Ar─▒burnu Muharebeleri Raporu (2) - Mustafa Kemal (Tuncay Y─▒lmazer )

Tarih: 23/09/2007   /   Toplam Yorum 6   / Yazar Ad─▒:      /   Okunma 25476

Ge├žen hafta ilk b├Âl├╝m├╝n├╝ yay─▒nlad─▒─č─▒m Ar─▒burnu Muharebeleri Raporu ile ilgili d├╝┼č├╝ncelerimin 2. B├Âl├╝m├╝n├╝ sunuyorum. Bu b├Âl├╝mde Mustafa Kemal Bey'in y├Ânetti─či muharebelere dair baz─▒ g├Âr├╝┼čleri, askerin maneviyat─▒na verdi─či ├Ânemi, ├Âzellikle Alman subaylarla ilgili baz─▒ tesbitlerini k─▒saca irdeleyecek, s├Âz konusu kitab─▒n g├╝n├╝m├╝z T├╝rk├žesiyle sunulmas─▒ndaki baz─▒ hatalardan da bahsedece─čim. Bu tip eserleri, hem Osmanl─▒caya hem de konuya hakim uzmanlar─▒n olu┼čturdu─ču kurullar─▒n yay─▒na haz─▒rlamas─▒ gerekti─čini d├╝┼č├╝n├╝yorum.

 

 

Burada dikkatimizi ├žeken en ├Ânemli nokta Mustafa KemalÔÇÖin harekete ge├žmesinde en ba┼čta gelen fakt├Âr├╝n Albay Halil Sami BeyÔÇÖden ald─▒─č─▒ rapor oldu─ču ... Peki bunu bir emir olarak nitelendirebilir miyiz? Mustafa Kemal BeyÔÇÖin bizzat kendisinin bunu emir olarak de─čerlendirdi─či ancak tek tabur yerine alayla harekete ge├žmeyi uygun buldu─ču anla┼č─▒lmaktad─▒r. Ordudan ayr─▒ca emir gelmesini beklemedi─čini de belirtmek gerekliÔÇŽ ( Ba┼čta Alman Liman von Sanders olmak ├╝zere Osmanl─▒ 5. Ordusu komuta kademesinin M├╝ttefik kuvvetlerin 25 Nisan 1915 ├ž─▒karmas─▒ kar┼č─▒s─▒ndaki sevk ve idare hatalar─▒ ayr─▒ bir tart─▒┼čma konusudur. Ancak konumuz bu de─čil.)

 

57. Alay ve cebel bataryas─▒ Bigal─▒ÔÇÖdan Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna do─čru engebeli arazide (donanma ate┼činden de korunarak) ilerlemeye ├žal─▒┼č─▒r. Mustafa Kemal BeyÔÇÖin Ar─▒burnu Muharebeleri RaporuÔÇÖnda ├žok ayr─▒nt─▒l─▒ anlatmad─▒─č─▒ muhtemel g├╝zerg├óh─▒ hakk─▒nda Gazeteci G├╝rsel G├Ânc├╝ ve muharebe arazisi uzman─▒ ┼×ahin Aldo─čan taraf─▒ndan yap─▒lan ├žal─▒┼čma Atlas Dergisi Nisan 2005 say─▒s─▒nda yay─▒nlanm─▒┼čt─▒. Yak─▒n zamanda bu ├žal─▒┼čmay─▒ ele┼čtiren ve farkl─▒ g├╝zerg├óhlar olabilece─čini savunan iki ayr─▒ makale de bir internet sitesinde yay─▒mland─▒. Kendi ad─▒ma kar┼č─▒t g├Âr├╝┼čleri ├žok ikna edici bulmad─▒─č─▒m─▒ belirtmek isterim.

 

Mustafa Kemal Bey, 261 rak─▒ml─▒ tepede kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ geri ├žekilen askerlerle yapt─▒─č─▒ diyalo─ču, 3 y─▒l kadar sonra gazeteci Ru┼čen E┼čref BeyÔÇÖle yapt─▒─č─▒ r├Âportajda da aynen aktaracakt─▒r. 57. AlayÔÇÖ─▒n taburlar─▒ saat 10 civar─▒nda Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna do─čru ilerleyen Avustralya piyadesine kar┼č─▒ sald─▒r─▒ya ge├žecektir. Bu arada Yarbay Mehmet ┼×efik Bey komutas─▒ndaki 27. Alay birlikleri de Top├žular s─▒rt─▒n─▒ tutmu┼č, Anzaklar─▒ daha geriye s├╝rmeyi ba┼čarm─▒┼člard─▒r.

 

Ar─▒burnu Muharebeleri raporunun en ├Ânemli b├Âl├╝mlerinden birisini de ├Âzellikle ├Â─čleden sonraki muharebelerin de─čerlendirilmesi olu┼čturuyor. ┼×├Âyle ki; 77. Alay ba┼čar─▒s─▒z h├╝cum giri┼čimlerinde bulunmu┼č, ancak kar┼č─▒ taraf─▒n direnmesi ayn─▒ zamanda etkili donanma bombard─▒man─▒ sonucunda gerilemek durumunda kalm─▒┼čt─▒r. ├ľyle ki, Mustafa KemalÔÇÖin Libya DerneÔÇÖdeyken yan─▒nda ├žal─▒┼čm─▒┼č olan, 77. Alay 1. tabur komutan─▒ Binba┼č─▒ Mehmet Emin Bey, ├žarp─▒┼čmalarla ilgili bilgi vermeye geldi─činde ÔÇťEfendim! Y├╝ksek kat─▒n─▒za ├ž─▒kmaya utan─▒yorum. ├ťz├╝lerek belirtmeliyim ki , b├╝t├╝n alay─▒m─▒z ├žil yavrusu gibi da─č─▒n─▒k, sava┼č alan─▒ndan ka├žm─▒┼člard─▒r. Bir ucu MaltepeÔÇÖye kadar gitmi┼čtir. Alay komutan─▒n─▒ bulamad─▒m. Sizin KocadereÔÇÖye gelmekte oldu─čunuzu haber ald─▒─č─▒m─▒zdan , bilgi sunmak i├žin buraya ko┼čup geldim!ÔÇŁ diyecektir. (s. 43) Kurmay Yarbay Mustafa Kemal BeyÔÇÖin cevab─▒ bu gibi durumlar─▒n her zaman olabilece─či, kendilerine d├╝┼čenin ka├žanlara lanet etmek de─čil, onlar─▒ yeniden toplay─▒p sava┼ča g├Ândermek oldu─čudur.

