18 Mart ├ľzel - ├çanakkale Bo─čaz─▒ Savunmas─▒nda Kullan─▒lan 240/35ÔÇÖlik Alman Krupp K─▒y─▒ Topunun Teknik ├ľzellikleri (Bayram Akg├╝n)

Tarih: 17/03/2018   /   Toplam Yorum 1   / Yazar Ad─▒:      /   Okunma 12493

├çanakkale M├╝stahkem Mevki Komutanl─▒─č─▒ÔÇÖna ba─čl─▒ Bo─čazÔÇÖ─▒n her iki k─▒y─▒s─▒ndaki mevzilerde bulunan toplar ├ža─ča ayak uyduramayacak durumda olmalar─▒na ra─čmen, T├╝rkler eldeki imkanlar dahilinde bu toplarla ├çanakkaleÔÇÖde b├╝y├╝k bir destan yazd─▒lar. Bo─čazÔÇÖda kullan─▒lan toplar─▒n nas─▒l kullan─▒ld─▒─č─▒na dair bilgi sahibi olmak, bu zaferin hangi ┼čartlar alt─▒nda kazan─▒ld─▒─č─▒n─▒ bizlere bir nebze olsun g├Âsterecektir.
M├╝stahkem MevkiÔÇÖnin elinde kayda de─čer 5 adet 355/35ÔÇÖlik ve 17 adet 240/35ÔÇÖlik Alman Krupp marka k─▒y─▒ toplar─▒ bulunuyordu. ├ľzellikle sava┼č gemilerine etki edebilen bu toplardan 240/35ÔÇÖlik topun ├Âzelliklerine de─činerek, T├╝rk askerinin hangi zahmetler i├žerisinde vatan─▒ m├╝dafaa etti─čini anlatmakta fayda g├Âr├╝yorum. (B.A.)

 

 

1915 y─▒l─▒nda dünyan─▒n en güçlü filosunu olu┼čturan ─░tilaf Devletleri, tüm gücüyle Çanakkale Bo─čaz─▒’na sald─▒r─▒r. Fakat Türk askerinin metaneti ve bataryalarda bulunan toplar─▒ ustaca kullanmalar─▒ neticesinde büyük bir hezimetle geriye çekilirler.

Çanakkale Müstahkem Mevki Komutanl─▒─č─▒’na ba─čl─▒ Bo─čaz’─▒n her iki k─▒y─▒s─▒ndaki mevzilerde bulunan toplar ça─ča ayak uyduramayacak durumda olmalar─▒na ra─čmen, Türkler eldeki imkanlar dahilinde bu toplarla Çanakkale’de büyük bir destan yazd─▒lar. Bo─čaz’da kullan─▒lan toplar─▒n nas─▒l kullan─▒ld─▒─č─▒na dair bilgi sahibi olmak, bu zaferin hangi ┼čartlar alt─▒nda kazan─▒ld─▒─č─▒n─▒ bizlere bir nebze olsun gösterecektir.

Müstahkem Mevki’nin elinde kayda de─čer 5 adet 355/35’lik ve 17 adet 240/35’lik Alman Krupp marka k─▒y─▒ toplar─▒ bulunuyordu. Özellikle sava┼č gemilerine etki edebilen bu toplardan 240/35’lik topun özelliklerine de─činerek, Türk askerinin hangi zahmetler içerisinde vatan─▒ müdafaa etti─čini anlatmakta fayda görüyorum.

240/35’lik Topun Künyesi (24 cm L/35)

  1. Topun ─░smi                             : 240/35
  2. Topu Alan                              : II. Abdülhamit
  3. Topun Sipari┼č Tarihi              : 1885/1886
  4. Topun Teslim Tarihi              : 1889
  5. Topun Al─▒nd─▒─č─▒ Ülke              : Almanya
  6. Topun Markas─▒                       : Krupp Marka Çakma Top
  7. Topun Namlu Uzunlu─ču        : 8,400 m
  8. Topun Namlu Çap─▒                : 24 cm
  9. Topun Yivi/Seti                     : 56 Adet
  10. Topun Kamas─▒                        : Men┼čuri (Prizma)

 

Osmanl─▒ hükümeti, Alman Krupp firmas─▒na 1885 ve 1886 y─▒llar─▒nda toplam 32 adet 240/35’lik top sipari┼či vermi┼čtir.[1] Bu toplardan 17 adedi Çanakkale Bo─čaz─▒’na yerle┼čtirilmi┼čtir. 240/35’lik toplardan iki adedi Orhaniye Tabyas─▒na, yedi adedi Anadolu Hamidiye Tabyas─▒’na, iki adedi Ertu─črul Tabyas─▒’na, dört adedi Rumeli Mecidiye Tabyas─▒’na ve iki adedi de Namazgah Tabyas─▒’na mevzilendirilir. Ayn─▒ zamanda bu toplara ilaveten 2 adet 240/35’lik top ─░stanbul’dan getirilerek Kas─▒m 1915’te Topçamlar Tabyas─▒’na tabiye edildi. Bununla birlikte Çanakkale Cephesi’nde 19 adet 240/35’lik top kullan─▒ld─▒─č─▒ görülmektedir.

Çanakkale Bo─čaz─▒’nda bulunan tabyalarda en çok ihtiyaç duydu─čumuz toplardan biri 240/35’lik toplard─▒. Bu toplar─▒n sadece dört adedi Bo─čaz’─▒n giri┼čine, di─čerleri ise merkez tabyalara yerle┼čtirildi. Bo─čaz giri┼čindeki toplar─▒n say─▒s─▒ yetersiz oldu─čundan dolay─▒ buradaki toplar, 25 ┼×ubat 1915 tarihinde yap─▒lan bir günlük bombard─▒man sonras─▒ saf d─▒┼č─▒ kald─▒.

Merkez ve giri┼č istihkamlar aras─▒nda bulunan set ve obüs bölgelerinde bu toplardan mevcut de─čildi. ┼×ayet uygun yerlere yerle┼čtirilebilseydi giri┼č istihkamlar dü┼čse de sava┼č gemileri Bo─čaz’dan içeri rahatl─▒kla giremezlerdi. Fakat her zaman oldu─ču gibi 240/35’lik toplardan da yeterince elde bulunmamaktayd─▒.

Muharebelerin en önemli sava┼č araçlar─▒ndan biri olan toplar birçok parçadan meydana gelmektedir. 240/35’lik topa bakt─▒─č─▒m─▒zda namlu, kama, be┼čik, k─▒zak, kundak, kundak kollar─▒, top sehpas─▒, vinç, ni┼čan ve ate┼čleme düzene─či gibi parçalardan olu┼čtu─ču görülmektedir. Bu parçalar─▒n bilinmesi 240/35’lik topun kullan─▒lmas─▒ hakk─▒nda bizlere daha iyi bilgi sa─člayacakt─▒r.

  1.       Namlu

 

Ertu─črul Tabyas─▒’nda bulunan 240/35’lik topun namlusu

 

Ate┼čli silahlarda, barut, ate┼čleme kapsülü ve merminin bir arada bulundu─ču borudur. Bu sa─člam metalden yap─▒lan borular─▒n iç k─▒sm─▒ yivli ve yivsiz olabilmektedir. Namlu, tam anlam─▒yla merminin ç─▒kt─▒─č─▒ yer ile merminin sürüldü─čü yer aras─▒ndaki k─▒s─▒md─▒r.

240/35’lik topun namlusu dört bo─čumdan olu┼čan, 8,4 m uzunlu─ča sahip büyük çapl─▒ bir namludur. Büyük çapl─▒ olmas─▒, topun mermisinin menzilini art─▒ran önemli bir etkendir.

  1. Çap

 

240/35’lik bir topun çap örne─či. ─░ki “X” aras─▒ topun çap─▒n─▒ gösterir.

 

Toplar─▒n namlu içindeki kar┼č─▒l─▒kl─▒ iki set aras─▒ndaki mesafeye çap denir. Set ve yivleri olmayan toplarda ise namlu içinin kar┼č─▒l─▒kl─▒ kenar aras─▒ndaki mesafesidir. Bu da namlunun tam merkez ortas─▒ndan geçmektedir.

Namlu ile ilgili olan “namlu uzunlu─ču”, namlunun boyunu anlatmaktad─▒r. “Çap uzunlu─ču” ise topun çap─▒n─▒n namlu uzunlu─čunda kaç defa mevcut oldu─čunu anlat─▒r. Örne─čin, 35 çap uzunlu─ču denildi─činde çap─▒n namlu boyunda “35” kere devretti─či anla┼č─▒l─▒r.

