Albay Mustafa Kemal Beyin Çanakkale’deki Görev Süresi Ve Ayrılışı (İsmail Bilgin)

Tarih: 29/03/2014   /   Toplam Yorum 3   / Yazar Adı:      /   Okunma 11855

Bu makale’de, Çanakkale Muharebeleri esnasında görev yapan komutanlarımızdan Albay Mustafa Kemal’in cephedeki görev süresi ile ayrılışı irdelenecektir. Balkan Harbi esnasında Bolayır’da da görev yapmış olan olan iki sene sonra bir cehenneme dönüşecek Gelibolu Yarımadası’nda özellikle kara muharebelerinde Albay Mustafa Kemal kendini göstermiş ve büyük yararlılıkları görülmüştür. Yeni kurulan komutanlığına getirildiği 19. Tümen’inin yerini uzun uğraşılardan sonra öğrenen Yarbay Mustafa Kemal Bey 25 Şubat 1915 tarihinde Tekirdağ’dan, Maydos’a gelmiş, 10 Aralık 1915 tarihinde Gelibolu Yarımadası’ndan ayrılmıştır. Toplam 9 ay 13 gün görev yapmıştır.

 

 

Bu makale’de, Çanakkale Muharebeleri esnasında görev yapan komutanlarımızdan Albay Mustafa Kemal’in cephedeki görev süresi ile ayrılışı irdelenecektir. Balkan Harbi esnasında Bolayır’da da görev yapmış olan olan iki sene sonra bir cehenneme dönüşecek Gelibolu Yarımadası’nda özellikle kara muharebelerinde Albay Mustafa Kemal kendini göstermiş ve büyük yararlılıkları görülmüştür.  

Yeni kurulan komutanlığına getirildiği 19. Tümen’inin yerini uzun uğraşılardan sonra öğrenen Yarbay Mustafa Kemal Bey 25 Şubat 1915 tarihinde Tekirdağ’dan, Maydos’a gelmiş, 10 Aralık 1915 tarihinde Gelibolu Yarımadası’ndan ayrılmıştır. Toplam 9 ay 13 gün görev yapmıştır. Ancak Aralık ayından önce Eylül’de yarımadadan ayrılmak için istifa etmiştir. Uzun süren aktif komutanlık döneminde 20 Eylül 1915 tarihinde Albay Mustafa Kemal Bey (1 Haziran 1915 tarihinde Albay oldu)  hastalanmış ve sıtmaya yakalandığından şüphenilmiştir, (1). Rahatsızlığı sebebiyle 5. Ordu Komutanı Liman von Sanders, Anafartalar Grup Karargâhına gelerek kendisine geçmiş olsun dileğinde bulunmuş ve daha sonra özel doktorunu göndermiştir, (2). Bu konuda Albay Mustafa Kemal Beyin Kurmay Başkanı İzzettin Bey(Çalışlar) 20 Eylül 1915’te anılarında şunları yazmıştır:

“………. Kumandan (Mustafa Kemal) biraz rahatsız. Liman Paşa istifsar-ı hatır (hatır sormak için)  geldi. Daha sonra hususi doktorunu gönderdi, (3).”

Genç komutan rahatsızlığı sırasında çadırında dinlenirken, 23 Eylül 1915’te Almanya’nın İstanbul Büyükelçiliği görevlilerinden Dr. Ernest Jackh’ı çadırında kabul etmiş ve sürüp giden muharebelerle ilgili görüşlerini şöyle aktarmıştır:

 Tam manasıyla Ruslar gibi karaya tıkıldık. Ruslar çökmeye mahkumdurlar; çünkü boğazları kapayarak onları Karadeniz’e tıkadım. Bu suretle, müttefiklerinden ayrı düşürdüm. Fakat biz de aynı sebep dolayısıyla yıkılmaya mahkumuz. Gerçekten biz, Akdeniz, Kızıldeniz ve Hint Okyanus sahillerine yerleşmiş bulunuyoruz; fakat herhangi bir okyanusa çıkmayı göze almayız. Deniz kuvvetlerine sahip olmayan bir kara kuvveti olmak itibariyle biz, yarımadamızı kara kuvvetlerini hiçbir tehdide uğramaksızın istediği sahile getirebilen deniz kuvvetlerine karşı savunmaya asla muktedir olmayacağız, (4).”

Albay Mustafa Kemal’in rahatsızlığı hakkında Ernest Jackh hatıralarında şu bilgileri vermektedir;

“Mustafa Kemal Bey ağır surette hastaydı ve bu yüzden kendisini ziyaret için çadırına gittim. Malaryaya (sıtma) tekrar (demek ki daha önce de sıtmaya yakalanmış, ibilgin) yakalanmıştı. O kadar zayıflamıştı ki ilkin tanıyamadım. Bununla beraber ateşli tabiatı, evvelce de sık sık yaptığımız gibi bizi siyasi bir tartışmaya daldırdı, (5).”

Bütün bu açıklamalardan Eylül 20-23 tarihleri arasında sıtmadan dolayı hasta/istirahatte olduğu anlaşılmaktadır.

İstirahatin bitiminden dört gün sonra ise Albay Mustafa Kemal 27 Eylül 1915 görevinden istifa etmiştir. Çünkü kendisini ziyaret etmeyen Enver Paşaya gücenmiştir. O gün, Enver Paşa sabahleyin cepheye gelmiş ama Anafartalar Grup Komutanı Albay Mustafa Kemal ile görüşmemiştir.

İzzettin Çalışlar bu olay ile ilgili olarak hatıra defterine şunları yazmıştır:

27 Eylül 1915

…… Enver Paşa sabahleyin Şimal Grubu’na gitmiş ve bizim cephede Conkbayırı’nı gezmiş. Sonradan ordu’ya gitmiştir. Bize gelmedi.

