T├╝rk OrdusuÔÇÖnda K├╝nye Uygulamas─▒na ─░li┼čkin ─░lk Giri┼čimler ve ─░lk K├╝nyelerle ─░lgili K─▒sa Bilgiler (The First Attempts On The Use Of Identity Tags In Turkish Army And Information About The Early Identity Tags) (Burhan SAYILIR)

Tarih: 23/04/2017   /   Toplam Yorum 2   / Yazar Ad─▒:      /   Okunma 4419

├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n ba┼č─▒nda bir ba┼čka uygulaman─▒n, k├╝nye sisteminin ilk halinin, yayg─▒n olmasa da, kullan─▒lmaya ba┼čland─▒─č─▒ g├Âr├╝lmektedir. Genelde deri veya kuma┼č ├╝zerine bas─▒lan k├╝nye bilgileri askerlerin ceketlerinin i├ž k─▒sm─▒na dikilmesi suretiyle, herhangi bir durumda askerin kimli─činin tespitinin kolayla┼čt─▒r─▒lmas─▒ d├╝┼č├╝n├╝lm├╝┼čt├╝. Ancak ┼čehit olan askerlerin elbiselerinin di─čer askerler taraf─▒ndan al─▒nmas─▒ ile elbiselere dikili olan k├╝nyelerin sa─ča sola at─▒ld─▒─č─▒ veya ortadan kaybedildi─či g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝.┬áAyr─▒ca ├Âzellikle bula┼č─▒c─▒ hastal─▒klar nedeniyle hastanelere gelen askerlerin elbiselerinin yak─▒lmas─▒ s├Âz konu idi. Bu yak─▒lma i┼člemi s─▒ras─▒nda elbiselerle birlikte deri veya kuma┼č k├╝nyeler de yan─▒p gidiyordu. Bu nedenle 3. Kolordu Komutanl─▒─č─▒ konuyla ilgili ┼čik├óyetlerini ba┼čkomutanl─▒─ča bildirmi┼čti. Bunun ├╝zerine Ba┼čkomutanl─▒k taraf─▒ndan g├╝n├╝m├╝z T├╝rk ordusundaki k├╝nyelere yak─▒n bir tasar─▒m ile metal bir k├╝nye tasarlanarak t├╝m askeri birliklere bu ├Ârnekler g├Ânderilmi┼čti. Haz─▒rlanan k├╝nye, yabanc─▒ ordularda uygulanmaya ba┼članan metal k├╝nyeler ├Ârnek al─▒narak yap─▒lm─▒┼čt─▒.(B.S.)
[Bu makale ilk olarak Turkish Studies DergisiÔÇÖnde yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r. (TurkishStudies-International Periodical For Th e Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 8/7 Summer 2013, p. 551-561, ANKARA-TURKEY)]

 

 

To keep accurate tally of the soldiers who have lost their lifes in battles was problematic due to large numbers and great losses in limited spaces during the battles. In the beginning of 20 th century, metal name plates worn on the neck were commonly used in European armies while in the Turkish army, the identities were listed in troop records. These record books were taken to the front and martyrs, casualities and wounded were listed accordingly. But to keep an accurate tally of the wounded or dead in the frontline was problematic and they were generally listed merely as casualities. But after Balkan Wars, name plates made of fabric or leather were started to be sewed in the interior of uniforms or the identitiy numbers given to each soldier in troop records were attached to the uniform collars. In the First World War, due to the large number of losses, problems occured in keeping records of soldiers who were martried and thus distributing aid to their families, therefore neck worn metal name plates were prepared in September-October 1915. With the use of name tags, it was aimed to identify the size of the troops, to decrease the numbers listed merely as casualities and thus providing aid to the families of whom were indeed martyried in the battles. The main objective of using the name tags was undoubtedly preventing the unjust treatment to the families. 

***

Birinci Dünya Sava┼č─▒’na kadar Türk Ordusu’nda künye uygulamas─▒ yoktu. Asl─▒nda sadece Türk Ordusu’nda de─čil Avrupa ordular─▒nda da künye uygulamas─▒ yoktu. Birinci Dünya Sava┼č─▒ öncesinde Avrupal─▒ Devletlerin ordular─▒nda künye uygulanmas─▒na ba┼članm─▒┼čt─▒.  Türk Ordusu’nda ise askerlerin kimlikleri, geldikleri yerin askerlik ┼čubesi kay─▒tlar─▒ ve bulunduklar─▒ birlik defterlerine kaydedilirdi. Ancak bu sistem sava┼č s─▒ras─▒nda ciddi problemler yaratmaktayd─▒. Özellikle Balkan Sava┼č─▒’nda, sava┼č─▒n yo─čun dönemlerinde askerler birliklerini kaybetmi┼č, hastaneye giden askerlerle ilgili sa─čl─▒kl─▒ bilgi al─▒nmas─▒ mümkün olmam─▒┼čt─▒. Bu nedenle askerlerin kimliklerini belirlemekte ve asker aileleriyle ilgili i┼člemlerde ciddi s─▒k─▒nt─▒lar ya┼čanm─▒┼čt─▒. Özellikle Çanakkale Sava┼č─▒’n─▒n ilk devresinde yo─čun çarp─▒┼čmalarda ┼čehit olanlar─▒n kimliklerini tespit etmek ve yaral─▒ olarak hastaneye gelip hastanelerde ┼čehit olan askerlerin bilgilerine ula┼čmak ciddi anlamda s─▒k─▒nt─▒ yaratm─▒┼čt─▒. Bu hem ┼čehit askerlerin kimliklerinin tespitinde hem de geride kalan e┼č ve çocuklar─▒ ile ilgili i┼člemlerin yap─▒lmas─▒nda zorluklar yaratmaktayd─▒. Bu zorluklar─▒n a┼č─▒lmas─▒ için askerlerin askerlik ┼čube kay─▒tlar─▒n─▒n ve birlik defterlerinin çok iyi tutulmas─▒ ve e─čer bir asker ba┼čka bir birli─če gittiyse her iki birli─činde de bu bilgilere yer verilmesi bizzat Enver Pa┼ča taraf─▒ndan birliklere yaz─▒lan yaz─▒larla özellikle vurgulanm─▒┼čt─▒.

Çanakkale Sava┼č─▒’n─▒n ba┼č─▒nda bir ba┼čka uygulaman─▒n, künye sisteminin ilk halinin, yayg─▒n olmasa da, kullan─▒lmaya ba┼čland─▒─č─▒ görülmektedir. Genelde deri veya kuma┼č üzerine bas─▒lan künye bilgileri askerlerin ceketlerinin iç k─▒sm─▒na dikilmesi suretiyle, herhangi bir durumda askerin kimli─činin tespitinin kolayla┼čt─▒r─▒lmas─▒ dü┼čünülmü┼čtü. Ancak ┼čehit olan askerlerin elbiselerinin di─čer askerler taraf─▒ndan al─▒nmas─▒ ile elbiselere dikili olan künyelerin sa─ča sola at─▒ld─▒─č─▒ veya ortadan kaybedildi─či görülmü┼čtü.[1] Ayr─▒ca özellikle bula┼č─▒c─▒ hastal─▒klar nedeniyle hastanelere gelen askerlerin elbiselerinin yak─▒lmas─▒ söz konu idi. Bu yak─▒lma i┼člemi s─▒ras─▒nda elbiselerle birlikte deri veya kuma┼č künyeler de yan─▒p gidiyordu. Bu nedenle 3. Kolordu Komutanl─▒─č─▒ konuyla ilgili ┼čikâyetlerini ba┼čkomutanl─▒─ča bildirmi┼čti. Bunun üzerine Ba┼čkomutanl─▒k taraf─▒ndan günümüz Türk ordusundaki künyelere yak─▒n bir tasar─▒m ile metal bir künye tasarlanarak tüm askeri birliklere bu örnekler gönderilmi┼čti. Haz─▒rlanan künye, yabanc─▒ ordularda uygulanmaya ba┼članan metal künyeler örnek al─▒narak yap─▒lm─▒┼čt─▒.