Örnek olarak 240/35’lik topu ele al─▒rsak; Buradaki 240, “mm” cinsinden olmak üzere namlunun çap─▒n─▒ vermektedir. 35’e ise “tul” veya “tol” denilir. Tol ile namlunun “mm” cinsinden de─čeri çarp─▒l─▒rsa bize namlunun uzunlu─čunu verir (240X35=8.400 mm). Çanakkale Muharebesi’nde kullan─▒lan 240/35’lik Alman Krupp marka topun namlu uzunlu─ču 8,4 m’dir.

Çanakkale Muharebeleri’nde kullan─▒lan toplar─▒n genel olarak çaplar─▒na bakt─▒─č─▒m─▒zda küçük çapl─▒ toplardan olu┼čtu─ču görülmektedir. 355/35’lik ve 240/35’lik toplar─▒n çaplar─▒ büyük olsa da say─▒lar─▒ yetersiz kalmaktad─▒r.

Elde bulunan 280/22, 260/22, 240/22 ve 210/22’lik toplar─▒n çaplar─▒ ise büyük olmalar─▒na ve yeterince mevcut olmas─▒na ra─čmen bunlar─▒n namlular─▒n─▒n k─▒sa olmas─▒ etkin kullan─▒lmas─▒na engel olmaktad─▒r.

  1. 3.      Set ve Yiv

 

240/35’lik bir topun namlu içindeki set ve yivleri

 

Set, merminin daha uza─ča f─▒rlat─▒labilmesi ve mermiye dönü┼č vermesi için namlu içerisine yap─▒lan ç─▒k─▒nt─▒lard─▒r. Yiv ise iki set aras─▒nda kalan bo┼čluklara yani girintilere denir.

Çanakkale Muharebeleri’nde kullan─▒lan toplarda yiv/set bulunuyordu. Fakat eski tip toplardaki yivler zamanla a┼č─▒nmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Bu durum toplar─▒n etkinli─čini azaltan önemli bir faktör olmu┼čtur.

Namlu içindeki yiv say─▒s─▒ ne kadar fazla ise topun menzili o kadar artmaktad─▒r. Muharebe s─▒ras─▒ndaki toplar─▒n özellikle büyük çapl─▒ olanlar─▒nda yiv/set say─▒s─▒n─▒n fazla olmas─▒ bu toplar─▒n uzun menzilli olmas─▒n─▒ sa─člayan bir özellik olmu┼čtur. 240/35’lik topta ise 56 adet yiv/set bulunmaktad─▒r.

  1. 4.      Kama

 

240/35’lik topun Men┼čuri (Prizma) kamas─▒na bir örnek

 

Kama, arkadan dolma toplarda merminin ve sevk barutunun namluya koyulmas─▒yla birlikte ate┼čleme s─▒ras─▒nda barut gaz─▒n─▒n geri kaçmas─▒n─▒ ve merminin at─▒┼č h─▒z─▒n─▒ kaybetmesini önleyen t─▒kaçt─▒r. Geriden dolma toplar─▒n vazgeçilmez bir unsurudur.

Özellikle bir topu belirli bir süreli─čine susturman─▒n ve imha etmenin kolay taraf─▒ bu kamalar─▒ sökmektir. Çünkü kamas─▒ olmayan top at─▒┼č da yapamaz. Bu yöntem topu susturman─▒n en basit bir yöntemidir. 1919 y─▒l─▒nda mütareke döneminde ─░ngilizler toplar─▒n kamalar─▒n─▒ sökerek sava┼č d─▒┼č─▒ b─▒rak─▒rlar. Ayn─▒ zamanda topun namlusunu kesme, dinamit veya el bombas─▒ ile tahrip etme i┼člemi de topu sava┼č d─▒┼č─▒ b─▒rakan etkenlerden olmu┼čtur.

Baz─▒ kamalar topa mekanik olarak vidalanarak baz─▒lar─▒ da namlu gerisine yandan girerek görev yapar. 240/35’lik top da yandan girerek namlu gerisini kapamaya yarayan men┼čuri (prizma) kamaya sahiptir.

 

  1. 5.      Muylu ve Muylu Yata─č─▒

 

 

240/35’lik topun muylu tertibat─▒ örne─či

 

Muylu, namlunun a┼ča─č─▒-yukar─▒ hareket edebilmesi için iki taraf─▒nda bulunan ve muylu yata─č─▒na oturtulan ç─▒k─▒nt─▒lard─▒r. Topun muylular─▒ top yükseltme kolunun hareketiyle muylu yata─č─▒nda dönerek topun namlusunu a┼ča─č─▒ ve yukar─▒ do─čru hareket ettirir.

Muylu Yata─č─▒, top namlusunu a┼ča─č─▒ yukar─▒ oynatabilmek için iki yan─▒na yap─▒lm─▒┼č olan ç─▒k─▒nt─▒l─▒ milin (muylu) sürekli olarak durdu─ču ve hareketini gerçekle┼čtirdi─či yatakt─▒r. Top namlusunun bu hizas─▒nda muylu ba─č─▒ bulunmaktad─▒r.

Çanakkale Muharebeleri’ndeki toplar─▒n ço─čunlu─čunda muylu ve yata─č─▒n─▒n oldu─ču da görülmektedir. 240/35’lik toplar da muylu ve muylu yata─č─▒na sahiptir. Bu durum topun a┼ča─č─▒-yukar─▒ hareket etmesini kolayla┼čt─▒rarak at─▒┼člar─▒n h─▒zlanmas─▒n─▒ art─▒ran bir etken olmu┼čtur.

 

 

  1. 6.      Be┼čik, K─▒zak, Kundak ve Mahmuz

 

240/35’lik topun be┼čik, k─▒zak, kundak ve mahmuzu

 

Top namlusuna yatakl─▒k yapan k─▒sma be┼čik denir. At─▒┼člardan sonra topun sallanmas─▒n─▒ sa─člar. Böylelikle at─▒┼č sonunda topun herhangi bir yerinde ve tabiyesinde k─▒r─▒lmalar─▒ önler.

Toplarda namlunun ileri geri kaymas─▒n─▒ sa─člayan k─▒sma k─▒zak denir. Be┼či─čin bir bölümüdür. Namlu, ya─čl─▒ k─▒zak yataklar─▒ üzerinde ileri geri kayar. Top at─▒┼č─▒ yap─▒ld─▒ktan sonra namlu geriye do─čru k─▒za─č─▒n üzerinde kayar ve tekrardan eski halini al─▒r.

Kundak ise topun parçalar─▒ndan be┼či─či ta┼č─▒r. Kundak kollar─▒ muylu yata─č─▒ vas─▒tas─▒yla top namlusunu muylu arac─▒l─▒─č─▒yla ta┼č─▒r. Bebeklere yap─▒lan kundak misali kundak, topu yanlardan çevreleyen ve koruyan k─▒s─▒md─▒r. Kundak yata─č─▒ olan mahmuzlar─▒n tekerlekli olmas─▒ sayesinde topun yönü rahatl─▒kla sa─ča sola çevrilebilir. Mahmuz da namlu, be┼čik, kundak ve k─▒za─č─▒ üzerinde bar─▒nd─▒ran ta┼č─▒y─▒c─▒ k─▒s─▒md─▒r.

Toplar─▒n ba┼č─▒nda, top ile ilgili bilgilerin, yap─▒lan bak─▒mlar─▒n ve at─▒┼člar─▒n kaydedildi─či defterler bulunmaktad─▒r. Bu defterlere de kundak defteri denilmektedir. Kundak defteri bir tür çeteledir. Top üzerinde yap─▒lan i┼člemler belirli bir düzen ve sistem içerisinde kundak defterine i┼členir.

Çanakkale Muharebeleri’ndeki büyük çapl─▒ toplar─▒n kundak ve mahmuzlar─▒ da büyüktür. Hatta bu toplara ç─▒kmak için en az be┼č basamakl─▒ merdiven bulunmaktad─▒r. Küçük çapl─▒ toplarda ise kundak ve mahmuz bulunmamaktad─▒r. Bu toplar ise sadece top sehpas─▒ üzerine yerle┼čtirilerek kullan─▒lmaktad─▒r. 240/35’lik toplar da be┼čik, k─▒zak ve kundak tertibatlar─▒na sahiptir.

 

  1. 7.      Top Sehpas─▒ ve Matafora (Vinç)

 

240/35’lik topun matafora (vinç) ile mermi kald─▒r─▒lmas─▒ örne─či

 

Top sehpalar─▒ topun üzerinde durdu─ču ve yere sabitlendi─či k─▒s─▒md─▒r. Küçük çapl─▒ toplar genelde sadece sehpa üzerine monte edilmektedir. Bunlarda herhangi bir teker aksam─▒ yoktur. Fakat büyük çapl─▒ ve uzun namlulu toplarda mahmuz sehpaya sabitlenir ve mahmuzun ön ve arka k─▒sm─▒na olmak üzere tekerlekler yerle┼čtirilir.

