Diplomasi ve Sınır - Enis Şahin ( Tuncay Yılmazer )

Tarih: 12/08/2007   /   Toplam Yorum 2   / Yazar Adı:      /   Okunma 5955

Rusya’daki 1917 devrimi Birinci Dünya Savaşı’nın en önemli olaylarından biridir. Çarlığın devrilmesi ve orduların dağılma sürecine girmesiyle Lenin yönetimindeki Rusya, İttifak devletleriyle Brest-Litovsk’da masaya oturmuş, Osmanlı için üst üste yenilgiler aldığı Kafkas Cephesi’nin önü açılmıştı. Fırsatı çok iyi değerlendiren Türk kuvvetleri Erzurum, Kars başta olmak üzere birbiri ardına kaybettikleri şehirleri neredeyse iki ay içerisinde yeniden aldılar. Üstelik de Osmanlı Devleti bölgeyi yeniden şekillendiren diplomatik görüşmelerde en aktif devlet haline geldi. Enis Şahin’in "Diplomasi ve Sınır" adlı çalışması bizlere ardı ardına yenilgi haberlerinin geldiği 1918 yılının tek umut veren cephesi olan Kafkas cephesini, Rus ordularının dağılması sonrasında Osmanlı Devleti’nin özellikle yeni kurulan Ermenistan Cumhuriyeti ile olan ilişkilerini anlatıyor.

 

Rusya’daki 1917 devrimi Birinci Dünya Savaşı’nın en önemli olaylarından biridir. Çarlığın devrilmesi ve orduların dağılma sürecine girmesiyle Lenin yönetimindeki Rusya, İttifak devletleriyle Brest-Litovsk’da masaya oturmuş, Osmanlı için üst üste yenilgiler aldığı Kafkas Cephesi’nin önü açılmıştı. Fırsatı çok iyi değerlendiren Türk kuvvetleri Erzurum, Kars başta olmak üzere birbiri ardına kaybettikleri şehirleri  neredeyse iki ay içerisinde yeniden aldılar. Üstelik de Osmanlı Devleti bölgeyi yeniden şekillendiren diplomatik görüşmelerde  en aktif devlet haline geldi. Enis Şahin’in "Diplomasi ve Sınır" adlı çalışması, bizlere ardı ardına yenilgi haberlerinin geldiği 1918 yılının tek umut veren cephesi olan Kafkas cephesini, Rus ordularının dağılması sonrasında Osmanlı Devleti’nin özellikle yeni kurulan Ermenistan Cumhuriyeti ile olan ilişkilerini anlatıyor.

 

Devrimden sonra Gürcü, Ermeni ve Azeriler Güney Kafkasya’da Maverây-ı Kafkasya Cumhuriyeti adını alan federatif bir yapı oluşturdular. Ancak özellikle federasyonu oluşturan Ermeni tarafının, Batı Ermenistan olarak adlandırılan şimdiki Doğu Anadolu bölgesine yönelik istekleri , Rusların geri çekilirken bölgeyi Ermeni çetelere bırakmaları sonrasında çıkan Müslüman halka yönelik katliamlar Türk birliklerinin harekete geçmesine yol açtı. Maverây-ı Kafkasya Hükümetiyle ilk kez Trabzon’da masaya oturan Osmanlı Devleti’nin başlıca amacı Kafkasya’da tampon bir devlet oluşturmak, Rusya’yı bölgeden uzak tutmaktı. Şahin , mevcut hükümet içerisindeki Ermeni tarafının isteklerinin bunu engellediğini belirtiyor.

 

Türk birliklerinin ilerlemesi, hatta Batum’u alması  zaten zayıf bir federatif yapı olan Maverây-i Kafkas Cumhuriyeti’nin dağılmasına yol açmıştı. ( Bu devletin sadece 35 gün yaşadığını belirtelim.)