Harbiye Nezareti haz─▒rlanan yeni künyelerle ilgili olarak 26 Eylül 1915’te birliklere gönderdi─či yaz─▒da durumu net bir ┼čekilde aç─▒klam─▒┼čt─▒. Künye kullan─▒m─▒ ile ilgili geni┼č bilgiler içeren bu yaz─▒ ┼ču ┼čekildedir:

 


“Harbiye Nezareti 
Ordu Dairesi

Tarih: 13 Eylül 1331 (26 Eylül 1915)

Numara: 926/2

Konu: Efrad─▒n Üzerlerinde Hüviyet Varakalar─▒n─▒n Bulundurulmas─▒ Lüzumuna Dair

Üçüncü Kolordu Kumandanl─▒─č─▒ Vekâleti’nden al─▒nan tahriratta muhtelif mertebâta sevk olunan efrad muvazzah künyeleriyle sevk edildikleri halde, k─▒taattan ve hastanelerden gönderilen vukuat ilmühaberlerinde gerek iltihak edenlerin ve gerekse vefat edenlerin yaln─▒z filan kazadan veya ahz-─▒ asker dairesinden Ahmet o─člu Mehmet gibi künyeleri hakk─▒nda pek muhtasar-─▒ malumat verilmekte olup halbuki bir ┼čube m─▒nt─▒kas─▒nda veya karye dâhilinde ayn─▒ isimde pek çok efrad bulundu─ču cihetle vukuat-─▒ kaydiye ifa edilememekte ve k─▒taattan hastanelere vürud eden mecruhin ve zuafan─▒n muvazzah künyeleri ve üzerlerinde hüviyet varakalar─▒ mevcut olmamas─▒ndan dolay─▒, bunlar─▒n ifadelerine müracaat-─▒ mecburiyet hâs─▒l olmakta ve esna-i rahta vefat edenlerin de hüviyetleri meçhul kalmakta oldu─čundan bahis ┼čikayet edilmektedir. Binaenaleyh bu gibi mahzurun ref’ ve izalesi maksad─▒na müstenid olan tebligat-─▒ sab─▒ka ahkâm─▒n─▒n tamamen tatbik ve ifas─▒na hemi┼če itina ve k─▒taata vürud eden efrad muayene edilerek üzerlerinde hüviyet varakas─▒ olmayanlar─▒n mensup olduklar─▒ ahz-─▒ asker ┼čubelerinden talep edilmesi ve bilhassa hastanelere izam edilen efrad hakk─▒nda bu hususa son derece riayet ve hastanelerden ahz-─▒ asker ┼čubesine gönderilen vukuat ilmühaberlerindeki künyelerin tafsilat-─▒ laz─▒meyi cami’ olmas─▒na dikkat olunmas─▒ matlubdur.”[2]

Bunun üzerine Harbiye Nezareti S─▒hhiye Merkez ─░stihbarat Kaleminden yaz─▒lan 2554 numaral─▒ yaz─▒ ile askerlerin boynuna as─▒lacak künyelerin ┼čekil ve içeri─čini ayr─▒nt─▒l─▒ bir ┼čekilde aç─▒klam─▒┼čt─▒r.

 

 

“Harbiye Nezâreti 
S─▒hhiye Merkez ─░stihbarat Kalemi

Tarih: 8 Te┼črin-i Evvel 331 (21 Ekim 1915)

Numara: 2554

Konu: Efrad─▒n Boynunda Madeni Hüviyet Markas─▒ Taliki Usulünün Kabul ve Tamimi Hususunda

┼×imdiye kadar hüviyet cüzdanlar─▒ veya varakalar─▒n─▒n takibi muvazzah künye kuyudat─▒n─▒n mazbutiyeti hakk─▒nda ordular k─▒taat-─▒ muhtelifesine hastanelere verilen evamir-i akideye ve hastanelerce dahi icra edilmekte olan tahrirat ve takibata ra─čmen, muhtelif ordulardaki zayiattan hüviyeti meçhul kalan efrad─▒n adedi binleri tecavüz etti. Bittabi bu kadar efrad ailesinin hukuku da rehin-i ziya’ kald─▒.

Kül-i yevm cereyan eden muamelat içinde s─▒hhiye bölüklerinin, hastanelerin, sevk mecruhîn ve merza komisyonlar─▒n─▒n k─▒taattan, k─▒taat─▒n ahz-─▒ asker memurluklar─▒ ve depo taburlar─▒ndan ve ahz-─▒ asker memurluklar─▒n─▒n da mütekabilen bütün bunlardan ┼čikâyet ettikleri görülmektedir.

Her iki seferberlikte ahz-─▒ asker ┼čubat─▒n─▒n silâhalt─▒na al─▒nan efrada verebildi─či hüviyet cüzdan─▒ veya varakalar─▒ndan muntaz─▒r olan faide istihsal olunamad─▒. Efrad─▒n depo taburlar─▒na ve depo taburlar─▒ndan k─▒taat mertebesine sevk ve tevzilerinde ekseriyetle bir nüsha olarak tanzim olunabilinen muvazzah künye defterleri tesadüfen ilk gitti─či k─▒tada kald─▒. Di─čer k─▒taat, ald─▒─č─▒ efrad künyelerini ifade-i ┼čifahiyeleri üzerine heman ekseriyetle yanl─▒┼č olarak zapt ve kayd edebildiler veya hiç edemediler. Meydan-─▒ harpte yekdi─čerini ikmale mecbur olan k─▒taat, efrad─▒n─▒ künye defterleriyle beraber veremedi. Harbin icabat─▒na göre seri ve mübrem ihtiyaç üzerine k─▒taattan k─▒taata bila kayd ve tahrir kitleten sevk olunup, esna-i muharebede mecruh veya ┼čehit olan ismi ve künyeleri bilahire iltihak etmi┼č oldu─ču k─▒taatça malum olamayan ve bu suretle ordudaki nisbeti bile tayin olunamayan efrad─▒n geçen harpte say─▒s─▒z yekûnlara bali─č olan adedi, bu harpte de kabarmaktad─▒r.

1) Meydan-─▒ harpte bulunan k─▒taat, görevde b─▒rakt─▒─č─▒ s─▒hhiye bölüklerine, seyyar, menzil, memleket hastanelerine sevk etti─či efrada esbab-─▒ muhtelife-i harbiye ilcas─▒yla hasta tezkiresi veya muvazzah künye pusulas─▒ veremiyor. S─▒hh─▒ye bölükleri taraf─▒ndan mecruhinîn boyunlar─▒na tak─▒lan te┼čhis varakalar─▒ndaki künyeler ifade-i ┼čahsiye üzerine bizzarur ve vezaif-i saire-i s─▒hhiye hayluletiyle bittabi ekseriyetle k─▒ta numaralar─▒na münhas─▒r ve natamam b─▒rak─▒l─▒yor. ─░fadesi al─▒namayacak derecede bihu┼č veya ┼čehit dü┼čmü┼č olanlar─▒n hiçbir tarafça tahkik-i hüviyetine imkân olmuyor. Bundan anla┼č─▒l─▒yor ki, k─▒ymetini bilmediklerinden dolay─▒ mecburi veya gayri mecburi hâlât içinde daima ihmal ve zayi ettikleri hüviyet cüzdanlar─▒, hüviyet varakalar─▒ onlar─▒n nezdlerinde her zaman için ve her mevkide hüviyetlerini tayine medar, sabit-i ni┼čane olam─▒yor. 

2) Efrad─▒n ahz-─▒ asker ┼čuabat─▒ndan k─▒taata ve k─▒taattan k─▒taata, k─▒taattan s─▒hhiye bölüklerine ve hastanelere sevklerinde verilen künye defterleri ekseriyetle yanl─▒┼č, noksan oluyor veya yek defter halinde oldu─čundan efrad─▒n taksim ve tevzi edildi─či her k─▒ta veya hastanece kabil-i istifade bulunmuyor.

