan sonra Gelibolu Yar─▒madas─▒n─▒n savunma plan─▒nda iki temel de─či┼čiklik yapm─▒┼čt─▒r. ─░lki, ç─▒karma bölgelerinin yeri hakk─▒nda yapt─▒─č─▒ öngörü; di─čeri, yar─▒madan─▒n savunma ┼čekli.

Liman Pa┼ča, dü┼čman─▒n as─▒l taarruzun Saros Körfezi’ne yap─▒laca─č─▒n─▒ dü┼čünmekteydi. Seddülbahir, onun için ikinci plandayd─▒. Kafas─▒ndaki bu dü┼čünce, siklet merkezinin güneyde tesis edilmesini önlemi┼č; 9.Tümen Komutan─▒ Albay Halil Sami Bey’in hem güneyde ─░ngiliz-Frans─▒z ç─▒karmas─▒na hem de kuzeyde ANZAC ç─▒karmas─▒na tek ba┼č─▒na kar┼č─▒ koymas─▒na neden olmu┼čtur. Asl─▒nda bu durumu Nisan ay─▒ ba┼č─▒nda öngören Tümen Komutan─▒ Alb.Halil Sami Bey, mevcut tertiplenmeye itiraz eden kapsaml─▒ bir taktik de─čerlendirme raporunu 6 Nisan 1915 tarihinde hem Liman Pa┼ča’ya hem de Enver Pa┼ča’ya sunmu┼č ancak bir sonuç alamam─▒┼čt─▒. Bu rapordaki taktik gerekçeler, kurmayl─▒k e─čitiminde vaka analizi olacak derecede profesyoneldir. Özetlemek gerekirse, -Liman Pa┼ča hariç- dost-dü┼čman herkes harekât─▒n detaylar─▒nda mutab─▒kt─▒r.

Liman Pa┼ča’ya yönelik yap─▒lan di─čer ele┼čtiri, amfibik bir taarruza kar┼č─▒ tesis etti─či savunma düzenidir. Liman Pa┼ča, dü┼čman─▒n nereden ç─▒kaca─č─▒ belli olmad─▒─č─▒ dü┼čüncesini mazeret göstererek,

* K─▒y─▒da gözetleyen ve emniyet sa─člayan küçük kuvvetler bulunmas─▒n─▒,

* Geride toplu tutulan ihtiyat birlikleri ile ihtiyaç bölgelere müdahale edilmesini içeren bir savunma düzeni ald─▒rm─▒┼čt─▒.

Yani k─▒y─▒lar zay─▒f tutulacakt─▒. Oysa amfibik bir taarruza kar┼č─▒ savunman─▒n prensipleri tarih boyunca de─či┼čmemi┼čtir. Ekolleri farkl─▒ bile olsa, dünyadaki ordular─▒n taktik talimnamelerinde hep ayn─▒ do─čru vard─▒r: Ç─▒karma yapacak birli─čin gücü k─▒y─▒ noktas─▒nda “s─▒f─▒rd─▒r” ve k─▒y─▒da savunma da “s─▒f─▒r” noktas─▒nda yap─▒l─▒r. Bu konuyu anlamak için betimlememize göz atal─▒m.

 

Liman Pa┼ča, k─▒y─▒da zay─▒f birlikler bulundurarak dü┼čman─▒n karaya ç─▒kmas─▒ ve “tutunmas─▒” için imkan yaratm─▒┼č olmaktad─▒r. Buna ┼čiddetle itiraz eden Türk Komutanlar ise siklet merkezini s─▒f─▒r noktas─▒nda tesis ederek dü┼čman─▒n karaya ayak basmas─▒n─▒ önlemek istemekteydi –ki bu hem do─čru hem de mümkündü.

Bu konu ile ba─člant─▒l─▒ vurgulanmas─▒ gereken önemli bir konu bulunmaktad─▒r. Liman Pa┼ča’n─▒n tertiplenmesinde, ihtiyat kuvvetlerinin temas hatt─▒na olan mesafelerinde de problem bulunmaktayd─▒. Geride tutulan ihtiyat birlikleri mevcut konu┼č durumlar─▒ndan ortalama 2,9 km. daha geriye Liman Pa┼ča’n─▒n emriyle konu┼čland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒. Hatta Liman Pa┼ča, harekât öncesinde bir ara ordu ihtiyat─▒ 19.Tümeni (Yb.M.Kemal) Anadolu yakas─▒na konu┼čland─▒rmay─▒ bile dü┼čünmü┼čtü. Al─▒nan bu tedbirler sebebiyle ihtiyatlar─▒n cepheye müdahale süresi uzayarak bu durum dü┼čmana avantaj sa─člam─▒┼čt─▒r. Bu konuyu analitik ele alan bir kurmay çal─▒┼čmas─▒ çizelgede görülebilir.

 

Analitik incelemeler göstermektedir ki, Liman Pa┼ča tertiplenme anlam─▒nda köklü bir de─či┼čiklik yapmam─▒┼č ama savunma mant─▒─č─▒na tam anlam─▒yla müdahale etmi┼čtir. Liman Pa┼ča’n─▒n ç─▒karma bölgesini yanl─▒┼č tahmin etmesi, k─▒y─▒lar─▒ zay─▒f tutarak ve ihtiyatlar─▒ cepheden uzakla┼čt─▒rarak dü┼čmana avantaj yaratmas─▒ ve neredeyse tüm cepheyi bir tümene teslim etmesi hususlar─▒na bakarak bir hata veya art niyet içinde oldu─ču sonucunu ç─▒karabilir miyiz?

