Kûtulamâre Kuşatması’ndan Esarete Yüzbaşı Sandes’in Hatıraları - Çev. Tuncay Yılmazer

Tarih: 09/05/2017   /   Toplam Yorum 0   / Yazar Adı:      /   Okunma 1397

Yüzbaşı Edward Sandes, 6. Hint Tümeninde köprü istihkâm birliğinin komutanıdır. Görevi Dicle nehri üzerinde sallar, tombazlar, yerel bellum, müheyla gibi nehir taşıma kullanarak yaya ve taşıma araçlarının trafiğine uygun yüzer köprü inşa etmek, emir geldiğinde de bunları söküp çatanaların yedeğinde karadan ilerleyen orduyu takip ederek her an göreve hazır bir şekilde beklemektir. Dicle nehrinin genişliğinin yer yer 400-500 metreye çıktığı, sıcaklığın 45-50 derecelere ulaştığı göz önüne alındığında zamana karşı yarışan Sandes'in görevinin ne kadar zor olduğu ortadadır.Kuşatmanın ve Esaretin Adı Kûtulamare , 6. Hint Tümeni'nde görevli bir İngiliz subayının, Irak cephesinin ilk günlerinden itibaren, başlangıçta zaferler sonrasında hayal kırıklıklarıyla dolu tanıklığını konu alıyor. Yüzbaşı Sandes, 6. Tümenin ardarda zaferlerden Bağdat önünde sona eren Dicle nehri boyunca gerçekleştirdiği harekâtını, Kût kuşatmasını ve esir oluşlarını anlatırken kitabın yayınlanmayan sonraki bölümleri ise Musul’dan Anadolu içlerine Yozgat'a uzanan ve sonrasındaki esaret günlerini anlatıyor. Tamamen farklı bir  konuyu anlatan bu bölümler daha sonra yayınlanabilir. (T.Y.)

 

 

Kût'un yıldönümü vesilesiyle geçtiğimiz yıl, Yeditepe Yayınevi'nde yapılan toplantıda bana Türkiye'de Birinci Dünya Savaşı ile ilgili zengin bir arşive sahip Necmettin Özçelik Bey'in arşivinden üç kitap değerlendirmem için verildi. Üçü de anı kitabı olsa da özellikle bir tanesi çok dikkatimi çekmişti. İngiliz Yüzbaşı ( daha sonradan Binbaşı olan) Edward Sandes'in “In Kût and Captivity” adlı kitabı özellikle köprü yapımında ustalaşmış Kraliyet mühendisi bir İngiliz istihkam subayının gözünden I. Dünya Savaşı Irak harekâtının bir bölümünü, Kût kuşatmasında yaşadıklarını ve sonrasında Mezopotamya çöllerinden Anadolu'nun kalbine uzanan yolculuklarını ve esaret hayatlarını anlatıyordu.

Kûtulamâre ile ilgili en önemli kaynak dilimize de çevrilen 6. Hint Tümeninin komutanı General Townshend'ın hatıralarıdır. Townshend, savaş tarihinden ve stratejiden örnekler vererek yazdığı yarı-resmi hatıralarında, birçok hatırat türü eserlerde olduğu gibi kendisini temize çıkarmaya çalışıyor, üstü kapalı bir şekilde komuta kademesini ve siyasileri eleştiriyordu. Kitap, Yeditepe Yayınevi'nce “Kûtulamâre'de Esaret” adıyla Türk okuyucusuyla buluşmuştu.

Sandes'in kitabı ise Townshend'ın tepeden bakan, askeri taktik ve strateji tartışmalarına boğulan kitabından bir hayli farklı, orta sınıf bir İngiliz subayın çarpıcı gözlemlerini anlatıyordu. Yalnız bunu anlatırken dönemin İngiliz vatandaşlarına has özellikleri taşıyor, Türkleri, Arapları hatta zaman zaman Ermenileri yerden yere vuruyor, silah arkadaşları Hintlileri bile küçümseyici yaklaşımda bulunuyordu. Sandes'e göre Türklerin Avrupa'da yeri yoktu. Türkleri her fırsatta eleştiriyor, adetleri ile dalga geçiyor, tembel ve organizyasyon yetenekleri olmadığını iddia ediyordu.