3) K─▒taat meydan-─▒ harpten geriye, s─▒hhiye bölüklerine, hastanelere, sevk mecruhîn ve merza komisyonlar─▒na sevk etti─či mecruhin ve merzas─▒n─▒n ellerine ahval ve ilcaat-─▒ harbiye sebebiyle hasta tezkiresi veya adama ba┼č─▒na muvazzah künye pusulas─▒ veremiyor.

4) Efrad─▒n ifade-i ┼čifahiyesi üzerine tutulan k─▒ta numaralar─▒ ve ahz-─▒ asker ┼čubat─▒nca elzem olan memleket, karye isimleri ve tarih-i tevellüdleri bilinmemekten veya fena telaffuzlar─▒ndan dolay─▒ daima hatal─▒ ve merkumunun ordudaki nisbetinin, memleketteki hüviyetinin tahkikine gayr-i salih bulunuyor.

5) Meydan-─▒ harpte ve geriye esna-i sevkte ┼čehit dü┼čenlerin hüviyeti büyük oranda meçhul kal─▒yor.

6) Ayn─▒ hâlât─▒n hatta zab─▒tan için de vaki oldu─ču görülüyor.

7) Bu suretle ┼čüheda ve müteveffayîn-i mumaileyhim ve merkumunun devair-i aidesince icab─▒ icra olunacak malumat-─▒ zatiyye vesairesi sekteye ve te┼čevvü┼če duçar oluyor.

a) K─▒taat ve hastanelerde müterakim-i muhallefat─▒n─▒n suret ve mahal-i itas─▒ bulunam─▒yor.

b) K─▒taat ve ailesi hayat ve memat─▒ndan haberdar olam─▒yor.

c) Eytam ve eramile lay─▒k olduklar─▒ mükâfat─▒ ve maa┼č─▒ da alamay─▒p duçar-─▒ z─▒yk ve sefalet oluyor.

d) Eytam hukuk-u irsiyesinden, eramil hukuk-u ┼čeriyyesinden mahrum kal─▒yor. Meçhul zaiyat─▒n b─▒rakt─▒─č─▒ zarar geride kalan çocuklar─▒n ahval-i iktisadiye ve ictimaiyesinin tezelzüllü kad─▒nlar─▒n lüzumsuz yere ayaklar─▒ ba─čl─▒ kalmas─▒ndan dolay─▒ izdivaç ve tenasülün durgunlu─ču ve suretle noksan nüfusun temadisi suretiyle birkaç misline bali─č oluyor. Binaaleyh geçen Balkan Harbi esnas─▒nda ve bu 1330 seferberli─či ibtidas─▒nda ┼čifahen ve tahriren makamat ve devair-i aidesine beyan k─▒l─▒nd─▒─č─▒ üzere seferberlikte umum zabitan ve efrad─▒n nezdlerine y─▒pranmaz, y─▒rt─▒lamaz, su ile ─▒slanmaz, ┼čekli sabit kal─▒r, yaz─▒s─▒ daima okunur, mahkûk birer madeni hüviyet markas─▒ bulundurulmas─▒ zaruridir. ┼×öyle ki:

 

1) Efrad─▒n ahz-─▒ asker ┼čubatat─▒ndan bede ile depo taburlar─▒na ve buradan k─▒taat-─▒ mertebeye, k─▒taatdan s─▒hhiye bölüklerine, hastanelere ve hastanelerden k─▒taata veya memleketlerine esna-i sevklerinde gaib ve u─črayacaklar─▒ bu muhtelif merahil-i askeriyede esbab-─▒ muhtelife zayi olabileceklerine nazaran hüviyet markalar─▒n─▒n ilk mahal-i tevzii ve itas─▒n─▒n bunlar─▒ taht-─▒ silaha alan ve tahkik hüviyetleriyle en ziyade alakadar olan ahz-─▒ asker ┼čuabat─▒ olmas─▒ la-beddir.

2) ─░ngiliz üseras─▒ nezdinde bulunan ve ┼čekil 1’de irae olunan madeni markan─▒n ┼čekil ve hacmi ve bir kaytan vas─▒tas─▒yla ç─▒plak deri üzerine boyuna taliki pek muvaffakt─▒r. [zira elbise ve çama┼č─▒r kö┼čelerine iliklerine dikilen mürekkep veya boya ile muharrer ka─č─▒t bez, me┼čin levhalar─▒n kaffesi mürur-─▒ zaman ile ve merbut bulundu─ču elbise ile beraber silinip y─▒pran─▒p zayi olmaya veya ┼čühedan─▒n elbisesini alan di─čerleri yeddinde imha edilmeye mahkum kal─▒yor. Elbisenin ne taraf─▒nda dikili veya ili┼čik oldu─ču bilinmedi─činden dolay─▒ ahval-i müstacelede aran─▒p bulunam─▒yor.]

3) ─░┼čbu markalar─▒n a┼ča─č─▒ taraf─▒na evvela ahz-─▒ asker ┼čubesi ismiyle bunun zirine ┼čube esas defterinde her neferin ald─▒─č─▒ esas numara damgalanmal─▒d─▒r ve i┼čbu markan─▒n neye yarad─▒─č─▒, k─▒ymet ve ehemmiyeti ne oldu─ču ahz-─▒ asker ┼čubesince bir divan-─▒ mahsus ile efrada tarif ve telkin edilmelidir.

4) Efrad─▒n k─▒taat mertebesine vusuluyla beraber k─▒taca markadaki ahz-─▒ asker ┼čubesi damgas─▒ fevkine sa─č ba┼ča “piyade, topçu, süvari, makineli tüfek, nakliye-i muharebe…. ilah”, gibi mensup oldu─ču s─▒n─▒f i┼čareti vaz’ olunduktan sonra s─▒ra ile alay, tabur, bölük numaralar─▒ bas─▒lmal─▒d─▒r. S─▒n─▒f i┼čareti olmak üzere “piyade, topçu, nakliye, süvari, muhabere, … ilah”, i┼čaret-i muhtasara ikame edilebilir.

5) Bir k─▒tadan di─čer k─▒taya nakil olunan efrad─▒n hüviyet markas─▒n─▒n k─▒ta numaras─▒ fevkine hemen ikinci k─▒tan─▒n numaras─▒ da damgalanmal─▒d─▒r. ─░┼čbu usulün salamet-i vaz’ ve idaresi iki mühim esas─▒n vücuduna ba─čl─▒d─▒r.

Birincisi: Ahz-─▒ asker ┼čuabat─▒nda esas defterleri kuyudat─▒n─▒n kemal-i s─▒hhati ve gerek kur’a, gerek ikmal efrad─▒n─▒n alacaklar─▒ esas numaralar─▒n kemal-i intizam─▒, markalar─▒n kemal-i dikkat ve ehemmiyetle tanzim ve sahiplerine tevzii.

─░kincisi: Efrad─▒n sevklerinden evvel ┼čuabat-─▒ aidesince markalar─▒n ikmal edilip edilmemi┼č, sahiplerini bulup bulmam─▒┼č oldu─čunun tefti┼č, iltihak ettikleri k─▒taat bölük zabitan─▒nca her neferin markas─▒n─▒n ve markas─▒ndaki ahz-─▒ asker ┼čubesi ismiyle esas numaras─▒n─▒n ve s─▒n─▒f─▒ ismi ile alay, tabur, bölük numaralar─▒n─▒n mevcut ve okunakl─▒ olup olmad─▒─č─▒n─▒n evkat-─▒ muayenede vâki yoklamalarla mükerreren tefti┼č ve takibi.

