├ť├ž Mermi ─░le Bir Defter - ├çanakkaleÔÇÖde Yedek Subay Bir M├╝hendisin Hikayesi (Mustafa Onur Yurdal)

Tarih: 22/11/2017   /   Toplam Yorum 3   / Yazar Ad─▒:      /   Okunma 6529

. Nesrin Moral─▒, ├Âl├╝m├╝nden bir y─▒l evvel 1980 y─▒l─▒nda, yukar─▒daki duygu y├╝kl├╝ tasvirleri yapt─▒racak d├╝┼č├╝nceler i├žinde, ├çanakkaleÔÇÖnin ve day─▒s─▒n─▒n bu manevi hat─▒ras─▒na binaen b├Âylece sat─▒rlara d├Âk├╝ld├╝. Asl─▒nda sadece bu sat─▒rlar─▒ yazmad─▒. Day─▒s─▒n─▒n ├çanakkaleÔÇÖden getirdi─či defterinde yazd─▒─č─▒ ├çanakkale g├╝nl├╝─č├╝n├╝ de bu sat─▒rlardan daktilo etti. Mehmet Ra┼čid, 9. T├╝men top├žu alay─▒nda Kayaltepe b├Âlgesinde ve Manol ├žiftli─či yak─▒nlar─▒nda 24 May─▒s-11 A─čustos 1915 tarihleri aras─▒nda ├çanakkaleÔÇÖde g├╝n g├╝n yapt─▒klar─▒n─▒, ya┼čad─▒klar─▒n─▒, cephedeki durumu anlatm─▒┼čt─▒r. ─░┼čte b├Âylece Nesrin Moral─▒ da bug├╝n bu bilmedi─čimiz gaziyi ve hikayesini onun a─čz─▒ndan dinleyebilmemizin ┼č├╝phesiz yegane sahibi.

(M.O.Y.)
Bu yaz─▒ #tarih dergisi Nisan 2017 say─▒s─▒nda yay─▒nlanm─▒┼č, edit├Âr├╝n ve yazar─▒n─▒n izniyle sitemize konulmu┼čtur.

 

“Yaz─▒, resim, foto─čraf, mektup, ni┼čan, kitap gibi her evde bulunabilecek hat─▒ra e┼čyalardan, bizim evdekilerin en k─▒ymetlisi, en çok manevî de─čerle yüklü olanlar─▒ üç mermi ile bir hat─▒ra defteri- çünki bunlar Çanakkale’den getirilmi┼č. Defter kahverengi kapl─▒, bir ceket cebine kolayca s─▒─čacak kadar küçük, sayfalar─▒ muntazam, s─▒k sat─▒rlar halinde, eski harflerle dikkatle yaz─▒lm─▒┼č. Mermiler çok a─č─▒r, k─▒rm─▒z─▒ boyalar─▒ k─▒smen a┼č─▒nm─▒┼č, 7,2 santim çap─▒nda, 14,2 santim yüksekli─činde. Bu sessiz, kendi halinde e┼čyalar, bir az dü┼čünülünce, 65 sene evvel büyük bir zaferle neticelenen o müthi┼č ölüm kal─▒m muharebesini bütün heyecaniyle nas─▒l canland─▒r─▒yorlarî Onlar o zaman ailenin tek erkek evlâd─▒ olan ve muharebeye kat─▒lan 23 ya┼č─▒ndaki Mehmed Ra┼čid taraf─▒ndan getirilmi┼č.”
Yukar─▒daki sat─▒rlar, Çanakkale’de Gazi olmu┼č, parlak bir mühendis Mehmet Ra┼čid beyin ye─čeni Nesrin Moral─▒ taraf─▒ndan kaleme al─▒nd─▒. Nesrin Moral─▒, ölümünden bir y─▒l evvel 1980 y─▒l─▒nda, yukar─▒daki duygu yüklü tasvirleri yapt─▒racak dü┼čünceler içinde, Çanakkale’nin ve day─▒s─▒n─▒n bu manevi hat─▒ras─▒na binaen böylece sat─▒rlara döküldü. Asl─▒nda sadece bu sat─▒rlar─▒ yazmad─▒. Day─▒s─▒n─▒n Çanakkale’den getirdi─či defterinde yazd─▒─č─▒ Çanakkale günlü─čünü de bu sat─▒rlardan daktilo etti. Mehmet Ra┼čid, 9. Tümen topçu alay─▒nda Kayaltepe bölgesinde ve Manol çiftli─či yak─▒nlar─▒nda 24 May─▒s-11 A─čustos 1915 tarihleri aras─▒nda Çanakkale’de gün gün yapt─▒klar─▒n─▒, ya┼čad─▒klar─▒n─▒, cephedeki durumu anlatm─▒┼čt─▒r. ─░┼čte böylece Nesrin Moral─▒ da bugün bu bilmedi─čimiz gaziyi ve hikayesini onun a─čz─▒ndan dinleyebilmemizin ┼čüphesiz yegane sahibi.


Mehmed Ra┼čid Moral─▒ kimdir?