Siyasi gerekçeler ile birlikte yorumlad─▒─č─▒n─▒zda, Çanakkale cephesinin daha fazla ─░ngiliz ve Frans─▒z kuvvetlerini bu cepheye ba─člayarak Almanlar─▒ Avrupa cephesinde rahatlatt─▒─č─▒ gerçe─čini görebilir ve kas─▒t oldu─čunu savunabiliriz. Ancak askerî taktik ve strateji aç─▒s─▒ndan bakt─▒─č─▒n─▒zda, Liman Pa┼ča’y─▒ tam anlam─▒yla kö┼čeye s─▒k─▒┼čt─▒ramazs─▒n─▒z. Her ne kadar böylesi dar bir yar─▒madada derinlikte savunma yap─▒lmaz ise de, Liman Pa┼ča’n─▒n ald─▒rd─▒─č─▒ tedbirleri de tümüyle yanl─▒┼člayabilecek bir doktrin yoktur. “─░darenin mektebi olmad─▒─č─▒” gibi asl─▒nda “sava┼č sanat─▒n─▒n da tam bir mektebi yoktur.” Ama burnumuza kötü kokular geldi─čine göre, Liman Pa┼ča’n─▒n ufak rütu┼člarla taktik bir kurnazl─▒k yapt─▒─č─▒n─▒, bu ┼čekilde müttefik kuvvetlere bilerek avantaj sa─člad─▒─č─▒n─▒ ve bunu masum bir doktrine dayand─▒rd─▒─č─▒n─▒ söyleyebiliriz.

Bu noktada, Kolordu Komutan─▒ Esat Pa┼ča’ya da bir ele┼čtiri dü┼čmektedir. Kendisinin askerlik ve harp tecrübelerine dayanarak, daha planlama a┼čamas─▒nda bir üst amiri olan Liman Pa┼ča’ya savunma düzeni ve mant─▒─č─▒ hakk─▒nda itiraz etmesi, alt birlik komutanlar─▒n─▒n feveranlar─▒n─▒ Ordu Komutan─▒na kabul ettirmesi, hiçbir ┼čey yapamasa bile “kolordumun bölgesinde nas─▒l savunma yapaca─č─▒ma ben karar veririm” ültimatomunu Liman Pa┼ča’ya vermesi beklenirdi.

 

2. ANZAC ç─▒karma bölgesinde 57.Alay─▒n Cepheye Müdahalesine Dair Mülahazalar:

Sava┼člarda her zaman baz─▒ birlikler bir “marka” olarak öne ç─▒karlar. Bu marka de─čeri, olumlu veya olumsuz olabilir. Bu birlikleri marka yapan faktörlere bak─▒ld─▒─č─▒nda, muharebelerin gidi┼čat─▒n─▒ olumlu veya olumsuz yönde de─či┼čtirdikleri, s─▒ra d─▒┼č─▒ bir sonuca imza att─▒klar─▒ veya seviyesinin üzerinde sonuçlara neden olduklar─▒ görülür. Bu birliklerin seviyesi Yahya Çavu┼č’un tak─▒m─▒ da olabilir, Bnb.Mahmut Sabri’nin taburu da olabilir veya Fahretin Altay’─▒n Süvari Kolordusu da olabilir. Harbi anlatan her hikayede, bu birlikler mihenk ta┼č─▒ gibi durur, anlat─▒ya rehber ve hat─▒rlamaya vesile olurlar,

─░┼čte Çanakkale Muharebelerindeki 19.Tümen’in 57.Alay─▒ da komutan─▒ Yb.Hüseyin Avni Bey ile markala┼čm─▒┼č bir birliktir. Tümen Komutan─▒ Yb.Mustafa Kemal’in emriyle bir ç─▒rp─▒da el att─▒klar─▒ cepheye ┼čim┼ček gibi inerken ┼čehit olmay─▒ da teferruat saym─▒┼č yi─čitler manzumesidir.

Alay seviyesindeki bu birli─čin 25 Nisan 1915 günü cepheye yapt─▒─č─▒ müdahalenin muharebelere ne derece tesir etti─či konusu son y─▒llarda manipüle edilir hale gelmi┼čtir. Bu noktada konuyu taktik aç─▒dan ele alarak böylesi mesnetsiz de─čerlendirmelerin önüne geçilebilece─či kanaatindeyiz.

57. Alay─▒n müdahalesini anlamak için ilk hat─▒rlamam─▒z gereken konu, ç─▒karma sabah─▒ hangi komutan─▒n nerede oldu─čunu bilmektir. 25 Nisan gece yar─▒s─▒ndan itibaren denizdeki ilk karart─▒lar ke┼čfedilmesine ra─čmen, sabaha kar┼č─▒ 04.30 itibariyle ANZAC cephesi öncelikli olmak üzere ç─▒karmalar ba┼člam─▒┼čt─▒r. Ordu Komutan─▒ Sanders, as─▒l ç─▒karman─▒n Saros Körfezinde oldu─čunu dü┼čünerek derhal o bölgeye hareket etmi┼čtir. Kolordu Komutan─▒ Esat Pa┼ča, ç─▒karma haberini Yb.M.Kemal’den Gelibolu’da oldu─ču halde alm─▒┼č, Kor.Kh.nda k─▒sa bir süre durumu anlad─▒ktan sonra emir almak için Ordu Komutan─▒n─▒n pe┼čis─▒ra Bolay─▒r’a gitmi┼čtir. Hem Seddülbahir’de as─▒l taarruzu, hem de Ar─▒burnu’nda tali taarruzu gö─čüsleyen cephe Tümen Komutan─▒ Albay Halil Sami Bey ise son derece mü┼čkül durumda, ne Kolordu Komutan─▒na ne de Ordu Komutan─▒na ula┼čamamaktad─▒r. Yani, k─▒yametin koptu─ču bölgede, ihtiyat birliklerini cepheye sevk edecek generaller belli bir süre ortada yoktur. Halil Sami Bey’in ihtiyaç duydu─ču anda ula┼čabilece─či tek komutan, ordu ihtiyat─▒ 19. Tümen Komutan─▒ Yarbay Mustafa Kemal’dir.  