Sıradışı, bir hayli rahatsız edici bir anı kitabıyla karşı karşıyaydım. Ancak çevrilmesinin hem tarihçilerin hem de okuyucuların değerlendirmesine sunmak, Kûtulamâre zaferinin  yeniden gündeme geldiği bir dönemde farklı bir gözle olayların değerlendirilmesinin uygun olacağını düşündüm.

İngiliz-Hint 6. Tümeninin generallerinden sivil görevlilerine kadar tüm personeli ile birlikte Halil Paşa komutasındaki Osmanlı 6. Ordusu'na 4 ay 23 günlük bir kuşatma sonrasında 29 Nisan 1916'da teslim olması I. Dünya Savaşı'nın üzerinde az durulan, ancak en önemli olaylarından birisidir. Britanya tarihinde 1781'de Yorktown'daki toplu teslim olma felaketinden sonra ikincidir. (Benzeri bir durum daha sonra II. Dünya Savaşı'nda Singapur'da Japonlara karşı yaşanmıştı.)

General Townshend komutasındaki Hindistan kuruluşlu 6.Tümen’in Nisan 1915'ten itibaren birbiri ardına zayıf Türk-Arap kuvvetleri karşısında aldıkları başarıların sarhoşluğu İngiliz komuta kademesinde hem de İngiliz siyasetçilerde Bağdat'ın kolayca alınabileceği fikrinin doğmasına yol açmıştı. İngiliz kamuoyunun kötü giden Çanakkale Harekâtını telafi edecek bir “zafer” haberine ihtiyacı vardı. Eylül sonundaki Es-Sin muharebelerinde Albay Nureddin Bey komutasındaki Osmanlı ordusunu darmadağın eden Townshend'ın 6. Tümenini durdurabilecek kuvvet şimdilik görünmüyordu.

İngiliz kamuoyu Bağdat'ın alınmasıyla zaferin taçlanacağı bu sürecin aslında felaketin başlangıcı olduğunu anlaması uzun sürmedi. İngiliz kaynaklarında bölgede Perslerden kalan Tâk-ı Kisra olarak bilinen dev saray kalıntısından dolayı Ctesiphon Muharebesi, Türk kaynaklarında bölgedeki sahabe türbesine atfen Selman-ı Pak Muharebesi diye geçen 22-25 Kasım 1915 tarihlerindeki muharebede Albay Nureddin Bey komutasındaki Türk birlikleri İngiliz-Hint karma kuvvetleri karşısında müthiş bir savunma örneği sergilemiş, savaş tarihinde ender rastlanan bir şekilde her iki ordu da geri çekilme kararı almıştı. Selman-ı Pak Muharebesi, Mezopotamya'daki İngiliz ordusu için parlak zaferlerin ardından felaketler silsilesinin başlangıcı olmuştu adeta.

Takviye kuvvetlerle desteklenen Albay Nureddin Bey artık inisiyatifi ele alarak, hem Dicle nehri üzerindeki filosuyla, hem de karadan geri çekilen İngiliz ordusunu aman vermeden Kût'a kadar takip etmiş ve Kût kasabasında tamamen kuşatmıştı. 7 Aralık'ta başlayan kuşatmadan sonra Osmanlı Ordusu Kût'un 7 mil kadar güneyinde savunma mevzilerini de kurmuştu. Tahmin edileceği gibi İngilizler sürekli takviyeler alarak 1916 yılı Ocak ayının başından itibaren Kût'ta mahsur kalan yaklaşık 13.000 kişilik garnizonu kurtarmak için harekete geçmişler, ancak bir dizi muharebe sonrasında Türk mevzilerini aşmayı başaramamışlardı. Kavurucu sıcak, çamur, Dicle'nin yol açtığı seller, harekât arazisindeki bataklıklar en önemli engel olarak karşılarına dikilmişti.