Mahmuza ba─čl─▒ olmak üzere büyük toplarda sehpan─▒n hemen yan─▒nda mahmuzun ön k─▒sm─▒nda iki adet ve mahmuzun arka k─▒sm─▒nda iki adet olmak üzere dört adet tekerlek bulunmaktad─▒r. Bu tekerlekler topun sa─ča ve sola rahatl─▒kla dönerek hedefe ni┼čan alabilmesini ve topun hareket kabiliyetini kolayla┼čt─▒r─▒r. Hareket kabiliyetini kolayla┼čt─▒ran bu tekerleklerin en büyük özelli─či çelik olmas─▒ ve ray üzerine yerle┼čtirilmesidir. Tekerlekler ray üzerinde olduklar─▒ için topun hareket ettirilmesi rahat bir hal almaktad─▒r. Ray üzerindeki toplar arka k─▒s─▒mda bulunan çevirme kolunun çevrilmesiyle di┼člilerin ray üzerinde tekerlekleri hareket ettirmesiyle yön de─či┼čtirirler.

Matafora dedi─čimiz bölüm ise topun mermi vincidir. A─č─▒r çapl─▒ toplarda mermiler mermi raylar─▒yla topun yan─▒na getirilir. Mataforay─▒ (vinç) hareket ettiren kol asker taraf─▒ndan çevrilerek bu mermi yakla┼č─▒k iki metre kadar yükseklikte bulunan topun arka k─▒sm─▒na kadar ç─▒kar─▒l─▒r. Daha sonra mermi topun gerisinden namluya sürülür ve ate┼če haz─▒r hale getirilir.

Bu denli büyük toplarda matafora çok önemli bir parçad─▒r. Çünkü mermilerin a─č─▒rl─▒klar─▒ 200-700 kilograma kadar ç─▒kmakta ve ancak dört be┼č askerin bir araya gelmesiyle hareket sa─članmaktad─▒r. Bu yüzden matafora sayesinde merminin namluya ç─▒kar─▒l─▒p sürülmesi i┼či kolayla┼čt─▒rm─▒┼č olmaktad─▒r.

 

  1. 8.      Ni┼čan ve Ate┼čleme Düzene─či

 

240/35’lik bir topun ni┼čan tertibat─▒

 

Ni┼čangah;Farsça ni┼čanden sözcü─čünden (duran, dikilen, kalan) ve gah-gehden (zaman-yer) türeyen terim, silah─▒ hedefe do─črultmaya yarayan alet anlam─▒nda kullan─▒l─▒r. Topçuda top dürbünleri, toprak aç─▒s─▒, yan─▒na ve yüksekli─čine ni┼čan─▒ sa─člayan parçalardan olu┼čur.[2] Top at─▒┼člar─▒nda hedefi vurabilmek için hedefin net bir ┼čekilde tespit edilmesi, iyi bir mesafe ölçümü, dürbün vb. gereçlere ihtiyaç vard─▒r. Ancak bu tür tertibatlar sayesinde ba┼čar─▒l─▒ bir at─▒┼č gerçekle┼čtirilebilir.

Telemetre, bir mesafe ölçme aletidir. ─░ki nokta aras─▒ndaki uzakl─▒─č─▒ ölçerek barut hakk─▒n─▒n belirlenmesini ve namlu aç─▒s─▒n─▒n ayarlanmas─▒n─▒ sa─člar.

Çanakkale Muharebeleri ba┼člamadan önce ve ba┼člad─▒ktan sonra özellikle bataryalar─▒n at─▒┼č kontrol aletleri ve mesafe kestirme cihazlar─▒ mevcut de─čildi.[3] Bunun böyle olmas─▒ topçuluk e─čitiminde s─▒k─▒nt─▒lar do─čurmaktayd─▒. Bunun yan─▒nda daha önceden kaydedilmi┼č mesafeler ise baz─▒ toplar─▒n yan─▒ndaki grafiklerde yaz─▒l─▒ olarak durmaktayd─▒.

240/35’lik toplarda farkl─▒ a─č─▒rl─▒klarda mermiler kullan─▒lmaktad─▒r. Bu topta, Adi Dane (Tapal─▒), Sert Dane, Çelik Z─▒rh Dane, Külahl─▒ Z─▒rh Dane, Tahrip Dane ve Dip Tapal─▒ Tahrip Dane gibi mermiler kullan─▒lmaktad─▒r. Bu mermilerden 215 kg a─č─▒rl─▒─č─▒ndaki Adi Dane (Tapal─▒) (80 kg kara barut ile), Sert Dane (14 kg kara barut ile) ve Çelik Z─▒rh Dane (20 kg kara barut ile) ilk h─▒z─▒ 550 m/sn olmak üzere 11.000 m’lik menzile sahiptir. Yine 190 kg a─č─▒rl─▒─č─▒ndaki Külahl─▒ Z─▒rh Dane (45 kg trotil ile) ve Tahrip Dane (15 kg trotil ile) ilk h─▒z─▒ 650 m/sn olmak üzere 14.800 m’lik menzile sahiptir. 140 kg a─č─▒rl─▒─č─▒ndaki Dip Tapal─▒ Tahrip Dane ise ilk h─▒z─▒ 690 m/sn olmak üzere 14.300 m’lik menzile sahiptir. 240/35’lik topun mermisinin 1.000 m’deki son h─▒z─▒ 588 m/sn ve delece─či kal─▒nl─▒k ise 346 mm’dir. 5.000 m’deki son h─▒z─▒ 373 m/sn ve delece─či kal─▒nl─▒k ise 242 mm’dir. 7.000 m’deki son h─▒z─▒ ise 377 m/sn ve delece─či kal─▒nl─▒k 209 mm’dir.[4] 240/35’lik topun bu mermileri aras─▒nda özellikle tahrip danesi, dip tapal─▒ tahrip danesi ve külahl─▒ z─▒rh danesi kullan─▒l─▒yordu.

Tahrip Danesi, malzemelere ve insanlara kar┼č─▒ kullan─▒lan, içinde paralanma hakk─▒ olarak, yüksek süratli bir infilak maddesi bulunan mermidir.

Tahrip daneleri, patlad─▒klar─▒ zaman parçalar─▒yla etki yapar. Tahrip danesinin bir dip tablas─▒, at─▒┼č s─▒ras─▒nda u─črad─▒─č─▒ kuvvetlere dayanacak kadar kal─▒n bir mermi gövdesi, tapay─▒ burgu halinde tutturmak için yuva aç─▒lm─▒┼č bir ba┼čl─▒─č─▒ ve tapa ba┼čl─▒─č─▒n─▒n üzerine dayand─▒─č─▒ bir girintisi vard─▒r.[5]

 

 

Dip tapal─▒ tahrip dane (240/35’lik, 130-140 kg.)[6]

 

Tahrip daneleri, Çanakkale Muharebeleri’nde a─č─▒rl─▒kl─▒ olarak kullan─▒lan mermilerdendir. Nitekim bu mermi etkili olsa da elimizde yeterince yoktu.

 

 

Tahrip dane (240/35’lik, 190 kg.)[7]

 

Külahl─▒ ve Külahs─▒z Z─▒rh Danesi mermi külah─▒; toplarda, yivli tüfeklerde veya uçak bombalar─▒nda, torpillerde vb. de kullan─▒lan sivri uçlu silindir mermilerin ön k─▒sm─▒d─▒r. Ör: Uzun mermi külah─▒, Kesik mermi külah─▒ gibi.

Z─▒rh delici mermilerin içleri dolu, çekirdekleri sert çeliktendir. Z─▒rh ve beton delici mermiler ço─ču zaman yumu┼čak çelikten i─čreti bir ba┼čl─▒k ta┼č─▒r ve at─▒┼č─▒n kontrolünü kolayla┼čt─▒rmak üzere bir iz düzeni ile donat─▒l─▒r; bunlar z─▒rhlara ve betona kar┼č─▒ yap─▒lan taarruzlarda kullan─▒l─▒r. Top mermileri, çelikten veya çelikli dökme demirden bir zarf ile bunun içindeki imla hakk─▒ndan meydana gelir. Yaln─▒z z─▒rh delici mermiler genellikle içleri dolu, yani som haldedir.[8] Delici mermiler (z─▒rh mermileri), merminin çap─▒na, ilk h─▒za, dü┼čü┼č aç─▒s─▒na, merminin cinsine, z─▒rh─▒n veya betonun cinsine ba─čl─▒ olana belirli bir kal─▒nl─▒kta saplan─▒r.

 

 

Çelik Z─▒rh Dane (240/35’lik, 217 kg.)[9]

 

Muharebeler s─▒ras─▒nda özellikle z─▒rhl─▒lara kar┼č─▒ kulland─▒─č─▒m─▒z bu mermilerden de maalesef elde yeteri kadar mevcut de─čildi.

