Fatih'te Hava ┼×ehitleri An─▒t─▒ (├ľnder Kaya)

Tarih: 25/10/2013   /   Toplam Yorum 6   / Yazar Ad─▒:      /   Okunma 8106

Do─čma b├╝y├╝me Fatih-Aksarayl─▒ biri olarak ├žocuklu─čumdan itibaren semtin tarih├« belediye binas─▒n─▒n ├Ân├╝ndeki park─▒n ortas─▒nda, bitmemi┼č gibi duran an─▒t─▒n ├Ân├╝nden defalarca gelip ge├žti─čimi bilirim. Sonralar─▒ tarihe merak sald─▒─č─▒mda an─▒t─▒n, Hava ┼×ehitleri Abidesi oldu─čunu ├Â─črendim. 2007 y─▒l─▒nda ┼×amÔÇÖa gitti─čimde ise ┼čehrin sembollerinden biri olan Selahaddin Eyyubi t├╝rbesinin hemen biti┼či─činde, ├╝zerine al renkli hilal ve y─▒ld─▒z─▒n i┼člendi─či ├╝├ž adet mermer mezar ta┼č─▒n─▒ g├Âr├╝nce haf─▒zamda, FatihÔÇÖteki an─▒tla ┼×amÔÇÖdaki bu mekan kesi┼čiverdi. Her ne kadar mezar ta┼člar─▒n─▒n ├╝zeri Arap├ža yaz─▒lm─▒┼č olsa da, kaidelerinde T├╝rk├že olarak soldan sa─ča ├ťste─čmen Nuri 8 Mart 1914, Y├╝zba┼č─▒ Fethi 3 Mart 1914 ve ├ťste─čmen Sad─▒k 3 Mart 1914 ibareleri okunabilmekteydi. ├çocuklu─čumun ge├žti─či Fatih semtindeki abide dikilmesine sebep olan ├╝├ž T├╝rk pilotu, burada koyun koyuna yat─▒yorlard─▒.

 

 

FatihÔÇÖte eski belediye binas─▒n─▒n hemen ├Ân├╝nde yer alan bir parkta ├╝st taraf─▒na k─▒r─▒k havas─▒ verilen s├╝tun ┼čeklindeki bir abideye tesad├╝f edersiniz. ─░┼čte bu abide Osmanl─▒n─▒n son d├Ânemlerinde yar─▒m kalan bir g├Ârevin ve bu g├Ârev s─▒ras─▒nda ┼čehit olan ├╝├ž havac─▒n─▒n h├╝z├╝nl├╝ hat─▒ras─▒n─▒ yans─▒t─▒r. An─▒t, ayn─▒ zamanda ─░stanbulÔÇÖdan ┼×amÔÇÖa oradan da FilistinÔÇÖe uzanan bir ├Âyk├╝y├╝ bar─▒nd─▒r─▒r.

Do─čma b├╝y├╝me Fatih-Aksarayl─▒ biri olarak ├žocuklu─čumdan itibaren semtin tarih├« belediye binas─▒n─▒n ├Ân├╝ndeki park─▒n ortas─▒nda, bitmemi┼č gibi duran an─▒t─▒n ├Ân├╝nden defalarca gelip ge├žti─čimi bilirim. Sonralar─▒ tarihe merak sald─▒─č─▒mda an─▒t─▒n, Hava ┼×ehitleri Abidesi oldu─čunu ├Â─črendim. 2007 y─▒l─▒nda ┼×amÔÇÖa gitti─čimde ise ┼čehrin sembollerinden biri olan Selahaddin Eyyubi t├╝rbesinin hemen biti┼či─činde, ├╝zerine al renkli hilal ve y─▒ld─▒z─▒n i┼člendi─či ├╝├ž adet mermer mezar ta┼č─▒n─▒ g├Âr├╝nce haf─▒zamda, FatihÔÇÖteki an─▒tla ┼×amÔÇÖdaki bu mekan kesi┼čiverdi. Her ne kadar mezar ta┼člar─▒n─▒n ├╝zeri Arap├ža yaz─▒lm─▒┼č olsa da, kaidelerinde T├╝rk├že olarak soldan sa─ča ├ťste─čmen Nuri 8 Mart 1914, Y├╝zba┼č─▒ Fethi 3 Mart 1914 ve ├ťste─čmen Sad─▒k 3 Mart 1914 ibareleri okunabilmekteydi. ├çocuklu─čumun ge├žti─či Fatih semtindeki abide dikilmesine sebep olan ├╝├ž T├╝rk pilotu, burada koyun koyuna yat─▒yorlard─▒.   