Mehmed Ra┼čid 19 Haziran 1892 tarihinde Bo─čaziçinde güzel bir yal─▒da do─čmu┼čtu. Evdeki tek erkek çocuk oldu─čundan baz─▒ büyükleri onu “Sen bir tanecik tosun pa┼čas─▒n!” diye severlermi┼č. Tam Mehmed Ra┼čid de bunu iyice benimsemi┼č olacak ki üç ya┼člar─▒nda iken bir olay vuku bulup sonras─▒nda azarland─▒─č─▒nda ┼ča┼č─▒rm─▒┼č ; “Ben bir tanecik tosun pa┼čay─▒m!” diye kar┼č─▒l─▒k vermi┼č.
Mehmed Ra┼čit oldukça köklü bir aileye mensuptu. Tanzimat’─▒n ilân─▒ndan sonra ülkemizde ilk defa maarif te┼čkilat─▒n─▒ kuran ve ilk Milli E─čitim Bakan─▒ olan Abdurrahman Sami Pa┼čan─▒n torunlar─▒ndand─▒. Mehmed Ra┼čidbüyükbabas─▒ da be┼č defa Milli E─čitim Bakanl─▒─č─▒ yapm─▒┼č olan Abdullatif Suphi Pa┼čad─▒r. Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunda büyük hizmetler veren kültür a─č─▒rl─▒kl─▒ baba taraf─▒ yan─▒nda, anne taraf─▒ da devletin muhtelif kademelerinde hizmetleriyle tan─▒nm─▒┼č ünlü ki┼čilere dayanmaktad─▒r. Annesi de hariciye naz─▒r─▒ (D─▒┼č ─░┼čleri Bakan─▒) Mehmet Ra┼čit Pa┼čan─▒n k─▒z─▒d─▒r. Hamdullah Suphi (Tanr─▒över) ise day─▒lar─▒yd─▒.
Büyük bahçeli, atl─▒ arabal─▒, özel kasaplar─▒, özel terzileri olan, dad─▒lar, ve yabanc─▒ dilleri ö─čreten mürebbiyelerle dolu konaklarda büyüdüler. Özel hocalar taraf─▒ndan e─čitildiler. Büyük ablas─▒ Seniha Sami Moral─▒, Bat─▒ Dilleri ve Edebiyat─▒ Profesörü Mehmed Rauf’un (1883-1918) e┼čiydi. Seniha Sami Moral─▒ ayn─▒ zamanda ilk kad─▒n arkeologumuz olup, Topkap─▒ Saray─▒’n─▒n ilk kad─▒n yöneticisiydi. Cumhuriyet’ten evvel sarayda Prenseslere ─░ngilizce dersleri verirken, Cumhuriyet döneminde de Atatürk ve ─░smet ─░nönü’ye tercümanl─▒klar yapm─▒┼čt─▒.

 

Mehmed Ra┼čit 3 ya┼člar─▒nda iken. (Taha Toros Ar┼čivi)


Moral─▒ Ailesi: Sol ba┼čtaki (oturan) Mehmed Ra┼čid’in ablas─▒ Seniha Sami Moral─▒, Bebekler Seniha Sami han─▒m─▒n k─▒zlar─▒ Münevver ve Nesrin Moral─▒ (günlü─če bugün ula┼čmam─▒z─▒ sa─člayan Mehmed Ra┼čit’in ye─čeni), bebeklerin ortas─▒ndaki kad─▒n Mehmed Ra┼čit’in valideleri Ay┼če S─▒d─▒ka han─▒m. Arkada ayaktaki kad─▒n ise Ay┼če S─▒d─▒ka Han─▒m─▒n hem┼čiresi. Ve sa─č ba┼čta oturan, resimdeki tek erkek ise Mehmed Ra┼čit.


Mehmed Ra┼čit’in 1905’ten Birinci Dünya sava┼č─▒ sonuna kadar olan dönemdeki hayat─▒n─▒ kendisinden dinleyelim.
“1905 - 1910 Orta tahsilimi Istambulda frans─▒z Faure Lisesinde ikmal edip "Diplôme de tin d’études secondaires" ┼čahadetnamesini ald─▒m.
1910-1912 Pariste Ecole Duvignau da yüksek mühendis mektebine haz─▒rland─▒m.
1912-1913 Balkan harbi dolay─▒s─▒ ile ─░stanbul’da kald─▒m.
1913-1914 Lausanne üniversitesi Mühendis Mektebine kabul edilerek iki semestre ikmal ettim.
1914-1919 Seferberlikte ihtiyat zabit namzedi yaz─▒ld─▒m ve sahra topçu s─▒n─▒f─▒na ayr─▒ld─▒m. Çanakkale harbine i┼čtirak ettim.”
Mehmed Ra┼čit Fransa’da Ecole Duvignau ‘da Yüksek Mühendis Mektebi e─čitimine haz─▒rland─▒─č─▒ dönemde çal─▒┼čmalar─▒n─▒n meyvesini alm─▒┼č olacak ki 1913 y─▒l─▒nda gitmek istedi─či ─░sviçre’deki Lozan Üniversitesine kabul edilmi┼čti. Fakat Birinci Cihan Harbi’nin ba┼člamas─▒yla kendi iste─čiyle e─čitimini yar─▒da keserek ülkesine döndü.