Elinizde tuttuğunuz hatırat, 6. Hint Tümeninde görevli bir İngiliz subayının, Irak cephesinin ilk günlerinden itibaren, başlangıçta zaferler sonrasında hayal kırıklıklarıyla dolu tanıklığını konu alıyor. Yüzbaşı Sandes, 6. Tümenin ardarda zaferlerden Bağdat önünde sona eren Dicle nehri boyunca gerçekleştirdiği harekâtını, Kût kuşatmasını ve esir oluşlarını anlatırken kitabın yayınlanmayan sonraki bölümleri ise Musul’dan Anadolu içlerine Yozgat'a uzanan ve sonrasındaki esaret günlerini anlatıyor. Tamamen farklı bir  konuyu anlatan bu bölümler daha sonra yayınlanabilir. Sandes, hatıralarından oluşan kitabı 1919 yılında yayınlamıştı.

Yüzbaşı Edward Sandes, 6. Hint Tümeninde köprü istihkâm birliğinin komutanıdır. Görevi Dicle nehri üzerinde sallar, tombazlar, yerel bellum, müheyla gibi nehir taşıma kullanarak yaya ve taşıma araçlarının trafiğine uygun yüzer köprü inşa etmek, emir geldiğinde de bunları söküp çatanaların yedeğinde karadan ilerleyen orduyu takip ederek her an göreve hazır bir şekilde beklemektir. Dicle nehrinin genişliğinin yer yer 400-500 metreye çıktığı, sıcaklığın 45-50 derecelere ulaştığı göz önüne alındığında zamana karşı yarışan Sandes'in görevinin ne kadar zor olduğu ortadadır.

6. Tümenin Bağdat'a doğru Dicle nehri boyunca zaferler kazanarak ilerlemesinde kendisine büyük görev düşen Sandes, başarılı köprü yapmanın inceliklerini de yeri geldikçe anlatır. Selman-ı Pak'taki yenilgi sonrası işler bir anda değişecektir. 6. Tümen karadan geri çekilirken Sandes ve ekibi çatanalarında yedeklerine aldıkları malzeme taşıyan çok sayıda şat ve yerel teknelerle ölüm-kalım yarışına başlarlar. Sandes burada son derece canlı anlatımla Türk ve Arapların eline geçen gemileri, arkadaşlarını ve malzemeleri nasıl son anda kurtardıklarından etkileyici bir dille bahseder.

Townshend'ın talihsiz ordusu Dicle nehrinin keskin bir şekilde kıvrıldığı Kût kasabasına sığınmış, birkaç gün içerisinde kasabayı çevirecek Türk ordusuna karşı yorgun ve bitkin İngiliz ve Hintli askerler savunma hazırlıklarına başlamışlardır. Sandes özellikle kasabanın kuzeydoğusundaki toprak setle çevrili ayrı bir direnek noktası olan Türk kaynaklarında Hudeyri Kalesi olarak geçen "Kale"deki hazırlıkları ayrıntılarıyla anlatıyor.

Esaret kaçınılmaz derecede sıkıntıyı da beraberinde getirecektir. Kuşatmanın başlamasından sonraki dönemlerde kasabada yaşananları bütün ayrıntılarıyla Yüzbaşı Sandes’ten öğreniyoruz. Nehrin öte yakasındaki keskin nişancıların göz açtırmadığı kuşatma altındaki bir şehirde yapılan düzenlemeler, başlangıçta yılbaşına kurtarılmayı beklerken giderek azalan umutlar... Özellikle bu bölüm dönemi araştıranlar açısından paha biçilmez bir kaynak.

Belli bir dönemden sonra kasabada elde kalan öküzler, atlar, hatta katırlar bile kesilip yaklaşık 13.000 kişilik garnizona dağıtılacaktır.

“Yiyecek sorunu aynı şekilde devam ediyordu. Bununla birlikte Şubat’ın son günü konağımızda nefis bir yiyecek vardı. “Katır dili jölesi” gerçekten birinci sınıftı. Kısa sürede silip süpürüldü. Ayrıca atta unundan, ekmek kırıntısı, kaba şeker hurma suyu, zencefil kökü ve biraz yağ güzel bir puding hazırlamıştık.”

Et dağıtımındaki en önemli sorun, 6. Tümen'in neredeyse üçte ikisini oluşturan Hintli askerlerin at eti yememeleriydi. Sandes Hintli askerlerin bu konuda son döneme kadar ısrar ettiklerinin altını çiziyor.