Mariz veya mecruh olarak gittikleri s─▒hhiye bölükleri ve hastanelerce dahi neferin künyesi al─▒nmazdan evvel i┼čbu markan─▒n taharri ve üzerindeki ahz-─▒ asker ismi esas numaras─▒ ile s─▒n─▒f─▒n─▒n ve k─▒ta numaras─▒n─▒n zabt-─▒ kayd─▒ ve üzerinde markas─▒ bulunamayan efrad─▒n k─▒tas─▒yla muvazzah künyesinin hemen merci-i aidesine itas─▒. Kuyudat-─▒ salifenin bundan böyle taht-─▒ silaha al─▒nacak efrad hakk─▒nda caygir olabilece─či tabi olup elyevm silah alt─▒nda ve darülharplerde bulunanlar için tekiden emir ve tamimi ve bilcümle k─▒taat kumandanl─▒klar─▒nca takibi icab eden mevad bervech-i atidir.

6) Elyevm muhtelif ordularda taht-─▒ silahta bulunan efrad─▒n mensup olduklar─▒ k─▒taat kumandanl─▒klar─▒nca hüviyet cüzdanlar─▒n─▒n veya varakalar─▒n─▒n ikmali.

   

7) 17 nci Alay’─▒n 1 inci Taburu’nun bir k─▒tas─▒ elde edilip ┼čekil 2’de irae edilen markas─▒ gibi efrad─▒n boyunlar─▒na hiç olmazsa ordudaki nisbetleri muayyen olmak üzere alay, tabur, bölük numaralar─▒yla bunlar─▒n ba┼č─▒na bir de, “piyade, topçu, süvari, makineli tüfenk …” gibi s─▒n─▒f i┼čareti ve zirine ismi ile tevellüd tarihini mahkûk birer kemik yahut teneke veya ha┼čebi levha veyahut ya─čl─▒ mürekkeb ile muvazzah künyesi muharrer birer me┼čin parças─▒ buda mümkün olamad─▒─č─▒ surette sa─člamca bir kâ─č─▒da yaz─▒lm─▒┼č ve gayr-i kabil nüfuz birer mu┼čamba veya kuma┼ča sar─▒l─▒p dikilmi┼č, birer hüviyet nüshas─▒ “muskas─▒” taliki.

8) Her k─▒tan─▒n mevki ve hale göre tedarik edebilece─či i┼čbu hüviyet markas─▒ veya nüshas─▒n─▒n bölük zabitan─▒nca evkat-─▒ muayenede tefti┼č ve takibi ve “hüviyet ni┼čanesi olmayarak hastanede vefat eden veya meydan-i harpte ┼čehit olan bir neferin kim oldu─ču bilinemeyece─činden dolay─▒ hukuk-u ┼čahsiyesi ve eytam ve eramilinin hukuk-u ─▒rsiyesi gaib olaca─č─▒n─▒n” usulüyle biltefhim bunun k─▒ymet ve ehemmiyetinin lay─▒k─▒yla efrada telkini matlubdur.” [3]

Say─▒s─▒z ┼čifahi ve yaz─▒l─▒ uyar─▒lara ra─čmen ayn─▒ sorunlar─▒n devam etti─čini gören Harbiye Nezareti 18 Nisan 1916’da bir tamim daha yay─▒mlayarak, bir kez daha tüm ilgililerin dikkati çekilip, konu ile ilgili hassas davran─▒lmas─▒ istenmekteydi. Bu tamimde ayr─▒ca künye uygulamas─▒n─▒n ciddiyetle uygulanmas─▒n─▒n amaçlar─▒ndan birinin de ┼čehit olan askerlerin geride kalanlar─▒n─▒n hukuki olarak zarara u─čramamalar─▒n─▒n oldu─ču aç─▒k bir dille vurgulanm─▒┼čt─▒r.

 

“Harbiye Nezareti
Harbiye Dairesi 1. ┼×ube

Numara: 252

Tarih: 5 Nisan 1332

Konu: Efrad─▒n Boynuna Taalluk Edilecek Hüviyet Markas─▒ Hakk─▒nda

Efrad─▒n boynuna hüviyet markas─▒ taalluku usulu 17 numaral─▒ Ordu Emirnamesi ile tamimen tebli─č edilmi┼č idi. Baz─▒ k─▒taat─▒n mezkur emri ifa etmemelerinden ve baz─▒ k─▒taat─▒n da tedarik eyledikleri hüviyet markalar─▒nda serahat-i kafiye bulunmamas─▒ndan na┼či maksad─▒n temin-i husulü kabil olmad─▒─č─▒ anla┼č─▒lmaktad─▒r. Muhafaza-i din ve vatan u─črunda kanlar─▒n─▒ isâr eden efrad-i asakir-i Osmaniye’nin hüviyetleri anla┼č─▒lamamak yüzünden hukuk-─▒ ┼čahsiyeleriyle ┼čefkat ve atufet-i hükümete terk ve tevdi eyledikleri eytam ve eramilinin hukuk-─▒ ─▒rsiyelerinin ziya’ u─črayaca─č─▒ derkar bulunmakta mezkur emrin harfiyen tatbik mündericat─▒ matlubtur.”[4]

Bu tamiminden k─▒sa süre sonra, yakla┼č─▒k bir ay sonra 30 May─▒s 1916’da, Harbiye Nezareti Ordu Dairesi 2. ┼×ube’den 511 numaral─▒ bir yaz─▒ daha yaz─▒larak askeri birliklere durumun ciddiyetini tam olarak anlatmak istemi┼č ve ilgililerin daha dikkatli davranmalar─▒n─▒n gere─či vurgulanm─▒┼čt─▒r.

Yine bu tamimde de askerlerin kimliklerinin belirlenmesinin hem kendi hukuki haklar─▒n─▒n hem de e┼či ve çocuklar─▒n─▒n hukuki haklar─▒n─▒n verilmesi aç─▒s─▒ndan çok önemli oldu─ču aç─▒k bir ┼čekilde vurgulanm─▒┼č ve yine ilgili memurlar─▒n ve görevlilerin dikkatleri çekilmi┼čti.

 

 

“Harbiye Nezareti 
Ordu Dairesi 2. ┼×ube

Numara: 511

Tarih: 17 May─▒s 1332

Konu: Efrad─▒n Boynuna Hüviyet Levhas─▒ Taalluku Hakk─▒nda

Evvelce tamimen bildirildi─či vechle ahz-─▒ asker ┼čubelerince efrad sevk edilmezden makdem, terden veya gamrdan mütessir olmayacak surette me┼činden birer hüviyet levhas─▒ imal ve imla edilerek boyunlar─▒na taalluk ettirilmesi icap etti─či halde sevk edilen efrad─▒n tahkik-i hüviyetlerine medar olacak, boyunlar─▒nda hüviyet levhalar─▒ olmad─▒─č─▒ cihetle orduda sur-─▒ muhtelife ile zayi olup k─▒taat ve hastanelerle ahz-─▒ asker ┼čuabat─▒ beyninde birçok muhaberat ve muamelat cereyan etti─či halde hüviyetleri tahkik edemeyen efrad─▒n miktar─▒ günden güne tazayid etmekte oldu─ču görülmektedir.  Zayi olan efrad─▒n gerek kay─▒tlar─▒n─▒n terkini gerek ailesinin haberdar olmalar─▒ son derece matlub mültezim oldu─čundan bervech-i muharrer hüviyet levhalar─▒n─▒n efrad─▒n sevkinden evvel behemehal boyunlar─▒na taalluku ve zayi edilmemesinin de ayr─▒ca tembihi laz─▒md─▒r. Bu hususta lakayd kalan memurîni muteallakas─▒n─▒n mesul edilmeleri makarr bulunmakla bu hususa laz─▒m─▒ gibi itina edilmesi muktezidir.”[5]