                                                     Fatih Hava ┼×ehitleri Park─▒

Osmanl─▒ imparatorlu─čunun son d├Ânemine damgas─▒n─▒ vuran ─░ttihat Terakki cemiyeti, hem 2. Me┼črutiyetin ilan─▒, hem de Trablusgarp ile Balkan harplerinde u─čran─▒lan h├╝sran neticesinde ya┼čanan toprak kay─▒plar─▒n─▒n ─▒zd─▒rab─▒n─▒ hafifletmek amac─▒yla, propaganda ama├žl─▒ bir tak─▒m faaliyetlere imza atar. Bu tarz faaliyetlerden ama├ž, Osmanl─▒ devletinin halen d├╝nya siyasetinde etkin ve sayg─▒n bir g├╝├ž oldu─čunun g├Âsterilmesidir. Ayr─▒ca Balkan sava┼člar─▒ sonras─▒nda ─░ttihat├ž─▒lar aras─▒nda g├╝├žlenen T├╝rk├ž├╝l├╝k ak─▒m─▒yla ba─člant─▒l─▒ olarak y├╝kseli┼če ge├žen Arap milliyet├žili─čine kar┼č─▒ da T├╝rk-Arap karde┼čli─čini tesis edecek bir hadiseye ihtiya├ž vard─▒. Ancak yeterli derecede tedbir al─▒nmadan giri┼čilen bu te┼čebb├╝s, b├╝y├╝k bir h├╝sranla neticelenecektir. Zira daha emekleme a┼čamas─▒nda olan T├╝rk havac─▒l─▒─č─▒, en usta iki pilotu olan Fethi ve Nuri beyleri bu giri┼čim sonras─▒nda kaybedecektir. T├╝rk Havac─▒l─▒─č─▒ ├╝zerine yapt─▒─č─▒ bir ├žal─▒┼čmas─▒nda S├╝reyya ─░lmen s├Âz konusu eksikli─či ┼ču sat─▒rlarla dile getirir; ÔÇťO zamanlar b├Âyle bir seyahate daha memleketimiz haz─▒r de─čildi. Tayyarecilerimizin M─▒s─▒rÔÇÖa kadar uzun bir mesafeyi katedebilmeleri i├žin, bu g├╝zergah ├╝zerinde bulunan en az birka├ž ┼čehrimizde tayyare hangarlar─▒, benzin depolar─▒, tamir atelyeleri gibi sair tesisat─▒n mevcut olmas─▒ gerekirdi. Bu gibi ihtiya├žlar nazar─▒ itibare al─▒nmayarak AvrupaÔÇÖda yap─▒lan tayyare seyahatleri misilli bir seyahat icras─▒ emredildiÔÇŁ.

                                                        Fethi Bey Talat Pa┼čay─▒ U├žuruyor
<!--[if !supportLineBreakNewLine]-->
<!--[endif]-->
           Ger├žekten de d├Ânemin gazeteleri incelendi─činde her iki tayyarecinin de u├žaklar─▒n─▒n bak─▒m─▒ ile gayet zorlu ┼čartlarda, bizzat ilgilenmek zorunda kald─▒klar─▒ g├Âr├╝l├╝r. ─░ttihat├ž─▒lar, ne yaz─▒k ki bu felaketten bir ders ├ž─▒karmad─▒klar─▒ i├žindir ki Aral─▒k 1914 Sar─▒kam─▒┼č taarruzu ya da 1915 Ermeni tehciri gibi, haz─▒rl─▒─č─▒ iyi yap─▒lmam─▒┼č te┼čebb├╝slerde benzer insanl─▒k trajedileri ya┼čanmas─▒na neden olmu┼člard─▒r.

1914ÔÇÖe gelindi─činde d├╝nya b├╝y├╝k bir sava┼č─▒n e┼či─čindedir. Ger├ži 1905ÔÇÖde Fas krizi nedeniyle Almanya, Fransa (dolay─▒s─▒yla ─░tilaf cephesi ile) sava┼č─▒n k─▒y─▒s─▒ndan d├Ânm├╝┼čse de, bu badire b├╝y├╝k devletlerce AlmanyaÔÇÖya AfrikaÔÇÖdan baz─▒ s├Âm├╝rge alanlar─▒ tahsis edilmesiyle fazla b├╝y├╝meden atlat─▒lm─▒┼čt─▒r. Ancak yeni bir k─▒v─▒lc─▒m─▒n ├ž─▒kmas─▒ an meselesidir. Osmanl─▒ devletinin mukadderat─▒n─▒ ellerinde tutan ─░ttihat├ž─▒lar ise olas─▒ bir sava┼čta Osmanl─▒ devletinin tarafs─▒z kalmas─▒n─▒n y─▒k─▒m anlam─▒na geldi─či kan─▒s─▒n─▒ ta┼č─▒maktad─▒rlar. Her ne kadar cemiyetin do─črudan ├╝yesi olmasa da onlar kanal─▒yla sadarete getirilen Mahmut ┼×evket Pa┼ča gibi ─░ngiltereÔÇÖye, ya da ─░ttihat├ž─▒lar─▒n Bahriye naz─▒r─▒ Cemal Pa┼ča gibi FransaÔÇÖya yak─▒n duran simalar varsa da cemiyetin ├Ânde gelen ├╝yeleri ─░tilaf devletleriyle giri┼čtikleri bir dizi te┼čebb├╝s akamete u─čray─▒nca AlmanyaÔÇÖya yak─▒nla┼čacaklard─▒r.

