Rusya’daki 90.000 Osmanlı Savaş Esiri ve Sarıkamış Muharebesi (Yücel Yanıkdağ)

Tarih: 03/04/2015   /   Toplam Yorum 0   / Yazar Adı:      /   Okunma 5359

  Ekim sonunda Osmanlıların Cihan Harbi’ne girişinin yüzüncü yıldönümüydü. Geçen bir asra ve konu üzerine son zamanlarda yazılan pek önemli akademik kitaplara rağmen Cihan Harbi hakkında hâlâ bilmediğimiz bir hayli kritik detaylar ve boşluklar var. Çabalara rağmen bu boşluklar kaynak yetersizliğinden doldurulamıyor. İçimiz rahat etmese de bazen eksik olduğunu bildiğimiz bilgileri vermek zorunda kalıyoruz. Burada ki konuda böyle bir şey: Cihan Harbi’nde İtilaf Devletleri (İngiltere, Fransa,Rusya ve sonradan İtalya) tarafından esir olarak alınan Osmanlı askerlerinin sayıları. (Bu makale Taraf Gazetesi'nde 7 Ocak 2015 tarihinde yayınlanmış olup yazarın ve editörün izniyle sitemize konmuştur.)

 

 Ekim sonunda Osmanlıların Cihan Harbi’ne girişinin yüzüncü yıldönümüydü. Geçen bir asra ve konu üzerine son zamanlarda yazılan pek önemli akademik kitaplara rağmen Cihan Harbi hakkında hâlâ bilmediğimiz bir hayli kritik detaylar ve boşluklar var. Çabalara rağmen bu boşluklar kaynak yetersizliğinden doldurulamıyor. İçimiz rahat etmese de bazen eksik olduğunu bildiğimiz bilgileri vermek zorunda kalıyoruz. Burada ki konuda böyle bir şey: Cihan Harbi’nde İtilaf Devletleri (İngiltereFransa,Rusya ve sonradan İtalyatarafından esir olarak alınan Osmanlı askerlerinin sayıları.

Ekim ayı sonunda Tarih Vakfı’ndan “Millete Deva Olmak. Osmanlı Savaş Esirleri, Tıp ve Milliyetçilik, 1914-1939” isimli bir kitabım çıktı. Kitapta, 150.041’i İngiliz65.000’i Rus2.000’i Fransa605’i Romanyave 100’ü İtalya’nın elinde olmak üzere toplam 217.746 Osmanlı esiri olduğunu yazmıştım. Bol sıfırlı yuvarlak rakamlardan anlaşılacağı gibi, bunlar birer tahmin. Ayrıca bu toplamı bir asgari rakam olarak görmekte fayda olduğunu ve gerçek sayının 250.000’e daha yakın olabileceğini belirtmiştim. Genelkurmay (ATASE) kaynaklarına dayalı olarak yazılan kitaplar esir sayısını 145.104 ile 202.152 olarak verir. Aradaki fark 15.594 ile 72.642 arasında. Bu büyük farkın bir nedeni, özellikle Rusya ile ilgili istatistiklerin o zamanın Osmanlı Harp Nezareti tarafından 1918’den sonra Türkiye’ye geri dönen esir sayıları üzerinden sonuç çıkarılmasından kaynaklanıyor. Sadece geri dönenler sayıldığından tabii ki böyle bir yöntem esarette ölenleri hesaba katamaz. 1918’den sonra dönenler arasında binlerce Arap-Osmanlı esiri de genelde İstanbul üzerinden değil de başka ülkelere döndüğünden bu rakamlara katılmaz.

Kitabımın basılmasına çok az bir vakit kala elime önemi sonradan ortaya çıkan bir kaynak geçti. Ekim 1917’de Kopenhag’da buluşan Danimarka Kızıl Haç’ının toplantısında iki üst düzey Rus temsilcisi, Kont Benningsen ve General Kalischefski, orada bulunan Amerikalı temsilciye Rusya’da 90.000 “Türk” esiri bulunduğunu ve bunların 1.400 kadarının subay olduğunu söyler. Amerikalı da konuşmaları rapor ederek Amerikan Dışişleri Bakanı’na gönderir.