 

─░┼čte böyle bir esnada, cepheyi savunan 9.Tümenin durumu gittikçe zorla┼čmaktad─▒r. Sanders Pa┼ča’n─▒n “cephede zay─▒f birliklerle kar┼č─▒lama” mant─▒─č─▒n─▒n ac─▒lar─▒ çekilmeye ba┼članm─▒┼čt─▒r. Bir tümenle tutulmaya çal─▒┼č─▒lan tüm cephedeki ilk s─▒k─▒nt─▒ Ar─▒burnu bölgesindeki 27. Alay cephesinde ya┼čan─▒r. Alay komutan─▒ Yarbay ┼×efik’in ANZAC ilerlemesini durdurmakta zorlanmas─▒ üzerine Tümen Komutan─▒ Halil Sami Bey, mecburen 19.Tümen Komutan─▒ Yb.M.Kemal’den bir taburluk takviye ister.

Asl─▒nda 9.Tümen, 3.Kolordu ba─čl─▒s─▒ bir birlik olup Ordu ihtiyat birli─čini talep edecek yetkide de─čildir. Yb.M.Kemal de kendi tümenini normal ┼čartlarda Ordu Komutan─▒ izni olmaks─▒z─▒n parça parça veya bütün halinde kullanamaz. Bu husus, harbin temel kurallar─▒ndan ve teamüllerinden biridir. Ancak, Halil Sami Bey’in bir taburluk takviye iste─čini üzerine Ordu Komutan─▒na ula┼čamayan ve  tabur iste─čini yetersiz bulup bir alay ile kar┼č─▒layan Yb.M.Kemal’i bu karara vard─▒ran ve onu hakl─▒ ç─▒karan  üç sebep vard─▒r:

* Ordu ihtiyat birlik komutan─▒, ordu komutan─▒ gibi dü┼čünür, cepheyi takip eder ve hareket eder. ANZAC birliklerinin Conkbay─▒r─▒ bölgesine el atma riskinin ortaya ç─▒kt─▒─č─▒ anlarda e─čer Liman Pa┼ča Bolay─▒r yerine Bigal─▒’da bulunsayd─▒, muhakkak ki Yb.M.Kemal gibi dü┼čünecek ve emir verecekti. Tümen Komutan─▒, bu konuya güvenerek ve risk alarak 57. Alay─▒ cepheye sevk etmi┼čtir.

* Conkbay─▒r─▒ ve yar─▒mada bölgesi, Balkan Harbi de dahil geçmi┼čte Yb.M.Kemal’in etüd etti─či bir bölgedir. Bu blo─čun ele geçirilmesi, Kilitbahir Platosuna el at─▒lmas─▒n─▒ kolayla┼čt─▒r─▒r ve geri dönülemeyecek durumlar olu┼čturur. Bunun fark─▒nda olan Yb.M.Kemal, ki┼čisel zarar görme riskini de alarak bir dakika tereddüt etmeden birli─čini Bigal─▒’dan Conkbay─▒r─▒na sevk etmi┼čtir.

* Osmanl─▒ Ordusundaki erkan-─▒ harp (kurmayl─▒k) e─čitimi büyük oranda Prusya ekolüne dayal─▒ ve Harp Akademilerinde Alman hocalar─▒n kontrolünde idi. Bu ekolün kurmaya kazand─▒rd─▒─č─▒ en önemli yetenekler; ba─č─▒ms─▒z muhakeme etme, problem çözme ve çekinmeden inisiyatif kullanmad─▒r. O dönemin tüm kurmaylar─▒nda net bir ┼čekilde görülen bu özellik, Atatürk’ün mizac─▒nda da kusursuz bir yer edinmi┼čtir.

 

 

Peki konunun ba┼č─▒nda da vurgulad─▒─č─▒m─▒z “57.Alay─▒n cepheye müdahalesi bu kadar önemli midir, büyütmeye gerek var m─▒” sorusuna cevap arayal─▒m. ANZAC birliklerinin ba┼člang─▒çtaki ç─▒karma planlar─▒, Kaba Tepe üzerinden Mal Tepe’yi ele geçirmeye dayan─▒yordu. E─čer bu plan─▒ uygulayabilselerdi, yine Bigal─▒’da konu┼člu 19.Tümen Kocadere civarlar─▒nda bu birli─če müdahale etmek durumunda kalacakt─▒. ANZAC’lar planlanandan daha kuzeye, yani Ar─▒burnu bölgesine ç─▒k─▒nca hedeflerini Conkbay─▒r─▒’na tavil etmek durumunda kald─▒lar ve zay─▒f Osmanl─▒ tertiplenmesinden faydalanarak tepe hatt─▒n─▒ ele geçirmeye yakla┼čt─▒lar.

Conkbay─▒r─▒, kuzey-güney uzan─▒m─▒nda oldukça geni┼č uzan─▒ml─▒ ve rak─▒mca çok hakim bir bölgedir. Bu tepeler hatt─▒n─▒ kaybettikten sonra tekrar ele geçirmek için verilecek zayiat, onu korumak için verilecek zayiattan kat be kat fazlad─▒r. Bu sebeple Yb.M.Kemal zamana kar┼č─▒ yar─▒┼čarak 57.Alay ve da─č bataryas─▒ ile müdahale ederek bu tehdide tam zaman─▒nda tedbir getirmi┼čtir.