Genellikle mermiler; trotil, asit pikrik gibi patlama kuvvetleri, daha çok kimyevi maddeler yerine tamamen siyah dumanl─▒ barut ile doldurulmu┼čtu. Yaln─▒z büyük çapl─▒ toplar için bir ara Avrupa’dan gelmi┼č az miktarda yeni cephane vard─▒. Bunlar da 35 çap toluna ait olan toplar içindi.[10] Uzun namlulu bu toplar için gelen yeni mermilerin say─▒s─▒ da çok yetersizdi. Ayr─▒ca k─▒sa namlulu toplar─▒n say─▒s─▒n─▒n fazla olmas─▒ bu toplar─▒n at─▒┼č sonras─▒ fazla duman ç─▒karmalar─▒ da yerlerinin kolay tespit edilmesine ve yeni at─▒┼č için zaman kayb─▒na neden olmaktad─▒r.

240/35’lik toplarda dumans─▒z barutun az olmas─▒ nedeniyle baz─▒ at─▒┼člar kara barutla yap─▒l─▒rd─▒. Ayr─▒ca bu toplarda merminin topa getirilip namluya sürülmesi ve ni┼čan düzeninin sa─član─▒p ate┼č edilmesi uzun zaman almaktad─▒r.

Ancak 18 Mart 1915 günü erlerin görevlerini yapmadaki istek ve çabalar─▒yla bataryalar─▒n ate┼č h─▒z─▒, bar─▒┼č e─čitimlerine oranla ola─čanüstü olarak bir kat daha artm─▒┼č ve bu nedenle 240/35’lik toplar, dakikada 2 mermi atabilir duruma gelmi┼člerdi.[11]

240/35’lik topun amac─▒na uygun bir ┼čekilde kullan─▒labilmesi için gerekli personelin olmas─▒ önemlidir. Bu toplar büyük ve çok zahmetli oldu─čundan dolay─▒ fazlaca askere ihtiyaç duyulmaktad─▒r. Top mermilerinin a─č─▒rl─▒─č─▒ cephane sevkinin namluya sürülmesine kadar olan topçuluk hizmeti, topun at─▒┼č süratini dü┼čürmektedir.

 

 

1 adet 240/35’lik topun ba┼č─▒nda görevli topçu personeli (Foto─črafta 37 asker vard─▒r)

 

240/35’lik bir topun ba┼č─▒nda bulunan topçu personeline ve görevlerine bakmakta fayda olacakt─▒r.

─░st. Be┼čikta┼č Deniz Müzesi kütüphane envanterinde yer alan; Hicri 1297 [1879/1880] tarihli 27 personelli 240/35’lik K─▒zakl─▒ Krupp toplar─▒naait topçuluk talimnamesinde, talim ba┼člang─▒c─▒n─▒n top personeli numara ve görev tan─▒mlar─▒n─▒n beyan─▒ ile ba┼člad─▒─č─▒n─▒ görüyoruz.

1 numara Top Üstad─▒ (Top Komutan─▒)

2 numara Top Üstad─▒ (Top Çavu┼ču)

3 numara Uskuncac─▒ (Top tomarc─▒s─▒, Top f─▒rçac─▒s─▒, Namlu içi temizleyicisi)

4 numara Doldurucu (Topa mermi ve hartuç süren personel)

5 numara Kamac─▒ (Top kamas─▒ bak─▒m─▒ ve tamirini yapan)

6 numara Mataforac─▒ (Top vinci kontrolcüsü)

7 numara Kamac─▒ Yard─▒mc─▒s─▒ (Top kamas─▒ bak─▒m─▒ ve tamirini yapan personel yard─▒mc─▒s─▒)

8, 9, 10 ve 11 numaralar Mengeneci (Top mermisinin arabaya sabitleyicileri ve denge sa─člay─▒c─▒lar─▒)

12, 13, 14 ve 15 numaralar Vinçci (Top vinci görevli personeli)

16, 17, 18, 19 numaralar Dirisac─▒ (Top namlusunu hedefe çeviren personel-Yan ni┼čan─▒)

20, 21 numaralar Milci (Topun namlusunu a┼ča─č─▒ yukar─▒ hareket ettiren personel-Yükseli┼č ni┼čan─▒)

22 ve 23 numaralar Manivelac─▒ (Topun kamas─▒n─▒ aç─▒p kapatan personel)

24, 25 numaralar Humbarac─▒ (Top mermisi ta┼č─▒y─▒c─▒lar─▒)

26, 27 numaralar Hartuçcu (Top mermisi hartucu (Barut hakk─▒) haz─▒rlayan personel)

Topun ba┼č─▒nda bulunan personel haz─▒r bir ┼čekilde beklerken, top üstad─▒n─▒n “Yana┼č!” emriyle birlikte at─▒┼č emrinin verilmesini beklemek için tetikte dururlar.

Büyük top hizmeti gerektiren 240/35’lik bir topun ate┼če haz─▒r hale getirilmesi için say─▒ca fazla askere ihtiyaç duyuldu─ču görülmektedir. Tabi ki de bu say─▒ sadece top için gerekli ortalama asker say─▒s─▒d─▒r. Muharebe s─▒ras─▒nda olu┼čacak yaralanma ve ┼čehit olma durumlar─▒nda takviye birli─či gelene kadar sa─člam kalan askerlerin gayretleriyle mümkün oldu─čunca ate┼če devam edilmeye çal─▒┼č─▒l─▒rd─▒.

Böyle bir topun kullan─▒labilmesi ve etkin bir at─▒┼č─▒n gerçekle┼čtirilebilmesi için gerekli matematiksel hesaplamalar─▒ yapabilecek askerlerin olmas─▒ gerekmektedir. Bu durumda top komutan─▒ ve top çavu┼ču topun vazgeçilmez unsurlar─▒ndand─▒r.

At─▒┼č─▒n gerçekle┼čtirilmesi için fazlaca asker ihtiyac─▒ duyan 240/35’lik bir topun nas─▒l ate┼člendi─čine bakmak gerekir. Bu topla at─▒┼č yapabilmek için gerekli a┼čamalar ┼ču ┼čekildedir:

-          Humbarac─▒lar, cephanelikten mermi arabas─▒na yükledikleri mermiyi topun arkas─▒na, vincin yeti┼čebilece─či alana kadar çekerler. Mermilerin h─▒zl─▒ bir ┼čekilde topa ula┼čt─▒r─▒labilmesi için baz─▒ toplar cephanelikten topun yak─▒n─▒nda bulunan korunakl─▒ yerlere de ta┼č─▒n─▒rd─▒.

-          Mataforac─▒, vinç kolunu ucundaki kanca, mermi arabas─▒n─▒n üzerine gelecek ┼čekilde indirir. Topun hemen sa─č─▒nda, vinç kolunun yan─▒nda vincin a┼ča─č─▒ yukar─▒ inip ç─▒kar─▒lmas─▒n─▒ sa─člayan çevirme kolu bulunmaktad─▒r. Merminin kald─▒r─▒lma i┼člemi bu kolun çevrilmesiyle vincin a┼ča─č─▒-yukar─▒ hareketiyle gerçekle┼čtirilir.

-           Mengeneciler, vincin ucundaki kanca yard─▒m─▒yla mermiyi mermi arabas─▒yla birlikte vince sabitler. Ayn─▒ zamanda mermi arabas─▒na bir ip ba─člayarak mermi topa kald─▒r─▒l─▒rken, mermi ucu topa bakacak ┼čekilde denge sa─člayarak merminin topa ula┼čmas─▒n─▒ sa─člarlar.

-           Mataforac─▒, sabitlenen mermiyi vinç yard─▒m─▒yla yukar─▒ya çeker.

-          Milciler, topun namlu a─čz─▒n─▒ yere paralel olacak ┼čekilde a┼ča─č─▒ indirerek merminin namluya sürülmesi için haz─▒rlar.

-          Manivelac─▒, merminin topa sürülebilmesi için namlunun kamas─▒n─▒ açar.

-          Topun üzerinde bulunan vinçciler, topun üzerine ç─▒kart─▒lan vinç ucundaki mermiyi, vinç kolunu topun arkas─▒na do─čru çekerek, merminin namlu gerisine hizalanmas─▒n─▒ sa─člarlar.

-          Doldurucu, vinçcilerin yard─▒m─▒yla mermiyi iterek namlunun mermi haznesine kadar sürer.