 

Bir s├╝re sonra 77. Alay Komutan─▒ Saip Bey ile kar┼č─▒la┼čan ayn─▒ olaylar─▒ onun a─čz─▒ndan da dinleyen Mustafa Kemal BeyÔÇÖe g├Âre ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒n nedeni a├ž─▒kt─▒r: ÔÇťFakat bu geri ├žekili┼čin as─▒l nedeninin, ad─▒ ge├ženin (Alay Komutan─▒ Saip BeyÔÇÖin) as─▒ls─▒z ku┼čkusu ve korkak 1-2 subay─▒n kendisine getirdi─či haberler ├╝zerine, genellikle taburlar─▒n daha geride uygun bir mevziye ├žekilmeleri gibi belirsiz, kar─▒┼č─▒k, anlams─▒z, uygulanamaz bir emir vermi┼č olmas─▒ndan kaynaklanm─▒┼č oldu─čunu s├Âylemedi. B├╝t├╝n kusuru askerin ├╝zerine y─▒kt─▒. Kendisine askerlerin toplanmas─▒n─▒, bu konuda ┼čiddet ve faaliyet g├Âsterilmesini emrettim. Kendim de bir s├╝re orada kald─▒m. Ger├žekten asker topland─▒ ve d├╝zenleme ├žal─▒┼čmalar─▒na ba┼čland─▒.ÔÇŁ (s.45)

 

Burada biraz ge├žmi┼če d├Ân├╝p 19. T├╝men kurulurken Mustafa KemalÔÇÖin bir endi┼česini de belirtmek gerekiyor. Fahrettin AltayÔÇÖ─▒n an─▒lar─▒ndan ├Â─črendi─čimize g├Âre t├╝mene ├žo─ču Arap k├Âkenli askerlerden olu┼čan 72. ve 77. Alaylar─▒n verilmesi Mustafa KemalÔÇÖin tepkisine neden olmu┼čtu. ÔÇťMustafa Kemal Bey, GeliboluÔÇÖdan ge├žerken bize u─črad─▒. Kendisini ilk defa g├Ârm├╝┼č bulunuyordum. Enerjik, muhatab─▒na itimat telkin eden, tok s├Âzl├╝, sar─▒ sa├žl─▒, mavi g├Âzl├╝ , d├╝zg├╝n endaml─▒ gen├ž bir komutan. G├Âr├╝┼čt├╝kten sonra kendisini u─čurlad─▒k. EceabatÔÇÖa gider gitmez beni telefonla arad─▒. ÔÇśAman reis bey, bana verilen 72. ve 77. Alay askerleri Arapt─▒r. Bir k─▒sm─▒ Yezidi, Nusayri gibi sava┼ča kar┼č─▒ insanlard─▒r. E─čitimleri azd─▒r. Bunlar─▒ geri als─▒nlar. Halis T├╝rk delikanl─▒lar─▒ olan ve e─čitimleri olduk├ža ilerlemi┼č bulunan benim eski iki depo alay─▒m─▒ geri g├ÂndersinlerÔÇÖ. Tehlikeli bir b├Âlgeye b├Âyle k─▒ymetsiz askerlerin g├Ânderilmesine ┼ča┼čm─▒┼č ve Ba┼čkomutanÔÇÖa yazm─▒┼čt─▒k. Ald─▒─č─▒m─▒z cevap: ÔÇśArt─▒k de─či┼čtirilemezler. ├çal─▒┼č─▒p eksikliklerini tamamlas─▒nlarÔÇŁ[1]

 

Ancak Ar─▒burnu Muharebeleri raporunda ise askere bahane bulmak yerine ilgili komutanlar─▒n sevk ve idaredeki hatalar─▒na dikkat ├žekiliyor. Kan─▒mca Mustafa KemalÔÇÖin 25 Nisan 1915ÔÇÖdeki en ├Ânemli ba┼čar─▒lar─▒ndan birisi de ├Â─čleden sonras─▒nda ger├žekle┼čebilecek muhtemel bir bozgunu son derece so─čukkanl─▒ bir bi├žimde yerinde ald─▒─č─▒ tedbirlerle ├Ânlemeyi ba┼čarmas─▒yd─▒.

 

Ar─▒burnu Muharebeleri RaporuÔÇÖnda baz─▒ Alman komutanlarla ilgili ilgin├ž g├Âr├╝┼člere de yer veriliyor. Bunlardan ilki Binba┼č─▒ RaymondÔÇÖla ilgili. Alman binba┼č─▒n─▒n ordu komutan─▒n─▒n emriyle 19. T├╝menÔÇÖin Kurmay Ba┼čkanl─▒─č─▒ÔÇÖna g├Ânderilmesi Mustafa Kemal BeyÔÇÖin itiraz─▒yla kar┼č─▒la┼č─▒yor. ÔÇťT├╝men kurmay─▒ ─░zzettin BeyÔÇÖi tan─▒d─▒─č─▒m, g├╝c├╝ne, yeterlili─čine, g├╝venilirli─čine inand─▒─č─▒m, ahl├ók ve ciddili─či nedeniyle t├╝men kurmay─▒na ├ža─č─▒rtm─▒┼č oldu─čumdan kurmayl─▒k g├Ârevlerini elbette bir ba┼čkas─▒na veremezdim. ÔÇť (s. 87 )