Mart ayına girilirken Kût tanınmaz haldedir: Sakinliğin huzurlu zamanlarında Kût’u ziyaret eden çok az kişi, Mart 1916’nın başlangıcında daha önceden cıvıl cıvıl gölgeli ve kalabalık olan Çarşı Caddesi'ni ve nehir tarafını tanıyabilirdi. Giden, kaybolan gemilerin, müheylaların her zamanki kalabalığıydı, kaybolan gürültülü Arapların izdihamıydı. Çarşı Caddesi'nin kapalı çatıları da ya düşmüş ya da toptan kaldırılmıştı. Nehre bakan kapılar ve pencereler tuğlalarla örülmüş, tüm büyük caddelerin nehre doğru çıkışları büyük duvarlarla kapatılmıştı. Tüm cephe mermi delikleriyle delik deşik olmuş ve nehir kenarındaki tüm çarşı dükkânları hemen hemen yıkıntı halindeydi.

Sandes, yerli halkın kuşatmaya tepkilerini zaman zaman alaycı biçimde anlatıyor. Nisan ayından itibaren de açlığın başgösterdiği şehirde yerli Araplar da kendi çabalarıyla kaçmaya çalışırlar: Türkler, bizim çok az olan yiyecek istihkakımızı tükettiğini bildiklerinden Arapların Kût’tan ayrılmasını istemiyorlardı. Bundan dolayı Kût’a, kasabadan ayrıldığı görülen tüm Arapları vuracaklarını belirten mesaj gönderiyorlardı. Araplar bir ara tarafımızdan uyarılmıştı. Ayrıca onlara eğer ayrılırlarsa, içlerinden herhangi birisi geri dönmeye çalışırsa vurulacağını söyledik. Buna rağmen geceden geceye, ay doğmadan yüklü sallar nehrin aşağısına doğru sürükleniyor, yine her gece aşağıdaki yaylım ateşi delik deşik ve batmış enkaz üzerinde Arap cesetlerinin nehirde yüzdüğü görülüyordu.

Yazar kitabın başından itibaren düşmanı Türklere karşı öfkesini gizlemiyor. Bazı bölümlerinde kitap adeta bir “Geceyarısı Expresi” anlatısına dönüşüyor. Ancak Yüzbaşı Sandes, Halil Paşa'yı hem iyi bir asker hem de şövalye ruhlu olarak niteliyor. Halil Paşa, özellikle Bağdat'ta esir subaylarla konuşmuş, Selman-ı Pak muharebesinde ve sonrasında gelişen olaylardaki her iki tarafın hatalarını paylaşmış.

Kuşatma altındaki Kût'u kurtarmak için harekete geçen kurtarma kuvvetinin tüm girişimlerinin başarısız olması, açlığın artık dayanılmaz hale gelmesi, seller mevcut durumu sürdülebilir olmaktan çıkarıyor ve Kût garnizonunun esaret günleri başlıyor.

 

Anı kitaplarına dikkatli yaklaşılmasının bir önemini burada görüyoruz. Örneğin Sandes, herkesin bildiği teslim olma karşılığında para teklifi yapıldığını inkâr ediyor, böyle bir şey olsa Türklerin mutlaka kabul edeceğini(!) belirtiyor.

I. Dünya Savaşı, Irak cephesi ve esirler konusu ülkemizde çok bilinen bir konu değil. Yüzbaşı Edward Sandes’in KutülAmare kuşatması anılarının ülkemizde bu konuda çok az olan yayınlanmış literatüre önemli katkısı olacağını , yeni tartışmalara yol açabileceğini düşünüyorum.

Eser hazırlanırken en büyük sorun yer isimleri konusunda yaşandı. Bilindiği gibi I. Dünya Savaşı cephelerinde hasım tarafların verdiği coğrafi isimler çoğu zaman aynı değildir, ya da telaffuz farklılıkları vardır. Kitap yayına hazırlanırken yer isimlerini eserin orijinal halindekinden ziyade Türk resmi tarihinde geçen isimleri esas alındı. Bazı önemli isim değişiklikleri ise dipnotla belirtildi (Ctesiphon ve Ummü't-Tubul Muharebelerinde olduğu gibi). Yine yazarın adlarını yanlış yazdığı bazı Türk subayların adları düzeltildi, dipnotta belirtildi. 