57.Alay─▒n kat etti─či mesafe, t─▒rmand─▒─č─▒ rak─▒m ve birlik seviyesi dikkate al─▒nd─▒─č─▒nda, çok ba┼čar─▒l─▒ bir “taktik” müdahale söz konusudur. Ancak bu müdahalenin kazand─▒rd─▒─č─▒ sonuçlara bak─▒nca muharebelere etkisini “operatif”, olarak, yani muharebelerin gidi┼čat─▒na tam tesir eden bir etki olarak görmekteyiz. Bu ba┼čar─▒l─▒ müdahaleyi taktik aç─▒dan küçümsemek ile a┼č─▒r─▒la┼čt─▒rmak aras─▒nda bir fark yoktur. Fark─▒nda olmam─▒z gereken önemli bir konu, Atatürk’te tezahür eden ve herkesin takdirle kar┼č─▒lad─▒─č─▒ bu taktik ustal─▒k, onu ba┼čkomutanl─▒─ča kadar götüren s─▒ral─▒ ba┼čar─▒ hikayelerindeki ilk kelebek etkisi olacakt─▒r. Zira, Atatürk’ün daha öncesinde Trablusgarp’taki ba┼čar─▒lar─▒ onun kariyerine etki etmekten uzak kalm─▒┼čt─▒. Çanakkale cephesindeki ba┼čar─▒lar─▒ ise Enver Pa┼ča’n─▒n bask─▒lamas─▒na ra─čmen ad─▒m ad─▒m geli┼čecektir.  

 

3. 25 Nisan Ç─▒karmalar─▒n─▒ Anlamaya Yönelik Teknolojik Bir Bak─▒┼č:

─░kinci dünya sava┼č─▒na kadar, askerlerin araziyi anlamaya dair ellerinde sadece iki boyut içeren haritalar vard─▒. Bu haritalardaki münhaniler ise zihinde tahayyüle yard─▒m etmek için çizilmi┼čti. Teknolojinin getirdi─či yeniliklerin sanal gerçekli─če kadar dayand─▒─č─▒ bugünlerde, üçüncü boyutu da art─▒k bizlere sunan üç boyutlu uygulamalar─▒n harp tarihi incelemelerinde yer almaya ba┼člad─▒─č─▒n─▒ görüyoruz. Memnuniyet verici bu geli┼čmelere bir katk─▒ olmas─▒ aç─▒s─▒ndan 25 Nisan ç─▒karmalar─▒na Google Earth Program─▒ üzerinden bakmaya çal─▒┼čal─▒m. Bu kapsamda Google Earth program─▒n─▒n “dikey kesit alma(yükseklik profili gösterme)” ve “tarih-güne┼č” özelliklerini kullanaca─č─▒z

 

 

Öncelikle as─▒l taarruz bölgesinde, ç─▒karma sahili Seddülbahir’den hedef Alç─▒tepe’ye dikey kesit incelendi─činde, müttefik kuvvetleri için taarruz edilebilir rahat bir e─čim (% 3) oldu─ču görülmektedir. Ancak hedefin mesafesi k─▒y─▒dan 9 km. olup oldukça uzun ve ele geçirilmesi zor bir hedeftir. Bu sektörde Alç─▒tepe ele geçirilmeden ileri hiçbir ad─▒m at─▒lamayaca─č─▒ dikey kesitten rahatl─▒kla yorumlanabilmektedir.

 

 

Tali taaruz bölgesinde, ba┼člang─▒çta ANZAC kuvvetleri Kaba Tepe’den Mal Tepeyi ele geçirmeyi planlam─▒┼čt─▒. Çok makul olan 8 km.lik bu mesafe, ortalama % 5’lik e─čimi ile de taarruz için makul idi. Mal Tepe, Osmanl─▒ birliklerinin geri bölgeyle olan tüm ba─člant─▒lar─▒n─▒ kontrol eden bir noktayd─▒.

 

 

Ancak yanl─▒┼čl─▒kla daha kuzeyde sahile ç─▒k─▒lmas─▒ sebebiyle ┼čartlar ANZAC birlikleri için bir anda a─č─▒rla┼čt─▒. Her ne kadar Ar─▒burnu’na ç─▒kan kuvvetler için mesafe 2,5 km.ye indi ise de ortalama e─čim % 11’e ç─▒karak dar bir sahilde yap─▒lan taarruz inan─▒lmaz ┼čekilde zorla┼čt─▒. Yer yer e─čimin % 35’e ç─▒kmas─▒ ise dü┼čman yerine arazinin taarruzu durdurmas─▒ veya yönünü de─či┼čtirmesi anlam─▒na gelmektedir.

 

Google Earth’in “tarih ve saate göre güne┼č pozisyonu” özelli─či 25 Nisan 2018 saat 07:15’te ayarland─▒─č─▒nda, güne┼čin araziye do─čudan vuru┼ču görülmektedir. Seddülbahir cephesinde, güne┼čin müttefik askerleri ve gemilerdeki topçu ileri gözetleyicileri için ciddi bir s─▒k─▒nt─▒ yaratmad─▒─č─▒ görülmektedir.

 

 

Ancak Ar─▒burnu cephesinden ç─▒kan ANZAC birlikleri için sabah 06:30’dan itibaren güne┼č belli bir süreli─čine do─črudan askerlerin gözlerine vurmaktad─▒r ve bu bir dezavantaj olu┼čturmu┼čtur. Ni┼čan almak zorunda olan bir askerin en nefret etti─či hususlardan biri gözüne do─črudan ─▒┼č─▒k vurmas─▒d─▒r. 2014’te yapt─▒─č─▒m─▒z bir harp tarihi tetkik gezisinde denizden ANZAC koyuna bakt─▒─č─▒m─▒zda durumun tam da bu ┼čekilde oldu─čunu görmü┼čtük. Di─čer taraftan ANZAC.lar için sabah güne┼či ne ise Türkler için de ak┼čam güne┼či ayn─▒ etkiye sahip olmu┼čtur.