 

Yine de Binba┼č─▒ RaymondÔÇÖdan yararlanmay─▒ d├╝┼č├╝nen Mustafa Kemal 1 May─▒s sald─▒r─▒s─▒ndan sonra yeniden d├╝zenin kurulmas─▒ vb. gibi verdi─či g├Ârevlere itiraz edildi─čini g├Âr├╝r. OÔÇÖna g├Âre ad─▒ ge├žen komutan─▒n askeri g├Âr├╝┼č├╝ ÔÇť1500 metre ├Ân├╝m├╝zde bulunan taraflar─▒n durumunu saptayamayacak kadar dard─▒rÔÇŁ (s. 87) Binba┼č─▒ Raymond sonras─▒nda Mustafa Kemal BeyÔÇÖin tavsiyesiyle ba┼čka bir g├Ârev yerine g├Ânderilecektir.

 

1 May─▒s sald─▒r─▒s─▒ndan hemen ├Ânce 5. T├╝men Komutanl─▒─č─▒ÔÇÖna atanan Albay Hans KannengiesserÔÇÖin de Mustafa Kemal ile ileti┼čimi problemlidir. R├╝tbesinin Albay olmas─▒ nedeniyle Ar─▒burnuÔÇÖndaki kuvvetlere ya kendisinin yada kolordu komutan─▒n─▒n komuta etmesi gerekti─čini ileri s├╝recektir. ÔÇťDo─črudan do─čruya , vatan─▒n ├žok ├Ânemli bir hayat sorunu olan, benim ba┼člay─▒p bug├╝ne kadar y├Ânetilmekte olan sava┼člar─▒n ve ├Âzellikle bug├╝n ba┼člam─▒┼č olan sald─▒r─▒n─▒n sorumlulu─čunu hen├╝z askeri yeterlili─čini tan─▒mad─▒─č─▒m yeni gelmi┼č bir ki┼čiye vermek istemedi─čimi belirttim. Kendisinin bir seyirci olarak yan─▒mda bulunmas─▒ndan ba┼čka bir ┼čeye izin vermeyece─čimi s├Âyledim. B├Âylece sorumlu g├Ârevimi s├╝rd├╝rd├╝m. Ad─▒ ge├žen, yap─▒lan sava┼č─▒n evrelerini, benim y├Ânetim bi├žimimi seyrettikten sonra bir g├╝ven ve inan zorlamas─▒yla 18/19 Nisan 1331 gecesi r├╝tbesinin y├╝ksek olu┼čundan vazge├žerek her t├╝rl├╝ emirleri yerine getirmeye haz─▒r oldu─čunu belirtmi┼čtir.ÔÇŁ (s. 117-118)

Her ne kadar b├Âyle s├Âylense de ilerleyen g├╝nlerde Albay KannengiesserÔÇÖin baz─▒ konulardaki ├Ânerileri Mustafa Kemal Bey taraf─▒ndan ho┼č kar┼č─▒lanmayacak, Alman Albay geri ├ža─čr─▒lacakt─▒r. Mustafa KemalÔÇÖin Birinci D├╝nya HarbiÔÇÖnde Alman subaylar─▒n T├╝rk ordusunda g├Ârev almas─▒na kar┼č─▒ oldu─ču biliniyor. Anlat─▒lan her iki olay da her iki taraf─▒n subaylar─▒ aras─▒ndaki ileti┼čimin genellikle problemli oldu─čuna dair ├Ârnek te┼čkil ediyor.

 

Ba┼čar─▒s─▒zl─▒kla sonu├žlanan 1 May─▒s 1915 Ar─▒burnu cephesi sald─▒r─▒s─▒ sonras─▒nda, ├Âzellikle 25 Nisan ├ž─▒karmas─▒n─▒ kahramanca kar┼č─▒layan 27. Alay komutan─▒ Mehmet ┼×efik BeyÔÇÖin su├žlanmas─▒ da ilgin├ž. Mustafa Kemal, 1 May─▒s sald─▒r─▒s─▒nda sol kanat kuvvetlerinin komutanl─▒─č─▒n─▒ yapan 27. Alay Komutan─▒ ┼×efik BeyÔÇÖin sald─▒r─▒ konusunda a┼č─▒r─▒ ihtiyatl─▒ olmas─▒n─▒n ba┼čar─▒ya ula┼čmay─▒ etkiledi─čini iddia ediyor. ÔÇťAlay komutanlar─▒, 17 NisanÔÇÖda (30 Nisan 1915) KemalyeriÔÇÖne talimat almaya geldikleri zaman, ad─▒ ge├žen ┼×efik Bey, ancak taze kuvvetle sald─▒r─▒ yap─▒labilece─čini ileri s├╝rm├╝┼č, sald─▒r─▒da ba┼čar─▒dan umutlu olmad─▒─č─▒n─▒ daha o g├╝nden sezdirmi┼čti. Bununla birlikte kendisine taze kuvvet verilmemi┼č de─čildi. KabatepeÔÇÖden al─▒nan 27. Alay 2. TaburÔÇÖu taze kuvvet oldu─ču gibi, Alay 13 Tabur 1ÔÇÖde ├žok iyi yeti┼čmi┼č taze bir birlikti. Bu komutanda sald─▒r─▒ iste─činin zay─▒f olmas─▒ ba┼čar─▒ya ula┼čmay─▒ etkilemekten geri kalmam─▒┼čt─▒r. (s. 114)

 