Bu çeviriyi yayına hazırlarken birbirinden değerli birkaç uzmana danıştım, notlandırırken fikirlerini aldım. Öncelikle bu eseri zengin arşivinden bizimle paylaşan, Kût Zaferi konusunda bilincin oluşmasında yıllarını vermiş sayın Necmettin Özçelik’e teşekkür etmek istiyorum. Eseri hazırlarken Irak cephesi ile ilgili ayrıntılı bilgiler veren Muzaffer Albayrak’a,  arşivindeki nadide bir parçayı da bu kitabın kapağı için bizlerle paylaşan Prof. Haluk Oral'a, eserin basımında her türlü katkıyı esirgemeyen Yeditepe Yayınevi sahibi Mustafa Karagüllüoğlu’na teşekkürü borç bilirim. 

 

Tuncay YILMAZER

İstanbul / 2017

 

 


  1397 defa Görüntülendi.

**********************

Tüm yazı, yorum ve içerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yayımlanmış olmaları, bu görüşleri Tuncay Yılmazer'in benimsediği anlamına gelmez. Yorum bölümü özgür bir tartışma ortamı yaratmak için vardır. Ancak saldırgan ve düzeysiz yorumlar yayınlanmayacaktır. Eğer bu siteye ilk kez yorum yazıyorsanız, yorum kurallarına gözatmanızı istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

KATEGORİDEKİ DİĞER BAŞLIKLAR

07/11/2017 - 18:30 Pomakların Çanakkale Ağıdı - Pesna (Ömer Arslan)

30/10/2017 - 18:41 25 Nisan 1915, Arıburnu Anzak Çıkarmasında 57.Alay’ın Conkbayırı’na İntikali – Yeniden Değerlendirme ( M. Şahin Aldoğan )

17/10/2017 - 11:31 Prof. Dr. Christopher Bell'in yeni eseri Churchill and the Dardanelles üzerinden bir inceleme: Churchill Çanakkale Savaşlarının tek sorumlusu mudur?

09/09/2017 - 05:40 Florence Nightingale’in Eli Anadolu’ya da Değmişti-Kırım Savaşından Unutulan İlk Prefabrik Hastane: Erenköy (Renkioi) (Mustafa Onur Yurdal)

22/08/2017 - 07:18 Kuşatma ve Esaretin Adı KÛTULAMÂRE Esir Bir İngiliz Subayın Anıları - Edward W.C. Sandes -(Muzaffer Albayrak)

09/08/2017 - 18:07 19. Tümen Kurmay Başkanı İzzettin Çalışlar’ın Çeşitli Konferans ve Yayınlarında Conkbayırı Süngü Taarruzu (Melike Bayrak-Mustafa Onur Yurdal)

27/07/2017 - 13:33 Çanakkale’nin Filistin’deki Yansıması 2.Bölüm - 2.Gazze Muharebesi (Tuncay Yılmazer )

11/07/2017 - 10:07 Çanakkale’nin Filistin’deki Yansıması : Gazze Muharebeleri ( 1.Bölüm) (Tuncay Yılmazer)

22/05/2017 - 05:29 Müstahkem Mevkii’nin Anafartalar’daki Sesi - Küçük Anafartalar Topları (Bayram Akgün)

09/05/2017 - 08:12 Kûtulamâre Kuşatması’ndan Esarete Yüzbaşı Sandes’in Hatıraları - Çev. Tuncay Yılmazer

02/05/2017 - 11:45 İzmir-Bayındır İlçesinden Çanakkale Harbine Katılanlar (Necat Çetin)

28/04/2017 - 08:49 Kûtulamâre Zaferi 1916 (Muzaffer Albayrak – Vahdettin Engin)

23/04/2017 - 21:24 Türk Ordusu’nda Künye Uygulamasına İlişkin İlk Girişimler ve İlk Künyelerle İlgili Kısa Bilgiler (The First Attempts On The Use Of Identity Tags In Turkish Army And Information About The Early Identity Tags) (Burhan SAYILIR)

13/04/2017 - 05:43 Müstahkem Mevki’nin Kara Savunması İçin Top Desteği Sağlaması (Bayram Akgün)

07/04/2017 - 14:30 Çanakkale Muharebelerinde İdari ve Lojistik Faaliyetler (Ayhan Candan)