28 Eylül 1915

……. Kumandan, Enver Paşanın muamelesinden dolayı muğber olarak(gücenerek) istifasını Ordu Komutanlığına verdi. Kolordu Erkanıharbiye Reisi Edip Bey ve ordu Erkanıharbiye Reisi Kazım Bey karargaha geldiler, Kumandan bu istifa meselesini onlara da mevzuu bahis etti. Onlar da gayrı muvaffak buldular( uygun bulmadılar). Fakat Kemal Bey kararında musir ve sabit (ısrarlı ve kararlı olarak istifanamesini Mareşal’e (Liman von Sanders) gönderdi, (6).” 

*

V. Ordu Komutanı Liman von Sanders kendisine gönderilen bu istifa dilekçesini resmi işleme koymamıştır. İstifanın arkasındaki sebebi öğrenen Ordu Komutanı, Enver Paşaya yazmış Mustafa Kemal’in kazanılmasından yana tavır takınmıştır. Genelkurmay Başkanı’nın yazacağı bir mektup ile gönül almasını rica etmiştir. Von Sanders’in Enver Paşaya yazdığı ve Albay Mustafa Kemal hakkında övücü ifadelerle dolu 17.71331 (30 Eylül 1915) tarihli mektubu şöyledir:

Ekselans Enver Paşa,

Osmanlı İmparatorluğu Ordusu ve Donanması Başkumandan Vekili Zatı Şahane‘nin Yaver-i Ekremi.

Ekselanslarınıza, Albay Mustafa Kemal Beyin yazılı bir dilekçe ile hizmetten ayrılmasını dilemiş olduğunu bildirmekle şeref duyarım.

Bu dilekçeyi destekleyemem. Çünkü Mustafa Kemal Bey vatanın bu büyük savaşta hizmetlerine muhakkak surette muhtaç olduğu, çok müstesna kabiliyetli, yetkili ve cesur bir subay olarak tanımayı ve takdir etmeyi öğrendim.

Albay Mustafa Kemal Bey, 5 ay önceki ilk kara çıkış hareketinden beri 19. Tümen’in başında parlak şekilde savaşmış ve İngilizlerin Anafarta kanadında son büyük çıkarma hareketleri esnasında müşkül bir anda kumandayı üzerine almak zorunda kalmıştır, çünkü bu hususta görevlendirilmiş olan XVI. Kolordu Komutanı, 7. ve 12. Tümenlerle hücuma geçmesi yönünde verilen mükerrer emri yerine getirmemiştir.

Albay Mustafa Kemal burada da görevini büyük bir cesaret ile ve iyice açık irtibat alarak ifa etmiştir, öyle ki kendisine vazifem icabı olarak takdirimi ve şükranlarımı tekrar tekrar ifade ettim.

Albay Mustafa kemal Bey ayrılmak istiyor, çünkü Eksalanslarının-İmparatorluk Ordusunun Başkumandan Vekili ve en yüksek mafevkinin güvenine sahip olmadığı kanısındadır. O bunu bilhassa Eksalanslarınızın son defa burada bulundukları sırada o zaman ve halen hasta olduğu halde ve diğer üç grubun şeflerini ziyaretinizle şereflendirmiş olmanıza rağmen kendisini aramamış olmanızdan istidlal ettiğine inanmaktadır.

Ben Albay Mustafa Kemal Beye ziyaretinin sırf zaman yetersizliği yüzünden yapılmadığını ve Eksalanslarınızın kendisinin hizmetlerini her zaman takdir ettiğini ifade ettim.

Şimdilik ilişikte takdim etmediğim ayrılma dilekçesini Eksalanslarınızın güvenini belirtmek suretiyle reddetmek lutfunda bulunmalarını rica ediyorum.

Eksalanslarınızın daimi en derin hükümdarı

Liman von Sanders, (7).”

Genelkurmay Başkanı Enver Paşa, Liman von Sanders’in isteği üzerine Albay Mustafa Kemal Beye aynı gün şu kısa telgrafı göndermiştir.

 “Rahatsızlığınızı işittim. Müteessir oldum. Son defaki Çanakkale ziyaretimde çeşitli mevzileri görmek istediğimden, sizi ziyarete zamanım kalmıştı. İnşallah yakında tamamen sağlığınıza kavuşur ve bugüne kadar olduğu gibi kumanda ettiğiniz kıtanın başında başarıyla görevinize devam edersiniz, (8).”

Enver Paşanın bu kısa telgrafına Albay Mustafa Kemal Bey 4 Ekim 1915 tarihinde şöyle karşılık vermiştir:

“….Rahatsızlığımdan dolayı  yüksek iltifat ve teveccühlerinize özel olarak teşekkür ederken, bendenizi yakında meydana gelmesi muhtemel vakalar için hazırlanan kuvvetin başında da bulundurarak zat-ı devletlerine daha büyük hizmetler verilmesine mazhariyetle taltif buyuracağınızdan  eminim, (9).”

Karşılıklı telgraflarla sanki istifa meselesi çözülmüş gibidir. Hatta 26 Ekim 1915 tarihinde yapılan yeni düzenlemeye göre Albay Mustafa Kemal Bey, Başkomutanlık Vekaleti’nce 9., 11., 12. Tümenlerin birleşmesinden oluşacak 16. Kolordu Komutanlığına atanmıştır. Ayrıca Kolordu Komutanı yetkisiyle de Anafartalar Grubu’nu yönetmekle görevlendirilmiştir.

Enver Paşanın Albay Mustafa Kemal ile arasında çekişme dönemin gazetelerine bile yansımıştır. Örneğin 29 Ekim 1915 tarihinde de Mustafa Kemal’in bir fotoğrafı Tasvir-i Efkar gazetesinde basılmıştır, (10).