  Çanakkale Sava┼č─▒’nda yer alan birliklerdeki askerlerin deri, kuma┼č gibi malzemelerin yan─▒nda metalden de yap─▒lm─▒┼č künyeler kullan─▒ld─▒─č─▒ görülmektedir. A┼ča─č─▒daki künye, 72. Alay’a ba─čl─▒ [tabur ad─▒ yaz─▒lmam─▒┼č] 10. Bölük’ten 408 nolu askere ait bir künyedir. Künyede geçen 408 numara, askerlik ┼čubesinden askerlere verilen veya askerin birlik defterindeki kay─▒tl─▒ numaras─▒d─▒r. Defterlerde bu numaran─▒n kar┼č─▒s─▒nda askerle ilgili, baba ad─▒, memleketi, do─čum tarihi gibi askerin ┼čehit, yaralanma, esir veya kay─▒p olmas─▒nda kendisi ve ailesi ile ilgili kanuni ve hukuki i┼člemlerde kullan─▒lacak kimlik belirleyici bilgiler bulunmaktad─▒r.[6]

Çanakkale Sava┼č─▒’nda yer alan askerlerin baz─▒lar─▒ künyeleri kendilerini de─či┼čik ┼čekillerde yapm─▒┼čt─▒r. Bunlardan en ilginci, 1887’de ─░stanbul Fatih’te Faz─▒l Bey’in o─člu olarak dünyaya gelen, Çanakkale Sava┼č─▒’nda 29. Alay 2. Tabur 8. Bölük’te üste─čmen olarak sava┼čan Ahmet Memduh Efendi’nin kendi yapt─▒─č─▒ künyedir.[7]  Ahmet Memduh Efendi 15 Ekim 1915’te Bölük merkezinde ┼čehit olmu┼čtu. Üste─čmen Ahmet Memduh Efendi’nin kendi yapt─▒─č─▒ künye kalp ┼čeklindeydi. Künyenin üzerinde ┼ču bilgiler bulunmaktayd─▒:[8]

    

4. Kolordu 3. F─▒rka [Tümen]

29. Alay 2. Tabur 4. Bölük,

Mülaz─▒m-─▒ Evvel [Üste─čmen]

Faz─▒l Efendi O─člu Memduh Efendi

Fatih

D. Tarihi: 303 [1887]

Duhulü: 1319 [1903][9]

Nasb─▒: 14 Nisan 1327 [27 Nisan 1911][10]

 

35. Alay’a ba─čl─▒ 1. Tabur 1. Bölük’ten 17 numarala askere ait olan a┼ča─č─▒daki künye, muhtemelen askerin kendisi taraf─▒ndan yap─▒lan bir künye görünümündedir.[11] Yine bu künyede geçen 17 numaran─▒n kar┼č─▒l─▒─č─▒ bilgiler ilgili askerlik ┼čubesi defterleri veya birlik defterlerinde yer almaktad─▒r. Bu künyenin sahibi olan asker de Çanakkale Sava┼č─▒’nda sava┼čm─▒┼čt─▒r. Ancak ┼čehit mi, yaral─▒ m─▒, sa─č olup ba┼čka cephelerde de sava┼čt─▒ m─▒ sorular─▒na cevap vermek oldukça zordur.

  

Elimizdeki künye örneklerinden birisi de özel birlik olarak bilinen ┼×imendifer Alay─▒, 8. Bölük’ten 670 nolu askere ait bir künyedir. Bu künyenin daha düzgün ve daha fabrikasyon oldu─čunu söylemek mümkündür. Üst k─▒sm─▒ndaki delik vas─▒tas─▒yla bir iple boyna as─▒lmas─▒ oldukça kolay ve kullan─▒┼čl─▒ görülmektedir. Hatta a┼ča─č─▒daki ─░tilaf Devletleri askerlerine ait künyelerden çok daha profesyonel yap─▒ld─▒─č─▒ görülmektedir.[12]

 

 

Bir ba┼čka künye örne─či de 77. Alay’─▒n 1. Taburu’Nun 3. Bölü─čü’nün 801 numaral─▒ askere ait künye örne─čidir. Diktörtgen metal levhadan yap─▒lm─▒┼č olan künyenin kenarlar─▒ ovalle┼čtirilmi┼č ve boyna tak─▒lmas─▒ için de bir delik aç─▒lm─▒┼čt─▒r. Künye deriden veya ipten olu┼čan bir ask─▒ ile boyuna as─▒lmaktad─▒r.

  

 Künyelerin büyük bir k─▒sm─▒nda ad ve baba ad─▒ bulunmazken, bir k─▒sm─▒nda askerin ad─▒ ve babas─▒n─▒n ad─▒ yaz─▒lmaktad─▒r. Hem künyelerde hem de künyedeki nymaran─▒n kar┼č─▒l─▒─č─▒ olarak birlik defterine dü┼čülen kay─▒tta yer alan ifadelerin baz─▒lar─▒ da de─či┼čtirilmi┼č ve bir dil birli─či sa─članmaya çal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. 30 Temmuz 1917’de Harbiye Nezareti Muamelat-─▒ Zatiye Müdüriyeti, Tekaüd ve Eytam K─▒sm─▒n─▒n 9931 numaral─▒ yaz─▒ ile, Türk ordusundaki künyelerde “Ahmet bin Mehmet” ┼čeklindeki ifade Türkçele┼čtirilerek “Ahmet o─člu Mehmet” ┼čeklinde kullan─▒lmas─▒ bütün birliklere bildirilmi┼čti.[13]

 

 

“Harbiye Nezareti 
Muamelat-─▒ Zatiye Müdüriyeti,

Tekaüd ve Eytam K─▒sm─▒

Numara: 9931/Tarih: 17-05-1333

Konu: Künyelerin Tarz-─▒ Tahriri Hakk─▒nda

Badezin ordularda tevhid-i malumat için bilumum künyelerin tahririnde mesela (Mehmet bin Osman) ve (Vasil veled Yorgi) yerine (Osman o─člu Mehmet) ve (Yorgi o─člu Vasil) tarz─▒n─▒n kabulü ile defterlerin bu vechle tertip ve tanzimi makam-─▒ senaveriden vukubulan i┼čara atfen bit-tezkere-i samiye izbar olunmas─▒yla keyfiyet fi 28 Te┼črin-i Evvel 1325 tarihli tahrirat-─▒ umumiye ile vilayat-─▒ valviye-i müstakeleyetebli─č k─▒l─▒nm─▒┼č oldu─ču ve vefiyat-─▒ askeriyeye dair nezaret-i senaveriden ve ordu-yu humayun kumandanl─▒klar─▒ndan gönderilmekte olan künye pusulalar─▒nda ve baz─▒ malumat-─▒ askeriye isti’lamat─▒nda usul-─▒ atika vechle (Mehmet bin Osman) ve Vasil veled Yorgi) suretinde yaz─▒lmakla beraber ┼čöhretleri dahi gösterilmedi─činden na┼či alelekser sicil nüfus kay─▒tlar─▒ bulunmamakta ve birçok yanl─▒┼čl─▒k vuku’a gelmekte bulundu─ču Dahiliye Nezaret-i celilesinden batezkere bildirilmi┼čtir. Binâenaleyh ba’dema olvechle ifa-y─▒ muamele olunmas─▒ hususunun icab edenlere ta’mimen izbar─▒.”

Sonuç olarak, Türk ordusunda künye kullan─▒m─▒ Birinci Dünya Sava┼č─▒’nda ba┼člam─▒┼čt─▒r. Künye Kullan─▒m─▒n─▒n bir zorunluluk haline gelmesinde Çanakkale Sava┼č─▒’n─▒n çok büyük etkisi vard─▒r. Zayiat say─▒lar─▒n─▒n çok yüksek olmas─▒, hastaneye gelen askerlerin kimliklerinin belirlenmesinde kar┼č─▒la┼č─▒lan zorluklar, ┼čehit olan askerlerin aileleri ile ilgili kanunu ve hukuki i┼člemlerin yap─▒lmas─▒ndaki aksamalar, künye kullan─▒m─▒ bir zorunluluk haline getirmi┼čtir. Her ne kadar ba┼člang─▒çta aksakl─▒klar ve ihmaller olsa da bugün Türk ordusunun kulland─▒─č─▒ künyelerin ba┼člang─▒ç noktas─▒ Birinci Dünya Sava┼č─▒’ndaki uygulamalard─▒r.