Aynı diplomat Alman ve Avusturya- Macaristan esirlerinin sayısını da verir. Ve bu sayılar o devletlerin savaş sonunda verdiği rakamlardan daha azdır; bu da akla yatar. 90.000 gibi bir rakamın abartılı olduğunu düşünecekler için, hemen ekleyelim. Rus diplomatları ellerindeki diğer devletlerin esir sayılarını azaltıp da Osmanlıları niye abartsın? 90.000’i olabilir gibi bir rakam olarak kabul edersek, Cihan Harbi’nde esir olan Osmanlıların sayısını 242.746 oluyor. Bu kadar esirin Ruslar tarafından nerede ele geçirildiği diğer önemli soru: Galiçya ve Doğu Anadolu cephesi. Ne kadar büyük bir kayıp olursa da olsun, birçok kişinin yaptığı gibi Doğu Anadolu cephesini sadece Sarıkamış muharebesi (22 Aralık 1914- 15 Ocak 1915) olarak görmemek lazım. En önemlisi o olsa da, Sarıkamış’tan önce ve sonra da kanlı ve bol esirli muharebeler olmuştur.

Mesela Genelkurmay kaynaklı bazı kitaplar Sarıkamış sonrası binlerce esir verildiğini yazarlar: 1915 Ağustos’unda Malazgirt’te Ruslar’a 6.000 esir; Temmuz 1916’da Erzurum-Bayburt civarında 17.000 esir; 1916’da Köprüköy ve Erzurum’da 10.000 esir. Toplamı 33.000 olan bu rakama ne Gümüşhane civarı muharebeleri ne de Trabzon, Rize, Bitlis, ve Muş’un düşmesinde verilen esirler dâhildir. Yani kendi kaynaklarımıza göre Sarıkamış sonrası Ruslar sadece buralarda en az 33.000 esir almışlar. Belki daha fazla ama hadi 33.000’i kabul edelim. 33.000 ile 90.000 arasında 57.000 gibi bir fark var. Buna Galiçya’da verilen esirler de dâhil olsa da oda tahmini bir rakam olduğundan orayı karıştırmayıp Kafkaslar’da kalalım.

Rus Kafkaslarında Piatigorsk’ta çıkan Novoe Vremya gazetesi14 Şubat 1915 tarihine kadar tren hattındaki Mineralnye Vody istasyonundan 49.527 (527’si subay) Osmanlı esiri geçtiğini yazmış. Yani 2 Kasım 1914’ten Şubat 1915 ortalarına kadar Ruslar Doğu Anadolu’da 49.527 esir almış ve bölgeden sevk etmiş. Bu rakama yukarıdaki 33.000’i eklersek asgari olarak 82.527 gibi bir rakam buluyoruz; yani Rusların verdiği 90.000’e yakın bir sayı. Zannediyorum bu da Rusların verdiği istatistiklerin doğruluk olasılığını çok artırıyor. Maalesef 49.527’yi değişik muharebelere göre kati olarak ayırmak şimdilik imkânsız. Sarıkamış öncesi, Kasım 1914 ortalarında sadece Köprüköy’de Ruslar 3.070 esir aldığı gibi, Sarıkamış sonrası düzensiz ricat zamanında bir kaç bin kişinin esir olduğu muhakkak. Sarıkamış’ta kaç esir verildi?Osmanlı kaynaklarına ve Fevzi Çakmak’a göre sadece 7.000. 3. Ordu Kurmay Başkanı Felix Guze bir söylentiye göre Sarıkamış’ta Rusların 27.000 esir aldığını yazar. Fevzi Çakmak bu rakamı reddederek Sarıkamış’taki şehit sayısını 60.000 olarak verir. Bu da öldüğü kesin olarak bilinenler değil de öyle olduğu tahmin edilenlerdir –bence hatalı usavurma varsayımlarıyla elde edilen bir rakam. Mesela akıbetini açıklayamadığı en az 38.000 ile en fazla 78.000 asker vardır. Bunların bir kısmını şehit varsayar diğerlerini firari ve hasta.