 

 

4. Sonuç:

Çanakkale Cephesi; deniz safhas─▒, kara harekât─▒n─▒n ilk 48 saati, May─▒s-A─čustos taarruzlar─▒, tahliye vb. daha birçok ana hatlar─▒yla incelenmeyi bekleyen bir hazinedir. Özellikle Harp Erkan─▒n─▒n e─čitiminde kusursuz bir sahad─▒r. Bu muharebelerde komutanlar─▒n ald─▒─č─▒ kararlar ve icraatlar, muhabbet veya husumet gözetmeksizin ele┼čtirel bir yakla┼č─▒mla ve doktrinel bir temelde incelenmelidir. Bilim, hakikatte; hakikat de bilimde gizlidir.

 

 

Bülend Özen

Askeri Tarih, Strateji ve Güvenlik Ara┼čt─▒rmac─▒s─▒

 

 

KAYNAKÇA:

 

- Birinci Dünya Harbinde Türk Harbi, Cilt V, Çanakkale Cephesi Harekât─▒, Gnkur. ATASE B┼čk.l─▒─č─▒

- Gallipoli, Peter Hart.

- Türkiye’de Be┼č Y─▒l, Liman von Sanders

- Gelibolu Osmanl─▒ Harekât─▒, Edward Erickson.

- Dünya Sava┼č Tarihi: Osmanl─▒ Askerî Tarihi, Editör: Gültekin Y─▒ld─▒z

- Sorularla Çanakkale Sava┼č─▒, Muzaffer Albayrak ve Tuncay Y─▒lmazer 

- Critique Of Defense Plans In Gallipoli Battles: Liman Von Sanders’s Defense Plan, Turkish Commanders’ Plan And Conduct Of Operations, The Gallipoli Campaign: The Turkish Perspective, Oxford University Press, Ferhat Çal─▒┼čkan

- Esad Pa┼ča’n─▒n Hat─▒ralar─▒ ( Yay─▒nlanmam─▒┼č)

- Google Earth.

- http://www.geliboluyuanlamak.com/801_Canakkale-Savasi-Esnasinda-Cekildigi-Iddia-Edilen-Bir-Fotograf-Hakkinda-(Erhan-Cifci).html


  13029 defa G├Âr├╝nt├╝lendi.

**********************

T├╝m yaz─▒, yorum ve i├žerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yay─▒mlanm─▒┼č olmalar─▒, bu g├Âr├╝┼čleri Tuncay Y─▒lmazer'in benimsedi─či anlam─▒na gelmez. Yorum b├Âl├╝m├╝ ├Âzg├╝r bir tart─▒┼čma ortam─▒ yaratmak i├žin vard─▒r. Ancak sald─▒rgan ve d├╝zeysiz yorumlar yay─▒nlanmayacakt─▒r. E─čer bu siteye ilk kez yorum yaz─▒yorsan─▒z, yorum kurallar─▒na g├Âzatman─▒z─▒ istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

10566_g├╝rsel g├Ânc├╝ 03-05-2018, 11:47:00
Gayet isabetli tesbitler ve yeni data'lar i├žeren bir referans makalesi. Tebrikler. İki noktaya itirazım var sadece. 1. Kumkale ├žıkarmasının bir "g├Âsteri taarruzu" olduğunu s├Âyleyemeyiz. Bundan ├žok daha fazlasıdır. Bir oyalama muharebesidir (limited landing). 2. Liman Paşa'yla ilgili "Ama burnumuza k├Ât├╝ kokular geldiğine g├Âre, Liman PaşaÔÇÖnın ufak r├╝tuşlarla taktik bir kurnazlık yaptığını, bu şekilde m├╝ttefik kuvvetlere bilerek avantaj sağladığını ve bunu masum bir doktrine dayandırdığını s├Âyleyebiliriz" c├╝mlesi, zamane tabiriyle "amacını aşan bir ifade"dir. Makalenin Liman Paşa'yla ilgili genel yaklaşımı doğru ve dengeli olmakla birlikte, bu c├╝mle ana fikrin dışına ├žıkmaktadır.
 

KATEGOR─░DEK─░ D─░─×ER BA┼×LIKLAR

13/04/2019 - 13:38 Who are your heroes of Gallipoli? An exclusive interview with John Gillam, The author of "Turkish Charlie Ryan" (with Yvonne Fletcher ) ( Tuncay Y─▒lmazer )

09/04/2019 - 13:38 Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ve D├╝nya Sava┼č─▒ - Said Halim Pa┼ča (Fatih Y├╝cel)

23/03/2019 - 13:18 I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ├ťsk├╝dar Mekteb-i Sultan├«si (Nuri G├╝├žtekin)

17/03/2019 - 14:19 18 MART ├ľZEL - 18 Mart Bo─čaz Harbinde M├╝ttefik Filonun Sald─▒r─▒ Plan─▒ ile T├╝rk Savunma D├╝zeni ├ťzerine De─čerlendirmeler (M. Onur Yurdal)

13/03/2019 - 05:59 Orgeneral Cevat ├çobanl─▒ Pa┼čan─▒n Vefat─▒ Ve Cenaze Merasimi (Ahmet Yurttakal)

03/03/2019 - 05:37 Cephe Hatt─▒ Raporlar─▒na G├Âre Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ┼×ehit T├╝rk Subaylar─▒ (Nuri G├╝├žtekin)

17/12/2018 - 13:03 Sar─▒kam─▒┼č Harek├ót─▒na Taktik Yakla┼č─▒mlar (Dr. B├╝lend ├ľzen)

09/12/2018 - 10:02 Elveda Zeytinda─č─▒ ÔÇô 100.Y─▒l D├Ân├╝m├╝ÔÇÖnde Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒n─▒ Yeniden De─čerlendirmek (Tuncay Y─▒lmazer)

05/11/2018 - 12:37 Kararg├óh Umumi Foto─čraf├ž─▒s─▒ Burhan Felek ve ├çanakkale (Mustafa Onur Yurdal)

17/10/2018 - 06:09 Troya M├╝zesinde Bir ├çanakkale ┼×ehidiÔÇÖnin Mezar Ta┼č─▒ (Ahmet Yurttakal)