Ancak burada Yarbay ┼×efik BeyÔÇÖe yap─▒lan su├žlamay─▒ ├žok hakl─▒ bulmad─▒─č─▒m─▒ belirtmek isterim. ┼×efik BeyÔÇÖin an─▒lar─▒n─▒ okuyanlar hat─▒rlayacakt─▒r; ├Âzellikle 25 Nisan 1915 sabah─▒  sarp arazi de T├╝rk taraf─▒ a├ž─▒s─▒ndan ├žok tehlikeli sonu├žlar do─čurabilecek ┼čekilde h─▒zla ilerleyen Anzak kuvvetlerine kar┼č─▒ nas─▒l h─▒zla harekete ge├žmek istedi─čini, hatta 9. T├╝men Kurmay Ba┼čkan─▒ Hulusi BeyÔÇÖle tart─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ biliyoruz. Ne yaz─▒k ki d├╝┼čman o g├╝ne kadar yap─▒lan ├žarp─▒┼čmalar sonucunda ( m├╝ttefik donanmas─▒n─▒n da yard─▒m─▒yla ) sarp arazide kuvvetli bir tahkimatla  tutundu─čundan,  ┼×efik BeyÔÇÖin Ar─▒burnu cephesindeki 1 May─▒s 1915 muharebesinde daha fazla kay─▒p vermemek i├žin taarruz emirlerini a─č─▒rdan alm─▒┼č olabilece─čini d├╝┼č├╝n├╝yorum.

 

Taraflar─▒n m├╝thi┼č bir ate┼č ve ┼čarapnel ya─čmuru alt─▒nda  bazen silahlar─▒n─▒, bazen s├╝ng├╝lerini (hatta bazen bizzat ellerini!) kulland─▒klar─▒ bu m├╝cadelede ├Âzellikle Osmanl─▒ taraf─▒ dayanma g├╝c├╝n├╝ maneviyat─▒yla sa─člad─▒─č─▒ ger├žek. ┼×ehit olma arzusu her ┼čeyin ├Ân├╝ne ge├žiyordu. Gazeteci Ru┼čen E┼čref BeyÔÇÖin 1918 y─▒l─▒nda Yeni Mecmua ├ľzel ├çanakkale Say─▒s─▒ i├žin Mustafa Kemal ile yapt─▒─č─▒ r├Âportaj, GaziÔÇÖnin kendisinin de ├çanakkaleÔÇÖyi o d├Ânemde nas─▒l g├Ârd├╝─č├╝ne dair ├žok a├ž─▒k bir ├Ârnektir. ÔÇťBiz ki┼čisel kahramanl─▒klarla u─čra┼čm─▒yoruz. Yaln─▒z size Bombas─▒rt─▒ olay─▒n─▒ anlatmadan ge├žemeyece─čim. Kar┼č─▒l─▒kl─▒ siperler aras─▒ndaki mesafeniz 8 metre; yani ├Âl├╝m kesin, kesin... Birinci siperdekilerin hi├žbirisi kurtulamamacas─▒na hepsi d├╝┼č├╝yor. ─░kinci siperdekiler onlar─▒n yerine gidiyor. Fakat ne kadar g─▒bta edilecek  bir ├Âl├ž├╝ ve tevekk├╝lle; biliyor musunuz? ├ľleni g├Âr├╝yor, ├╝├ž dakikaya kadar ├Âlece─čini biliyor ve hi├ž ufak bir ├žekingenlik bile g├Âstermiyor. Sars─▒lmak yokÔÇŽ Okumak bilenler ellerinde Kur'an-─▒ Kerim   Cennet'e girmeye haz─▒rlan─▒yorlar. Bilmeyenler kelime-i ┼čehadet ├žekerek y├╝r├╝yorlar . ─░┼čte T├╝rk askerindeki ├╝st├╝n ruh kuvvetini g├Âsteren hayret ve tebrike de─čer ├Ârnek. Emin olmal─▒s─▒n─▒z  ki; ├çanakkale muharebelerini kazand─▒ran bu y├╝ksek ruhtur.ÔÇŁ[2]

 

Ar─▒burnu Muharebeleri RaporuÔÇÖnda dikkat ├žeken en ├Ânemli noktalardan bir tanesi de hem Mustafa Kemal Bey taraf─▒ndan hem de di─čer komutanlar taraf─▒ndan verilen resmi raporlarda, talimatlarda manevi vurgular─▒n ├žok s─▒k yap─▒lmas─▒. ├ľrne─čin 19. T├╝menÔÇÖe verilen 26 Nisan tarihli bir emirde; ÔÇťT├╝men ald─▒─č─▒ iki alay piyade, bir cebel taburundan ibaret imdat kuvvetleriyle d├╝┼čman─▒, Y├╝ce AllahÔÇÖ─▒n koruyuculu─čuyla tamamen p├╝sk├╝rt├╝p yok etmek ├╝zere bug├╝n yeniden sald─▒r─▒ya ge├žecektir.ÔÇŁ denmekte.

 

─░lgin├žtir; Ar─▒burnu Muharebeleri RaporuÔÇÖnda Mustafa Kemal BeyÔÇÖin 15. Kolordu Komutanl─▒─č─▒na atanmas─▒ ile ilgili kararnameden hi├ž bahsetmiyor.   (S├Âz konusu ataman─▒n ger├žekle┼čmemesi nedeniyle raporlarda bahsedilmedi─čini san─▒yorum. )

 

Son b├Âl├╝mde eserin bize sunulu┼č ┼čeklinden bahsetmek istiyorum. San─▒r─▒m yay─▒nevi bu eserin ├Âneminin yeterince fark─▒nda de─čil. (Ayn─▒ yay─▒nevinin haz─▒rlad─▒─č─▒ Esat Pa┼čaÔÇÖn─▒n hat─▒ralar─▒nda da benzer hatalar var.) Bask─▒s─▒ kalitesi d├╝┼č├╝k, ├Âzellikle Rumi tarih-Miladi tarih ├ževrimlerinde ciddi hatalar var. (Yeri gelmi┼čken belirteyim. Rumi 12.2.1331 tarihini 25.2.1915 diye ├ževiremezsiniz. Rumi takvimi sadece rakamlarla yazacaksan─▒z Mart ay─▒n─▒ 1. ay kabul etmeniz gerekli). Ar─▒burnu Muharebeleri Raporu o d├Ânemin ruhuna uygun hayli a─čdal─▒ bir Osmanl─▒ca ile yaz─▒lm─▒┼č, zaman zaman ├žok uzun c├╝mlelerle kar┼č─▒la┼čabiliyorsunuz. Ancak bunlar─▒ g├╝n├╝m├╝z T├╝rk├žesine aynen ├ževirdi─činiz zaman ortaya anla┼č─▒lmas─▒ ├žok zor bir metin ├ž─▒kabiliyor (l├╝tfen bkz. Bu makaledeki al─▒nt─▒lar!). Eserde zaman zaman raporlar i├ž i├že ge├žmi┼č, hangi rapor hangi komutan─▒n ya da hangi komuta kademesinin anlamak zor.