 Mehmed Ra┼čid’in Birinci Dünya Sava┼č─▒na Kat─▒l─▒┼č─▒ ve Çanakkale Hikayesi


Mehmed Ra┼čid, 1913-1914 E─čitim y─▒l─▒nda Lozan’da tam hayal etti─či Yüksek Mühendislik e─čitimine ba┼člam─▒┼čt─▒ ki Birinci Cihan Harbi patlak vermi┼čti. Ye─čeni Nesrin Moral─▒’n─▒n deyi┼či ile, Mehmed Ra┼čit de Osmanl─▒ Devletinin di─čer gençleri gibi efendi bir millete mensub olman─▒n gerektirdi─či cevher kendini gösterdi ve yüz binlerce gencin vatan─▒ kurtarmak için cepheye ko┼čtu─ču gibi o da cepheye ko┼čmu┼čtu. Mehmed Ra┼čid tahsilini b─▒rakarak yurda döndü. Ailesi gözya┼člar─▒yla onu u─čurlarken, o “çok yüksek bir gâye u─črunda çarp─▒┼čaca─č─▒ için âdeta bir ┼čevk içinde Çanakkale’ye gitti.”
Mehmet Ra┼čid Efendi, yedek subay olarak görev yaparken, cephede bulundu─ču 24 May─▒s 1915’ten cepheden ayr─▒ld─▒─č─▒ 12 A─čustosa dek günlük tuttu─ču görülüyor. Bu günlükte tam olarak hangi birlikte görev yapt─▒─č─▒ndan söz etmese de biyografisinde topçu s─▒n─▒f─▒na ayr─▒ld─▒─č─▒n─▒ belirtmi┼čtir. Ayr─▒ca ye─čeni Nesrin Moral─▒’n─▒n ifadesinde geçen “Mermiler çok a─č─▒r, k─▒rm─▒z─▒ boyalar─▒ k─▒smen a┼č─▒nm─▒┼č, 7,2 santim çap─▒nda, 14,2 santim yüksekli─činde” söyleminden bu mermilerin 75’lik da─č bataryas─▒na ait top mermileri oldu─čunu anl─▒yor ve ancak topçu olan birinin bunlar─▒ cepheden hat─▒ra olarak götürebilece─čini biliyoruz.
Hangi birlikte görev yapt─▒─č─▒ konusunda ise co─črafi olarak özellikle Kayaltepe-Palamutluk-Çamtepe-Manol (Hac─▒ Mail) Çifli─či-Semertepe-Eyer(li)tepe bölgesindeki schneider ve mantelli topçu batarya bölükleri ile tabur karargahlar─▒ aras─▒nda adeta mekik dokuyup telefonlar─▒ tamir etti─čini, haritalar çizdi─činden bahsetmesi üzerine 9. Tümen Topçu alay─▒nda görevli bir istihkamc─▒ oldu─čuna kanaat getiriyoruz. (Hac─▒ Mail Maydos’ta ya┼čayan Rum Hristiyan vatanda┼člardan biri olup çiftli─čin sahibidir. Hac─▒ Mail 22 Nisan 1915’te müttefiklerin Eceabat’─▒ bombard─▒man─▒nda 63 ya┼č─▒nda vefat etmi┼čtir.)
“Temmuz 31- Ar─▒burnu haritas─▒n─▒ çizmekle me┼čgûlum. Ak┼čam 5:15 de Serafim(çiftli─či) iskametinde üzerimizden fas─▒la ile bir iki mermi a┼čt─▒. Büyük monitor taraf─▒ndan endaht edilmekte olduklar─▒n─▒ Kayaltepeden telefonla haber ald─▒k. Çad─▒r─▒n kap─▒s─▒na kar┼č─▒ oturuyorum. Üçüncü ve dördüncü mermi kar┼č─▒m─▒zdaki s─▒rt─▒n arkas─▒ndan duman ç─▒kard─▒. Be┼činci mermi soldaki derenin kar┼č─▒ yamac─▒na çarpt─▒. (saat 5.45) Haritay─▒ b─▒rakt─▒m.

A─čustos 1- Dünki haritay─▒ ak┼čama do─čru bitirdim. ─░stanbul’a mektup yazd─▒m fakat göndermesi yar─▒na kald─▒. Grafit levhalar─▒ k─▒r─▒k olan telefonlar─▒n tamiri hakk─▒nda f─▒rkaya takrir verildi.

2- Telefon tak─▒m─▒ndan gönderilen telefondu grafiti k─▒r─▒k telefonlar─▒n Maltape’de masraf─▒ ödenmek ┼čart─▒yla tamir olabilece─čini söyledi. Birinci taburdan gönderilmi┼č olan grafiti k─▒r─▒k ve v─▒z─▒lt─▒s─▒ kamac─▒n─▒n himmetine u─čram─▒┼č olan Eriksonun v─▒z─▒lt─▒s─▒n─▒ yeniden ayar ettim ve di─čer bir telefonun grafiti tertibat─▒n─▒ tatbik ederek ba┼čka bir kusuru olmad─▒─č─▒n─▒ anlad─▒m. Mantelli birinci bölükten gelen Eriksonu tamir ettim.Kabzas─▒n─▒n vidas─▒ gev┼čemi┼čti. Pilin mayii biraz s─▒zm─▒┼čt─▒, tamir esnas─▒nda kurudu. 4. bölükten gelen tamir etmi┼č oldu─čum Eriksonu gönderdim Çamtepeden burnu direkli kruazör» endaht esildi. Tarassuda ç─▒kt─▒m. (saat 5.20) Hac─▒ Manol çiftli─činden geçen yola üç mermi dü┼čtü. Karadan at─▒ld─▒.”


Yedek Subay Mehmed Ra┼čid Efendi


Mehmed Ra┼čid, gençli─čin verdi─či heyecan ile day─▒s─▒ Haydar Bey’in o─člu ile asker yaz─▒lm─▒┼člard─▒. Tesadüf odur ki kuzeni olan Ra┼čid ile ayn─▒ cepheye, yani Çanakkale Cephesine sevk edilmi┼člerdi. Mehmed Ra┼čid Efendi’nin günlü─čünden ara ara kuzen Ra┼čid ile cephede görü┼čtükleri hakk─▒nda ifadeler yer ald─▒─č─▒ gibi bu görü┼čmeye dair bir foto─čraf da bulunmakta.
Mehmed Ra┼čid Efendi’nin ablas─▒ ilk kad─▒n müzecimiz Seniha Sami Moral─▒ “Me┼črutiyet, Dolmabahçe Saray─▒ ve Ankara’n─▒n ─░lk Günlerine Dair” ba┼čl─▒kl─▒ yaz─▒s─▒nda bundan bahsederken Mustafa Kemal’in ad─▒n─▒ ilk kez duyu┼čundan söz etmekte:

“Karde┼čim Ra┼čid ile day─▒zadem Ra┼čid yirmi ya┼člar─▒nda idiler. Gençli─čin verdi─či ┼čevk ve cesaretle topçu yaz─▒ld─▒lar. Kar de┼čim Lausanne Üniversitesinde bir sene okumu┼čtu. Tahsili yar─▒m kald─▒. Day─▒zadem de ─░sviçre Ziraat Mektebi’nden ┼čehadet- namesini yeni alm─▒┼čt─▒. ─░kisi de Çanakkale’ye sevkedildiler, birincisi Ar─▒bumu’na, ─░kincisi Anafartalar’a.Yaral─▒lar gelmeye ba┼člay─▒nca Galatasaray Lisesi hastahaneye çevrildi. Bizim kurstan yeti┼čen han─▒mlar─▒n ço─ču orada çal─▒┼čt─▒lar.
Çanakkale muharebesi bitince iki Ra┼čidler ─░stanbul’da birer vazifeye tayin edildiler.
Dört sene Bebek’te kald─▒k. Çanakkale muharebesinden sonra ak┼čamlar─▒ toplan─▒r dik. Biraderim sinema gösterirdi Day─▒zadem komediler tertib eder, taklidler yapard─▒. Bir gün dedi ki:
Anafarta’da ak┼čamlar─▒ Mustafa Kemal Bey'in çad─▒r─▒nda toplan─▒rd─▒k. Benim maskaral─▒klar─▒ma gülerdi.
O ismi ilk defa i┼čitmi┼č oldum.”

 

─░ki Ra┼čid Efendiler Çanakkale Cephesinde.Mehmed Ra┼čid Efendi (solda) ile kuzeni (day─▒s─▒n─▒n o─člu) Ra┼čid Efendi (sa─čda). Kuzen Ra┼čid, Anafartalarda Mustafa Kemal ile birlikte sava┼čm─▒┼čt─▒.

 Günlü─čünde Triump ve Majestic Z─▒rhl─▒lar─▒n─▒n batmas─▒ ve 29 May─▒s 1915’te Quinn’s Post’ta ilk la─č─▒m Türkler taraf─▒ndan patlat─▒lmas─▒, 8 A─čustos’ta 9. Tümen Komutan─▒ Kannengiesser’in yaralanmas─▒ dahil olmak üzere birçok bilindik olay detaylar─▒ bar─▒nd─▒rmasa da kendi ┼čahitli─či ile anlat─▒l─▒yor.Tüm bunlar─▒n d─▒┼č─▒nda Mehmed Ra┼čid’in günlü─čü Çanakkale Cephesi’nin duayen ve vazgeçilmez tart─▒┼čmas─▒ “açl─▒k meselesi”ni aralamak ad─▒na bir katk─▒ sa─čl─▒yor. Günlü─čünde “mükemmel kahvalt─▒”lardan, s─▒k s─▒k “limonata” içmekten ve “kakao” pi┼čirip içmekten söz etmekte. 


“Temmuz 13- ...Bir müddet sonra kakao pi┼čirmek ─░çin a┼ča─č─▒ indim ve tekrar tarassuda ç─▒kt─▒m...

Temmuz 24- Dün ak┼čam 5. bölükten ald─▒─č─▒m kalm─▒┼č bir maa┼č için defteri imzalamak üzere Kayaltepeye gittim. Emin ─░zzet bize u─čray─▒p Kilidbahire gidee─čini söyledi. Peynir ve çay ─▒smarlad─▒k.

Temmuz 25- Sabahleyin çay pi┼čirdim ve ekmek k─▒zartt─▒m. Dün gelen peynirle mükemmel bir kahvalt─▒ ettik.

A─čustos 5- Sabahleyin çizmeleri pençeletmek için 4. bölü─če gittim ve Vehbi Efendi ile bir müddet, oturduktan sonra ikinci tabura gittim.Doktorla eski bir hesab─▒m─▒z─▒ tesviye ettik (Zabitan lokantas─▒ndan 60 kuru┼č alaca─č─▒m vard─▒).
Arif ve Mazkarla da bir müddet oturduktan sonra avdet ettim. Doktorun verdi─či ilac─▒ ald─▒─▒m. Salih bizim çad─▒ra gelmi┼čti. ─░stanbul’a gidece─čimi anlatt─▒m. Yemekten sonra biraz yatt─▒m, hararetim vard─▒. Birkaç limonata içtim.”

Mehmed Ra┼čid’in hikayesini ilginç k─▒lan en önemli ┼čey cephede bir alet icad etti─čini iddia etmesi olsa gerek. Kendisi biyografisinde bu konuyla ilgili ┼ču ┼čekilde bahsetmekte:

“Seferberlikte ihtiyat zabit namzedi yaz─▒ld─▒m ve sahra topçu s─▒n─▒f─▒na ayr─▒ld─▒m. Çanakkale harbine i┼čtirak ettim. Dü┼čman gemilerinin mesafelerini çabuk tayin etmek için bir nevi cetvel icad ettim ve bu suretle müteaddit harp gemilerine mermi isabet ettirdim.”

Mehmed Ra┼čit beyin gerek mühendis olmas─▒, gerekse de o dönemki topçular─▒n durumundan bunun do─čru olmas─▒ oldukça mümkündür. Çünkü o dönem gemilerin mesafelerinin yatay olarak hesaplanmas─▒nda bir sorun olmamaktayd─▒. Esas sorun dikey ve aç─▒sal hesapla─▒n yap─▒lmas─▒nda idi. Çünkü müttefiklere göre bu oldukça ilkel yöntemlerle hesapland─▒─č─▒ için hedefleri tayin etmek için hesaplar uzun sürebilen matematiksel hesaplar─▒n sonucunda tayin edilebiliyordu. Elbette Mehmed Ra┼čid Bey’in bu bahsine dek bu hesaplardaki otomatikle┼čmenin özellikle Çanakkale Cephesinde sadece Almanlar─▒n katk─▒lar─▒yla oldu─čunu bilmekteydik.