Enis Şahin’in “Diplomasi ve Sınır” adlı çalışması az bilinen ve unutulan bir çok noktayı gün ışığına çıkarıyor. 30 Mayıs 1918’de kurulan Ermenistan devletini ilk tanıyan devletin Osmanlı Devleti olması gibi. 17 Haziran- 13 Temmuz 1918’de o dönemde Osmanlı Kuvvetlerinin elinde olan Gümrü şehrindeki müzakerelere Türk tarafına 1. Kafkas Kolordusu Komutanı Miralay Kazım Karabekir , Ermenistan heyetine de General Ter-Akopof başkanlık etmişti. Başlıca görüşme konuları  Karakilise yolu üzerinden Türk ordusunun Bakü’ye gidişinin sağlanması, Ermeni Ordusunun sadece bir kolordu kalacak şekilde terhisi, Müslüman halka yönelik yapılan katliamlar vs. Kazım Karabekir Paşa’nın  çok iyi bir asker olmasının yanında çok iyi bir diplomat olduğunu da anlıyoruz.

 

Şahin Gümrü görüşmelerinin Ermenilerin bağımsız olduktan sonra uluslararası arenada giriştikleri ilk diplomatik faaliyet olduğunu belirtiyor. Şahin’e göre “Burada başlayan iyi diyalog , tarafların başlangıçta iyi sayılabilecek ilişkiler kurmalarına da zemin hazırlamıştır.”   Öyle ki Osmanlı Devleti   , zor durumda bulunan Ermenistan Cumhuriyeti’ne  hububat yardımında bile bulunacaktır. ( Bunu söylerken 1918 şartlarını da göz önüne getirmemiz gerekli.)

 

Ancak mütarekeden sonra taraflar arasında normal ilişki asla kurulmadı. Yeni kurulan Büyük Millet Meclisi hükümetinin ilk askeri harekatı Ermeniler üzerine yapması gerekti. İlginçtir; Ermeni kuvvetlerini yine bozguna uğratan, sonunda  onlarla yine 1920’de Gümrü’de masaya oturan Kazım Karabekir Paşa olacaktır.

 

Ermeni Sorunu , ( soykırım iddiasında bulunan tarihçilerin aksine ) sadece 1915 yılında gerçekleşen tehciri içermiyor kuşkusuz. Kitabın en önemli bölümlerinden biri de  Antranik Paşa komutasındaki Ermeni çetecilerin yaptığı katliamlarla ilgili. Şahin’e göre , Şebinkarahisar doğumlu bir Osmanlı Ermenisi olan Antranik Ozanyan’a bugünkü Ermeni devletinin bile sahip çıkması, Ermenilerin milli kahramanlarının en önde gelenlerinden birisi olarak kabul görmesi devlet terörüyle de yakından igisi olduğu şeklinde değerlendirilmeli.  1918’de General Nazarbekof komutasında kurulan Ermeni kolordusunun tümenlerinden birine de Antranik Ozanyan bulunmaktaydı. Onun fırkası özellikle Erzincan, Hınıs, Van ve Karakilise bölgelerindeki Müslüman nüfusa yapılan kıyımdan sorumluydu. (s.256)

 

Kitap ayrıntılı harita ve fotoğraflarla desteklenmiş. Hazırlanırken Hovannisiyan, Pastermadjian gibi Ermeni  araştırmacılarınki  başta olmak üzere çok sayıda yabancı kaynaktan da yararlanılması çalışmanın kalitesini yükseltiyor.  “Diplomasi ve Sınır”  Ermeni sorunu ile ilgili bilgilerimize çok şeyler katacak özenli bir çalışma.

 

Diplomasi ve Sınır

(Gümrü Görüşmeleri ve Protokolleri-1918)

Enis Şahin

Yeditepe Yayınevi- 2005


  5955 defa Görüntülendi.