 * [Bu makale ilk olarak Turkish Studies Dergisi’nde yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r. (TurkishStudies-International Periodical For Th e Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 8/7 Summer 2013, p. 551-561, ANKARA-TURKEY)]

** Bu makale Crosscheck sistemi taraf─▒ndan taranm─▒┼č ve bu sistem sonuçlar─▒na göre orijinal bir makale oldu─ču tespit edilmi┼čtir.

*** Makalenin ilk yay─▒nland─▒─č─▒ dergideki künye kaynak gösterilerek al─▒nt─▒ yap─▒labilir.

 

Dipnotla

[1] Cephedeki askerlerin giysilerinin durumu ve sa─čl─▒k ┼čartlar─▒ ile ilgili olarak, bkz. Burhan Say─▒l─▒r, Çanakkale Kara Sava┼člar─▒ Öncesi ve S─▒ras─▒nda Psikolojik Harekât Faaliyetleri, Askerlerin Psikolojileri ve ─░çinde Bulunduklar─▒ Ko┼čullar, A.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü (Bas─▒lmam─▒┼č Doktora Tezi), Ankara 2005

2 Ordu Emirnamesi, 1 Te┼črin-i Evvel 1331, S. 17, s. 335.

3 Ordu Emirnamesi, 15 Te┼črin-i Evvel 1331, S. 18, s. 343-347.

4 Ordu Emirnamesi,15 Nisan 1332, S. 39, s. 39

5 Ordu Emirnamesi, 31 May─▒s 1332, S. 76, s. 76

6 Bu künyenin orijinali Çanakkale Özel Seddülbahir Müzesi’nde sergilenmektedir.

7 Burhan Say─▒l─▒r, Tarihe S─▒─čmayanlar: Çanakkale Sava┼č─▒’n─▒n ┼×ehit Subaylar─▒, Phoenix Yay─▒nlar─▒, Ankara 2008.

8 [       ] i┼čareti içindeki bilgiler yazar taraf─▒ndan eklenmi┼čtir; Foto─čraf, Burhan Say─▒l─▒r Ar┼čivinden.

9 Harp Okulu’na giri┼č tarihidir.

10 En son terfi etti─či tarihtir. (Üste─čmenli─če terfi tarihi)

11 Bu künyenin orijinali Çanakkale Özel Seddülbahir Müzesi’nde sergilenmektedir.

12 Bu künyenin orijinali Çanakkale Özel Seddülbahir Müzesi’nde sergilenmektedir.

13 Ordu Emirnamesi, 1 Temmuz 1333, S. 57, s. 329

Kaynakça

Burhan Say─▒l─▒r, Çanakkale Kara Sava┼člar─▒ Öncesi ve S─▒ras─▒nda Psikolojik Harekât Faaliyetleri, Askerlerin Psikolojileri ve ─░çinde Bulunduklar─▒ Ko┼čullar, A.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü (Bas─▒lmam─▒┼č Doktora Tezi), Ankara 2005

Burhan Say─▒l─▒r, Tarihe S─▒─čmayanlar: Çanakkale Sava┼č─▒’n─▒n ┼×ehit Subaylar─▒, Phoenix Yay─▒nlar─▒, Ankara 2008.

Burhan Say─▒l─▒r Ar┼čivi

Çanakkale Özel Seddülbahir Müzesi

Ordu Emirnamesi, 1 Temmuz 1333, S. 57

Ordu Emirnamesi, 1 Te┼črin-i Evvel 1331, S. 17

Ordu Emirnamesi, 15 Te┼črin-i Evvel 1331, S. 18

Ordu Emirnamesi, 1 Temmuz 1333, S. 57

Ordu Emirnamesi,15 Nisan 1332, S. 39

Ordu Emirnamesi, 31 May─▒s 1332, S. 76

 



  4419 defa G├Âr├╝nt├╝lendi.

**********************

T├╝m yaz─▒, yorum ve i├žerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yay─▒mlanm─▒┼č olmalar─▒, bu g├Âr├╝┼čleri Tuncay Y─▒lmazer'in benimsedi─či anlam─▒na gelmez. Yorum b├Âl├╝m├╝ ├Âzg├╝r bir tart─▒┼čma ortam─▒ yaratmak i├žin vard─▒r. Ancak sald─▒rgan ve d├╝zeysiz yorumlar yay─▒nlanmayacakt─▒r. E─čer bu siteye ilk kez yorum yaz─▒yorsan─▒z, yorum kurallar─▒na g├Âzatman─▒z─▒ istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

KATEGOR─░DEK─░ D─░─×ER BA┼×LIKLAR

13/04/2019 - 13:38 Who are your heroes of Gallipoli? An exclusive interview with John Gillam, The author of "Turkish Charlie Ryan" (with Yvonne Fletcher ) ( Tuncay Y─▒lmazer )

09/04/2019 - 13:38 Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ve D├╝nya Sava┼č─▒ - Said Halim Pa┼ča (Fatih Y├╝cel)

23/03/2019 - 13:18 I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ├ťsk├╝dar Mekteb-i Sultan├«si (Nuri G├╝├žtekin)

17/03/2019 - 14:19 18 MART ├ľZEL - 18 Mart Bo─čaz Harbinde M├╝ttefik Filonun Sald─▒r─▒ Plan─▒ ile T├╝rk Savunma D├╝zeni ├ťzerine De─čerlendirmeler (M. Onur Yurdal)

13/03/2019 - 05:59 Orgeneral Cevat ├çobanl─▒ Pa┼čan─▒n Vefat─▒ Ve Cenaze Merasimi (Ahmet Yurttakal)

03/03/2019 - 05:37 Cephe Hatt─▒ Raporlar─▒na G├Âre Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ┼×ehit T├╝rk Subaylar─▒ (Nuri G├╝├žtekin)

17/12/2018 - 13:03 Sar─▒kam─▒┼č Harek├ót─▒na Taktik Yakla┼č─▒mlar (Dr. B├╝lend ├ľzen)

09/12/2018 - 10:02 Elveda Zeytinda─č─▒ ÔÇô 100.Y─▒l D├Ân├╝m├╝ÔÇÖnde Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒n─▒ Yeniden De─čerlendirmek (Tuncay Y─▒lmazer)

05/11/2018 - 12:37 Kararg├óh Umumi Foto─čraf├ž─▒s─▒ Burhan Felek ve ├çanakkale (Mustafa Onur Yurdal)

17/10/2018 - 06:09 Troya M├╝zesinde Bir ├çanakkale ┼×ehidiÔÇÖnin Mezar Ta┼č─▒ (Ahmet Yurttakal)

15/09/2018 - 20:54 Mustafa Kemal Atat├╝rk ve Enver Pa┼ča (─░smail Pehlivan)

30/08/2018 - 10:16 ├çanakkale Sava┼č─▒ Sonras─▒nda Mezarl─▒klar ─░le ─░lgili Ortaya ├ç─▒kan Sorunlar Ve Yap─▒lan Tart─▒┼čmalar (Burhan Say─▒l─▒r)

03/07/2018 - 04:23 Ar┼čiv Belgelerinde L├ópseki (1915 - 1922) (H├╝seyin Arabac─▒)

24/05/2018 - 04:02 Yar─▒madaÔÇÖdaki Ate┼čkes: 24 May─▒s 1915 - The Armistice on the Gallipoli Peninsula - 24 May 1915 (Yusuf Ali ├ľzkan)

20/05/2018 - 08:02 ├çanakkale Sava┼č─▒ Siperin Ard─▒ Vatan (G├╝rsel G├Ânc├╝ - ┼×ahin Aldo─čan)

16/05/2018 - 09:33 Payitahtta Nutuklar─▒m : Cemal Pa┼čaÔÇÖy─▒ Y├╝celtme Amac─▒yla Yaz─▒lm─▒┼č Bir Risale (Nevzat Artu├ž)

06/05/2018 - 20:14 Haf─▒z Hakk─▒ Pa┼ča Hayat─▒ Ve Eserleri (Mustafa Birol ├ťlker)