Mehmed Ra┼čid Efendi’nin 1915 A─čustos’unda Çanakkale Cephesinde bulundu─ču bölgede en ┼čiddetli çarp─▒┼čmalar devam ederken 4 A─čustos’ta ─░stanbul’da Tophane’de bulunan Harbiye’ye Ressam (teknik) olarak tayin edilmesi muhtemel ba┼čar─▒lar─▒n─▒n Ordu taraf─▒ndan bilindi─čini göstermekte. 1916 y─▒l─▒ itibariyle Tophane Fabrikalar─▒nda çal─▒┼č─▒rken poligonda at─▒mlar─▒n yandan tarassutu için bir mesafe aleti icad ediyor.

 


Mehmed Ra┼čid Efendi 1919 y─▒l─▒nda Mütareke sonras─▒nda Te─čmenli─če terfi ettirilerek ordudan terhis edilir. Mütareke döneminde Lozan’a geri dönerek Mühendislik E─čitimini tamamlayarak 1924 y─▒l─▒nda yurda makina mühendisi olarak yurda döner. Birçok fabrikada üst düzey yönetici olarak çal─▒┼č─▒r.Parlak bir mühendis olarak hayat─▒n─▒ ya┼čad─▒., Ankara’da öldü─čü zaman mezar ta┼č─▒na "Çanakkale Gazilerinden Ra┼čid Moral─▒" yaz─▒ld─▒.

 

Mehmed Ra┼čid Efendinin sivil ya┼čam─▒ndan hat─▒ra olan resimler.

Ablas─▒ Seniha Sami Moral─▒’n─▒n k─▒z─▒ Nesrin Moral─▒ ise Mehmed Ra┼čid Efendi’nin günlü─čünü a┼ča─č─▒daki dizelerle bitirmi┼čti. Ben de bu dizelerle sonland─▒rmak isterken,harp tarihi aç─▒s─▒ndan bugünden geçmi┼če bakt─▒─č─▒mda kendime ┼čunu sormadan edemedim. Neticede Mehmed Ra┼čid o dönemin hem saray ailesine yak─▒n, hem oldukça zengin hem de kültürlü-e─čitimli bir ailesinde dünyaya gelmi┼čken, e─čitimini yar─▒m b─▒rak─▒p, cepheye dönmeyi zül görmeyip, vatana borç bilirken, bugünün Türk burjuvazisinden olup bir de üzerine muktedirlere bu denli yak─▒n olanlar─▒n çocuklar─▒ acaba bu erdemi göstere bilir miydi?

“Bildi─čimiz gibi o ┼čehid ve gazilere minnetimizi belirten son derece güzel duygulu, muhte┼čem ┼čiirler yaz─▒ld─▒. Bütün dünyada bu bu muharebe bir kahramanl─▒k destan─▒ olarak anlat─▒ld─▒. "Gelibolu Muharebesinin Tarihi" adl─▒ kitab─▒nda Sir (Robert) Rhodes James bu harbi bütün tafsilat─▒yla anlat─▒rken askerimize duydu─ču hayranl─▒─č─▒ da belirtiyor. Ayr─▒ca bir mektubunda ┼ču neticeye var─▒yor: <<─░ki milletimizin naz─▒nda o kadar çok mü┼čterek yönler var ki, bir daha aralar─▒nda ihtilaf ve çat─▒┼čma olmamal─▒d─▒r.>>”

 

Bu yaz─▒ daha önce #tarih dergisi Nisan 2017 say─▒s─▒nda yay─▒nlanm─▒┼č, editörün ve yazar─▒n─▒n izniyle sitemize konulmu┼čtur.

 

 


  6529 defa G├Âr├╝nt├╝lendi.

**********************

T├╝m yaz─▒, yorum ve i├žerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yay─▒mlanm─▒┼č olmalar─▒, bu g├Âr├╝┼čleri Tuncay Y─▒lmazer'in benimsedi─či anlam─▒na gelmez. Yorum b├Âl├╝m├╝ ├Âzg├╝r bir tart─▒┼čma ortam─▒ yaratmak i├žin vard─▒r. Ancak sald─▒rgan ve d├╝zeysiz yorumlar yay─▒nlanmayacakt─▒r. E─čer bu siteye ilk kez yorum yaz─▒yorsan─▒z, yorum kurallar─▒na g├Âzatman─▒z─▒ istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

KATEGOR─░DEK─░ D─░─×ER BA┼×LIKLAR

13/04/2019 - 13:38 Who are your heroes of Gallipoli? An exclusive interview with John Gillam, The author of "Turkish Charlie Ryan" (with Yvonne Fletcher ) ( Tuncay Y─▒lmazer )

09/04/2019 - 13:38 Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ve D├╝nya Sava┼č─▒ - Said Halim Pa┼ča (Fatih Y├╝cel)

23/03/2019 - 13:18 I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ├ťsk├╝dar Mekteb-i Sultan├«si (Nuri G├╝├žtekin)

17/03/2019 - 14:19 18 MART ├ľZEL - 18 Mart Bo─čaz Harbinde M├╝ttefik Filonun Sald─▒r─▒ Plan─▒ ile T├╝rk Savunma D├╝zeni ├ťzerine De─čerlendirmeler (M. Onur Yurdal)

13/03/2019 - 05:59 Orgeneral Cevat ├çobanl─▒ Pa┼čan─▒n Vefat─▒ Ve Cenaze Merasimi (Ahmet Yurttakal)

03/03/2019 - 05:37 Cephe Hatt─▒ Raporlar─▒na G├Âre Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ┼×ehit T├╝rk Subaylar─▒ (Nuri G├╝├žtekin)

17/12/2018 - 13:03 Sar─▒kam─▒┼č Harek├ót─▒na Taktik Yakla┼č─▒mlar (Dr. B├╝lend ├ľzen)

09/12/2018 - 10:02 Elveda Zeytinda─č─▒ ÔÇô 100.Y─▒l D├Ân├╝m├╝ÔÇÖnde Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒n─▒ Yeniden De─čerlendirmek (Tuncay Y─▒lmazer)

05/11/2018 - 12:37 Kararg├óh Umumi Foto─čraf├ž─▒s─▒ Burhan Felek ve ├çanakkale (Mustafa Onur Yurdal)