Bildiğimiz gibi Sarıkamış denince ortaya bir 90.000 şehit (donarak ve savaşarak) söylemi çıkar. Hafız Hakkı Paşa’nın yeni yayımlanan günlüğü Enver Paşa’yı “yüz bin masumun kanına girme”kle suçlar. Bunu Sarıkamış’ta 100.000 kişi öldü diye okuyacak olanlar da vardır, fakat öyle okunulmamalı. Eğer Sarıkamış’ta 90.000- 100.000 ve hatta Fevzi Çakmak’ın dediği gibi 60.000 kişi bile ölmüş olsaydı Ruslar kesinlikle 14 Şubat’a kadar 49.527 esir alamazdı. Başka bir deyişle: Rusların verdiği sayı doğruysa Fevzi Paşa’nın verdiği 60.000 şehit yanlış (yüksek) olması lazım. Bu rakama da Fevzi Paşa “ortada yoklar, demek ki şehit oldular” gibi varsayımlarla ulaştığından onun yanlış olma olasılığı daha yüksek. Bu da ne demek oluyor? En mümkün açıklama şu: Sarıkamış’ta donarak öldüğü varsayılan ve akıbetleri açıklanamayan yüklü bir sayıda “kayıp” asker yarı ölü, yarı diri Ruslara esir oldular. Maalesef Sarıkamış’ta şu kadar asker öldü veya bu kadarı esir oldu gibi kesin rakamlar veremeyeceğim. Çünkü bu şimdilik imkânsız. Sarıkamış ormanlarında donarak ölmek üzereyken Ruslar tarafından esir edilerek kurtarılan askerlerin esaret hatıratları var elimizde. Zaten Felix Guze sadece Sarıkamış’ta 27.000 esir olduğunu duymamış mıydı? Belki 27.000’den daha da fazlaydı. Tekrarla, 49.527 askerin esir olması için Sarıkamış’taki şehit sayısının 60.000’den az olması lazım. Yine de az rakam mı o kadar insanın ölmesi?

Esir olmakla ölüm olasılığı bitmedi. Bazı esir Osmanlı subayları erlerin yüzde 25-27’sinin kamplara varamadan yollarda öldüğünü yazarlar. Onbinlerce kişinin esir olmasına “sebep” olmakta onların “kanına girmek” anlamına gelmez mi? Kitapta da anlattığım gibi, kamplara vardıktan sonra da ölüm, esirlerin peşlerindeydi. Bir yandan hayatta kalma çabaları verirken, diğer yanda o hayata bir normallik vermeye çalıştılar. Aralarında milletin nasıl olup da bir uçurumun önünde yok olma seviyesine geldiğini ve yurda döndüklerinde nasıl çalışıp da bu uçurumdan kurtulabileceklerini tartıştılar. Ortaya attıkları çözümler arasında milletin cehaletine karşı “cihat” ilan etmekten tutun da bir “dinî inkılâb” gerektiğine kadar her şey vardı.

*Richmond Üniversitesi- ABD, Osmanlı Tarihçisi

yyanikda@richmond.edu

(Bu makale Taraf Gazetesi'nde 7 Ocak 2015 tarihinde yayınlanmış olup yazarın ve editörün izniyle sitemize konmuştur.)

 


  5359 defa Görüntülendi.