-          Hartuçcular, merminin namludan f─▒rlat─▒labilmesi için gerekli olan hartucu (barut hakk─▒) haz─▒rlar ve hartuç, doldurucu taraf─▒ndan namluya sürülen merminin arkas─▒ndaki barut haznesine sürülür. Ard─▒ndan kamaya barut hakk─▒n─▒n ate┼členmesini sa─člayacak olan ate┼čleme barutu yerle┼čtirilir. (Merminin arka k─▒sm─▒nda bulunan itici madde (barut, nitroselüloz vb.) mekanik ya da elektronik bir kapsül içeren ate┼čleme düzene─čiyle ate┼členir. Baz─▒ top türlerinde itici maddenin ate┼členmesi için belirli bir miktarda barutun yak─▒lmas─▒yla elde edilen s─▒cak alevden de yararlan─▒l─▒rd─▒.)

 

240/35’lik topun ate┼če haz─▒rlanmas─▒

 

-           Manivelac─▒, topun kamas─▒n─▒ kapat─▒r.

-          Milciler, topun namlu a─čz─▒n─▒ havaya kald─▒r─▒r.

-          Ni┼čan düzene─či ve yap─▒lacak at─▒┼č─▒n matematiksel hesaplar─▒ yap─▒larak milcilerin namlu a─čz─▒n─▒ a┼ča─č─▒-yukar─▒, dirisac─▒lar─▒n da topu sa─ča-sola hareket ettirerek namlu aç─▒s─▒n─▒n ayarlanmas─▒ sa─član─▒r. Yap─▒lan matematiksel hesaplar sonras─▒ dirisac─▒lar ve milciler ayn─▒ zamanda namlu a─čz─▒n─▒n seviyesini hedefe uygun aç─▒ya odaklar.

Etkin bir at─▒┼č gerçekle┼čtirebilmek ve hedefi vurabilmek için top tevcih aleti, telemetre, topçu dürbünü, aç─▒ ölçer vb. aletlerden yararlan─▒lmaktad─▒r. Bu aletlerin kullan─▒labilmesi için de topçuluk e─čitimi alm─▒┼č askerlerin olmas─▒ gerekir. Topçu komutanlar─▒ daha önceki at─▒lan mermilerin dü┼čtü─čü nokta ile aras─▒ndaki mesafeyi telemetre arac─▒l─▒─č─▒yla belirler. Yeni hedefinin mesafesini de bu mesafeye göre kararla┼čt─▒r─▒r. At─▒lacak merminin barut hakk─▒ da buna göre belirlenir. Top tevcih ve aç─▒ ölçer aletleri yard─▒m─▒yla topun namlu aç─▒s─▒ ve yönü kararla┼čt─▒r─▒larak yap─▒lan matematiksel hesaplamalar sonras─▒ milcilere ve dirisac─▒lara verilen talimatla namlu hedefe yöneltilir. Bu hesaplama sonucu milyem[12] veya derece olarak milcilere bildirilir ve milciler namluyu istenilen aç─▒ya getirir. 

 

At─▒┼č öncesi hedefe ni┼čan alma haz─▒rl─▒klar─▒

 

-          Hedefe ni┼čan al─▒nd─▒ktan sonra top komutan─▒n─▒n “Ate┼č!” emri ile ate┼čleme düzene─či devreye sokulur ve at─▒┼č gerçekle┼čtirilir. Ate┼členen mermi namlu içinde gittikçe h─▒zlanarak yol al─▒r ve maksimum h─▒za ula┼čarak namlu a─čz─▒ndan d─▒┼čar─▒ f─▒rlar. Merminin ate┼členmesi s─▒ras─▒nda aç─▒─ča ç─▒kan bas─▒nçl─▒ gazlar─▒n topu geri do─čru itmesi bir geri tepme düzene─či arac─▒l─▒─č─▒yla önlenir. Yivli toplardan f─▒rlat─▒lan mermi, havada kendi ekseni çevresinde h─▒zla dönerek yol ald─▒─č─▒ndan, dengesini kendi kendine düzenler. Mermi hedefe çarpt─▒─č─▒nda patlar ve ┼čiddetli bas─▒nç dalgalar─▒ gaz ya da çe┼čitli parçac─▒klar saçarak hedefi tahrip eder.

-          At─▒┼č─▒n ard─▒ndan milciler hemen topun namlu a─čz─▒n─▒ yere paralel olacak ┼čekilde a┼ča─č─▒ indirir.

-          Manivelac─▒, topun kamas─▒n─▒ açar.

-          Uskuncac─▒, elindeki tomar f─▒rças─▒ ile topun namlu içerisini temizler.

At─▒┼č─▒n ard─▒ndan namlu içerisinde yanan barut parçac─▒klar─▒ kalmaktad─▒r. Tomar f─▒rças─▒ ile namlu içerisi tamamen temizlenir. Namlu içi temizlenmez ise di─čer at─▒┼člarda bu barutlar yanarak namlunun set-yivlerine zarar verir ve di─čer at─▒┼čta yeni barutun erken yanmas─▒na neden olur. Ayn─▒ zamanda bataryaya dü┼čen mermilerin havaya kald─▒rd─▒─č─▒ tozlardan da namlu içerisine tozlar kaçabilmektedir. Bu yüzden her at─▒┼čtan önce namlu içinin temiz oldu─čunun kontrol edilmesi gerekmektedir.

Bu a┼čamadan sonra topa getirilen mermi tekrar ayn─▒ a┼čamalardan geçirilerek ate┼čleme i┼či tekrar eder. Görüldü─čü gibi 240/35’lik bir topta etkili bir at─▒┼č─▒n gerçekle┼čtirilebilmesi için yeterince askere, zamana ve sürate ihtiyaç bulunmaktad─▒r.

9 Ocak 1916 tarihinde Çanakkale Cephesi kapand─▒ktan sonra Bo─čaz’daki top trafi─či devam etmi┼čtir. Baz─▒ tabyadaki toplar al─▒narak ba┼čka tabyalara götürülmü┼č, hatta yeni bataryalar bile kurulmu┼čtur. 1917 y─▒l─▒na kadar, Rumeli Mecidiye Tabyas─▒’nda bulunan 2 adet 280/22’lik top, Kerevizdere Bölgesi’ne ta┼č─▒nd─▒─č─▒ için, Namazgah Tabyas─▒’nda bulunan 2 adet 240/35’lik top da Rumeli Mecidiye Tabyas─▒’na tabiye edilmi┼čtir.

Çimenlik Tabyas─▒’nda bulunan 1 adet 355/35’lik top Anadolu Hamidiye Tabyas─▒’na ta┼č─▒naca─č─▒ için, Anadolu Hamidiye Tabyas─▒’ndan 1 adet 240/35’lik top al─▒narak Topçamlar Tabyas─▒’na kayd─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Böylelikle Topçamlar Tabyas─▒’n─▒n 240/35’lik top say─▒s─▒ da 3’e ç─▒kart─▒lm─▒┼čt─▒r.

Çanakkale Muharebeleri’nden bizlere yadigâr kalan 240/35’lik toplardan baz─▒lar─▒ halen Çanakkale’de bulunmaktad─▒r. 240/35’lik toplardan ┼ču an 1 adedi Rumeli Mecidiye Tabyas─▒’nda[13], 1 adedi Ertu─črul Tabyas─▒’nda, 1 adedi Çimenlik Kalesi giri┼činde[14], 2 adedi Anadolu Hamidiye Tabyas─▒’nda[15], 1 adedi Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Terzio─člu Kampüsü önü Çanakkale-─░zmir karayolu kenar─▒nda[16] ve 1 adedi de Cumhuriyet Meydan─▒’nda[17]  152/45’lik topun yan─▒nda sergilenmektedir.

Cumhuriyet Meydan─▒’nda sergilenen topla ilgili Milliyet Gazetesi haberinde ┼ču bilgiler yer almaktad─▒r:

“Çanakkale Sava┼č─▒, Yörede Turistler ─░çin Canland─▒r─▒lacak

Çanakkale’nin çe┼čitli yörelerinde yap─▒lacak düzenlemelerle Çanakkale Sava┼č─▒’n─▒n canland─▒r─▒laca─č─▒ bildirilmi┼čtir.

Konuyla ilgili olarak bilgi veren Çanakkale Belediye Ba┼čkan─▒ Ender Gül ─░skele Meydan─▒’nda Çanakkale Sava┼č─▒’n─▒ canland─▒ran yeni bir düzenleme yap─▒laca─č─▒n─▒, yol boylar─▒na Çanakkale Sava┼č─▒’ndan kalma tarihi toplar─▒n yerle┼čtirilece─čini belirtmi┼č ve ┼čunlar─▒ söylemi┼čtir: Bu tür bir düzenleme ile kentimize ilk olarak gelen yerli veya yabanc─▒ bir turiste Çanakkale’nin tarihini çe┼čitli görüntüler ve düzenlemelerle anlatmay─▒ amaçl─▒yoruz.”[18]

 

Çanakkale Bo─čaz Muharebeleri’nde kullan─▒lan toplar teknolojinin gerisinde olmas─▒na ra─čmen, Türk topçu s─▒n─▒f─▒n─▒n imkanlar─▒ do─črultusunda vatan─▒ müdafaa etme konusunda bir ad─▒m geri atmad─▒klar─▒ görülmektedir. Her türlü tertibata, cephaneye ve imkana sahip olan gemi toplar─▒na kar┼č─▒ büyük bir sab─▒r ve metanetle kar┼č─▒l─▒k vermi┼člerdir.