06/04/2017 - 19:17 Kabataş Erkek Lisesi 1.Büyüteç Tarih Öğrenci Sempozyumu (8-9 Nisan 2017)

04/04/2017 - 21:12 Resmi Belgelere (Nüfus Ölüm-Genelkurmay-Kayıtsız Ölüm Defterleri) Göre İzmir - Beydağ Şehitleri (Necat Çetin-A.Levent Ertekin)

31/03/2017 - 07:25 Çanakkale nin Şehit Kalemleri (İsmail Sabah)

27/03/2017 - 19:43 Çanakkale Müstahkem Mevkii’ye Bağlı Top Mermisi Çeşitleri (Bayram Akgün)

25/03/2017 - 20:58 GeliboluyuAnlamak Özel- 100. Yılında Gazze Muharebeleri Kahramanlarını Anıyoruz (Tuncay Yılmazer)

17/03/2017 - 21:15 18 Mart Özel Makalesi - Yaşayanların Ağzından 18 Mart Boğaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

16/03/2017 - 08:51 18 Fotoğrafla Çanakkale Boğaz Muharebesi 18 Mart 1915 - 18 March 1915 Dardanelles Assault with 18 photographs (Ahmet Yurttakal)

13/03/2017 - 05:47 Çanakkale Muharebeleri’nde Bir Hile: Sahte Toplar (Bayram Akgün)

07/03/2017 - 04:27 Çanakkale Zaferi’nden Mescid-i Nebevi’ye (Enver Paşa’nın 1916 Filistin-Hicaz ziyareti) (Tuncay Yılmazer)

23/02/2017 - 07:48 Gelibolu Savunması Bir Karargâh Çalışması - General G.S. Patton (Haluk Oral)

09/02/2017 - 06:24 İkinci Kirte Muharebesi (6-8 Mayıs 1915 Taarruzları) (Yücel Özkorucu)

31/01/2017 - 12:29 Türk Boğazları Meselesi (Ayhan Candan)

24/01/2017 - 05:39 Kanlı Bir Mendil Hikayesi (Ömer Arslan)

19/01/2017 - 10:32 Irak Cephesinde Gönüllü Kahramanlar Osmancık Taburu (Muzaffer Albayrak)

23/12/2016 - 20:32 Atlas Tarih Dergisi Aralık-Ocak Sayısında 1916 Sina Filistin Hicaz Cephesi (Tuncay Yılmazer)

13/12/2016 - 07:23 Birleşik Harekat Tecrübesi Olarak Cihan Harbinde Türk-Alman Askeri İttifakı (Gültekin Yıldız)

02/12/2016 - 20:23 Çanakkale Kara Muharebelerinde Ağıl Dere (Şaban Murat Armutak)

15/11/2016 - 11:48 Çanakkale de Bir Melek Hanım (Muzaffer Albayrak)

01/11/2016 - 05:41 Çanakkale Kara Muharebelerinde Asma Dere (Şaban Murat Armutak)

24/10/2016 - 06:55 42. Alay / Gelibolu 1915 - Ahmet Diriker (Oğuz Çetinoğlu)

10/09/2016 - 11:12 Seddülbahir Kahramanı Bigali Mehmet Çavuş (Ömer Arslan)

03/07/2016 - 14:42 Çanakkale’den 100. Yılında Somme’a:Bir Savaş, İki Muharebe (Mustafa Onur Yurdal)

11/06/2016 - 14:37 I.Dünya Savaşı nda Şii Ulemasının Cihat Fetvaları Çerçevesinde Irak Cephesi (Ziya Abbas)

01/06/2016 - 06:23 Kutülamare- Yarbay Mehmed Reşid Bey in Günlüğü (İ. Bahtiyar İstekli)

23/05/2016 - 12:01 Osmanlı Devleti’nin Çanakkale Muharebelerinde Sağlık Alanındaki Faaliyetleri (Ayhan Candan)

16/05/2016 - 07:38 Bir Osmanlı Kurmay Subayı- Iraklı Kürt Devlet Adamı, Mehmet Emin Zeki Bey in Yaşam Öyküsü (Tuncay Yılmazer)

10/05/2016 - 13:00 Mezopotamya da Bir Savaş 1915-1916 KutülAmare – Nikolas Gardner ( Tuncay Yılmazer )