15/09/2018 - 20:54 Mustafa Kemal Atat├╝rk ve Enver Pa┼ča (─░smail Pehlivan)

30/08/2018 - 10:16 ├çanakkale Sava┼č─▒ Sonras─▒nda Mezarl─▒klar ─░le ─░lgili Ortaya ├ç─▒kan Sorunlar Ve Yap─▒lan Tart─▒┼čmalar (Burhan Say─▒l─▒r)

03/07/2018 - 04:23 Ar┼čiv Belgelerinde L├ópseki (1915 - 1922) (H├╝seyin Arabac─▒)

24/05/2018 - 04:02 Yar─▒madaÔÇÖdaki Ate┼čkes: 24 May─▒s 1915 - The Armistice on the Gallipoli Peninsula - 24 May 1915 (Yusuf Ali ├ľzkan)

20/05/2018 - 08:02 ├çanakkale Sava┼č─▒ Siperin Ard─▒ Vatan (G├╝rsel G├Ânc├╝ - ┼×ahin Aldo─čan)

16/05/2018 - 09:33 Payitahtta Nutuklar─▒m : Cemal Pa┼čaÔÇÖy─▒ Y├╝celtme Amac─▒yla Yaz─▒lm─▒┼č Bir Risale (Nevzat Artu├ž)

06/05/2018 - 20:14 Haf─▒z Hakk─▒ Pa┼ča Hayat─▒ Ve Eserleri (Mustafa Birol ├ťlker)

28/04/2018 - 06:41 Mahmut Sabri Bey Ve Sedd├╝lbahir Savunmas─▒n─▒n ─░lk ├ť├ž G├╝n├╝ (Burhan Say─▒l─▒r)

24/04/2018 - 07:03 25 Nisan 1915 Gelibolu Yar─▒madas─▒ ├ç─▒karmalar─▒ ├ťzerine Taktik Yakla┼č─▒mlar (B├╝lend ├ľzen)

18/04/2018 - 10:58 ├çanakkale Sava┼č─▒ Esnas─▒nda ├çekildi─či ─░ddia Edilen Bir Foto─čraf Hakk─▒nda (Erhan ├çif├ži)

13/04/2018 - 05:58 ÔÇťB├╝y├╝k StratejisizlikÔÇŁten Sahadaki Ger├žekliklere, Gazze,Bir├╝ssebi ve Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒ (B├╝lend ├ľzen)

07/04/2018 - 11:16 18 Mart G├╝n├╝ Dardanos ┼×ehidi Zabit Namzedi Halim Efendi (Ahmet Yurttakal)

04/04/2018 - 06:50 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda ─░stanbul a Yap─▒lan Hava Sald─▒r─▒lar─▒ (Emin Kurt - Mesut G├╝venba┼č)

31/03/2018 - 15:41 K─▒sa Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ Tarihi (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

29/03/2018 - 09:02 Bo─čazÔÇÖ─▒n Fedaileri "├çanakkale Bo─čaz─▒ Tahkimatlar─▒ ve ├çanakkale Bo─čaz MuharebeleriÔÇÖnde T├╝rk Top├žusu" adl─▒ kitaplar─▒n tan─▒t─▒m─▒ (Bayram Akg├╝n)

23/03/2018 - 13:22 Verdun Sava┼č─▒ (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

20/03/2018 - 17:57 LondraÔÇÖn─▒n Sava┼č Planlar─▒: 1906 Taba Krizi Ve ├çanakkale (Yusuf Ali ├ľzkan)

17/03/2018 - 04:39 18 Mart ├ľzel - ├çanakkale Bo─čaz─▒ Savunmas─▒nda Kullan─▒lan 240/35ÔÇÖlik Alman Krupp K─▒y─▒ Topunun Teknik ├ľzellikleri (Bayram Akg├╝n)

12/03/2018 - 11:23 Uydurmadan Ger├že─če- ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Bulutlar ─░├žerisinde Kayboldu─ču ─░ddia Edilen Norfolk Taburu (Tuncay Y─▒lmazer)

25/02/2018 - 13:09 Yi─čitler Harman─▒ Yozgad Mekteb-i Sultanisi -Yozgat Lisesi- (Osman Karaca)

19/02/2018 - 09:19 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 2 (Bayram Akg├╝n)

11/02/2018 - 12:02 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 1 (Bayram Akg├╝n)

05/02/2018 - 05:38 ─░ngilizlerin 1915 Y─▒l─▒ Strateji De─či┼čikli─či: ├çanakkale, ─░ngiliz Karar Vericiler ─░├žin Bir Se├ženek Haline Nas─▒l Geldi? (Yusuf Ali ├Âzkan)

30/01/2018 - 08:02 Medine M├╝dafaas─▒ ve Fahreddin Pa┼ča (S├╝leyman Beyo─člu)

20/01/2018 - 10:18 D├╝┼čman ├çanakkaleÔÇÖyi Ge├žecek Olursa (Do├ž.Dr. Mesut Uyar)

13/01/2018 - 11:19 Amiral CardenÔÇÖin ├çanakkale Bo─čaz─▒ Sald─▒r─▒ Plan─▒ ├ťzerine Bir De─čerlendirme ( Bayram Akg├╝n)

17/12/2017 - 12:41 Gelibolu Yar─▒madas─▒nda Kaybolan ┼×ehitlik ve An─▒tlar (Mustafa Onur Yurdal)

08/12/2017 - 19:02 Tarih dergilerinde Kud├╝s 100.Y─▒l Dosyalar─▒

04/12/2017 - 12:16 Topyekûn Harp Erich von Ludendorff, Erhan Çifci (ed.), Çev. Aynur Onur Çifci-Erhan Çifci (Zafer Efe)

22/11/2017 - 03:49 ├ť├ž Mermi ─░le Bir Defter - ├çanakkaleÔÇÖde Yedek Subay Bir M├╝hendisin Hikayesi (Mustafa Onur Yurdal)

07/11/2017 - 18:30 Pomaklar─▒n ├çanakkale A─č─▒d─▒ - Pesna (├ľmer Arslan)

30/10/2017 - 18:41 25 Nisan 1915, Ar─▒burnu Anzak ├ç─▒karmas─▒nda 57.AlayÔÇÖ─▒n Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna ─░ntikali ÔÇô Yeniden De─čerlendirme ( M. ┼×ahin Aldo─čan )

17/10/2017 - 11:31 Prof. Dr. Christopher Bell'in yeni eseri Churchill and the Dardanelles ├╝zerinden bir inceleme: Churchill ├çanakkale Sava┼člar─▒n─▒n tek sorumlusu mudur?