Özellikle kale topu diye de adland─▒r─▒lan birçok personel gereksinimi duyan 240/35’lik toplar─▒n etkili oldu─ču bilinmesi, yo─čun olarak gemi toplar─▒n─▒ üzerlerine çekmesine neden olmu┼čtur. Yo─čun bombard─▒mana kar┼č─▒ toplar─▒n ba┼č─▒nda bulunan askerler mermi, toprak ve ┼čarapnel alt─▒nda vazifelerini yapmaya devam etmi┼člerdir.

Kahraman topçu s─▒n─▒f─▒ askerlerimizden kalan bu yadigâr toplar─▒ en uygun bir ┼čekilde kullan─▒ld─▒klar─▒ yerlerde sergilemek, küçükte olsa askerlerimizin hat─▒ralar─▒na sayg─▒ duydu─čumuzun bir ifadesi say─▒labilir.

1914-1918 y─▒llar─▒ aras─▒nda Çanakkale Bo─čaz─▒’n─▒ dünyan─▒n en güçlü sava┼č gemilerine kar┼č─▒ kahramanca savunan Türk topçu askerlerini rahmet ve minnetle an─▒yorum.

 

Çanakkale Sava┼člar─▒ Ara┼čt─▒rmac─▒-Yazar

Bayram AKGÜN

baryamakgun@hotmail.com

 

Bayram Akgün'ün Çanakkale Bo─čaz─▒'n─▒ savunan tabyalar─▒ ve toplar─▒ anlatt─▒─č─▒ "Bo─čaz─▒n Fedaileri" adl─▒ iki ciltlik kitab─▒ DBY yay─▒nlar─▒ndan ç─▒kacakt─▒r 

KAYNAKÇA

  • AD─░L, S., Harb-i Umumide Çanakkale Muharebat-─▒ Bahriyesi, Erkan-─▒ Harbiye Mektebi Külliyat─▒ Say─▒: 3, Erkan-─▒ Harbiye Mektebi Matbaas─▒, ─░stanbul, 28 ┼×ubat 1920.
  • Birinci Dünya Harbinde Türk Harbi, Çanakkale Cephesi Harekât─▒, V. Cilt, I. Kitap (Haziran 1914-25 Nisan 1915), Genelkurmay Bas─▒mevi, Ankara, 1993.
  • EREND─░L, M., Topçuluk Tarihi, Gnkur. ATASE Ba┼čkanl─▒─č─▒ Yay─▒nlar─▒, Gnkur. Bas─▒mevi, Ankara 1988.
  • KARAKA┼×, N., Askeri ve Siyasi Yönleriyle ─░talyan Donanmas─▒’n─▒n Çanakkale Bo─čaz─▒ Harekât─▒ (18 Nisan 1912), Akademik Bak─▒┼č Dergisi, Cilt 6, Say─▒ 12, 2013.
  • LOREY, H., Türk Sular─▒nda Deniz Hareketleri, Cilt II, Bo─čazlar Etraf─▒nda Mücadele, Çeviren: Dz. Kurmay Albay Tacettin Talayman, T.C. Deniz Bas─▒mevi, 1946.
  • Müstahkem Mevki Mermileri, Askeri Matbaa, 1937.
  • Milliyet, 26.01.1982
  • www.biraz.gen.tr

 

 



[1] Nuri KARAKA┼×, Askeri ve Siyasi Yönleriyle ─░talyan Donanmas─▒’n─▒n Çanakkale Bo─čaz─▒ Harekât─▒ (18 Nisan 1912), Akademik Bak─▒┼č Dergisi, Cilt 6, Say─▒ 12, 2013, s. 92.

[2] Muzaffer EREND─░L, Topçuluk Tarihi, Gnkur. ATASE Ba┼čkanl─▒─č─▒ Yay─▒nlar─▒, Gnkur. Bas─▒mevi, Ankara, 1988, s. 158.

[3] Hermann LOREY, Türk Sular─▒nda Deniz Hareketleri, Cilt II, Bo─čazlar Etraf─▒nda Mücadele, Çeviren: Dz. Kurmay Albay Tacettin Talayman, T.C. Deniz Bas─▒mevi, 1946, s. 13.

[4] Genelkurmay Harp Tarihi Ba┼čkanl─▒─č─▒, Birinci Dünya Harbinde Türk Harbi, Çanakkale Cephesi 1 nci Kitap, c. V, Gnkur. Bas─▒mevi, Ankara 1993, Çizelge 6.

[5] http://www.biraz.gen.tr/muhendislik/mermi-nedir-mermi-cesitleri

[6] Müstahkem Mevki Mermileri, Askeri Matbaa, 1937, s. 61.

[7] Müstahkem Mevki Mermileri, a.g.e., s. 64.

[8] http://www.biraz.gen.tr/muhendislik/mermi-nedir-mermi-cesitleri

[9] Müstahkem Mevki Mermileri, a.g.e., s. 63.

[10] Selahaddin AD─░L, Harb-i Umumide Çanakkale Muharebat-─▒ Bahriyesi, Erkan-─▒ Harbiye Mektebi Külliyat─▒, Say─▒:3, Erkan-─▒ Harbiye Mektebi Matbaas─▒, ─░stanbul, 28 ┼×ubat 1920, s. 4.

[11] Genelkurmay Harp Tarihi Ba┼čkanl─▒─č─▒, Birinci Dünya Harbinde Türk Harbi, Çanakkale Cephesi 1 nci Kitap, c. V, a.g.e., s. 207.

[12] 1 milyem= 17,7 derece

[13] ─░zmir Mente┼č’ten getirilen top.

[14] Orhaniye Tabyas─▒’ndan getirilen top.

[15] Topçamlar Tabyas─▒’ndan getirilen toplar.

[16] Topçamlar Tabyas─▒’ndan getirilen üçüncü top.

[17] Orhaniye Tabyas─▒’ndan getirilen top.

[18] Milliyet, 26.01.1982, s. 3.


  12493 defa G├Âr├╝nt├╝lendi.

**********************

T├╝m yaz─▒, yorum ve i├žerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yay─▒mlanm─▒┼č olmalar─▒, bu g├Âr├╝┼čleri Tuncay Y─▒lmazer'in benimsedi─či anlam─▒na gelmez. Yorum b├Âl├╝m├╝ ├Âzg├╝r bir tart─▒┼čma ortam─▒ yaratmak i├žin vard─▒r. Ancak sald─▒rgan ve d├╝zeysiz yorumlar yay─▒nlanmayacakt─▒r. E─čer bu siteye ilk kez yorum yaz─▒yorsan─▒z, yorum kurallar─▒na g├Âzatman─▒z─▒ istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

KATEGOR─░DEK─░ D─░─×ER BA┼×LIKLAR

13/04/2019 - 13:38 Who are your heroes of Gallipoli? An exclusive interview with John Gillam, The author of "Turkish Charlie Ryan" (with Yvonne Fletcher ) ( Tuncay Y─▒lmazer )

09/04/2019 - 13:38 Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ve D├╝nya Sava┼č─▒ - Said Halim Pa┼ča (Fatih Y├╝cel)

23/03/2019 - 13:18 I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ├ťsk├╝dar Mekteb-i Sultan├«si (Nuri G├╝├žtekin)

17/03/2019 - 14:19 18 MART ├ľZEL - 18 Mart Bo─čaz Harbinde M├╝ttefik Filonun Sald─▒r─▒ Plan─▒ ile T├╝rk Savunma D├╝zeni ├ťzerine De─čerlendirmeler (M. Onur Yurdal)

13/03/2019 - 05:59 Orgeneral Cevat ├çobanl─▒ Pa┼čan─▒n Vefat─▒ Ve Cenaze Merasimi (Ahmet Yurttakal)

03/03/2019 - 05:37 Cephe Hatt─▒ Raporlar─▒na G├Âre Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ┼×ehit T├╝rk Subaylar─▒ (Nuri G├╝├žtekin)

17/12/2018 - 13:03 Sar─▒kam─▒┼č Harek├ót─▒na Taktik Yakla┼č─▒mlar (Dr. B├╝lend ├ľzen)

09/12/2018 - 10:02 Elveda Zeytinda─č─▒ ÔÇô 100.Y─▒l D├Ân├╝m├╝ÔÇÖnde Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒n─▒ Yeniden De─čerlendirmek (Tuncay Y─▒lmazer)