**********************

Tüm yazı, yorum ve içerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yayımlanmış olmaları, bu görüşleri Tuncay Yılmazer'in benimsediği anlamına gelmez. Yorum bölümü özgür bir tartışma ortamı yaratmak için vardır. Ancak saldırgan ve düzeysiz yorumlar yayınlanmayacaktır. Eğer bu siteye ilk kez yorum yazıyorsanız, yorum kurallarına gözatmanızı istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

140_ben bir dost enis şahinin tanıdıgı 30-10-2007, 18:16:45
kitabı yazdıgın iyiolmuş ama hayatını yazsaydın cok sevinirdim
 

KATEGORİDEKİ DİĞER BAŞLIKLAR

11/07/2017 - 10:07 Çanakkale’nin Filistin’deki Yansıması : Gazze Muharebeleri ( 1.Bölüm) (Tuncay Yılmazer)

22/05/2017 - 05:29 Müstahkem Mevkii’nin Anafartalar’daki Sesi - Küçük Anafartalar Topları (Bayram Akgün)

09/05/2017 - 08:12 Kûtulamâre Kuşatması’ndan Esarete Yüzbaşı Sandes’in Hatıraları - Çev. Tuncay Yılmazer

02/05/2017 - 11:45 İzmir-Bayındır İlçesinden Çanakkale Harbine Katılanlar (Necat Çetin)

28/04/2017 - 08:49 Kûtulamâre Zaferi 1916 (Muzaffer Albayrak – Vahdettin Engin)

23/04/2017 - 21:24 Türk Ordusu’nda Künye Uygulamasına İlişkin İlk Girişimler ve İlk Künyelerle İlgili Kısa Bilgiler (The First Attempts On The Use Of Identity Tags In Turkish Army And Information About The Early Identity Tags) (Burhan SAYILIR)

13/04/2017 - 05:43 Müstahkem Mevki’nin Kara Savunması İçin Top Desteği Sağlaması (Bayram Akgün)

07/04/2017 - 14:30 Çanakkale Muharebelerinde İdari ve Lojistik Faaliyetler (Ayhan Candan)

06/04/2017 - 19:17 Kabataş Erkek Lisesi 1.Büyüteç Tarih Öğrenci Sempozyumu (8-9 Nisan 2017)

04/04/2017 - 21:12 Resmi Belgelere (Nüfus Ölüm-Genelkurmay-Kayıtsız Ölüm Defterleri) Göre İzmir - Beydağ Şehitleri (Necat Çetin-A.Levent Ertekin)

31/03/2017 - 07:25 Çanakkale nin Şehit Kalemleri (İsmail Sabah)

27/03/2017 - 19:43 Çanakkale Müstahkem Mevkii’ye Bağlı Top Mermisi Çeşitleri (Bayram Akgün)

25/03/2017 - 20:58 GeliboluyuAnlamak Özel- 100. Yılında Gazze Muharebeleri Kahramanlarını Anıyoruz (Tuncay Yılmazer)

17/03/2017 - 21:15 18 Mart Özel Makalesi - Yaşayanların Ağzından 18 Mart Boğaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

16/03/2017 - 08:51 18 Fotoğrafla Çanakkale Boğaz Muharebesi 18 Mart 1915 - 18 March 1915 Dardanelles Assault with 18 photographs (Ahmet Yurttakal)

13/03/2017 - 05:47 Çanakkale Muharebeleri’nde Bir Hile: Sahte Toplar (Bayram Akgün)

07/03/2017 - 04:27 Çanakkale Zaferi’nden Mescid-i Nebevi’ye (Enver Paşa’nın 1916 Filistin-Hicaz ziyareti) (Tuncay Yılmazer)

23/02/2017 - 07:48 Gelibolu Savunması Bir Karargâh Çalışması - General G.S. Patton (Haluk Oral)

09/02/2017 - 06:24 İkinci Kirte Muharebesi (6-8 Mayıs 1915 Taarruzları) (Yücel Özkorucu)

31/01/2017 - 12:29 Türk Boğazları Meselesi (Ayhan Candan)

24/01/2017 - 05:39 Kanlı Bir Mendil Hikayesi (Ömer Arslan)