09/09/2017 - 05:40 Florence NightingaleÔÇÖin Eli AnadoluÔÇÖya da De─čmi┼čti-K─▒r─▒m Sava┼č─▒ndan Unutulan ─░lk Prefabrik Hastane: Erenk├Ây (Renkioi) (Mustafa Onur Yurdal)

22/08/2017 - 07:18 Ku┼čatma ve Esaretin Ad─▒ K├ŤTULAM├éRE Esir Bir ─░ngiliz Subay─▒n An─▒lar─▒ - Edward W.C. Sandes -(Muzaffer Albayrak)

09/08/2017 - 18:07 19. T├╝men Kurmay Ba┼čkan─▒ ─░zzettin ├çal─▒┼člarÔÇÖ─▒n ├çe┼čitli Konferans ve Yay─▒nlar─▒nda Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ Taarruzu (Melike Bayrak-Mustafa Onur Yurdal)

27/07/2017 - 13:33 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒ 2.B├Âl├╝m-2.Gazze Muharebesi(Tuncay Y─▒lmazer )

11/07/2017 - 10:07 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒-Gazze Muharebeleri(1.B├Âl├╝m)(Tuncay Y─▒lmazer)

22/05/2017 - 05:29 M├╝stahkem Mevkii nin Anafartalardaki Sesi-K├╝├ž├╝k Anafartalar Toplar─▒(Bayram Akg├╝n)

09/05/2017 - 08:12 K├╗tulam├óre Ku┼čatmas─▒ÔÇÖndan Esarete Y├╝zba┼č─▒ SandesÔÇÖin Hat─▒ralar─▒ - ├çev. Tuncay Y─▒lmazer

02/05/2017 - 11:45 ─░zmir-Bay─▒nd─▒r ─░l├žesinden ├çanakkale Harbine Kat─▒lanlar (Necat ├çetin)

28/04/2017 - 08:49 Kûtulamâre Zaferi 1916(Muzaffer Albayrak,Vahdettin Engin)

23/04/2017 - 21:24 T├╝rk OrdusuÔÇÖnda K├╝nye Uygulamas─▒na ─░li┼čkin ─░lk Giri┼čimler ve ─░lk K├╝nyelerle ─░lgili K─▒sa Bilgiler (The First Attempts On The Use Of Identity Tags In Turkish Army And Information About The Early Identity Tags) (Burhan SAYILIR)

13/04/2017 - 05:43 ├çanakkale Sava┼č─▒, Kara Savunmas─▒ ─░├žin M├╝stahkem Mevkii Top Deste─či (Bayram Akg├╝n)

07/04/2017 - 14:30 Çanakkale Muharebelerinde İdari ve Lojistik Faaliyetler (Ayhan Candan)

06/04/2017 - 19:17 Kabata┼č Erkek Lisesi 1.B├╝y├╝te├ž Tarih ├ľ─črenci Sempozyumu (8-9 Nisan 2017)

04/04/2017 - 21:12 Resmi Belgelere (N├╝fus ├ľl├╝m-Genelkurmay-Kay─▒ts─▒z ├ľl├╝m Defterleri) G├Âre ─░zmir - Beyda─č ┼×ehitleri (Necat ├çetin-A.Levent Ertekin)

31/03/2017 - 07:25 ├çanakkale nin ┼×ehit Kalemleri (─░smail Sabah)

27/03/2017 - 19:43 ├çanakkale M├╝stahkem MevkiiÔÇÖye Ba─čl─▒ Top Mermisi ├çe┼čitleri (Bayram Akg├╝n)

25/03/2017 - 20:58 GeliboluyuAnlamak ├ľzel- 100. Y─▒l─▒nda Gazze Muharebeleri Kahramanlar─▒n─▒ An─▒yoruz (Tuncay Y─▒lmazer)

17/03/2017 - 21:15 18 Mart ├ľzel Makalesi - Ya┼čayanlar─▒n A─čz─▒ndan 18 Mart Bo─čaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

16/03/2017 - 08:51 18 Foto─črafla ├çanakkale Bo─čaz Muharebesi 18 Mart 1915 - 18 March 1915 Dardanelles Assault with 18 photographs (Ahmet Yurttakal)

13/03/2017 - 05:47 Çanakkale Muharebelerinde Bir Hile: Sahte Toplar (Bayram Akgün)

07/03/2017 - 04:27 ├çanakkale ZaferiÔÇÖnden Mescid-i NebeviÔÇÖye Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n 1916 Filistin-Hicaz ziyareti(Tuncay Y─▒lmazer)

23/02/2017 - 07:48 Gelibolu Savunmas─▒ Bir Kararg├óh ├çal─▒┼čmas─▒ - General G.S. Patton (Haluk Oral)

09/02/2017 - 06:24 ─░kinci Kirte Muharebesi (6-8 May─▒s 1915 Taarruzlar─▒) (Y├╝cel ├ľzkorucu)

31/01/2017 - 12:29 T├╝rk Bo─čazlar─▒ Meselesi (Ayhan Candan)