05/11/2018 - 12:37 Kararg├óh Umumi Foto─čraf├ž─▒s─▒ Burhan Felek ve ├çanakkale (Mustafa Onur Yurdal)

17/10/2018 - 06:09 Troya M├╝zesinde Bir ├çanakkale ┼×ehidiÔÇÖnin Mezar Ta┼č─▒ (Ahmet Yurttakal)

15/09/2018 - 20:54 Mustafa Kemal Atat├╝rk ve Enver Pa┼ča (─░smail Pehlivan)

30/08/2018 - 10:16 ├çanakkale Sava┼č─▒ Sonras─▒nda Mezarl─▒klar ─░le ─░lgili Ortaya ├ç─▒kan Sorunlar Ve Yap─▒lan Tart─▒┼čmalar (Burhan Say─▒l─▒r)

03/07/2018 - 04:23 Ar┼čiv Belgelerinde L├ópseki (1915 - 1922) (H├╝seyin Arabac─▒)

24/05/2018 - 04:02 Yar─▒madaÔÇÖdaki Ate┼čkes: 24 May─▒s 1915 - The Armistice on the Gallipoli Peninsula - 24 May 1915 (Yusuf Ali ├ľzkan)

20/05/2018 - 08:02 ├çanakkale Sava┼č─▒ Siperin Ard─▒ Vatan (G├╝rsel G├Ânc├╝ - ┼×ahin Aldo─čan)

16/05/2018 - 09:33 Payitahtta Nutuklar─▒m : Cemal Pa┼čaÔÇÖy─▒ Y├╝celtme Amac─▒yla Yaz─▒lm─▒┼č Bir Risale (Nevzat Artu├ž)

06/05/2018 - 20:14 Haf─▒z Hakk─▒ Pa┼ča Hayat─▒ Ve Eserleri (Mustafa Birol ├ťlker)

28/04/2018 - 06:41 Mahmut Sabri Bey Ve Sedd├╝lbahir Savunmas─▒n─▒n ─░lk ├ť├ž G├╝n├╝ (Burhan Say─▒l─▒r)

24/04/2018 - 07:03 25 Nisan 1915 Gelibolu Yar─▒madas─▒ ├ç─▒karmalar─▒ ├ťzerine Taktik Yakla┼č─▒mlar (B├╝lend ├ľzen)

18/04/2018 - 10:58 ├çanakkale Sava┼č─▒ Esnas─▒nda ├çekildi─či ─░ddia Edilen Bir Foto─čraf Hakk─▒nda (Erhan ├çif├ži)

13/04/2018 - 05:58 ÔÇťB├╝y├╝k StratejisizlikÔÇŁten Sahadaki Ger├žekliklere, Gazze,Bir├╝ssebi ve Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒ (B├╝lend ├ľzen)

07/04/2018 - 11:16 18 Mart G├╝n├╝ Dardanos ┼×ehidi Zabit Namzedi Halim Efendi (Ahmet Yurttakal)

04/04/2018 - 06:50 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda ─░stanbul a Yap─▒lan Hava Sald─▒r─▒lar─▒ (Emin Kurt - Mesut G├╝venba┼č)

31/03/2018 - 15:41 K─▒sa Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ Tarihi (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

29/03/2018 - 09:02 Bo─čazÔÇÖ─▒n Fedaileri "├çanakkale Bo─čaz─▒ Tahkimatlar─▒ ve ├çanakkale Bo─čaz MuharebeleriÔÇÖnde T├╝rk Top├žusu" adl─▒ kitaplar─▒n tan─▒t─▒m─▒ (Bayram Akg├╝n)

23/03/2018 - 13:22 Verdun Sava┼č─▒ (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

20/03/2018 - 17:57 LondraÔÇÖn─▒n Sava┼č Planlar─▒: 1906 Taba Krizi Ve ├çanakkale (Yusuf Ali ├ľzkan)

17/03/2018 - 04:39 18 Mart ├ľzel - ├çanakkale Bo─čaz─▒ Savunmas─▒nda Kullan─▒lan 240/35ÔÇÖlik Alman Krupp K─▒y─▒ Topunun Teknik ├ľzellikleri (Bayram Akg├╝n)

12/03/2018 - 11:23 Uydurmadan Ger├že─če- ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Bulutlar ─░├žerisinde Kayboldu─ču ─░ddia Edilen Norfolk Taburu (Tuncay Y─▒lmazer)

25/02/2018 - 13:09 Yi─čitler Harman─▒ Yozgad Mekteb-i Sultanisi -Yozgat Lisesi- (Osman Karaca)

19/02/2018 - 09:19 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 2 (Bayram Akg├╝n)

11/02/2018 - 12:02 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 1 (Bayram Akg├╝n)

05/02/2018 - 05:38 ─░ngilizlerin 1915 Y─▒l─▒ Strateji De─či┼čikli─či: ├çanakkale, ─░ngiliz Karar Vericiler ─░├žin Bir Se├ženek Haline Nas─▒l Geldi? (Yusuf Ali ├Âzkan)

30/01/2018 - 08:02 Medine M├╝dafaas─▒ ve Fahreddin Pa┼ča (S├╝leyman Beyo─člu)

20/01/2018 - 10:18 D├╝┼čman ├çanakkaleÔÇÖyi Ge├žecek Olursa (Do├ž.Dr. Mesut Uyar)

13/01/2018 - 11:19 Amiral CardenÔÇÖin ├çanakkale Bo─čaz─▒ Sald─▒r─▒ Plan─▒ ├ťzerine Bir De─čerlendirme ( Bayram Akg├╝n)

17/12/2017 - 12:41 Gelibolu Yar─▒madas─▒nda Kaybolan ┼×ehitlik ve An─▒tlar (Mustafa Onur Yurdal)

08/12/2017 - 19:02 Tarih dergilerinde Kud├╝s 100.Y─▒l Dosyalar─▒

04/12/2017 - 12:16 Topyekûn Harp Erich von Ludendorff, Erhan Çifci (ed.), Çev. Aynur Onur Çifci-Erhan Çifci (Zafer Efe)

22/11/2017 - 03:49 ├ť├ž Mermi ─░le Bir Defter - ├çanakkaleÔÇÖde Yedek Subay Bir M├╝hendisin Hikayesi (Mustafa Onur Yurdal)

07/11/2017 - 18:30 Pomaklar─▒n ├çanakkale A─č─▒d─▒ - Pesna (├ľmer Arslan)

30/10/2017 - 18:41 25 Nisan 1915, Ar─▒burnu Anzak ├ç─▒karmas─▒nda 57.AlayÔÇÖ─▒n Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna ─░ntikali ÔÇô Yeniden De─čerlendirme ( M. ┼×ahin Aldo─čan )

17/10/2017 - 11:31 Prof. Dr. Christopher Bell'in yeni eseri Churchill and the Dardanelles ├╝zerinden bir inceleme: Churchill ├çanakkale Sava┼člar─▒n─▒n tek sorumlusu mudur?

09/09/2017 - 05:40 Florence NightingaleÔÇÖin Eli AnadoluÔÇÖya da De─čmi┼čti-K─▒r─▒m Sava┼č─▒ndan Unutulan ─░lk Prefabrik Hastane: Erenk├Ây (Renkioi) (Mustafa Onur Yurdal)

22/08/2017 - 07:18 Ku┼čatma ve Esaretin Ad─▒ K├ŤTULAM├éRE Esir Bir ─░ngiliz Subay─▒n An─▒lar─▒ - Edward W.C. Sandes -(Muzaffer Albayrak)

09/08/2017 - 18:07 19. T├╝men Kurmay Ba┼čkan─▒ ─░zzettin ├çal─▒┼člarÔÇÖ─▒n ├çe┼čitli Konferans ve Yay─▒nlar─▒nda Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ Taarruzu (Melike Bayrak-Mustafa Onur Yurdal)

27/07/2017 - 13:33 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒ 2.B├Âl├╝m-2.Gazze Muharebesi(Tuncay Y─▒lmazer )

11/07/2017 - 10:07 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒-Gazze Muharebeleri(1.B├Âl├╝m)(Tuncay Y─▒lmazer)

22/05/2017 - 05:29 M├╝stahkem Mevkii nin Anafartalardaki Sesi-K├╝├ž├╝k Anafartalar Toplar─▒(Bayram Akg├╝n)

09/05/2017 - 08:12 K├╗tulam├óre Ku┼čatmas─▒ÔÇÖndan Esarete Y├╝zba┼č─▒ SandesÔÇÖin Hat─▒ralar─▒ - ├çev. Tuncay Y─▒lmazer

02/05/2017 - 11:45 ─░zmir-Bay─▒nd─▒r ─░l├žesinden ├çanakkale Harbine Kat─▒lanlar (Necat ├çetin)

28/04/2017 - 08:49 Kûtulamâre Zaferi 1916(Muzaffer Albayrak,Vahdettin Engin)