17/10/2018 - 06:09 Troya M├╝zesinde Bir ├çanakkale ┼×ehidiÔÇÖnin Mezar Ta┼č─▒ (Ahmet Yurttakal)

15/09/2018 - 20:54 Mustafa Kemal Atat├╝rk ve Enver Pa┼ča (─░smail Pehlivan)

30/08/2018 - 10:16 ├çanakkale Sava┼č─▒ Sonras─▒nda Mezarl─▒klar ─░le ─░lgili Ortaya ├ç─▒kan Sorunlar Ve Yap─▒lan Tart─▒┼čmalar (Burhan Say─▒l─▒r)

03/07/2018 - 04:23 Ar┼čiv Belgelerinde L├ópseki (1915 - 1922) (H├╝seyin Arabac─▒)

24/05/2018 - 04:02 Yar─▒madaÔÇÖdaki Ate┼čkes: 24 May─▒s 1915 - The Armistice on the Gallipoli Peninsula - 24 May 1915 (Yusuf Ali ├ľzkan)

20/05/2018 - 08:02 ├çanakkale Sava┼č─▒ Siperin Ard─▒ Vatan (G├╝rsel G├Ânc├╝ - ┼×ahin Aldo─čan)

16/05/2018 - 09:33 Payitahtta Nutuklar─▒m : Cemal Pa┼čaÔÇÖy─▒ Y├╝celtme Amac─▒yla Yaz─▒lm─▒┼č Bir Risale (Nevzat Artu├ž)

06/05/2018 - 20:14 Haf─▒z Hakk─▒ Pa┼ča Hayat─▒ Ve Eserleri (Mustafa Birol ├ťlker)

28/04/2018 - 06:41 Mahmut Sabri Bey Ve Sedd├╝lbahir Savunmas─▒n─▒n ─░lk ├ť├ž G├╝n├╝ (Burhan Say─▒l─▒r)

24/04/2018 - 07:03 25 Nisan 1915 Gelibolu Yar─▒madas─▒ ├ç─▒karmalar─▒ ├ťzerine Taktik Yakla┼č─▒mlar (B├╝lend ├ľzen)

18/04/2018 - 10:58 ├çanakkale Sava┼č─▒ Esnas─▒nda ├çekildi─či ─░ddia Edilen Bir Foto─čraf Hakk─▒nda (Erhan ├çif├ži)

13/04/2018 - 05:58 ÔÇťB├╝y├╝k StratejisizlikÔÇŁten Sahadaki Ger├žekliklere, Gazze,Bir├╝ssebi ve Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒ (B├╝lend ├ľzen)

07/04/2018 - 11:16 18 Mart G├╝n├╝ Dardanos ┼×ehidi Zabit Namzedi Halim Efendi (Ahmet Yurttakal)

04/04/2018 - 06:50 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda ─░stanbul a Yap─▒lan Hava Sald─▒r─▒lar─▒ (Emin Kurt - Mesut G├╝venba┼č)

31/03/2018 - 15:41 K─▒sa Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ Tarihi (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

29/03/2018 - 09:02 Bo─čazÔÇÖ─▒n Fedaileri "├çanakkale Bo─čaz─▒ Tahkimatlar─▒ ve ├çanakkale Bo─čaz MuharebeleriÔÇÖnde T├╝rk Top├žusu" adl─▒ kitaplar─▒n tan─▒t─▒m─▒ (Bayram Akg├╝n)

23/03/2018 - 13:22 Verdun Sava┼č─▒ (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

20/03/2018 - 17:57 LondraÔÇÖn─▒n Sava┼č Planlar─▒: 1906 Taba Krizi Ve ├çanakkale (Yusuf Ali ├ľzkan)

17/03/2018 - 04:39 18 Mart ├ľzel - ├çanakkale Bo─čaz─▒ Savunmas─▒nda Kullan─▒lan 240/35ÔÇÖlik Alman Krupp K─▒y─▒ Topunun Teknik ├ľzellikleri (Bayram Akg├╝n)

12/03/2018 - 11:23 Uydurmadan Ger├že─če- ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Bulutlar ─░├žerisinde Kayboldu─ču ─░ddia Edilen Norfolk Taburu (Tuncay Y─▒lmazer)

25/02/2018 - 13:09 Yi─čitler Harman─▒ Yozgad Mekteb-i Sultanisi -Yozgat Lisesi- (Osman Karaca)

19/02/2018 - 09:19 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 2 (Bayram Akg├╝n)

11/02/2018 - 12:02 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 1 (Bayram Akg├╝n)

05/02/2018 - 05:38 ─░ngilizlerin 1915 Y─▒l─▒ Strateji De─či┼čikli─či: ├çanakkale, ─░ngiliz Karar Vericiler ─░├žin Bir Se├ženek Haline Nas─▒l Geldi? (Yusuf Ali ├Âzkan)

30/01/2018 - 08:02 Medine M├╝dafaas─▒ ve Fahreddin Pa┼ča (S├╝leyman Beyo─člu)

20/01/2018 - 10:18 D├╝┼čman ├çanakkaleÔÇÖyi Ge├žecek Olursa (Do├ž.Dr. Mesut Uyar)

13/01/2018 - 11:19 Amiral CardenÔÇÖin ├çanakkale Bo─čaz─▒ Sald─▒r─▒ Plan─▒ ├ťzerine Bir De─čerlendirme ( Bayram Akg├╝n)

17/12/2017 - 12:41 Gelibolu Yar─▒madas─▒nda Kaybolan ┼×ehitlik ve An─▒tlar (Mustafa Onur Yurdal)

08/12/2017 - 19:02 Tarih dergilerinde Kud├╝s 100.Y─▒l Dosyalar─▒

04/12/2017 - 12:16 Topyekûn Harp Erich von Ludendorff, Erhan Çifci (ed.), Çev. Aynur Onur Çifci-Erhan Çifci (Zafer Efe)