24/01/2017 - 05:39 Kanl─▒ Bir Mendil Hikayesi (├ľmer Arslan)

19/01/2017 - 10:32 Irak Cephesinde G├Ân├╝ll├╝ Kahramanlar Osmanc─▒k Taburu (Muzaffer Albayrak)

23/12/2016 - 20:32 Atlas Tarih Dergisi Aral─▒k-Ocak Say─▒s─▒nda 1916 Sina Filistin Hicaz Cephesi (Tuncay Y─▒lmazer)

13/12/2016 - 07:23 Birle┼čik Harekat Tecr├╝besi Olarak Cihan Harbinde T├╝rk-Alman Askeri ─░ttifak─▒ (G├╝ltekin Y─▒ld─▒z)

02/12/2016 - 20:23 ├çanakkale Kara Muharebelerinde A─č─▒l Dere (┼×aban Murat Armutak)

15/11/2016 - 11:48 Çanakkale de Bir Melek Hanım (Muzaffer Albayrak)

01/11/2016 - 05:41 ├çanakkale Kara Muharebelerinde Asma Dere (┼×aban Murat Armutak)

24/10/2016 - 06:55 42. Alay / Gelibolu 1915 - Ahmet Diriker (O─čuz ├çetino─člu)

03/07/2016 - 14:42 ├çanakkaleÔÇÖden 100. Y─▒l─▒nda SommeÔÇÖa:Bir Sava┼č, ─░ki Muharebe (Mustafa Onur Yurdal)

11/06/2016 - 14:37 I.D├╝nya Sava┼č─▒ nda ┼×ii Ulemas─▒n─▒n Cihat Fetvalar─▒ ├çer├ževesinde Irak Cephesi (Ziya Abbas)

01/06/2016 - 06:23 Kut├╝lamare- Yarbay Mehmed Re┼čid Bey in G├╝nl├╝─č├╝ (─░. Bahtiyar ─░stekli)

23/05/2016 - 12:01 Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ├çanakkale Muharebelerinde Sa─čl─▒k Alan─▒ndaki Faaliyetleri (Ayhan Candan)

16/05/2016 - 07:38 Bir Osmanl─▒ Kurmay Subay─▒- Irakl─▒ K├╝rt Devlet Adam─▒, Mehmet Emin Zeki Bey in Ya┼čam ├ľyk├╝s├╝ (Tuncay Y─▒lmazer)

10/05/2016 - 13:00 Mezopotamya da Bir Sava┼č 1915-1916 Kut├╝lAmare ÔÇô Nikolas Gardner ( Tuncay Y─▒lmazer )

07/05/2016 - 07:31 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n ─░slam D├╝nyas─▒na Etkileri (Y├╝ksel Nizamo─člu)

30/04/2016 - 19:20 ├çanakkale Sava┼č─▒: Bir Siyasi M├╝cadele Alan─▒ (├ľzg├╝r ├ľzt├╝rk)

23/04/2016 - 19:13 25 Nisan 1915 Anzak ├ç─▒karmas─▒ ─░lk Saatleri ÔÇô Daha Erken M├╝dahale Edilebilir miydi? ( Ahmet Yurttakal )

17/04/2016 - 21:26 Maskirovka Harekat─▒ - K├╗tulAmare bir zafer midir? ( Tuncay Y─▒lmazer )

28/03/2016 - 11:20 Çanakkale Muharebelerinde Osmanlı Ordusunun Asker Kaybı (Ayhan Candan)

26/03/2016 - 09:55 E─čitimli Neslin Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ ile ─░mtihan─▒ ( Dr. Nuri G├╝├žtekin )

24/03/2016 - 10:00 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri G├╝├žtekin)

21/03/2016 - 06:35 ├çanakkale Seferberli─či: Sava┼č, E─čitim, Cephe Gerisi (Mustafa Sel├žuk)

17/03/2016 - 08:15 18 MART ├ľZEL - ├çanakkale Zaferi ve Cevat Pa┼ča (Ahmet Yurttakal)

22/02/2016 - 12:27 Gertrude Bell Irak Sınırını Çizen Kadın (Veysel Sekmen)

14/01/2016 - 08:43 ├çanakkale ┼×ehidi Feyzi ├çavu┼čÔÇÖun Zevcesi Zehra Han─▒m─▒n Padi┼čaha Mektubu (Osman Ko├ž)

23/12/2015 - 16:47 ├çanakkale Sava┼člar─▒nda Binba┼č─▒ Halis BeyÔÇÖe Ait Bir Ganimetin ├ľyk├╝s├╝ (Serdar Halis Ataksor)

10/12/2015 - 18:03 Mesudiye Z─▒rhl─▒s─▒n─▒n Dram─▒ (Cemalettin Y─▒ld─▒z)

06/12/2015 - 20:29 KutÔÇÖ├╝lamarenin T├╝rklere Tesliminden Sonra Irak ─░ngiliz Ordusunun Faaliyetlerine Dair Rapor (Haz. Serdar Halis Ataksor)

01/12/2015 - 10:11 10 A─čustos 1915 Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ H├╝cumu (Muzaffer Albayrak)

17/11/2015 - 21:09 Çanakkale Deniz Muharebelerinde Verilen Zayiatlar (Ahmet Yurttakal)

10/11/2015 - 05:19 Reis-i Cumhur Mustafa Kemal in Çanakkaleyi ziyaretleri (M. Onur Yurdal )

08/11/2015 - 22:04 Mustafa Kemal Pa┼čan─▒n Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin 1. D├╝nya Sava┼č─▒na giri┼čiyle ilgili g├Âr├╝┼člerine dair bir belge

Osmanl─▒ Devleti Umumi Harpte Tarafs─▒z Kalabilir miydi? - Yusuf Ak├žura (De─čerlendirme: Muzaffer Albayrak)