 

Bu tip eserleri, hem Osmanl─▒caya hem de konuya hakim kurullar─▒n haz─▒rlamas─▒ gerekti─čini d├╝┼č├╝n├╝yorum. Kesinlikle okuyucuya genel bilgi verilmeli. Yer yer a├ž─▒klay─▒c─▒ dipnot ve haritalarla desteklenmeli. Baz─▒ tart─▒┼čmal─▒ noktalar a├ž─▒kl─▒─ča kavu┼čmal─▒. (├ľrne─čin eserin orijinalinde de 57. AlayÔÇÖ─▒n 25 Nisan g├╝n├╝ yola ├ž─▒k─▒┼č─▒ sehven 9.30 diye yaz─▒yor (s. 29). Halbuki saat alay 6.30ÔÇÖda yola ├ž─▒km─▒┼čt─▒ vs. vs.)

 

Kurmay Albay Mustafa Kemal Bey , ├çanakkale Muharebelerinde g├Ârev alan Osmanl─▒ subaylar─▒ i├žerisinde en ba┼čar─▒l─▒ olanlardan birisiydi. Sava┼č s─▒ras─▒ndaki eylem ve d├╝┼č├╝ncelerinin ( Anafartalar Muharebelerine kadar olan k─▒sm─▒n─▒n ) kendi kaleminden yans─▒mas─▒  olan Ar─▒burnu Muharebeleri RaporuÔÇÖndaki baz─▒ ├Ânemli noktalar─▒ kendi bak─▒┼č a├ž─▒ma g├Âre sizlere k─▒saca tan─▒tmaya ├žal─▒┼čt─▒m. Bu eser ├çanakkale Muharebeleri konusunda en temel eserlerden biri olma ├Âzelli─čini ta┼č─▒yor. Ke┼čke de─čeri ile uyumlu bir ┼čekilde ara┼čt─▒rmac─▒lara, ilgilenenlere sunulsayd─▒ÔÇŽ

 

Ar─▒burnu Sava┼člar─▒

Mustafa Kemal ( Atat├╝rk )

├ľrg├╝n Yay─▒nevi, ─░stanbul,2005


[1] Taylan Sorgun, ─░mparatorluktan Cumhuriyete- Fahrettin Altay Pa┼ča Anlat─▒yor, Kamer Yay─▒nlar─▒, 2. Bask─▒, ─░stanbul, 1998, s. 82-83

[2]  Yeni Mecmua, ├çanakkale ├ľzel Say─▒s─▒, Haz─▒rlayanlar: Muzaffer Albayrak- Ayhan ├ľzyurt , Yeditepe Yay─▒nevi, ─░stanbul, 2006 , s: 359


  25476 defa G├Âr├╝nt├╝lendi.

**********************

T├╝m yaz─▒, yorum ve i├žerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yay─▒mlanm─▒┼č olmalar─▒, bu g├Âr├╝┼čleri Tuncay Y─▒lmazer'in benimsedi─či anlam─▒na gelmez. Yorum b├Âl├╝m├╝ ├Âzg├╝r bir tart─▒┼čma ortam─▒ yaratmak i├žin vard─▒r. Ancak sald─▒rgan ve d├╝zeysiz yorumlar yay─▒nlanmayacakt─▒r. E─čer bu siteye ilk kez yorum yaz─▒yorsan─▒z, yorum kurallar─▒na g├Âzatman─▒z─▒ istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

KATEGOR─░DEK─░ D─░─×ER BA┼×LIKLAR

13/04/2019 - 13:38 Who are your heroes of Gallipoli? An exclusive interview with John Gillam, The author of "Turkish Charlie Ryan" (with Yvonne Fletcher ) ( Tuncay Y─▒lmazer )

09/04/2019 - 13:38 Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ve D├╝nya Sava┼č─▒ - Said Halim Pa┼ča (Fatih Y├╝cel)

23/03/2019 - 13:18 I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ├ťsk├╝dar Mekteb-i Sultan├«si (Nuri G├╝├žtekin)

17/03/2019 - 14:19 18 MART ├ľZEL - 18 Mart Bo─čaz Harbinde M├╝ttefik Filonun Sald─▒r─▒ Plan─▒ ile T├╝rk Savunma D├╝zeni ├ťzerine De─čerlendirmeler (M. Onur Yurdal)

13/03/2019 - 05:59 Orgeneral Cevat ├çobanl─▒ Pa┼čan─▒n Vefat─▒ Ve Cenaze Merasimi (Ahmet Yurttakal)

03/03/2019 - 05:37 Cephe Hatt─▒ Raporlar─▒na G├Âre Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ┼×ehit T├╝rk Subaylar─▒ (Nuri G├╝├žtekin)

17/12/2018 - 13:03 Sar─▒kam─▒┼č Harek├ót─▒na Taktik Yakla┼č─▒mlar (Dr. B├╝lend ├ľzen)

09/12/2018 - 10:02 Elveda Zeytinda─č─▒ ÔÇô 100.Y─▒l D├Ân├╝m├╝ÔÇÖnde Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒n─▒ Yeniden De─čerlendirmek (Tuncay Y─▒lmazer)