**********************

Tüm yazı, yorum ve içerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yayımlanmış olmaları, bu görüşleri Tuncay Yılmazer'in benimsediği anlamına gelmez. Yorum bölümü özgür bir tartışma ortamı yaratmak için vardır. Ancak saldırgan ve düzeysiz yorumlar yayınlanmayacaktır. Eğer bu siteye ilk kez yorum yazıyorsanız, yorum kurallarına gözatmanızı istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

KATEGORİDEKİ DİĞER BAŞLIKLAR

27/03/2017 - 19:43 Çanakkale Müstahkem Mevkii’ye Bağlı Top Mermisi Çeşitleri (Bayram Akgün)

25/03/2017 - 20:58 GeliboluyuAnlamak Özel- 100. Yılında Gazze Muharebeleri Kahramanlarını Anıyoruz (Tuncay Yılmazer)

17/03/2017 - 21:15 18 Mart Özel Makalesi - Yaşayanların Ağzından 18 Mart Boğaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

16/03/2017 - 08:51 18 Fotoğrafla Çanakkale Boğaz Muharebesi 18 Mart 1915 - 18 March 1915 Dardanelles Assault with 18 photographs (Ahmet Yurttakal)

13/03/2017 - 05:47 Çanakkale Muharebeleri’nde Bir Hile: Sahte Toplar (Bayram Akgün)

07/03/2017 - 04:27 Çanakkale Zaferi’nden Mescid-i Nebevi’ye (Enver Paşa’nın 1916 Filistin-Hicaz ziyareti) (Tuncay Yılmazer)

23/02/2017 - 07:48 Gelibolu Savunması Bir Karargâh Çalışması - General G.S. Patton (Haluk Oral)

09/02/2017 - 06:24 İkinci Kirte Muharebesi (6-8 Mayıs 1915 Taarruzları) (Yücel Özkorucu)

31/01/2017 - 12:29 Türk Boğazları Meselesi (Ayhan Candan)

24/01/2017 - 05:39 Kanlı Bir Mendil Hikayesi (Ömer Arslan)

19/01/2017 - 10:32 Irak Cephesinde Gönüllü Kahramanlar Osmancık Taburu (Muzaffer Albayrak)

23/12/2016 - 20:32 Atlas Tarih Dergisi Aralık-Ocak Sayısında 1916 Sina Filistin Hicaz Cephesi (Tuncay Yılmazer)

13/12/2016 - 07:23 Birleşik Harekat Tecrübesi Olarak Cihan Harbinde Türk-Alman Askeri İttifakı (Gültekin Yıldız)

02/12/2016 - 20:23 Çanakkale Kara Muharebelerinde Ağıl Dere (Şaban Murat Armutak)

15/11/2016 - 11:48 Çanakkale de Bir Melek Hanım (Muzaffer Albayrak)

01/11/2016 - 05:41 Çanakkale Kara Muharebelerinde Asma Dere (Şaban Murat Armutak)

24/10/2016 - 06:55 42. Alay / Gelibolu 1915 - Ahmet Diriker (Oğuz Çetinoğlu)

10/09/2016 - 11:12 Seddülbahir Kahramanı Bigali Mehmet Çavuş (Ömer Arslan)

03/07/2016 - 14:42 Çanakkale’den 100. Yılında Somme’a:Bir Savaş, İki Muharebe (Mustafa Onur Yurdal)

11/06/2016 - 14:37 I.Dünya Savaşı nda Şii Ulemasının Cihat Fetvaları Çerçevesinde Irak Cephesi (Ziya Abbas)

01/06/2016 - 06:23 Kutülamare- Yarbay Mehmed Reşid Bey in Günlüğü (İ. Bahtiyar İstekli)

23/05/2016 - 12:01 Osmanlı Devleti’nin Çanakkale Muharebelerinde Sağlık Alanındaki Faaliyetleri (Ayhan Candan)

16/05/2016 - 07:38 Bir Osmanlı Kurmay Subayı- Iraklı Kürt Devlet Adamı, Mehmet Emin Zeki Bey in Yaşam Öyküsü (Tuncay Yılmazer)