07/05/2016 - 07:31 Birinci Dünya Savaşının İslam Dünyasına Etkileri (Yüksel Nizamoğlu)

30/04/2016 - 19:20 Çanakkale Savaşı: Bir Siyasi Mücadele Alanı (Özgür Öztürk)

23/04/2016 - 19:13 25 Nisan 1915 Anzak Çıkarması İlk Saatleri – Daha Erken Müdahale Edilebilir miydi? ( Ahmet Yurttakal )

17/04/2016 - 21:26 Maskirovka Harekatı - KutülAmare bir zafer midir? ( Tuncay Yılmazer )

13/04/2016 - 05:30 Çanakkale Savaşları ve Barbaros’un Batışı (İsmail Bilgin)

28/03/2016 - 11:20 Çanakkale Muharebelerinde Osmanlı Ordusunun Asker Kaybı (Ayhan Candan)

26/03/2016 - 09:55 Eğitimli Neslin Birinci Dünya Savaşı ile İmtihanı ( Dr. Nuri Güçtekin )

24/03/2016 - 10:00 Birinci Dünya Savaşı nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri Güçtekin)

21/03/2016 - 06:35 Çanakkale Seferberliği: Savaş, Eğitim, Cephe Gerisi (Mustafa Selçuk)

17/03/2016 - 08:15 18 MART ÖZEL - Çanakkale Zaferi ve Cevat Paşa (Ahmet Yurttakal)

11/03/2016 - 06:49 Zaferi Kanla Yazan Fındıklılı Mehmet Muzaffer (İsmail Bilgin)

02/03/2016 - 12:48 Kut’ül Amare Zaferi -2 (İsmail Bilgin)

29/02/2016 - 11:29 Kut’ül Amare Zaferi -1 (İsmail Bilgin)

22/02/2016 - 12:27 Gertrude Bell Irak Sınırını Çizen Kadın (Veysel Sekmen)

14/01/2016 - 08:43 Çanakkale Şehidi Feyzi Çavuş’un Zevcesi Zehra Hanımın Padişaha Mektubu (Osman Koç)

23/12/2015 - 16:47 Çanakkale Savaşlarında Binbaşı Halis Bey’e Ait Bir Ganimetin Öyküsü (Serdar Halis Ataksor)

10/12/2015 - 18:03 Mesudiye Zırhlısının Dramı (Cemalettin Yıldız)

06/12/2015 - 20:29 Kut’ülamarenin Türklere Tesliminden Sonra Irak İngiliz Ordusunun Faaliyetlerine Dair Rapor (Haz. Serdar Halis Ataksor)

01/12/2015 - 10:11 10 Ağustos 1915 Conkbayırı Süngü Hücumu (Muzaffer Albayrak)

17/11/2015 - 21:09 Çanakkale Deniz Muharebelerinde Verilen Zayiatlar (Ahmet Yurttakal)

10/11/2015 - 05:19 Reis-i Cumhur Mustafa Kemal in Çanakkaleyi ziyaretleri (M. Onur Yurdal )

08/11/2015 - 22:04 Mustafa Kemal Paşanın Osmanlı Devleti’nin 1. Dünya Savaşına girişiyle ilgili görüşlerine dair bir belge

Osmanlı Devleti Umumi Harpte Tarafsız Kalabilir miydi? - Yusuf Akçura (Değerlendirme: Muzaffer Albayrak)

Nazım’ın Dayısı Çanakkale Şehidiydi (Melih Şabanoğlu)

Çanakkale Destanının Ölümsüz Efsaneleri (Osman Koç)

21/10/2015 - 04:02 100 Yıl Sonra İlim Heyeti Çanakkale’de Programı

17/10/2015 - 11:50 Çanakkale Savaşı'nın Kanada'da Bıraktığı İzler (Birol Uzunmehmetoglu)

27/09/2015 - 16:01 1917 Yılında Hicaz Cephesi:Arap İsyanının Yayılması ve Medine’nin Tahliyesi Programı (Yüksel Nizamoğlu)

22/09/2015 - 13:07 III. Kolordu’nun Çanakkale Muharebeleri’ne Hazırlanış Süreci (İsmail Bilgin)