Bu fotoğraf ile ilk defa basında Mustafa Kemal basında görüntülü yer bulur. Yunus Nadi’nin başyazarı olduğu gazetede bir yuvarlağın içine Cevat Paşanın, diğer bir yuvarlağın içine de Mustafa Kemal’in resmi konmuş, ancak sansür memuru Atatürk’ün fotoğrafını çıkarttırmış. Gazetenin Yazı İşleri Müdürü Abidin Daver’in sansür memurunu oyunun getirerek resmi basmış. Resmin altında da şunlar yazıyormuş:

Çanakkale muharebe-i berriyesinde (kara savaşlarında) fevkalede yararlılıkları görülen ve emr-i müdafadaki iktidar maharetiyle bihakkın ihraz-ı şan ve şeref(hakkıyla şan ve şeref kazanarak) Boğazları ve makam—hilafeti kurtaran kumandanlarımızdan, celadet-i fitriye ve havarık-ı hamaset ile mümtaz (doğuştan yiğitlik ve kahramanlık harikaları ile temayüz etmiş Miralay Mustafa Kemal Beyefendi,  (11).”

Sadi Borak bu konuda Abidin Daver’in şöyle dediğini de belirtmiştir:

Enver Paşanın Mustafa Kemal’i fena halde kıskanıp çekemediğini söylemiştim ya. Paşa merhum bu resmi görünce küplere binmiş istihbarat Şubesi Müdürü de küplere binmiş. Evvela Sansür Zabitini üç gün hapsettiler, bizi de cepheye göndermekle tehdidiyle müthiş haşladılar. Bereket versin ki Yunus Nadi Bey mebustu.  Bu yüzden gazeteyi kapatmaktan çekindiler Fakat sonra bir bahane icat ettiler, Tesvir-i Efkar’ı on gün müddetle kapatıla ,(12).” 

Bütün bunlara rağmen 31 Ekim 1915 tarihinde Başkomutan Vekili Enver Paşa, beraberinde Ahmet İzzet Paşa, Yarbay Feldmann ve Başyaver Kazım(Orbay) Bey olmak üzere Anafartalar Grubu Karargahı’nı ziyaret etmiş, Albay Mustafa Kemal ile görüşmüş, daha sonra hep birlikte İsmailoğlu Tepesi’ne gitmişlerdir, (13). 

Enver Paşa adeta bu kez gönül almak için Mustafa Kemal’i ziyaret etmiş olmalıdır. Bunda V. Ordu Komutanı Liman von Sanders’in yazdığı mektubun etkili olduğunu vurgulamak gerekir.

*

Albay Mustafa Kemal Bey görevini yapmayı sürdürmüş, 8 Kasım 1915 tarihinde Kireçtepe’ye giderek kızaklı batarya inşasını denetlemiştir, (14).

27 Kasım 1915 tarihinde Edirne’de kurulan 16. Kolordu komutanlığına atanmıştır, (15). Ancak Aralık ayına gelindiğinde Albay Mustafa Kemal Bey hava değişimi talebinde bulunmuştur. Bu talep üzerine de 5 Aralık 1915 tarihinde Liman Von Sanders Anafartalar Grubu Karargâhına gelmiş ve Mustafa Kemal’e beraberinde getirdiği hava değişimi yazısını vermiştir, (16).

 8 Aralık 1915’te Fethi (Okyar), Dr. Bahattin Şakir, ve Dr. Tevfik Rüştü (Aras) Bey akşam Albay Mustafa Kemal’in misafiri olarak Anafartalar Karargahı’nı ziyarette bulunmuştur. Mustafa Kemal’in aldığı hava değişimi izni üzerine Anafartalar Grubu Vekilliğine atanan Fevzi(Çakmak)Paşa Anafartalar Grubu karargâhına gelmiştir, (17).

*

Albay Mustafa Kemal Beyin Çanakkale’den ayrılma tarihi 10 Aralık 1915’tir. Bundan 10 gün sonra da İtilaf Kuvvetleri Arıburnu ve Anafartalar’dan(Suvla) çekilmişlerdir.

Atatürk’ün o zaman Kurmay Başkanı olan İzzetin Çalışlar anılarında Albay Mustafa Kemal’in Çanakkale’den ayrılma sebebinin Liman von Sanders ile aralarının açılması olduğunu yazmış ve bu anlaşmazlığın maddelerini şöyle sıralamıştır:

“a) Enver ve İzzet Paşalar geldiğinde Atatürk’ün, Liman von Sanders’in arzusuna rağmen, merkezi Trakya’da bulunan II. Ordu’nun Selanik’e doğru yürümesini Enver Paşaya telkin ve tavsiye etmemesi.

b) Bir Türk ve bir Alman subayı arasındaki bir münakaşada Atatürk’ün Türk subayını koruması ve mareşal’in talebine rağmen bu subayı kendisine göndermemesi.

c) Komutası altında bulunan birliklerdeki Alman subaylarının sayısının fazla olduğunu ifade etmesi.

d) Bu çerçevede bir Alman subayını geri göndermesi ve Mareşal’in buna öfkelenmesi.

e) Von Sanders’in Anafartalar Grubu’nun bazı icraatını eleştirmesi üzerine, Atatürk’ün de mareşal’in bu muahezelerini red ve cerh eylemesi.”

Çalışlar’ın yazdığına göre, bu gibi nedenlerden dolayı iki kumandan arasında büyük bir yanlış anlama ve soğukluk ortaya çıkmış ve yine Çalışlar’ın anlatımıyla,“Kemal Bey’in raporlu olarak İstanbul’a gitmesine sebebiyet vermiştir, (18).”

Bu konuda Sermet Atacanlı’da şöyle bir değerlendirmede bulunmuştur:

“Çalışlar’ın anılarında, bu konuda ilginç ve başka kaynaklarda rastlanılmayan bilgilere de yer verilmektedir. Açıkça belirtilmemiş olmakla birlikte, anılardan Atatürk’ün cepheden ayrılmasının dönmemek üzere olmadığı anlamı çıkmaktadır. Anlaşıldığına göre, Atatürk tebdil-i hava izni istemiş, Liman von Sanders de 5 Aralık günü Atatürk’ün karargâhına bizzat gelerek izin belgesini getirmiştir.