19/01/2017 - 10:32 Irak Cephesinde Gönüllü Kahramanlar Osmancık Taburu (Muzaffer Albayrak)

23/12/2016 - 20:32 Atlas Tarih Dergisi Aralık-Ocak Sayısında 1916 Sina Filistin Hicaz Cephesi (Tuncay Yılmazer)

13/12/2016 - 07:23 Birleşik Harekat Tecrübesi Olarak Cihan Harbinde Türk-Alman Askeri İttifakı (Gültekin Yıldız)

02/12/2016 - 20:23 Çanakkale Kara Muharebelerinde Ağıl Dere (Şaban Murat Armutak)

15/11/2016 - 11:48 Çanakkale de Bir Melek Hanım (Muzaffer Albayrak)

01/11/2016 - 05:41 Çanakkale Kara Muharebelerinde Asma Dere (Şaban Murat Armutak)

24/10/2016 - 06:55 42. Alay / Gelibolu 1915 - Ahmet Diriker (Oğuz Çetinoğlu)

10/09/2016 - 11:12 Seddülbahir Kahramanı Bigali Mehmet Çavuş (Ömer Arslan)

03/07/2016 - 14:42 Çanakkale’den 100. Yılında Somme’a:Bir Savaş, İki Muharebe (Mustafa Onur Yurdal)

11/06/2016 - 14:37 I.Dünya Savaşı nda Şii Ulemasının Cihat Fetvaları Çerçevesinde Irak Cephesi (Ziya Abbas)

01/06/2016 - 06:23 Kutülamare- Yarbay Mehmed Reşid Bey in Günlüğü (İ. Bahtiyar İstekli)

23/05/2016 - 12:01 Osmanlı Devleti’nin Çanakkale Muharebelerinde Sağlık Alanındaki Faaliyetleri (Ayhan Candan)

16/05/2016 - 07:38 Bir Osmanlı Kurmay Subayı- Iraklı Kürt Devlet Adamı, Mehmet Emin Zeki Bey in Yaşam Öyküsü (Tuncay Yılmazer)

10/05/2016 - 13:00 Mezopotamya da Bir Savaş 1915-1916 KutülAmare – Nikolas Gardner ( Tuncay Yılmazer )

07/05/2016 - 07:31 Birinci Dünya Savaşının İslam Dünyasına Etkileri (Yüksel Nizamoğlu)

30/04/2016 - 19:20 Çanakkale Savaşı: Bir Siyasi Mücadele Alanı (Özgür Öztürk)

23/04/2016 - 19:13 25 Nisan 1915 Anzak Çıkarması İlk Saatleri – Daha Erken Müdahale Edilebilir miydi? ( Ahmet Yurttakal )

17/04/2016 - 21:26 Maskirovka Harekatı - KutülAmare bir zafer midir? ( Tuncay Yılmazer )

13/04/2016 - 05:30 Çanakkale Savaşları ve Barbaros’un Batışı (İsmail Bilgin)

28/03/2016 - 11:20 Çanakkale Muharebelerinde Osmanlı Ordusunun Asker Kaybı (Ayhan Candan)

26/03/2016 - 09:55 Eğitimli Neslin Birinci Dünya Savaşı ile İmtihanı ( Dr. Nuri Güçtekin )

24/03/2016 - 10:00 Birinci Dünya Savaşı nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri Güçtekin)

21/03/2016 - 06:35 Çanakkale Seferberliği: Savaş, Eğitim, Cephe Gerisi (Mustafa Selçuk)

17/03/2016 - 08:15 18 MART ÖZEL - Çanakkale Zaferi ve Cevat Paşa (Ahmet Yurttakal)

11/03/2016 - 06:49 Zaferi Kanla Yazan Fındıklılı Mehmet Muzaffer (İsmail Bilgin)

02/03/2016 - 12:48 Kut’ül Amare Zaferi -2 (İsmail Bilgin)

29/02/2016 - 11:29 Kut’ül Amare Zaferi -1 (İsmail Bilgin)