05/11/2018 - 12:37 Kararg├óh Umumi Foto─čraf├ž─▒s─▒ Burhan Felek ve ├çanakkale (Mustafa Onur Yurdal)

17/10/2018 - 06:09 Troya M├╝zesinde Bir ├çanakkale ┼×ehidiÔÇÖnin Mezar Ta┼č─▒ (Ahmet Yurttakal)

15/09/2018 - 20:54 Mustafa Kemal Atat├╝rk ve Enver Pa┼ča (─░smail Pehlivan)

30/08/2018 - 10:16 ├çanakkale Sava┼č─▒ Sonras─▒nda Mezarl─▒klar ─░le ─░lgili Ortaya ├ç─▒kan Sorunlar Ve Yap─▒lan Tart─▒┼čmalar (Burhan Say─▒l─▒r)

03/07/2018 - 04:23 Ar┼čiv Belgelerinde L├ópseki (1915 - 1922) (H├╝seyin Arabac─▒)

24/05/2018 - 04:02 Yar─▒madaÔÇÖdaki Ate┼čkes: 24 May─▒s 1915 - The Armistice on the Gallipoli Peninsula - 24 May 1915 (Yusuf Ali ├ľzkan)

20/05/2018 - 08:02 ├çanakkale Sava┼č─▒ Siperin Ard─▒ Vatan (G├╝rsel G├Ânc├╝ - ┼×ahin Aldo─čan)

16/05/2018 - 09:33 Payitahtta Nutuklar─▒m : Cemal Pa┼čaÔÇÖy─▒ Y├╝celtme Amac─▒yla Yaz─▒lm─▒┼č Bir Risale (Nevzat Artu├ž)

06/05/2018 - 20:14 Haf─▒z Hakk─▒ Pa┼ča Hayat─▒ Ve Eserleri (Mustafa Birol ├ťlker)

28/04/2018 - 06:41 Mahmut Sabri Bey Ve Sedd├╝lbahir Savunmas─▒n─▒n ─░lk ├ť├ž G├╝n├╝ (Burhan Say─▒l─▒r)

24/04/2018 - 07:03 25 Nisan 1915 Gelibolu Yar─▒madas─▒ ├ç─▒karmalar─▒ ├ťzerine Taktik Yakla┼č─▒mlar (B├╝lend ├ľzen)

18/04/2018 - 10:58 ├çanakkale Sava┼č─▒ Esnas─▒nda ├çekildi─či ─░ddia Edilen Bir Foto─čraf Hakk─▒nda (Erhan ├çif├ži)

13/04/2018 - 05:58 ÔÇťB├╝y├╝k StratejisizlikÔÇŁten Sahadaki Ger├žekliklere, Gazze,Bir├╝ssebi ve Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒ (B├╝lend ├ľzen)

07/04/2018 - 11:16 18 Mart G├╝n├╝ Dardanos ┼×ehidi Zabit Namzedi Halim Efendi (Ahmet Yurttakal)

04/04/2018 - 06:50 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda ─░stanbul a Yap─▒lan Hava Sald─▒r─▒lar─▒ (Emin Kurt - Mesut G├╝venba┼č)

31/03/2018 - 15:41 K─▒sa Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ Tarihi (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

29/03/2018 - 09:02 Bo─čazÔÇÖ─▒n Fedaileri "├çanakkale Bo─čaz─▒ Tahkimatlar─▒ ve ├çanakkale Bo─čaz MuharebeleriÔÇÖnde T├╝rk Top├žusu" adl─▒ kitaplar─▒n tan─▒t─▒m─▒ (Bayram Akg├╝n)

23/03/2018 - 13:22 Verdun Sava┼č─▒ (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

20/03/2018 - 17:57 LondraÔÇÖn─▒n Sava┼č Planlar─▒: 1906 Taba Krizi Ve ├çanakkale (Yusuf Ali ├ľzkan)

17/03/2018 - 04:39 18 Mart ├ľzel - ├çanakkale Bo─čaz─▒ Savunmas─▒nda Kullan─▒lan 240/35ÔÇÖlik Alman Krupp K─▒y─▒ Topunun Teknik ├ľzellikleri (Bayram Akg├╝n)

12/03/2018 - 11:23 Uydurmadan Ger├že─če- ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Bulutlar ─░├žerisinde Kayboldu─ču ─░ddia Edilen Norfolk Taburu (Tuncay Y─▒lmazer)

25/02/2018 - 13:09 Yi─čitler Harman─▒ Yozgad Mekteb-i Sultanisi -Yozgat Lisesi- (Osman Karaca)

19/02/2018 - 09:19 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 2 (Bayram Akg├╝n)

11/02/2018 - 12:02 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 1 (Bayram Akg├╝n)

05/02/2018 - 05:38 ─░ngilizlerin 1915 Y─▒l─▒ Strateji De─či┼čikli─či: ├çanakkale, ─░ngiliz Karar Vericiler ─░├žin Bir Se├ženek Haline Nas─▒l Geldi? (Yusuf Ali ├Âzkan)

30/01/2018 - 08:02 Medine M├╝dafaas─▒ ve Fahreddin Pa┼ča (S├╝leyman Beyo─člu)

20/01/2018 - 10:18 D├╝┼čman ├çanakkaleÔÇÖyi Ge├žecek Olursa (Do├ž.Dr. Mesut Uyar)

13/01/2018 - 11:19 Amiral CardenÔÇÖin ├çanakkale Bo─čaz─▒ Sald─▒r─▒ Plan─▒ ├ťzerine Bir De─čerlendirme ( Bayram Akg├╝n)

17/12/2017 - 12:41 Gelibolu Yar─▒madas─▒nda Kaybolan ┼×ehitlik ve An─▒tlar (Mustafa Onur Yurdal)

08/12/2017 - 19:02 Tarih dergilerinde Kud├╝s 100.Y─▒l Dosyalar─▒

04/12/2017 - 12:16 Topyekûn Harp Erich von Ludendorff, Erhan Çifci (ed.), Çev. Aynur Onur Çifci-Erhan Çifci (Zafer Efe)