15/09/2015 - 04:28 Kutü-l Amare Kahramanı Halil Kut Paşa (Enes Cifci)

11/08/2015 - 04:07 Türkiye Büyük Savaş a Nasıl Girdi? ( Emre Kızılkaya )

29/07/2015 - 03:30 1915 Gelibolu Harbi Günlüğü- Kazım Şakir (İ. Bahtiyar İstekli)

07/07/2015 - 02:49 Suyu Arayan Adamların Öyküsü - Millete Deva Olmak , Osmanlı Savaş Esirleri, TIP ve Milliyetçilik ( 1914-1939 ) -Yücel Yanıkdağ (Tuncay Yılmazer)

30/06/2015 - 03:55 Tarih, Otobiyografi ve Hakikat Yüzbaşı Torosyan Tartışması ve Türkiye’de Tarih Yazımı (Derleyen: Bülent Somay)

21/06/2015 - 16:34 Türklere Esir Olmak (Doğan Şahin)

23/05/2015 - 04:36 Çanakkale Savaşı

16/05/2015 - 15:30 İtilaf Devletleri Askerlerinin Gözüyle Çanakkale

12/05/2015 - 12:50 Muaveneti Milliye Muhribi Torpito Zabiti Ali Haydar Öztalay (Çimen Yüksel)

09/05/2015 - 08:24 Osmanlılar ve Ermeniler / Bir İsyan ve Karşı Harekâtın Tarihi (Edward J. Erickson)

03/05/2015 - 15:39 Neuve Chapelle’den Gelibolu’ya: Bir Askeri Planın Gelibolu’da Uygulamaya Konulması ( Mustafa Onur Yurdal )

28/04/2015 - 03:52 Cephe Arkadaşı Çanakkale Cephesi

25/04/2015 - 03:07 Çanakkale Müstahkem Mevkii Bataryalarının 25 Nisan 1915 ‘teki Rolü (Bayram Akgün)

24/04/2015 - 15:07 25 Nisan 1915 üzerine Gelibolu’yu Anlamak’ta çıkmış makalelerden seçmeler (Tuncay Yılmazer)

18/04/2015 - 17:10 Çanakkale Şehitleri Listesinde Ezineli Yahya Çavuş’un Adı Yok (Osman Koç)

10/04/2015 - 00:06 Kıyamet Koptuğunda - Hasan Cevdet Bey

03/04/2015 - 01:36 Rusya’daki 90.000 Osmanlı Savaş Esiri ve Sarıkamış Muharebesi (Yücel Yanıkdağ)

27/03/2015 - 17:57 Bir Hikayenin Daha Sonu: Topçamlar Tabyası (Bayram Akgün)

14/03/2015 - 07:57 Düşmana Korku Salan Efsanevi İntepe Topçularından Topçu Üsteğmen Mehmet Ali Bey (Muzaffer Albayrak)

11/03/2015 - 02:38 Seddülbahir’de Yalnız Top-210/40’lık Roon Topu (Bayram Akgün)

01/03/2015 - 13:31 Çanakkale Muharebeleri’nin İdaresi, Komutanlar - Strateji (Ed.: Lokman Erdemir, Kürşat Solak)

24/02/2015 - 17:39 Çanakkale Cephesinde Bir Damla Su İçin- Gelibolu Yarımadasında Jeoloji ve Muharebe İlişkisi ( İsmail Bilgin )

15/02/2015 - 17:55 Hashtag Tarih Dergisi Şubat 2015 Sayısında Kitap Değerlendirme Yazısı

08/02/2015 - 07:11 “Hafız Hakkı Paşanın Sarıkamış Günlüğü” Kitabıyla İlgili Mülahazalar (İsmail Bilgin)

// Bir Asır Sonra Ermeni Tehciri ve Çanakkale Üzerine… 100. Yıl Nasıl Anılmalı? (Tuncay Yılmazer)

23/12/2014 - 08:24 Sarıkamış İhata (Kuşatma) Harekâtı (İsmail Bilgin)

17/12/2014 - 02:24 Kut ül Amare Zaferi (Necmettin Özçelik)

08/12/2014 - 18:22 1. Dünya Harbi

06/12/2014 - 13:44 The Water Diviner – Son Umut Filminin Galasından Notlar… ( Tuncay Yılmazer )