22/02/2016 - 12:27 Gertrude Bell Irak Sınırını Çizen Kadın (Veysel Sekmen)

14/01/2016 - 08:43 Çanakkale Şehidi Feyzi Çavuş’un Zevcesi Zehra Hanımın Padişaha Mektubu (Osman Koç)

23/12/2015 - 16:47 Çanakkale Savaşlarında Binbaşı Halis Bey’e Ait Bir Ganimetin Öyküsü (Serdar Halis Ataksor)

10/12/2015 - 18:03 Mesudiye Zırhlısının Dramı (Cemalettin Yıldız)

06/12/2015 - 20:29 Kut’ülamarenin Türklere Tesliminden Sonra Irak İngiliz Ordusunun Faaliyetlerine Dair Rapor (Haz. Serdar Halis Ataksor)

01/12/2015 - 10:11 10 Ağustos 1915 Conkbayırı Süngü Hücumu (Muzaffer Albayrak)

17/11/2015 - 21:09 Çanakkale Deniz Muharebelerinde Verilen Zayiatlar (Ahmet Yurttakal)

10/11/2015 - 05:19 Reis-i Cumhur Mustafa Kemal in Çanakkaleyi ziyaretleri (M. Onur Yurdal )

08/11/2015 - 22:04 Mustafa Kemal Paşanın Osmanlı Devleti’nin 1. Dünya Savaşına girişiyle ilgili görüşlerine dair bir belge

Osmanlı Devleti Umumi Harpte Tarafsız Kalabilir miydi? - Yusuf Akçura (Değerlendirme: Muzaffer Albayrak)

Nazım’ın Dayısı Çanakkale Şehidiydi (Melih Şabanoğlu)

Çanakkale Destanının Ölümsüz Efsaneleri (Osman Koç)

21/10/2015 - 04:02 100 Yıl Sonra İlim Heyeti Çanakkale’de Programı

17/10/2015 - 11:50 Çanakkale Savaşı'nın Kanada'da Bıraktığı İzler (Birol Uzunmehmetoglu)

27/09/2015 - 16:01 1917 Yılında Hicaz Cephesi:Arap İsyanının Yayılması ve Medine’nin Tahliyesi Programı (Yüksel Nizamoğlu)

22/09/2015 - 13:07 III. Kolordu’nun Çanakkale Muharebeleri’ne Hazırlanış Süreci (İsmail Bilgin)

15/09/2015 - 04:28 Kutü-l Amare Kahramanı Halil Kut Paşa (Enes Cifci)

11/08/2015 - 04:07 Türkiye Büyük Savaş a Nasıl Girdi? ( Emre Kızılkaya )

29/07/2015 - 03:30 1915 Gelibolu Harbi Günlüğü- Kazım Şakir (İ. Bahtiyar İstekli)

07/07/2015 - 02:49 Suyu Arayan Adamların Öyküsü - Millete Deva Olmak , Osmanlı Savaş Esirleri, TIP ve Milliyetçilik ( 1914-1939 ) -Yücel Yanıkdağ (Tuncay Yılmazer)

30/06/2015 - 03:55 Tarih, Otobiyografi ve Hakikat Yüzbaşı Torosyan Tartışması ve Türkiye’de Tarih Yazımı (Derleyen: Bülent Somay)

21/06/2015 - 16:34 Türklere Esir Olmak (Doğan Şahin)

23/05/2015 - 04:36 Çanakkale Savaşı

16/05/2015 - 15:30 İtilaf Devletleri Askerlerinin Gözüyle Çanakkale

12/05/2015 - 12:50 Muaveneti Milliye Muhribi Torpito Zabiti Ali Haydar Öztalay (Çimen Yüksel)

09/05/2015 - 08:24 Osmanlılar ve Ermeniler / Bir İsyan ve Karşı Harekâtın Tarihi (Edward J. Erickson)