Atatürk bu izninin başlangıçta 1 ay süre için öngörülmüş bulunması muhtemeldir. Zira Çalışlar, günlüğünün 2 Ocak 1916 tarihli sayfasına şöyle bir not düşmüştür, (19).”

“….. Mustafa Kemal Bey’den bir mektup aldım. Sertabip mezuniyetini bir ay daha uzatmış, (20)…”

Atacanlı şöyle devam eder:

“Çalışlar, günlüğünün 5 Ocak tarihli bölümünde, İstanbul’da bulunan Cevat Abbas’dan bir mektup aldığını ve Cevat Abbas’ın Atatürk’ün kendisinden bazı hususları öğrenmesini istediğini naklettiğini yazıyor. Buna göre Atatürk, Çanakkale’deki muhtemel yapılanma konusunda sorular sormuş, örneğin Grup Karargâhı ve kendisi (Atatürk) hakkında Liman Paşa’nın düşüncesinin ne olduğunu Kazım Beyden öğrenmesini rica etmiş, ayrıca karargâhın feshi halinde kolorduların ne olacağını ve kendisinin nereye tayin edileceğini öğrenmek istemiştir. Atatürk’ün bundan sonraki askeri kariyeri hakkında merak içinde ve belki biraz da endişeli olduğu anlaşılmaktadır, (21).”

Çalışlar, 7 Ocak’ta ise şunları yazmıştır:

“….. Mustafa Kemal Bey tercüman Reşit Bey ile karargaha mektup gönderdi. İstanbul’da pek çok hüsnü kabul görmüş, fakat herkes teslimiyeti tamme ile teslim olunmasını tavsiye ettiler. Yine avdet edecek ve Kolordusuna gelecek. Kendisi de artık her şeye razı olmaya karar vermiş. Hatta  bir fırkaya da verseler gidecekmiş, (22).”

Bu mektuptan iki gün sonra (9 Ocak 1915) düşman Seddülbahir kesimini başarılı bir şekilde boşaltır. İstanbul’da bulunan Mustafa Kemal’in boşaltılan Gelibolu Yarımadası’na dönmenin bir anlamı kalmamıştır. Atatürk tekrar 16. Kolordu Komutanı olarak atanır. Görev yeri Edirne’dir.

Salih Bozok anılarında Çanakkale’den ayrılma olayını Atatürk’ün kendisine şöyle anlattığını belirtir:

 Ben düşmanın çekileceğini anladığım için bir taarruz planı yapılmasını teklif etmiştim. Fakat benim bu teklifimi kabul etmediler. Bundan dolayı canım sıkıldı. Çok da yorgun olduğum için izin alarak İstanbul’a geldim (23).”

Burada Mustafa Kemal hastalığından değil, yorgunluğundan bahsetmektedir.

Celal Erikan ise bu konuya farklı bir bakış açısı getirmektedir:

“….Onura dokunucu bir başka mesele daha çıktı. Mustafa kemal şimdiye kadar Anafarta Grubu Komutanı olarak V. ve XVI. Kolordulara komuta ediyordu. Yeni emir ile Anafartalar Grubu Komutanlığına General Mustafa Fevzi’nin(Çakmak) getirilmesi kendisinin de XVI. Kolordu Komutanlığına atanması, onu istifa etmek zorunda bıraktı. Mareşal Sanders, Onun hizmetini düşünerek kendisine bir aylık hava değişimi verdi. Albay Mustafa Kemal İstanbul’a gitmişti, (24).”

Burada Fevzi Çakmak Kolordu Komutanı olarak değil vekil olarak atanmıştır. Dolayısıyla Mustafa Kemal’in bu yüzden istifa ettiği zayıf bir tez olarak karşımıza çıkmaktadır.

Askeri tarihçi Fahri Belen de bu konuda da şöyle bir değerlendirmede bulunmaktadır:

Mustafa Kemal’in bu ayrılışının kesin nedenleri henüz tam olarak aydınlanmış değildir. Onun, taarruz edilmesi hususunda yaptığı teklifin kabul edilmemsi üzerine istifa ettiği askeri edebiyatta yer almakta ise de, gerçekleri tarih belgeleri açıklayacaktır, (25).”

11 Aralık 1915 Mustafa Kemal ve beraberindekiler İstanbul’a gelmiştir, (26).

*

27 Teşrinisani’de (10 Aralık) ahvali sıhhiyeme binaen emir ve kumandasını beşinci Kolordu komutanı Mirliva Fevzi Paşaya(Çakmak) tevdi ederek infifak eyledim (27).”

Ruşen Eşref ile 1918 Mart’ında yaptığı mülakatta ise “Ben 10 Aralık’ta rahatsızlandım Fevzi Paşa hazretlerini yerime bıraktım. İstanbul’a geldim (28)” der.

Lord Kinross ise olaya daha basit ve kolaycı bir yorum getirmektedir:

“Aylar geçtikçe savaş durgunlaştı ve yeniden siper çarpışmasına döndü. Mustafa Kemal, düşmanın yarımadayı boşaltmaya hazırlandığına inanmaya başlamıştı. Buna fırsat vermeden yok etmek için son bir Türk saldırısının tam zamanıdır. Diyordu. Ama yine sütlerine söz dinletemedi. Saldırı için istediği izin harcanacak kuvvetimiz hatta tek bir erimiz bile yoktur diye geri çevrildi. Bunun üzerine Mustafa Kemal yarımadadaki görevinden alınmasını istedi. Von Sanders de onu başka bir göreve atamayı kabul etti. Zaten sağlık durumu kötüleşmişti cephede kalacak hali yoktu. Burada yapabileceği bir işe de kalmamıştı. Bu arada Selanik’ten arkadaşı olan Tevfik Rüştü doktor olarak Gelibolu’ya gelmişti. Mustafa Kemal o anda aldığı bir kararla “Ben de seninle beraber İstanbul’a geleceğim” dedi. Çoktandır maaş almadığı için bir sürü parası birikmişti. Bunu birlikte harcayacaklardı. Mustafa Kemal böylece Gelibolu Yarımadası’ndan ayrıldı, (29).”