10/05/2016 - 13:00 Mezopotamya da Bir Savaş 1915-1916 KutülAmare – Nikolas Gardner ( Tuncay Yılmazer )

07/05/2016 - 07:31 Birinci Dünya Savaşının İslam Dünyasına Etkileri (Yüksel Nizamoğlu)

30/04/2016 - 19:20 Çanakkale Savaşı: Bir Siyasi Mücadele Alanı (Özgür Öztürk)

23/04/2016 - 19:13 25 Nisan 1915 Anzak Çıkarması İlk Saatleri – Daha Erken Müdahale Edilebilir miydi? ( Ahmet Yurttakal )

17/04/2016 - 21:26 Maskirovka Harekatı - KutülAmare Bir Zafer Midir? ( Tuncay Yılmazer )

13/04/2016 - 05:30 Çanakkale Savaşları ve Barbaros’un Batışı (İsmail Bilgin)

28/03/2016 - 11:20 Çanakkale Muharebelerinde Osmanlı Ordusunun Asker Kaybı (Ayhan Candan)

26/03/2016 - 09:55 Eğitimli Neslin Birinci Dünya Savaşı ile İmtihanı ( Dr. Nuri Güçtekin )

24/03/2016 - 10:00 Birinci Dünya Savaşı nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri Güçtekin)

21/03/2016 - 06:35 Çanakkale Seferberliği: Savaş, Eğitim, Cephe Gerisi (Mustafa Selçuk)

17/03/2016 - 08:15 18 MART ÖZEL - Çanakkale Zaferi ve Cevat Paşa (Ahmet Yurttakal)

11/03/2016 - 06:49 Zaferi Kanla Yazan Fındıklılı Mehmet Muzaffer (İsmail Bilgin)

02/03/2016 - 12:48 Kut’ül Amare Zaferi -2 (İsmail Bilgin)

29/02/2016 - 11:29 Kut’ül Amare Zaferi -1 (İsmail Bilgin)

22/02/2016 - 12:27 Gertrude Bell Irak Sınırını Çizen Kadın (Veysel Sekmen)

14/01/2016 - 08:43 Çanakkale Şehidi Feyzi Çavuş’un Zevcesi Zehra Hanımın Padişaha Mektubu (Osman Koç)

23/12/2015 - 16:47 Çanakkale Savaşlarında Binbaşı Halis Bey’e Ait Bir Ganimetin Öyküsü (Serdar Halis Ataksor)

10/12/2015 - 18:03 Mesudiye Zırhlısının Dramı (Cemalettin Yıldız)

06/12/2015 - 20:29 Kut’ülamarenin Türklere Tesliminden Sonra Irak İngiliz Ordusunun Faaliyetlerine Dair Rapor (Haz. Serdar Halis Ataksor)

01/12/2015 - 10:11 10 Ağustos 1915 Conkbayırı Süngü Hücumu (Muzaffer Albayrak)

17/11/2015 - 21:09 Çanakkale Deniz Muharebelerinde Verilen Zayiatlar (Ahmet Yurttakal)

10/11/2015 - 05:19 Reis-i Cumhur Mustafa Kemal in Çanakkaleyi ziyaretleri (M. Onur Yurdal )

08/11/2015 - 22:04 Mustafa Kemal Paşanın Osmanlı Devleti’nin 1. Dünya Savaşına girişiyle ilgili görüşlerine dair bir belge

Osmanlı Devleti Umumi Harpte Tarafsız Kalabilir miydi? - Yusuf Akçura (Değerlendirme: Muzaffer Albayrak)

Nazım’ın Dayısı Çanakkale Şehidiydi (Melih Şabanoğlu)

Çanakkale Destanının Ölümsüz Efsaneleri (Osman Koç)