03/05/2015 - 15:39 Neuve Chapelle’den Gelibolu’ya: Bir Askeri Planın Gelibolu’da Uygulamaya Konulması ( Mustafa Onur Yurdal )

28/04/2015 - 03:52 Cephe Arkadaşı Çanakkale Cephesi

25/04/2015 - 03:07 Çanakkale Müstahkem Mevkii Bataryalarının 25 Nisan 1915 ‘teki Rolü (Bayram Akgün)

24/04/2015 - 15:07 25 Nisan 1915 üzerine Gelibolu’yu Anlamak’ta çıkmış makalelerden seçmeler (Tuncay Yılmazer)

18/04/2015 - 17:10 Çanakkale Şehitleri Listesinde Ezineli Yahya Çavuş’un Adı Yok (Osman Koç)

10/04/2015 - 00:06 Kıyamet Koptuğunda - Hasan Cevdet Bey

03/04/2015 - 01:36 Rusya’daki 90.000 Osmanlı Savaş Esiri ve Sarıkamış Muharebesi (Yücel Yanıkdağ)

27/03/2015 - 17:57 Bir Hikayenin Daha Sonu: Topçamlar Tabyası (Bayram Akgün)

14/03/2015 - 07:57 Düşmana Korku Salan Efsanevi İntepe Topçularından Topçu Üsteğmen Mehmet Ali Bey (Muzaffer Albayrak)

11/03/2015 - 02:38 Seddülbahir’de Yalnız Top-210/40’lık Roon Topu (Bayram Akgün)

01/03/2015 - 13:31 Çanakkale Muharebeleri’nin İdaresi, Komutanlar - Strateji (Ed.: Lokman Erdemir, Kürşat Solak)

24/02/2015 - 17:39 Çanakkale Cephesinde Bir Damla Su İçin- Gelibolu Yarımadasında Jeoloji ve Muharebe İlişkisi ( İsmail Bilgin )

15/02/2015 - 17:55 Hashtag Tarih Dergisi Şubat 2015 Sayısında Kitap Değerlendirme Yazısı

08/02/2015 - 07:11 “Hafız Hakkı Paşanın Sarıkamış Günlüğü” Kitabıyla İlgili Mülahazalar (İsmail Bilgin)

// Bir Asır Sonra Ermeni Tehciri ve Çanakkale Üzerine… 100. Yıl Nasıl Anılmalı? (Tuncay Yılmazer)

23/12/2014 - 08:24 Sarıkamış İhata (Kuşatma) Harekâtı (İsmail Bilgin)

17/12/2014 - 02:24 Kut ül Amare Zaferi (Necmettin Özçelik)

08/12/2014 - 18:22 1. Dünya Harbi

06/12/2014 - 13:44 The Water Diviner – Son Umut Filminin Galasından Notlar… ( Tuncay Yılmazer )

01/12/2014 - 17:22 Cevat Çobanlı Paşa Çanakkale Kahramanı -Ahmet Yurttakal

16/11/2014 - 01:54 Goltz Paşa nın Mirası, Türkiye nin Geleceği – Osmanlı Devletinin 1. Dünya Savaşı na Girişi üzerine ( Tuncay Yılmazer )

10/11/2014 - 04:07 Turkish–Australian Reapprochement In The Light Of The Gallipoli Campaign (Kenan Çelik)

04/11/2014 - 01:37 Boğaziçi’nden Çanakkale’ye Şirket-i Hayriye Vapurları (Gözde Keskin)

19/10/2014 - 06:44 Beyrut Müftüsü Mustafa Neca Efendi’nin Anafartalar Grubuna Hitabı (Osman Koç)

11/10/2014 - 10:34 Bir Çanakkale Şehidinin Hikâyesi: Koca Ali Oğlu Mustafa (Necat Çetin)

14/09/2014 - 07:01 Suçlu Sırbistan- Ayağa Kalk ! Avrupa 1914’te Savaşa Nasıl Sürüklendi ? Sleepwalkers (Uyurgezerler) Christopher Clark- Tuncay Yılmazer