Burada Lord Kinross’un fikrine katılmak mümkün değildir.

Çanakkale Muharebelerinde toplam 9 ay 13 görev yapan Albay Mustafa Kemal Bey özellikle hastalığı sırasında bütün grupları ziyaret eden Genelkurmay Başkanı Enver Paşanın Anafartalar Grubu’nu ziyarette bulunmaması üzerine kırılmış, gücenmiş ve istifasını vermiştir. Ancak bu istifa Liman von Sanders’in araya girmesiyle kısa bir süre için de olsa olumlu bir şekilde çözüme kavuşturulmuştur. Ancak daha sonra Albay Mustafa Kemal Bey hava değişimi talebinde bulunmuş, bu değişimin talebinin altında Kurmayı İzzetin Çalışlar’ın da belirttiği gibi Liman Paşa ile daha sonra olan sürtüşmesi/sürtüşmeleri etkili olmuş olabilir (M. Kemal, Liman von Sanders ile muharebeler öncesinde, İstanbul’dayken görüş ayrılıkları olmuştur. Muharebeler esnasında da bu görüş ayrılıkları devam etmiştir. Ancak Liman von Sanders, Mustafa Kemal’i takdir etmiş ve ona en kritik görevleri vermiştir.) Her ne kadar Albay Mustafa Kemal Bey “10 Aralık’ta hastalandım” diyorsa da hava değişimi için izni 5 Aralık’ta verilmiştir. (Buna göre eğer hasta idiyse hava değişiminin 10 Aralıktan sonra verilmesi zaman açısından daha uygun geliyor.) 11 Aralık’ta da İstanbul’a ulaşmıştır. Acaba iki komutan arasında ipler o zaman mı kopmuştur? (Zira bu konu hakkında her iki komutanının anılarında fazla bilgi verilmemekte adeta konu “es geçilmektedir.”) Üstelik yakında düşmanın çekileceğini tahmin eden bir komutan hava değişimi yerine cephede kalmayı tercih eder diye düşünmekteyim…

Albay Mustafa Kemal’in Çanakkale’den ayrılışının altında yatan gerçek sebebin hastalıktan dolayı mı yoksa Liman von Sanders ile olan sürtüşmesinden mi kaynaklandığına dair yeni ve ayrıntılı çalışma araştırıcıların önünde çözülmesi gereken bir mesele olarak duruyor… Ancak sebep ne olursa olsun Yarbay rütbesi ile Çanakkale’ye gelen ve daha sonra Albay olan Mustafa Kemal Bey Gelibolu Yarımadası’na 25 Şubat 1915 tarihinde gelmiş, 10 Aralık 1915 tarihinde ayrılmış bu sürede toplam 9 ay 13 gün görev yapmıştır.  

Dipnotlar
1- E.Mütercimler, Gelibolu, s 609.

2- S. Atacanlı, Atatürk ve Çanakkale’nin Komutanları, s 172.

3- İ. Çalışlar, Atatürk ile İkibuçuk Yıl, s 57.

4- www.çanakkale.gen.tr

5- a.g.site.

6- Atatürk ile İkibuçuk Yıl, s 58.

7- U. Demir, Atatürk’ün Anafartalar Grubu Komutanlığından İstifasına Dair Bazı Belgeler, s 477.

8- a.g.e, s 477.

9- a.g.e, s 477.

10- S. Borak, Atatürk’ün İstanbul’daki Çalışmaları, s 75.

11- a.g.e s 75, Sermet Atacanlı’nın Aktarması, s 134-135.

12- a.g.e, s 75,  “.

13- www.çanakkale.gen.tr

14- İ. Çalışlar ve İ. Görgülü, On Yıllık Savaşın Günlüğü, s 157.

15- K. Arı, 1. Dünya Savaşı Kronolojisi, s 188.

16- www.çanakkale.gen.tr

17- a.g.site.

18- Atatürk ile İkibuçuk Yıl, s 65.

19- S. Atacanlı, Atatürk ve Çanakkale’nin Komutanları, s 174.

20- Atatürk ile İkibuçuk Yıl, s 70.

21- S. Atacanlı, Atatürk ve Çanakkale’nin Komutanları, s 174.

22- S. Borak, Atatürk’ün İstanbul’daki Çalışmaları, s 177.

23- S. Bozok, Yaveri Atatürk’ü Anlatıyor, s 56.

24- C. Arıkan, Komutan Atatürk, s 180, S. Atacanlı’nın aktarması, s 176.

25- F. Belen, Mehmetçik ve Anzaklar kitabının özet tarihi s.236., S. Atacanlı’nın aktarması, s 176.

26- www.çanakkale.gen.tr.

27- U. Demir, Anafartalar Muharebatına Ait Tarihçe, s 92.

28- Devrin Yazarlarından Kalemiyle Milli Mücadele ve Gazi Mustafa Kemal, s 49.

29- L. Kinross, Bir Milletin Yeniden Doğuşu, s 159.

 

YARARLANILAN KAYNAKLAR

Erol Mütercimler, Gelibolu, 2005, Alfa Yayınları, s 686.

İzzettin Çalışlar, 1993, Atatürk ile İkibuçuk Yıl: Orgeneral Çalışlar’ın Hatıraları, Yapı ve Kredi Yayınları, s 277.

www.çanakkale.gen.tr

U. Demir, 1968, Atatürk’ün Anafartalar Grubu Komutanlığından İstifasına Dair Bazı Belgeler, Belleten Cilt XXXII, No:128, Ankara, s ?.

Kemal Arı, 1. Dünya Savaşı Kronolojisi, 1997, Atase Yayınları,  s 412.