28/04/2018 - 06:41 Mahmut Sabri Bey Ve Sedd├╝lbahir Savunmas─▒n─▒n ─░lk ├ť├ž G├╝n├╝ (Burhan Say─▒l─▒r)

24/04/2018 - 07:03 25 Nisan 1915 Gelibolu Yar─▒madas─▒ ├ç─▒karmalar─▒ ├ťzerine Taktik Yakla┼č─▒mlar (B├╝lend ├ľzen)

18/04/2018 - 10:58 ├çanakkale Sava┼č─▒ Esnas─▒nda ├çekildi─či ─░ddia Edilen Bir Foto─čraf Hakk─▒nda (Erhan ├çif├ži)

13/04/2018 - 05:58 ÔÇťB├╝y├╝k StratejisizlikÔÇŁten Sahadaki Ger├žekliklere, Gazze,Bir├╝ssebi ve Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒ (B├╝lend ├ľzen)

07/04/2018 - 11:16 18 Mart G├╝n├╝ Dardanos ┼×ehidi Zabit Namzedi Halim Efendi (Ahmet Yurttakal)

04/04/2018 - 06:50 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda ─░stanbul a Yap─▒lan Hava Sald─▒r─▒lar─▒ (Emin Kurt - Mesut G├╝venba┼č)

31/03/2018 - 15:41 K─▒sa Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ Tarihi (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

29/03/2018 - 09:02 Bo─čazÔÇÖ─▒n Fedaileri "├çanakkale Bo─čaz─▒ Tahkimatlar─▒ ve ├çanakkale Bo─čaz MuharebeleriÔÇÖnde T├╝rk Top├žusu" adl─▒ kitaplar─▒n tan─▒t─▒m─▒ (Bayram Akg├╝n)

23/03/2018 - 13:22 Verdun Sava┼č─▒ (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

20/03/2018 - 17:57 LondraÔÇÖn─▒n Sava┼č Planlar─▒: 1906 Taba Krizi Ve ├çanakkale (Yusuf Ali ├ľzkan)

17/03/2018 - 04:39 18 Mart ├ľzel - ├çanakkale Bo─čaz─▒ Savunmas─▒nda Kullan─▒lan 240/35ÔÇÖlik Alman Krupp K─▒y─▒ Topunun Teknik ├ľzellikleri (Bayram Akg├╝n)

12/03/2018 - 11:23 Uydurmadan Ger├že─če- ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Bulutlar ─░├žerisinde Kayboldu─ču ─░ddia Edilen Norfolk Taburu (Tuncay Y─▒lmazer)

25/02/2018 - 13:09 Yi─čitler Harman─▒ Yozgad Mekteb-i Sultanisi -Yozgat Lisesi- (Osman Karaca)

19/02/2018 - 09:19 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 2 (Bayram Akg├╝n)

11/02/2018 - 12:02 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 1 (Bayram Akg├╝n)

05/02/2018 - 05:38 ─░ngilizlerin 1915 Y─▒l─▒ Strateji De─či┼čikli─či: ├çanakkale, ─░ngiliz Karar Vericiler ─░├žin Bir Se├ženek Haline Nas─▒l Geldi? (Yusuf Ali ├Âzkan)

30/01/2018 - 08:02 Medine M├╝dafaas─▒ ve Fahreddin Pa┼ča (S├╝leyman Beyo─člu)

20/01/2018 - 10:18 D├╝┼čman ├çanakkaleÔÇÖyi Ge├žecek Olursa (Do├ž.Dr. Mesut Uyar)

13/01/2018 - 11:19 Amiral CardenÔÇÖin ├çanakkale Bo─čaz─▒ Sald─▒r─▒ Plan─▒ ├ťzerine Bir De─čerlendirme ( Bayram Akg├╝n)

17/12/2017 - 12:41 Gelibolu Yar─▒madas─▒nda Kaybolan ┼×ehitlik ve An─▒tlar (Mustafa Onur Yurdal)

08/12/2017 - 19:02 Tarih dergilerinde Kud├╝s 100.Y─▒l Dosyalar─▒

04/12/2017 - 12:16 Topyekûn Harp Erich von Ludendorff, Erhan Çifci (ed.), Çev. Aynur Onur Çifci-Erhan Çifci (Zafer Efe)

22/11/2017 - 03:49 ├ť├ž Mermi ─░le Bir Defter - ├çanakkaleÔÇÖde Yedek Subay Bir M├╝hendisin Hikayesi (Mustafa Onur Yurdal)

07/11/2017 - 18:30 Pomaklar─▒n ├çanakkale A─č─▒d─▒ - Pesna (├ľmer Arslan)

30/10/2017 - 18:41 25 Nisan 1915, Ar─▒burnu Anzak ├ç─▒karmas─▒nda 57.AlayÔÇÖ─▒n Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna ─░ntikali ÔÇô Yeniden De─čerlendirme ( M. ┼×ahin Aldo─čan )

17/10/2017 - 11:31 Prof. Dr. Christopher Bell'in yeni eseri Churchill and the Dardanelles ├╝zerinden bir inceleme: Churchill ├çanakkale Sava┼člar─▒n─▒n tek sorumlusu mudur?

09/09/2017 - 05:40 Florence NightingaleÔÇÖin Eli AnadoluÔÇÖya da De─čmi┼čti-K─▒r─▒m Sava┼č─▒ndan Unutulan ─░lk Prefabrik Hastane: Erenk├Ây (Renkioi) (Mustafa Onur Yurdal)

22/08/2017 - 07:18 Ku┼čatma ve Esaretin Ad─▒ K├ŤTULAM├éRE Esir Bir ─░ngiliz Subay─▒n An─▒lar─▒ - Edward W.C. Sandes -(Muzaffer Albayrak)

09/08/2017 - 18:07 19. T├╝men Kurmay Ba┼čkan─▒ ─░zzettin ├çal─▒┼člarÔÇÖ─▒n ├çe┼čitli Konferans ve Yay─▒nlar─▒nda Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ Taarruzu (Melike Bayrak-Mustafa Onur Yurdal)

27/07/2017 - 13:33 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒ 2.B├Âl├╝m-2.Gazze Muharebesi(Tuncay Y─▒lmazer )

11/07/2017 - 10:07 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒-Gazze Muharebeleri(1.B├Âl├╝m)(Tuncay Y─▒lmazer)

22/05/2017 - 05:29 M├╝stahkem Mevkii nin Anafartalardaki Sesi-K├╝├ž├╝k Anafartalar Toplar─▒(Bayram Akg├╝n)

09/05/2017 - 08:12 K├╗tulam├óre Ku┼čatmas─▒ÔÇÖndan Esarete Y├╝zba┼č─▒ SandesÔÇÖin Hat─▒ralar─▒ - ├çev. Tuncay Y─▒lmazer

02/05/2017 - 11:45 ─░zmir-Bay─▒nd─▒r ─░l├žesinden ├çanakkale Harbine Kat─▒lanlar (Necat ├çetin)

28/04/2017 - 08:49 Kûtulamâre Zaferi 1916(Muzaffer Albayrak,Vahdettin Engin)

23/04/2017 - 21:24 T├╝rk OrdusuÔÇÖnda K├╝nye Uygulamas─▒na ─░li┼čkin ─░lk Giri┼čimler ve ─░lk K├╝nyelerle ─░lgili K─▒sa Bilgiler (The First Attempts On The Use Of Identity Tags In Turkish Army And Information About The Early Identity Tags) (Burhan SAYILIR)

13/04/2017 - 05:43 ├çanakkale Sava┼č─▒, Kara Savunmas─▒ ─░├žin M├╝stahkem Mevkii Top Deste─či (Bayram Akg├╝n)

07/04/2017 - 14:30 Çanakkale Muharebelerinde İdari ve Lojistik Faaliyetler (Ayhan Candan)