21/10/2015 - 04:02 100 Yıl Sonra İlim Heyeti Çanakkale’de Programı

17/10/2015 - 11:50 Çanakkale Savaşı'nın Kanada'da Bıraktığı İzler (Birol Uzunmehmetoglu)

27/09/2015 - 16:01 1917 Yılında Hicaz Cephesi:Arap İsyanının Yayılması ve Medine’nin Tahliyesi Programı (Yüksel Nizamoğlu)

22/09/2015 - 13:07 III. Kolordu’nun Çanakkale Muharebeleri’ne Hazırlanış Süreci (İsmail Bilgin)

15/09/2015 - 04:28 Kutü-l Amare Kahramanı Halil Kut Paşa (Enes Cifci)

11/08/2015 - 04:07 Türkiye Büyük Savaş a Nasıl Girdi? ( Emre Kızılkaya )

29/07/2015 - 03:30 1915 Gelibolu Harbi Günlüğü- Kazım Şakir (İ. Bahtiyar İstekli)

07/07/2015 - 02:49 Suyu Arayan Adamların Öyküsü - Millete Deva Olmak , Osmanlı Savaş Esirleri, TIP ve Milliyetçilik ( 1914-1939 ) -Yücel Yanıkdağ (Tuncay Yılmazer)

30/06/2015 - 03:55 Tarih, Otobiyografi ve Hakikat Yüzbaşı Torosyan Tartışması ve Türkiye’de Tarih Yazımı (Derleyen: Bülent Somay)

21/06/2015 - 16:34 Türklere Esir Olmak (Doğan Şahin)

23/05/2015 - 04:36 Çanakkale Savaşı

16/05/2015 - 15:30 İtilaf Devletleri Askerlerinin Gözüyle Çanakkale

12/05/2015 - 12:50 Muaveneti Milliye Muhribi Torpito Zabiti Ali Haydar Öztalay (Çimen Yüksel)

09/05/2015 - 08:24 Osmanlılar ve Ermeniler / Bir İsyan ve Karşı Harekâtın Tarihi (Edward J. Erickson)

03/05/2015 - 15:39 Neuve Chapelle’den Gelibolu’ya: Bir Askeri Planın Gelibolu’da Uygulamaya Konulması ( Mustafa Onur Yurdal )

28/04/2015 - 03:52 Cephe Arkadaşı Çanakkale Cephesi

25/04/2015 - 03:07 Çanakkale Müstahkem Mevkii Bataryalarının 25 Nisan 1915 ‘teki Rolü (Bayram Akgün)

24/04/2015 - 15:07 25 Nisan 1915 üzerine Gelibolu’yu Anlamak’ta çıkmış makalelerden seçmeler (Tuncay Yılmazer)

18/04/2015 - 17:10 Çanakkale Şehitleri Listesinde Ezineli Yahya Çavuş’un Adı Yok (Osman Koç)

10/04/2015 - 00:06 Kıyamet Koptuğunda - Hasan Cevdet Bey

03/04/2015 - 01:36 Rusya’daki 90.000 Osmanlı Savaş Esiri ve Sarıkamış Muharebesi (Yücel Yanıkdağ)

27/03/2015 - 17:57 Bir Hikayenin Daha Sonu: Topçamlar Tabyası (Bayram Akgün)

14/03/2015 - 07:57 Düşmana Korku Salan Efsanevi İntepe Topçularından Topçu Üsteğmen Mehmet Ali Bey (Muzaffer Albayrak)

11/03/2015 - 02:38 Seddülbahir’de Yalnız Top-210/40’lık Roon Topu (Bayram Akgün)

01/03/2015 - 13:31 Çanakkale Muharebeleri’nin İdaresi, Komutanlar - Strateji (Ed.: Lokman Erdemir, Kürşat Solak)

24/02/2015 - 17:39 Çanakkale Cephesinde Bir Damla Su İçin- Gelibolu Yarımadasında Jeoloji ve Muharebe İlişkisi ( İsmail Bilgin )