İzzettin Çalışlar ve İsmet Görgülü, 2007, On Yıllık Savaşın Günlüğü, Güncel Yayıncılık, s 544.

İsmail Bilgin, 2009, Çanakkale Savaşı Günlüğü, Timaş Yayınları, s 479.

M. Kemal Anafartalar Muharebatı’na Ait Tarihçe, Yayımlayan Uluğ Demir, 1990 TTK Yayını, Ankara, s XXV+s 88.

Devrin Yazarlarından Kalemiyle Milli Mücadele ve Gazi Mustafa Kemal 1. Kültür Bakanlığı Yayını, 1981, İstanbul, s 1180.

Lord Kinross, 1978, Atatürk Bir Milletin Yeniden Doğuşu, Sander Yayınları, s 592.

Sadi Borak, 2004, Atatürk’ün İstanbul’daki Çalışmaları, Kırmızı Beyaz Yayınları, s 363.

Salih Bozok, 2002, Yaveri Atatürk’ü Anlatıyor, Doğan Kitapçılık, s 167.

İsmet Görgülü, 2008, Çanakkale İlk Günde Biterdi, Bilgi Yayınevi, s 341

Çanakkale Hatıraları Cilt-1, 2001, Arma Yayınları, s 361.

Çanakkale Hatıraları Cilt-3,, 2003, Arma Yayınları, s 475.

Sermet Atacanlı, Atatürk ve Çanakkale Komutanları, MB Yayınevi, 2006, s. 530

 

 

 

 

 

 

 

 

 


  11855 defa Görüntülendi.

**********************

Tüm yazı, yorum ve içerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yayımlanmış olmaları, bu görüşleri Tuncay Yılmazer'in benimsediği anlamına gelmez. Yorum bölümü özgür bir tartışma ortamı yaratmak için vardır. Ancak saldırgan ve düzeysiz yorumlar yayınlanmayacaktır. Eğer bu siteye ilk kez yorum yazıyorsanız, yorum kurallarına gözatmanızı istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

8498_Erhan 08-05-2016, 17:04:20
Enver pasa nin Albay-Yarbay Mustafa Kemal i ,kiskandigi cekemedigi gibi ifadeler var.koskoca ordu komutani neden bi yarbayi kiskansinki,veya olayin òncesi filan mi var.bilen birisi aciklayabilir mi acaba.
 

KATEGORİDEKİ DİĞER BAŞLIKLAR

23/04/2017 - 21:24 Türk Ordusu’nda Künye Uygulamasına İlişkin İlk Girişimler ve İlk Künyelerle İlgili Kısa Bilgiler (The First Attempts On The Use Of Identity Tags In Turkish Army And Information About The Early Identity Tags) (Burhan SAYILIR)

13/04/2017 - 05:43 Müstahkem Mevki’nin Kara Savunması İçin Top Desteği Sağlaması (Bayram Akgün)

07/04/2017 - 14:30 Çanakkale Muharebelerinde İdari ve Lojistik Faaliyetler (Ayhan Candan)

06/04/2017 - 19:17 Kabataş Erkek Lisesi 1.Büyüteç Tarih Öğrenci Sempozyumu (8-9 Nisan 2017)

04/04/2017 - 21:12 Resmi Belgelere (Nüfus Ölüm-Genelkurmay-Kayıtsız Ölüm Defterleri) Göre İzmir - Beydağ Şehitleri (Necat Çetin-A.Levent Ertekin)

31/03/2017 - 07:25 Çanakkale nin Şehit Kalemleri (İsmail Sabah)

27/03/2017 - 19:43 Çanakkale Müstahkem Mevkii’ye Bağlı Top Mermisi Çeşitleri (Bayram Akgün)

25/03/2017 - 20:58 GeliboluyuAnlamak Özel- 100. Yılında Gazze Muharebeleri Kahramanlarını Anıyoruz (Tuncay Yılmazer)

17/03/2017 - 21:15 18 Mart Özel Makalesi - Yaşayanların Ağzından 18 Mart Boğaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

16/03/2017 - 08:51 18 Fotoğrafla Çanakkale Boğaz Muharebesi 18 Mart 1915 - 18 March 1915 Dardanelles Assault with 18 photographs (Ahmet Yurttakal)

13/03/2017 - 05:47 Çanakkale Muharebeleri’nde Bir Hile: Sahte Toplar (Bayram Akgün)

07/03/2017 - 04:27 Çanakkale Zaferi’nden Mescid-i Nebevi’ye (Enver Paşa’nın 1916 Filistin-Hicaz ziyareti) (Tuncay Yılmazer)

23/02/2017 - 07:48 Gelibolu Savunması Bir Karargâh Çalışması - General G.S. Patton (Haluk Oral)

09/02/2017 - 06:24 İkinci Kirte Muharebesi (6-8 Mayıs 1915 Taarruzları) (Yücel Özkorucu)

31/01/2017 - 12:29 Türk Boğazları Meselesi (Ayhan Candan)

24/01/2017 - 05:39 Kanlı Bir Mendil Hikayesi (Ömer Arslan)

19/01/2017 - 10:32 Irak Cephesinde Gönüllü Kahramanlar Osmancık Taburu (Muzaffer Albayrak)

23/12/2016 - 20:32 Atlas Tarih Dergisi Aralık-Ocak Sayısında 1916 Sina Filistin Hicaz Cephesi (Tuncay Yılmazer)

13/12/2016 - 07:23 Birleşik Harekat Tecrübesi Olarak Cihan Harbinde Türk-Alman Askeri İttifakı (Gültekin Yıldız)

02/12/2016 - 20:23 Çanakkale Kara Muharebelerinde Ağıl Dere (Şaban Murat Armutak)

15/11/2016 - 11:48 Çanakkale de Bir Melek Hanım (Muzaffer Albayrak)

01/11/2016 - 05:41 Çanakkale Kara Muharebelerinde Asma Dere (Şaban Murat Armutak)