22/11/2017 - 03:49 ├ť├ž Mermi ─░le Bir Defter - ├çanakkaleÔÇÖde Yedek Subay Bir M├╝hendisin Hikayesi (Mustafa Onur Yurdal)

07/11/2017 - 18:30 Pomaklar─▒n ├çanakkale A─č─▒d─▒ - Pesna (├ľmer Arslan)

30/10/2017 - 18:41 25 Nisan 1915, Ar─▒burnu Anzak ├ç─▒karmas─▒nda 57.AlayÔÇÖ─▒n Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna ─░ntikali ÔÇô Yeniden De─čerlendirme ( M. ┼×ahin Aldo─čan )

17/10/2017 - 11:31 Prof. Dr. Christopher Bell'in yeni eseri Churchill and the Dardanelles ├╝zerinden bir inceleme: Churchill ├çanakkale Sava┼člar─▒n─▒n tek sorumlusu mudur?

09/09/2017 - 05:40 Florence NightingaleÔÇÖin Eli AnadoluÔÇÖya da De─čmi┼čti-K─▒r─▒m Sava┼č─▒ndan Unutulan ─░lk Prefabrik Hastane: Erenk├Ây (Renkioi) (Mustafa Onur Yurdal)

22/08/2017 - 07:18 Ku┼čatma ve Esaretin Ad─▒ K├ŤTULAM├éRE Esir Bir ─░ngiliz Subay─▒n An─▒lar─▒ - Edward W.C. Sandes -(Muzaffer Albayrak)

09/08/2017 - 18:07 19. T├╝men Kurmay Ba┼čkan─▒ ─░zzettin ├çal─▒┼člarÔÇÖ─▒n ├çe┼čitli Konferans ve Yay─▒nlar─▒nda Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ Taarruzu (Melike Bayrak-Mustafa Onur Yurdal)

27/07/2017 - 13:33 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒ 2.B├Âl├╝m-2.Gazze Muharebesi(Tuncay Y─▒lmazer )

11/07/2017 - 10:07 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒-Gazze Muharebeleri(1.B├Âl├╝m)(Tuncay Y─▒lmazer)

22/05/2017 - 05:29 M├╝stahkem Mevkii nin Anafartalardaki Sesi-K├╝├ž├╝k Anafartalar Toplar─▒(Bayram Akg├╝n)

09/05/2017 - 08:12 K├╗tulam├óre Ku┼čatmas─▒ÔÇÖndan Esarete Y├╝zba┼č─▒ SandesÔÇÖin Hat─▒ralar─▒ - ├çev. Tuncay Y─▒lmazer

02/05/2017 - 11:45 ─░zmir-Bay─▒nd─▒r ─░l├žesinden ├çanakkale Harbine Kat─▒lanlar (Necat ├çetin)

28/04/2017 - 08:49 Kûtulamâre Zaferi 1916(Muzaffer Albayrak,Vahdettin Engin)

23/04/2017 - 21:24 T├╝rk OrdusuÔÇÖnda K├╝nye Uygulamas─▒na ─░li┼čkin ─░lk Giri┼čimler ve ─░lk K├╝nyelerle ─░lgili K─▒sa Bilgiler (The First Attempts On The Use Of Identity Tags In Turkish Army And Information About The Early Identity Tags) (Burhan SAYILIR)

13/04/2017 - 05:43 ├çanakkale Sava┼č─▒, Kara Savunmas─▒ ─░├žin M├╝stahkem Mevkii Top Deste─či (Bayram Akg├╝n)

07/04/2017 - 14:30 Çanakkale Muharebelerinde İdari ve Lojistik Faaliyetler (Ayhan Candan)

06/04/2017 - 19:17 Kabata┼č Erkek Lisesi 1.B├╝y├╝te├ž Tarih ├ľ─črenci Sempozyumu (8-9 Nisan 2017)

04/04/2017 - 21:12 Resmi Belgelere (N├╝fus ├ľl├╝m-Genelkurmay-Kay─▒ts─▒z ├ľl├╝m Defterleri) G├Âre ─░zmir - Beyda─č ┼×ehitleri (Necat ├çetin-A.Levent Ertekin)

31/03/2017 - 07:25 ├çanakkale nin ┼×ehit Kalemleri (─░smail Sabah)

27/03/2017 - 19:43 ├çanakkale M├╝stahkem MevkiiÔÇÖye Ba─čl─▒ Top Mermisi ├çe┼čitleri (Bayram Akg├╝n)

25/03/2017 - 20:58 GeliboluyuAnlamak ├ľzel- 100. Y─▒l─▒nda Gazze Muharebeleri Kahramanlar─▒n─▒ An─▒yoruz (Tuncay Y─▒lmazer)

17/03/2017 - 21:15 18 Mart ├ľzel Makalesi - Ya┼čayanlar─▒n A─čz─▒ndan 18 Mart Bo─čaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

16/03/2017 - 08:51 18 Foto─črafla ├çanakkale Bo─čaz Muharebesi 18 Mart 1915 - 18 March 1915 Dardanelles Assault with 18 photographs (Ahmet Yurttakal)

13/03/2017 - 05:47 Çanakkale Muharebelerinde Bir Hile: Sahte Toplar (Bayram Akgün)

07/03/2017 - 04:27 ├çanakkale ZaferiÔÇÖnden Mescid-i NebeviÔÇÖye Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n 1916 Filistin-Hicaz ziyareti(Tuncay Y─▒lmazer)

23/02/2017 - 07:48 Gelibolu Savunmas─▒ Bir Kararg├óh ├çal─▒┼čmas─▒ - General G.S. Patton (Haluk Oral)

09/02/2017 - 06:24 ─░kinci Kirte Muharebesi (6-8 May─▒s 1915 Taarruzlar─▒) (Y├╝cel ├ľzkorucu)