22/11/2017 - 03:49 ├ť├ž Mermi ─░le Bir Defter - ├çanakkaleÔÇÖde Yedek Subay Bir M├╝hendisin Hikayesi (Mustafa Onur Yurdal)

07/11/2017 - 18:30 Pomaklar─▒n ├çanakkale A─č─▒d─▒ - Pesna (├ľmer Arslan)

30/10/2017 - 18:41 25 Nisan 1915, Ar─▒burnu Anzak ├ç─▒karmas─▒nda 57.AlayÔÇÖ─▒n Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna ─░ntikali ÔÇô Yeniden De─čerlendirme ( M. ┼×ahin Aldo─čan )

17/10/2017 - 11:31 Prof. Dr. Christopher Bell'in yeni eseri Churchill and the Dardanelles ├╝zerinden bir inceleme: Churchill ├çanakkale Sava┼člar─▒n─▒n tek sorumlusu mudur?

09/09/2017 - 05:40 Florence NightingaleÔÇÖin Eli AnadoluÔÇÖya da De─čmi┼čti-K─▒r─▒m Sava┼č─▒ndan Unutulan ─░lk Prefabrik Hastane: Erenk├Ây (Renkioi) (Mustafa Onur Yurdal)

22/08/2017 - 07:18 Ku┼čatma ve Esaretin Ad─▒ K├ŤTULAM├éRE Esir Bir ─░ngiliz Subay─▒n An─▒lar─▒ - Edward W.C. Sandes -(Muzaffer Albayrak)

09/08/2017 - 18:07 19. T├╝men Kurmay Ba┼čkan─▒ ─░zzettin ├çal─▒┼člarÔÇÖ─▒n ├çe┼čitli Konferans ve Yay─▒nlar─▒nda Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ Taarruzu (Melike Bayrak-Mustafa Onur Yurdal)

27/07/2017 - 13:33 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒ 2.B├Âl├╝m-2.Gazze Muharebesi(Tuncay Y─▒lmazer )

11/07/2017 - 10:07 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒-Gazze Muharebeleri(1.B├Âl├╝m)(Tuncay Y─▒lmazer)

22/05/2017 - 05:29 M├╝stahkem Mevkii nin Anafartalardaki Sesi-K├╝├ž├╝k Anafartalar Toplar─▒(Bayram Akg├╝n)

09/05/2017 - 08:12 K├╗tulam├óre Ku┼čatmas─▒ÔÇÖndan Esarete Y├╝zba┼č─▒ SandesÔÇÖin Hat─▒ralar─▒ - ├çev. Tuncay Y─▒lmazer

02/05/2017 - 11:45 ─░zmir-Bay─▒nd─▒r ─░l├žesinden ├çanakkale Harbine Kat─▒lanlar (Necat ├çetin)

28/04/2017 - 08:49 Kûtulamâre Zaferi 1916(Muzaffer Albayrak,Vahdettin Engin)

23/04/2017 - 21:24 T├╝rk OrdusuÔÇÖnda K├╝nye Uygulamas─▒na ─░li┼čkin ─░lk Giri┼čimler ve ─░lk K├╝nyelerle ─░lgili K─▒sa Bilgiler (The First Attempts On The Use Of Identity Tags In Turkish Army And Information About The Early Identity Tags) (Burhan SAYILIR)

13/04/2017 - 05:43 ├çanakkale Sava┼č─▒, Kara Savunmas─▒ ─░├žin M├╝stahkem Mevkii Top Deste─či (Bayram Akg├╝n)

07/04/2017 - 14:30 Çanakkale Muharebelerinde İdari ve Lojistik Faaliyetler (Ayhan Candan)

06/04/2017 - 19:17 Kabata┼č Erkek Lisesi 1.B├╝y├╝te├ž Tarih ├ľ─črenci Sempozyumu (8-9 Nisan 2017)

04/04/2017 - 21:12 Resmi Belgelere (N├╝fus ├ľl├╝m-Genelkurmay-Kay─▒ts─▒z ├ľl├╝m Defterleri) G├Âre ─░zmir - Beyda─č ┼×ehitleri (Necat ├çetin-A.Levent Ertekin)

31/03/2017 - 07:25 ├çanakkale nin ┼×ehit Kalemleri (─░smail Sabah)

27/03/2017 - 19:43 ├çanakkale M├╝stahkem MevkiiÔÇÖye Ba─čl─▒ Top Mermisi ├çe┼čitleri (Bayram Akg├╝n)

25/03/2017 - 20:58 GeliboluyuAnlamak ├ľzel- 100. Y─▒l─▒nda Gazze Muharebeleri Kahramanlar─▒n─▒ An─▒yoruz (Tuncay Y─▒lmazer)

17/03/2017 - 21:15 18 Mart ├ľzel Makalesi - Ya┼čayanlar─▒n A─čz─▒ndan 18 Mart Bo─čaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

16/03/2017 - 08:51 18 Foto─črafla ├çanakkale Bo─čaz Muharebesi 18 Mart 1915 - 18 March 1915 Dardanelles Assault with 18 photographs (Ahmet Yurttakal)

13/03/2017 - 05:47 Çanakkale Muharebelerinde Bir Hile: Sahte Toplar (Bayram Akgün)

07/03/2017 - 04:27 ├çanakkale ZaferiÔÇÖnden Mescid-i NebeviÔÇÖye Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n 1916 Filistin-Hicaz ziyareti(Tuncay Y─▒lmazer)

23/02/2017 - 07:48 Gelibolu Savunmas─▒ Bir Kararg├óh ├çal─▒┼čmas─▒ - General G.S. Patton (Haluk Oral)

09/02/2017 - 06:24 ─░kinci Kirte Muharebesi (6-8 May─▒s 1915 Taarruzlar─▒) (Y├╝cel ├ľzkorucu)