24/10/2016 - 06:55 42. Alay / Gelibolu 1915 - Ahmet Diriker (Oğuz Çetinoğlu)

10/09/2016 - 11:12 Seddülbahir Kahramanı Bigali Mehmet Çavuş (Ömer Arslan)

03/07/2016 - 14:42 Çanakkale’den 100. Yılında Somme’a:Bir Savaş, İki Muharebe (Mustafa Onur Yurdal)

11/06/2016 - 14:37 I.Dünya Savaşı nda Şii Ulemasının Cihat Fetvaları Çerçevesinde Irak Cephesi (Ziya Abbas)

01/06/2016 - 06:23 Kutülamare- Yarbay Mehmed Reşid Bey in Günlüğü (İ. Bahtiyar İstekli)

23/05/2016 - 12:01 Osmanlı Devleti’nin Çanakkale Muharebelerinde Sağlık Alanındaki Faaliyetleri (Ayhan Candan)

16/05/2016 - 07:38 Bir Osmanlı Kurmay Subayı- Iraklı Kürt Devlet Adamı, Mehmet Emin Zeki Bey in Yaşam Öyküsü (Tuncay Yılmazer)

10/05/2016 - 13:00 Mezopotamya da Bir Savaş 1915-1916 KutülAmare – Nikolas Gardner ( Tuncay Yılmazer )

07/05/2016 - 07:31 Birinci Dünya Savaşının İslam Dünyasına Etkileri (Yüksel Nizamoğlu)

30/04/2016 - 19:20 Çanakkale Savaşı: Bir Siyasi Mücadele Alanı (Özgür Öztürk)

23/04/2016 - 19:13 25 Nisan 1915 Anzak Çıkarması İlk Saatleri – Daha Erken Müdahale Edilebilir miydi? ( Ahmet Yurttakal )

17/04/2016 - 21:26 Maskirovka Harekatı - KutülAmare Bir Zafer Midir? ( Tuncay Yılmazer )

13/04/2016 - 05:30 Çanakkale Savaşları ve Barbaros’un Batışı (İsmail Bilgin)

28/03/2016 - 11:20 Çanakkale Muharebelerinde Osmanlı Ordusunun Asker Kaybı (Ayhan Candan)

26/03/2016 - 09:55 Eğitimli Neslin Birinci Dünya Savaşı ile İmtihanı ( Dr. Nuri Güçtekin )

24/03/2016 - 10:00 Birinci Dünya Savaşı nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri Güçtekin)

21/03/2016 - 06:35 Çanakkale Seferberliği: Savaş, Eğitim, Cephe Gerisi (Mustafa Selçuk)

17/03/2016 - 08:15 18 MART ÖZEL - Çanakkale Zaferi ve Cevat Paşa (Ahmet Yurttakal)

11/03/2016 - 06:49 Zaferi Kanla Yazan Fındıklılı Mehmet Muzaffer (İsmail Bilgin)

02/03/2016 - 12:48 Kut’ül Amare Zaferi -2 (İsmail Bilgin)

29/02/2016 - 11:29 Kut’ül Amare Zaferi -1 (İsmail Bilgin)

22/02/2016 - 12:27 Gertrude Bell Irak Sınırını Çizen Kadın (Veysel Sekmen)

14/01/2016 - 08:43 Çanakkale Şehidi Feyzi Çavuş’un Zevcesi Zehra Hanımın Padişaha Mektubu (Osman Koç)

23/12/2015 - 16:47 Çanakkale Savaşlarında Binbaşı Halis Bey’e Ait Bir Ganimetin Öyküsü (Serdar Halis Ataksor)

10/12/2015 - 18:03 Mesudiye Zırhlısının Dramı (Cemalettin Yıldız)

06/12/2015 - 20:29 Kut’ülamarenin Türklere Tesliminden Sonra Irak İngiliz Ordusunun Faaliyetlerine Dair Rapor (Haz. Serdar Halis Ataksor)

01/12/2015 - 10:11 10 Ağustos 1915 Conkbayırı Süngü Hücumu (Muzaffer Albayrak)

17/11/2015 - 21:09 Çanakkale Deniz Muharebelerinde Verilen Zayiatlar (Ahmet Yurttakal)

10/11/2015 - 05:19 Reis-i Cumhur Mustafa Kemal in Çanakkaleyi ziyaretleri (M. Onur Yurdal )

08/11/2015 - 22:04 Mustafa Kemal Paşanın Osmanlı Devleti’nin 1. Dünya Savaşına girişiyle ilgili görüşlerine dair bir belge

Osmanlı Devleti Umumi Harpte Tarafsız Kalabilir miydi? - Yusuf Akçura (Değerlendirme: Muzaffer Albayrak)

Nazım’ın Dayısı Çanakkale Şehidiydi (Melih Şabanoğlu)

Çanakkale Destanının Ölümsüz Efsaneleri (Osman Koç)

21/10/2015 - 04:02 100 Yıl Sonra İlim Heyeti Çanakkale’de Programı

17/10/2015 - 11:50 Çanakkale Savaşı'nın Kanada'da Bıraktığı İzler (Birol Uzunmehmetoglu)

27/09/2015 - 16:01 1917 Yılında Hicaz Cephesi:Arap İsyanının Yayılması ve Medine’nin Tahliyesi Programı (Yüksel Nizamoğlu)

22/09/2015 - 13:07 III. Kolordu’nun Çanakkale Muharebeleri’ne Hazırlanış Süreci (İsmail Bilgin)

15/09/2015 - 04:28 Kutü-l Amare Kahramanı Halil Kut Paşa (Enes Cifci)

11/08/2015 - 04:07 Türkiye Büyük Savaş a Nasıl Girdi? ( Emre Kızılkaya )

29/07/2015 - 03:30 1915 Gelibolu Harbi Günlüğü- Kazım Şakir (İ. Bahtiyar İstekli)