23/04/2017 - 21:24 T├╝rk OrdusuÔÇÖnda K├╝nye Uygulamas─▒na ─░li┼čkin ─░lk Giri┼čimler ve ─░lk K├╝nyelerle ─░lgili K─▒sa Bilgiler (The First Attempts On The Use Of Identity Tags In Turkish Army And Information About The Early Identity Tags) (Burhan SAYILIR)

13/04/2017 - 05:43 ├çanakkale Sava┼č─▒, Kara Savunmas─▒ ─░├žin M├╝stahkem Mevkii Top Deste─či (Bayram Akg├╝n)

07/04/2017 - 14:30 Çanakkale Muharebelerinde İdari ve Lojistik Faaliyetler (Ayhan Candan)

06/04/2017 - 19:17 Kabata┼č Erkek Lisesi 1.B├╝y├╝te├ž Tarih ├ľ─črenci Sempozyumu (8-9 Nisan 2017)

04/04/2017 - 21:12 Resmi Belgelere (N├╝fus ├ľl├╝m-Genelkurmay-Kay─▒ts─▒z ├ľl├╝m Defterleri) G├Âre ─░zmir - Beyda─č ┼×ehitleri (Necat ├çetin-A.Levent Ertekin)

31/03/2017 - 07:25 ├çanakkale nin ┼×ehit Kalemleri (─░smail Sabah)

27/03/2017 - 19:43 ├çanakkale M├╝stahkem MevkiiÔÇÖye Ba─čl─▒ Top Mermisi ├çe┼čitleri (Bayram Akg├╝n)

25/03/2017 - 20:58 GeliboluyuAnlamak ├ľzel- 100. Y─▒l─▒nda Gazze Muharebeleri Kahramanlar─▒n─▒ An─▒yoruz (Tuncay Y─▒lmazer)

17/03/2017 - 21:15 18 Mart ├ľzel Makalesi - Ya┼čayanlar─▒n A─čz─▒ndan 18 Mart Bo─čaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

16/03/2017 - 08:51 18 Foto─črafla ├çanakkale Bo─čaz Muharebesi 18 Mart 1915 - 18 March 1915 Dardanelles Assault with 18 photographs (Ahmet Yurttakal)

13/03/2017 - 05:47 Çanakkale Muharebelerinde Bir Hile: Sahte Toplar (Bayram Akgün)

07/03/2017 - 04:27 ├çanakkale ZaferiÔÇÖnden Mescid-i NebeviÔÇÖye Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n 1916 Filistin-Hicaz ziyareti(Tuncay Y─▒lmazer)

23/02/2017 - 07:48 Gelibolu Savunmas─▒ Bir Kararg├óh ├çal─▒┼čmas─▒ - General G.S. Patton (Haluk Oral)

09/02/2017 - 06:24 ─░kinci Kirte Muharebesi (6-8 May─▒s 1915 Taarruzlar─▒) (Y├╝cel ├ľzkorucu)

31/01/2017 - 12:29 T├╝rk Bo─čazlar─▒ Meselesi (Ayhan Candan)

24/01/2017 - 05:39 Kanl─▒ Bir Mendil Hikayesi (├ľmer Arslan)

19/01/2017 - 10:32 Irak Cephesinde G├Ân├╝ll├╝ Kahramanlar Osmanc─▒k Taburu (Muzaffer Albayrak)

23/12/2016 - 20:32 Atlas Tarih Dergisi Aral─▒k-Ocak Say─▒s─▒nda 1916 Sina Filistin Hicaz Cephesi (Tuncay Y─▒lmazer)

13/12/2016 - 07:23 Birle┼čik Harekat Tecr├╝besi Olarak Cihan Harbinde T├╝rk-Alman Askeri ─░ttifak─▒ (G├╝ltekin Y─▒ld─▒z)

02/12/2016 - 20:23 ├çanakkale Kara Muharebelerinde A─č─▒l Dere (┼×aban Murat Armutak)

15/11/2016 - 11:48 Çanakkale de Bir Melek Hanım (Muzaffer Albayrak)

01/11/2016 - 05:41 ├çanakkale Kara Muharebelerinde Asma Dere (┼×aban Murat Armutak)

24/10/2016 - 06:55 42. Alay / Gelibolu 1915 - Ahmet Diriker (O─čuz ├çetino─člu)

03/07/2016 - 14:42 ├çanakkaleÔÇÖden 100. Y─▒l─▒nda SommeÔÇÖa:Bir Sava┼č, ─░ki Muharebe (Mustafa Onur Yurdal)

11/06/2016 - 14:37 I.D├╝nya Sava┼č─▒ nda ┼×ii Ulemas─▒n─▒n Cihat Fetvalar─▒ ├çer├ževesinde Irak Cephesi (Ziya Abbas)

01/06/2016 - 06:23 Kut├╝lamare- Yarbay Mehmed Re┼čid Bey in G├╝nl├╝─č├╝ (─░. Bahtiyar ─░stekli)

23/05/2016 - 12:01 Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ├çanakkale Muharebelerinde Sa─čl─▒k Alan─▒ndaki Faaliyetleri (Ayhan Candan)

16/05/2016 - 07:38 Bir Osmanl─▒ Kurmay Subay─▒- Irakl─▒ K├╝rt Devlet Adam─▒, Mehmet Emin Zeki Bey in Ya┼čam ├ľyk├╝s├╝ (Tuncay Y─▒lmazer)

10/05/2016 - 13:00 Mezopotamya da Bir Sava┼č 1915-1916 Kut├╝lAmare ÔÇô Nikolas Gardner ( Tuncay Y─▒lmazer )

07/05/2016 - 07:31 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n ─░slam D├╝nyas─▒na Etkileri (Y├╝ksel Nizamo─člu)

30/04/2016 - 19:20 ├çanakkale Sava┼č─▒: Bir Siyasi M├╝cadele Alan─▒ (├ľzg├╝r ├ľzt├╝rk)

23/04/2016 - 19:13 25 Nisan 1915 Anzak ├ç─▒karmas─▒ ─░lk Saatleri ÔÇô Daha Erken M├╝dahale Edilebilir miydi? ( Ahmet Yurttakal )

17/04/2016 - 21:26 Maskirovka Harekat─▒ - K├╗tulAmare bir zafer midir? ( Tuncay Y─▒lmazer )

28/03/2016 - 11:20 Çanakkale Muharebelerinde Osmanlı Ordusunun Asker Kaybı (Ayhan Candan)

26/03/2016 - 09:55 E─čitimli Neslin Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ ile ─░mtihan─▒ ( Dr. Nuri G├╝├žtekin )

24/03/2016 - 10:00 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri G├╝├žtekin)

21/03/2016 - 06:35 ├çanakkale Seferberli─či: Sava┼č, E─čitim, Cephe Gerisi (Mustafa Sel├žuk)

17/03/2016 - 08:15 18 MART ├ľZEL - ├çanakkale Zaferi ve Cevat Pa┼ča (Ahmet Yurttakal)

22/02/2016 - 12:27 Gertrude Bell Irak Sınırını Çizen Kadın (Veysel Sekmen)

14/01/2016 - 08:43 ├çanakkale ┼×ehidi Feyzi ├çavu┼čÔÇÖun Zevcesi Zehra Han─▒m─▒n Padi┼čaha Mektubu (Osman Ko├ž)

23/12/2015 - 16:47 ├çanakkale Sava┼člar─▒nda Binba┼č─▒ Halis BeyÔÇÖe Ait Bir Ganimetin ├ľyk├╝s├╝ (Serdar Halis Ataksor)

10/12/2015 - 18:03 Mesudiye Z─▒rhl─▒s─▒n─▒n Dram─▒ (Cemalettin Y─▒ld─▒z)

06/12/2015 - 20:29 KutÔÇÖ├╝lamarenin T├╝rklere Tesliminden Sonra Irak ─░ngiliz Ordusunun Faaliyetlerine Dair Rapor (Haz. Serdar Halis Ataksor)

01/12/2015 - 10:11 10 A─čustos 1915 Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ H├╝cumu (Muzaffer Albayrak)

17/11/2015 - 21:09 Çanakkale Deniz Muharebelerinde Verilen Zayiatlar (Ahmet Yurttakal)

10/11/2015 - 05:19 Reis-i Cumhur Mustafa Kemal in Çanakkaleyi ziyaretleri (M. Onur Yurdal )

08/11/2015 - 22:04 Mustafa Kemal Pa┼čan─▒n Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin 1. D├╝nya Sava┼č─▒na giri┼čiyle ilgili g├Âr├╝┼člerine dair bir belge

Osmanl─▒ Devleti Umumi Harpte Tarafs─▒z Kalabilir miydi? - Yusuf Ak├žura (De─čerlendirme: Muzaffer Albayrak)