15/02/2015 - 17:55 Hashtag Tarih Dergisi Şubat 2015 Sayısında Kitap Değerlendirme Yazısı

08/02/2015 - 07:11 “Hafız Hakkı Paşanın Sarıkamış Günlüğü” Kitabıyla İlgili Mülahazalar (İsmail Bilgin)

// Bir Asır Sonra Ermeni Tehciri ve Çanakkale Üzerine… 100. Yıl Nasıl Anılmalı? (Tuncay Yılmazer)

23/12/2014 - 08:24 Sarıkamış İhata (Kuşatma) Harekâtı (İsmail Bilgin)

17/12/2014 - 02:24 Kut ül Amare Zaferi (Necmettin Özçelik)

08/12/2014 - 18:22 1. Dünya Harbi

06/12/2014 - 13:44 The Water Diviner – Son Umut Filminin Galasından Notlar… ( Tuncay Yılmazer )

01/12/2014 - 17:22 Cevat Çobanlı Paşa Çanakkale Kahramanı -Ahmet Yurttakal

16/11/2014 - 01:54 Goltz Paşa nın Mirası, Türkiye nin Geleceği – Osmanlı Devletinin 1. Dünya Savaşı na Girişi üzerine ( Tuncay Yılmazer )

10/11/2014 - 04:07 Turkish–Australian Reapprochement In The Light Of The Gallipoli Campaign (Kenan Çelik)

04/11/2014 - 01:37 Boğaziçi’nden Çanakkale’ye Şirket-i Hayriye Vapurları (Gözde Keskin)

19/10/2014 - 06:44 Beyrut Müftüsü Mustafa Neca Efendi’nin Anafartalar Grubuna Hitabı (Osman Koç)

11/10/2014 - 10:34 Bir Çanakkale Şehidinin Hikâyesi: Koca Ali Oğlu Mustafa (Necat Çetin)

14/09/2014 - 07:01 Suçlu Sırbistan- Ayağa Kalk ! Avrupa 1914’te Savaşa Nasıl Sürüklendi ? Sleepwalkers (Uyurgezerler) Christopher Clark- Tuncay Yılmazer

06/09/2014 - 07:14 Bilgeliğin Yedi Sütunu- Thomas Edward Lawrence (Nagihan Haliloğlu)

30/08/2014 - 20:49 1. DÜNYA SAVAŞI’YLA İLGİLİ TÜRKİYE’DE NELER YAPILDI/YAPILIYOR? (Adem Koçal)

23/08/2014 - 16:25 Vehip Paşa Kahramanlıktan Sürgüne (Dr. Yüksel Nizamoğlu)

28/07/2014 - 13:17 tarih Dergisi Ağustos Sayısında 1. Dünya Savaşı nın Nedenleri Dosyası

18/07/2014 - 14:59 Çanakkale Boğazı Müstahkem Mevkii İntepe Topçu Grubu’ndan Bir Subayın Günlüğü (Dr. Lokman Erdemir)

// - 07:47 Saklı Tarih: Umuda Yolculuğun Adı Barboros Hayrettin Zırhlısı(Ömer Tekinbaş)

// - 16:40 Gavrilo’nun Suçu Neydi? Birinci Dünya Savaşı’nı Yeniden Düşünmek (Tuncay Yılmazer)

// - 15:29 Efsane Komutanlar ve Zaferleri (Jeremy Black)

// - 18:30 Cepheden Cepheye Pilot Teğmen Cemal (Durusoy) Efendi (-İsmail Bilgin)

24/05/2014 - 18:56 Kara Muharebelerinde Müttefiklere Korku Salan Toplar “Asiatic Annie, Beachy Bill ve Anafarta Annie” (M. Onur Yurdal)

17/05/2014 Çanakkale'nin Meş' um Günü: 19 Mayıs Taarruzu Nasıl Planlandı? Niçin Başarısız Oldu? ( Muzaffer Albayrak )