07/07/2015 - 02:49 Suyu Arayan Adamların Öyküsü - Millete Deva Olmak , Osmanlı Savaş Esirleri, TIP ve Milliyetçilik ( 1914-1939 ) -Yücel Yanıkdağ (Tuncay Yılmazer)

30/06/2015 - 03:55 Tarih, Otobiyografi ve Hakikat Yüzbaşı Torosyan Tartışması ve Türkiye’de Tarih Yazımı (Derleyen: Bülent Somay)

21/06/2015 - 16:34 Türklere Esir Olmak (Doğan Şahin)

23/05/2015 - 04:36 Çanakkale Savaşı

16/05/2015 - 15:30 İtilaf Devletleri Askerlerinin Gözüyle Çanakkale

12/05/2015 - 12:50 Muaveneti Milliye Muhribi Torpito Zabiti Ali Haydar Öztalay (Çimen Yüksel)

09/05/2015 - 08:24 Osmanlılar ve Ermeniler / Bir İsyan ve Karşı Harekâtın Tarihi (Edward J. Erickson)

03/05/2015 - 15:39 Neuve Chapelle’den Gelibolu’ya: Bir Askeri Planın Gelibolu’da Uygulamaya Konulması ( Mustafa Onur Yurdal )

28/04/2015 - 03:52 Cephe Arkadaşı Çanakkale Cephesi

25/04/2015 - 03:07 Çanakkale Müstahkem Mevkii Bataryalarının 25 Nisan 1915 ‘teki Rolü (Bayram Akgün)

24/04/2015 - 15:07 25 Nisan 1915 üzerine Gelibolu’yu Anlamak’ta çıkmış makalelerden seçmeler (Tuncay Yılmazer)

18/04/2015 - 17:10 Çanakkale Şehitleri Listesinde Ezineli Yahya Çavuş’un Adı Yok (Osman Koç)

10/04/2015 - 00:06 Kıyamet Koptuğunda - Hasan Cevdet Bey

03/04/2015 - 01:36 Rusya’daki 90.000 Osmanlı Savaş Esiri ve Sarıkamış Muharebesi (Yücel Yanıkdağ)

27/03/2015 - 17:57 Bir Hikayenin Daha Sonu: Topçamlar Tabyası (Bayram Akgün)

14/03/2015 - 07:57 Düşmana Korku Salan Efsanevi İntepe Topçularından Topçu Üsteğmen Mehmet Ali Bey (Muzaffer Albayrak)

11/03/2015 - 02:38 Seddülbahir’de Yalnız Top-210/40’lık Roon Topu (Bayram Akgün)

01/03/2015 - 13:31 Çanakkale Muharebeleri’nin İdaresi, Komutanlar - Strateji (Ed.: Lokman Erdemir, Kürşat Solak)

24/02/2015 - 17:39 Çanakkale Cephesinde Bir Damla Su İçin- Gelibolu Yarımadasında Jeoloji ve Muharebe İlişkisi ( İsmail Bilgin )

15/02/2015 - 17:55 Hashtag Tarih Dergisi Şubat 2015 Sayısında Kitap Değerlendirme Yazısı

08/02/2015 - 07:11 “Hafız Hakkı Paşanın Sarıkamış Günlüğü” Kitabıyla İlgili Mülahazalar (İsmail Bilgin)

// Bir Asır Sonra Ermeni Tehciri ve Çanakkale Üzerine… 100. Yıl Nasıl Anılmalı? (Tuncay Yılmazer)

23/12/2014 - 08:24 Sarıkamış İhata (Kuşatma) Harekâtı (İsmail Bilgin)

17/12/2014 - 02:24 Kut ül Amare Zaferi (Necmettin Özçelik)

08/12/2014 - 18:22 1. Dünya Harbi

06/12/2014 - 13:44 The Water Diviner – Son Umut Filminin Galasından Notlar… ( Tuncay Yılmazer )

01/12/2014 - 17:22 Cevat Çobanlı Paşa Çanakkale Kahramanı -Ahmet Yurttakal

16/11/2014 - 01:54 Goltz Paşa nın Mirası, Türkiye nin Geleceği – Osmanlı Devletinin 1. Dünya Savaşı na Girişi üzerine ( Tuncay Yılmazer )

10/11/2014 - 04:07 Turkish–Australian Reapprochement In The Light Of The Gallipoli Campaign (Kenan Çelik)

04/11/2014 - 01:37 Boğaziçi’nden Çanakkale’ye Şirket-i Hayriye Vapurları (Gözde Keskin)

19/10/2014 - 06:44 Beyrut Müftüsü Mustafa Neca Efendi’nin Anafartalar Grubuna Hitabı (Osman Koç)

11/10/2014 - 10:34 Bir Çanakkale Şehidinin Hikâyesi: Koca Ali Oğlu Mustafa (Necat Çetin)

14/09/2014 - 07:01 Suçlu Sırbistan- Ayağa Kalk ! Avrupa 1914’te Savaşa Nasıl Sürüklendi ? Sleepwalkers (Uyurgezerler) Christopher Clark- Tuncay Yılmazer

06/09/2014 - 07:14 Bilgeliğin Yedi Sütunu- Thomas Edward Lawrence (Nagihan Haliloğlu)

30/08/2014 - 20:49 1. DÜNYA SAVAŞI’YLA İLGİLİ TÜRKİYE’DE NELER YAPILDI/YAPILIYOR? (Adem Koçal)

23/08/2014 - 16:25 Vehip Paşa Kahramanlıktan Sürgüne (Dr. Yüksel Nizamoğlu)

28/07/2014 - 13:17 tarih Dergisi Ağustos Sayısında 1. Dünya Savaşı nın Nedenleri Dosyası

18/07/2014 - 14:59 Çanakkale Boğazı Müstahkem Mevkii İntepe Topçu Grubu’ndan Bir Subayın Günlüğü (Dr. Lokman Erdemir)