31/01/2017 - 12:29 T├╝rk Bo─čazlar─▒ Meselesi (Ayhan Candan)

24/01/2017 - 05:39 Kanl─▒ Bir Mendil Hikayesi (├ľmer Arslan)

19/01/2017 - 10:32 Irak Cephesinde G├Ân├╝ll├╝ Kahramanlar Osmanc─▒k Taburu (Muzaffer Albayrak)

23/12/2016 - 20:32 Atlas Tarih Dergisi Aral─▒k-Ocak Say─▒s─▒nda 1916 Sina Filistin Hicaz Cephesi (Tuncay Y─▒lmazer)

13/12/2016 - 07:23 Birle┼čik Harekat Tecr├╝besi Olarak Cihan Harbinde T├╝rk-Alman Askeri ─░ttifak─▒ (G├╝ltekin Y─▒ld─▒z)

02/12/2016 - 20:23 ├çanakkale Kara Muharebelerinde A─č─▒l Dere (┼×aban Murat Armutak)

15/11/2016 - 11:48 Çanakkale de Bir Melek Hanım (Muzaffer Albayrak)

01/11/2016 - 05:41 ├çanakkale Kara Muharebelerinde Asma Dere (┼×aban Murat Armutak)

24/10/2016 - 06:55 42. Alay / Gelibolu 1915 - Ahmet Diriker (O─čuz ├çetino─člu)

03/07/2016 - 14:42 ├çanakkaleÔÇÖden 100. Y─▒l─▒nda SommeÔÇÖa:Bir Sava┼č, ─░ki Muharebe (Mustafa Onur Yurdal)

11/06/2016 - 14:37 I.D├╝nya Sava┼č─▒ nda ┼×ii Ulemas─▒n─▒n Cihat Fetvalar─▒ ├çer├ževesinde Irak Cephesi (Ziya Abbas)

01/06/2016 - 06:23 Kut├╝lamare- Yarbay Mehmed Re┼čid Bey in G├╝nl├╝─č├╝ (─░. Bahtiyar ─░stekli)

23/05/2016 - 12:01 Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ├çanakkale Muharebelerinde Sa─čl─▒k Alan─▒ndaki Faaliyetleri (Ayhan Candan)

16/05/2016 - 07:38 Bir Osmanl─▒ Kurmay Subay─▒- Irakl─▒ K├╝rt Devlet Adam─▒, Mehmet Emin Zeki Bey in Ya┼čam ├ľyk├╝s├╝ (Tuncay Y─▒lmazer)

10/05/2016 - 13:00 Mezopotamya da Bir Sava┼č 1915-1916 Kut├╝lAmare ÔÇô Nikolas Gardner ( Tuncay Y─▒lmazer )

07/05/2016 - 07:31 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n ─░slam D├╝nyas─▒na Etkileri (Y├╝ksel Nizamo─člu)

30/04/2016 - 19:20 ├çanakkale Sava┼č─▒: Bir Siyasi M├╝cadele Alan─▒ (├ľzg├╝r ├ľzt├╝rk)

23/04/2016 - 19:13 25 Nisan 1915 Anzak ├ç─▒karmas─▒ ─░lk Saatleri ÔÇô Daha Erken M├╝dahale Edilebilir miydi? ( Ahmet Yurttakal )

17/04/2016 - 21:26 Maskirovka Harekat─▒ - K├╗tulAmare bir zafer midir? ( Tuncay Y─▒lmazer )

28/03/2016 - 11:20 Çanakkale Muharebelerinde Osmanlı Ordusunun Asker Kaybı (Ayhan Candan)

26/03/2016 - 09:55 E─čitimli Neslin Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ ile ─░mtihan─▒ ( Dr. Nuri G├╝├žtekin )

24/03/2016 - 10:00 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri G├╝├žtekin)

21/03/2016 - 06:35 ├çanakkale Seferberli─či: Sava┼č, E─čitim, Cephe Gerisi (Mustafa Sel├žuk)

17/03/2016 - 08:15 18 MART ├ľZEL - ├çanakkale Zaferi ve Cevat Pa┼ča (Ahmet Yurttakal)

22/02/2016 - 12:27 Gertrude Bell Irak Sınırını Çizen Kadın (Veysel Sekmen)

14/01/2016 - 08:43 ├çanakkale ┼×ehidi Feyzi ├çavu┼čÔÇÖun Zevcesi Zehra Han─▒m─▒n Padi┼čaha Mektubu (Osman Ko├ž)

23/12/2015 - 16:47 ├çanakkale Sava┼člar─▒nda Binba┼č─▒ Halis BeyÔÇÖe Ait Bir Ganimetin ├ľyk├╝s├╝ (Serdar Halis Ataksor)

10/12/2015 - 18:03 Mesudiye Z─▒rhl─▒s─▒n─▒n Dram─▒ (Cemalettin Y─▒ld─▒z)

06/12/2015 - 20:29 KutÔÇÖ├╝lamarenin T├╝rklere Tesliminden Sonra Irak ─░ngiliz Ordusunun Faaliyetlerine Dair Rapor (Haz. Serdar Halis Ataksor)

01/12/2015 - 10:11 10 A─čustos 1915 Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ H├╝cumu (Muzaffer Albayrak)

17/11/2015 - 21:09 Çanakkale Deniz Muharebelerinde Verilen Zayiatlar (Ahmet Yurttakal)

10/11/2015 - 05:19 Reis-i Cumhur Mustafa Kemal in Çanakkaleyi ziyaretleri (M. Onur Yurdal )

08/11/2015 - 22:04 Mustafa Kemal Pa┼čan─▒n Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin 1. D├╝nya Sava┼č─▒na giri┼čiyle ilgili g├Âr├╝┼člerine dair bir belge

Osmanl─▒ Devleti Umumi Harpte Tarafs─▒z Kalabilir miydi? - Yusuf Ak├žura (De─čerlendirme: Muzaffer Albayrak)