31/01/2017 - 12:29 T├╝rk Bo─čazlar─▒ Meselesi (Ayhan Candan)

24/01/2017 - 05:39 Kanl─▒ Bir Mendil Hikayesi (├ľmer Arslan)

19/01/2017 - 10:32 Irak Cephesinde G├Ân├╝ll├╝ Kahramanlar Osmanc─▒k Taburu (Muzaffer Albayrak)

23/12/2016 - 20:32 Atlas Tarih Dergisi Aral─▒k-Ocak Say─▒s─▒nda 1916 Sina Filistin Hicaz Cephesi (Tuncay Y─▒lmazer)

13/12/2016 - 07:23 Birle┼čik Harekat Tecr├╝besi Olarak Cihan Harbinde T├╝rk-Alman Askeri ─░ttifak─▒ (G├╝ltekin Y─▒ld─▒z)

02/12/2016 - 20:23 ├çanakkale Kara Muharebelerinde A─č─▒l Dere (┼×aban Murat Armutak)

15/11/2016 - 11:48 Çanakkale de Bir Melek Hanım (Muzaffer Albayrak)

01/11/2016 - 05:41 ├çanakkale Kara Muharebelerinde Asma Dere (┼×aban Murat Armutak)

24/10/2016 - 06:55 42. Alay / Gelibolu 1915 - Ahmet Diriker (O─čuz ├çetino─člu)

03/07/2016 - 14:42 ├çanakkaleÔÇÖden 100. Y─▒l─▒nda SommeÔÇÖa:Bir Sava┼č, ─░ki Muharebe (Mustafa Onur Yurdal)

11/06/2016 - 14:37 I.D├╝nya Sava┼č─▒ nda ┼×ii Ulemas─▒n─▒n Cihat Fetvalar─▒ ├çer├ževesinde Irak Cephesi (Ziya Abbas)

01/06/2016 - 06:23 Kut├╝lamare- Yarbay Mehmed Re┼čid Bey in G├╝nl├╝─č├╝ (─░. Bahtiyar ─░stekli)

23/05/2016 - 12:01 Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ├çanakkale Muharebelerinde Sa─čl─▒k Alan─▒ndaki Faaliyetleri (Ayhan Candan)

16/05/2016 - 07:38 Bir Osmanl─▒ Kurmay Subay─▒- Irakl─▒ K├╝rt Devlet Adam─▒, Mehmet Emin Zeki Bey in Ya┼čam ├ľyk├╝s├╝ (Tuncay Y─▒lmazer)

10/05/2016 - 13:00 Mezopotamya da Bir Sava┼č 1915-1916 Kut├╝lAmare ÔÇô Nikolas Gardner ( Tuncay Y─▒lmazer )

07/05/2016 - 07:31 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n ─░slam D├╝nyas─▒na Etkileri (Y├╝ksel Nizamo─člu)

30/04/2016 - 19:20 ├çanakkale Sava┼č─▒: Bir Siyasi M├╝cadele Alan─▒ (├ľzg├╝r ├ľzt├╝rk)

23/04/2016 - 19:13 25 Nisan 1915 Anzak ├ç─▒karmas─▒ ─░lk Saatleri ÔÇô Daha Erken M├╝dahale Edilebilir miydi? ( Ahmet Yurttakal )

17/04/2016 - 21:26 Maskirovka Harekat─▒ - K├╗tulAmare bir zafer midir? ( Tuncay Y─▒lmazer )

28/03/2016 - 11:20 Çanakkale Muharebelerinde Osmanlı Ordusunun Asker Kaybı (Ayhan Candan)

26/03/2016 - 09:55 E─čitimli Neslin Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ ile ─░mtihan─▒ ( Dr. Nuri G├╝├žtekin )

24/03/2016 - 10:00 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri G├╝├žtekin)

21/03/2016 - 06:35 ├çanakkale Seferberli─či: Sava┼č, E─čitim, Cephe Gerisi (Mustafa Sel├žuk)

17/03/2016 - 08:15 18 MART ├ľZEL - ├çanakkale Zaferi ve Cevat Pa┼ča (Ahmet Yurttakal)

22/02/2016 - 12:27 Gertrude Bell Irak Sınırını Çizen Kadın (Veysel Sekmen)

14/01/2016 - 08:43 ├çanakkale ┼×ehidi Feyzi ├çavu┼čÔÇÖun Zevcesi Zehra Han─▒m─▒n Padi┼čaha Mektubu (Osman Ko├ž)

23/12/2015 - 16:47 ├çanakkale Sava┼člar─▒nda Binba┼č─▒ Halis BeyÔÇÖe Ait Bir Ganimetin ├ľyk├╝s├╝ (Serdar Halis Ataksor)

10/12/2015 - 18:03 Mesudiye Z─▒rhl─▒s─▒n─▒n Dram─▒ (Cemalettin Y─▒ld─▒z)

06/12/2015 - 20:29 KutÔÇÖ├╝lamarenin T├╝rklere Tesliminden Sonra Irak ─░ngiliz Ordusunun Faaliyetlerine Dair Rapor (Haz. Serdar Halis Ataksor)

01/12/2015 - 10:11 10 A─čustos 1915 Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ H├╝cumu (Muzaffer Albayrak)

17/11/2015 - 21:09 Çanakkale Deniz Muharebelerinde Verilen Zayiatlar (Ahmet Yurttakal)

10/11/2015 - 05:19 Reis-i Cumhur Mustafa Kemal in Çanakkaleyi ziyaretleri (M. Onur Yurdal )

08/11/2015 - 22:04 Mustafa Kemal Pa┼čan─▒n Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin 1. D├╝nya Sava┼č─▒na giri┼čiyle ilgili g├Âr├╝┼člerine dair bir belge

Osmanl─▒ Devleti Umumi Harpte Tarafs─▒z Kalabilir miydi? - Yusuf Ak├žura (De─čerlendirme: Muzaffer Albayrak)