06/04/2017 - 19:17 Kabata┼č Erkek Lisesi 1.B├╝y├╝te├ž Tarih ├ľ─črenci Sempozyumu (8-9 Nisan 2017)

04/04/2017 - 21:12 Resmi Belgelere (N├╝fus ├ľl├╝m-Genelkurmay-Kay─▒ts─▒z ├ľl├╝m Defterleri) G├Âre ─░zmir - Beyda─č ┼×ehitleri (Necat ├çetin-A.Levent Ertekin)

31/03/2017 - 07:25 ├çanakkale nin ┼×ehit Kalemleri (─░smail Sabah)

27/03/2017 - 19:43 ├çanakkale M├╝stahkem MevkiiÔÇÖye Ba─čl─▒ Top Mermisi ├çe┼čitleri (Bayram Akg├╝n)

25/03/2017 - 20:58 GeliboluyuAnlamak ├ľzel- 100. Y─▒l─▒nda Gazze Muharebeleri Kahramanlar─▒n─▒ An─▒yoruz (Tuncay Y─▒lmazer)

17/03/2017 - 21:15 18 Mart ├ľzel Makalesi - Ya┼čayanlar─▒n A─čz─▒ndan 18 Mart Bo─čaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

16/03/2017 - 08:51 18 Foto─črafla ├çanakkale Bo─čaz Muharebesi 18 Mart 1915 - 18 March 1915 Dardanelles Assault with 18 photographs (Ahmet Yurttakal)

13/03/2017 - 05:47 Çanakkale Muharebelerinde Bir Hile: Sahte Toplar (Bayram Akgün)

07/03/2017 - 04:27 ├çanakkale ZaferiÔÇÖnden Mescid-i NebeviÔÇÖye Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n 1916 Filistin-Hicaz ziyareti(Tuncay Y─▒lmazer)

23/02/2017 - 07:48 Gelibolu Savunmas─▒ Bir Kararg├óh ├çal─▒┼čmas─▒ - General G.S. Patton (Haluk Oral)

09/02/2017 - 06:24 ─░kinci Kirte Muharebesi (6-8 May─▒s 1915 Taarruzlar─▒) (Y├╝cel ├ľzkorucu)

31/01/2017 - 12:29 T├╝rk Bo─čazlar─▒ Meselesi (Ayhan Candan)

24/01/2017 - 05:39 Kanl─▒ Bir Mendil Hikayesi (├ľmer Arslan)

19/01/2017 - 10:32 Irak Cephesinde G├Ân├╝ll├╝ Kahramanlar Osmanc─▒k Taburu (Muzaffer Albayrak)

23/12/2016 - 20:32 Atlas Tarih Dergisi Aral─▒k-Ocak Say─▒s─▒nda 1916 Sina Filistin Hicaz Cephesi (Tuncay Y─▒lmazer)

13/12/2016 - 07:23 Birle┼čik Harekat Tecr├╝besi Olarak Cihan Harbinde T├╝rk-Alman Askeri ─░ttifak─▒ (G├╝ltekin Y─▒ld─▒z)

02/12/2016 - 20:23 ├çanakkale Kara Muharebelerinde A─č─▒l Dere (┼×aban Murat Armutak)

15/11/2016 - 11:48 Çanakkale de Bir Melek Hanım (Muzaffer Albayrak)

01/11/2016 - 05:41 ├çanakkale Kara Muharebelerinde Asma Dere (┼×aban Murat Armutak)

24/10/2016 - 06:55 42. Alay / Gelibolu 1915 - Ahmet Diriker (O─čuz ├çetino─člu)

03/07/2016 - 14:42 ├çanakkaleÔÇÖden 100. Y─▒l─▒nda SommeÔÇÖa:Bir Sava┼č, ─░ki Muharebe (Mustafa Onur Yurdal)

11/06/2016 - 14:37 I.D├╝nya Sava┼č─▒ nda ┼×ii Ulemas─▒n─▒n Cihat Fetvalar─▒ ├çer├ževesinde Irak Cephesi (Ziya Abbas)

01/06/2016 - 06:23 Kut├╝lamare- Yarbay Mehmed Re┼čid Bey in G├╝nl├╝─č├╝ (─░. Bahtiyar ─░stekli)

23/05/2016 - 12:01 Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ├çanakkale Muharebelerinde Sa─čl─▒k Alan─▒ndaki Faaliyetleri (Ayhan Candan)

16/05/2016 - 07:38 Bir Osmanl─▒ Kurmay Subay─▒- Irakl─▒ K├╝rt Devlet Adam─▒, Mehmet Emin Zeki Bey in Ya┼čam ├ľyk├╝s├╝ (Tuncay Y─▒lmazer)

10/05/2016 - 13:00 Mezopotamya da Bir Sava┼č 1915-1916 Kut├╝lAmare ÔÇô Nikolas Gardner ( Tuncay Y─▒lmazer )

07/05/2016 - 07:31 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n ─░slam D├╝nyas─▒na Etkileri (Y├╝ksel Nizamo─člu)

30/04/2016 - 19:20 ├çanakkale Sava┼č─▒: Bir Siyasi M├╝cadele Alan─▒ (├ľzg├╝r ├ľzt├╝rk)

23/04/2016 - 19:13 25 Nisan 1915 Anzak ├ç─▒karmas─▒ ─░lk Saatleri ÔÇô Daha Erken M├╝dahale Edilebilir miydi? ( Ahmet Yurttakal )

17/04/2016 - 21:26 Maskirovka Harekat─▒ - K├╗tulAmare bir zafer midir? ( Tuncay Y─▒lmazer )

28/03/2016 - 11:20 Çanakkale Muharebelerinde Osmanlı Ordusunun Asker Kaybı (Ayhan Candan)

26/03/2016 - 09:55 E─čitimli Neslin Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ ile ─░mtihan─▒ ( Dr. Nuri G├╝├žtekin )

24/03/2016 - 10:00 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri G├╝├žtekin)

21/03/2016 - 06:35 ├çanakkale Seferberli─či: Sava┼č, E─čitim, Cephe Gerisi (Mustafa Sel├žuk)

17/03/2016 - 08:15 18 MART ├ľZEL - ├çanakkale Zaferi ve Cevat Pa┼ča (Ahmet Yurttakal)

22/02/2016 - 12:27 Gertrude Bell Irak Sınırını Çizen Kadın (Veysel Sekmen)

14/01/2016 - 08:43 ├çanakkale ┼×ehidi Feyzi ├çavu┼čÔÇÖun Zevcesi Zehra Han─▒m─▒n Padi┼čaha Mektubu (Osman Ko├ž)

23/12/2015 - 16:47 ├çanakkale Sava┼člar─▒nda Binba┼č─▒ Halis BeyÔÇÖe Ait Bir Ganimetin ├ľyk├╝s├╝ (Serdar Halis Ataksor)

10/12/2015 - 18:03 Mesudiye Z─▒rhl─▒s─▒n─▒n Dram─▒ (Cemalettin Y─▒ld─▒z)

06/12/2015 - 20:29 KutÔÇÖ├╝lamarenin T├╝rklere Tesliminden Sonra Irak ─░ngiliz Ordusunun Faaliyetlerine Dair Rapor (Haz. Serdar Halis Ataksor)

01/12/2015 - 10:11 10 A─čustos 1915 Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ H├╝cumu (Muzaffer Albayrak)

17/11/2015 - 21:09 Çanakkale Deniz Muharebelerinde Verilen Zayiatlar (Ahmet Yurttakal)

10/11/2015 - 05:19 Reis-i Cumhur Mustafa Kemal in Çanakkaleyi ziyaretleri (M. Onur Yurdal )

08/11/2015 - 22:04 Mustafa Kemal Pa┼čan─▒n Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin 1. D├╝nya Sava┼č─▒na giri┼čiyle ilgili g├Âr├╝┼člerine dair bir belge

Osmanl─▒ Devleti Umumi Harpte Tarafs─▒z Kalabilir miydi? - Yusuf Ak├žura (De─čerlendirme: Muzaffer Albayrak)