1914 y─▒l─▒ i├žinde ├╝├ž Frans─▒z pilotunun ├╝├ž farkl─▒ u├žakla ger├žekle┼čtirdi─či Paris-Kahire u├žu┼ču, Osmanl─▒ ├╝lkesinde b├╝y├╝k alaka uyand─▒rm─▒┼čt─▒. ─░stanbul ve Kud├╝s ├╝zerinden KahireÔÇÖye ula┼čmay─▒ hedefleyen u├žaklardan ikisi ba┼čar─▒l─▒ olurken, biri ToroslarÔÇÖdan ├Âteye gidememi┼čti. Bu te┼čebb├╝s├╝n halk─▒n ├╝zerinde b─▒rakt─▒─č─▒ etkiden yararlanmay─▒ ama├žlayan ─░ttihat├ž─▒lar, iki u├žaktan olu┼čan k├╝├ž├╝k bir filonun Suriye ve Filistin ├╝zerinden KahireÔÇÖye bir sefer yapmalar─▒n─▒ kararla┼čt─▒rd─▒lar. Ancak yeni geli┼čmekte olan T├╝rk havac─▒l─▒─č─▒ i├žin bu mesafe son derece riskli idi. T├╝rk havac─▒l─▒─č─▒n─▒n temelleri 1911ÔÇÖde Trablusgarp sava┼č─▒n─▒n hemen sonras─▒nda at─▒lm─▒┼č, 1912ÔÇÖde Ye┼čilk├ÂyÔÇÖde bir hava u├žu┼č okulunun a├ž─▒lmas─▒yla da ivme kazanm─▒┼čt─▒. Sonu├žta Y├╝zba┼č─▒ Fethi ve Te─čmen Sad─▒k BeyÔÇÖlerin Muvanet-i Milliye, Y├╝zba┼č─▒ ─░smail Hakk─▒ ile ├╝ste─čmen Nuri BeylerÔÇÖin de Prens Celaleddin u├ža─č─▒ ile bu mesafeyi kat ederek Osmanl─▒lar─▒n  semaya olan hakimiyetlerini kan─▒tlamalar─▒nda mutab─▒k kal─▒nd─▒. U├žulacak mesafe yakla┼č─▒k 2500 kilometreydi ki, devrin gazetelerinin verdi─či malumata bak─▒l─▒rsa o vakte kadar T├╝rk pilotlar─▒n─▒n katetti─či en uzun mesafe Ye┼čilk├Ây-Edirne aras─▒yd─▒. ├ťste─čmen Fethi ve ├╝ste─čmen Faz─▒l Beyler geli┼č gidi┼č mesafesi olarak 400 kilometrelik Edirne-─░stanbul yolunu bir g├╝nde kat etmi┼člerdi.

Pilotlar g├╝zergah olarak Eski┼čehir-Afyon-Konya-Uluk─▒┼čla-Adana-Halep-H─▒ms-Beyrut-┼×am-Kud├╝s-el-Ari┼č-Port Said ve oradan da Kahire istikametini takip edeceklerdi.  G├╝zergah i├žindeki en tehlikeli b├Âlgeler Uluk─▒┼čla-Adana, Adana-Halep ve Beyrut-┼×am merhaleleri idi. ─░lkinde 80-90 kilometrelik bir saha boyunca uzanan Toroslar, ikincisinde ─░skenderun k├Ârfezi civar─▒ndaki Amanos da─člar─▒ ve sonuncusunda da L├╝bnan da─člar─▒ a┼č─▒lmak zorunda kal─▒nacakt─▒. Pilotlar─▒m─▒z ├╝├ž b├╝y├╝k engeli de a┼čm─▒┼č, ancak sonras─▒nda her iki tayyaremiz de kazaya maruz kalm─▒┼čt─▒r.  

 

       

                                  Harbiye Naz─▒r─▒ Enver Pa┼ča

8 ┼×ubat 1914ÔÇÖe gelindi─činde Ye┼čilk├ÂyÔÇÖdeki hava alan─▒nda g├Ârkemli bir u─čurlama ger├žekle┼čti. ─░ttihat TerakkiÔÇÖnin ├╝├ž ├Ânemli simas─▒ olan Enver, Talat ve Cemal Pa┼čalar t├Ârende haz─▒r bulundular. D├Ânemin Bahriye naz─▒r─▒ ├ç├╝r├╝ksulu Mehmet Pa┼čaÔÇÖn─▒n u├žma iste─či, Y├╝zba┼č─▒ Fethi Bey taraf─▒ndan yerine getirilerek Pa┼čaÔÇÖya g├Âky├╝z├╝nde k─▒sa bir tur yapt─▒r─▒ld─▒. Fethi BeyÔÇÖin bu ilk ├Ânemli yolcusu de─čildi. Nitekim kendisi 1913 y─▒l─▒nda da Talat Pa┼čaÔÇÖya da benzer bir tecr├╝be tatt─▒rm─▒┼čt─▒. T├Ârende Enver Pa┼ča, pilotlar─▒ cesaretlendirmek amac─▒yla ÔÇťOsmanl─▒lar─▒n medeni cesaretinin sembol├╝ olduklar─▒ÔÇŁ fikri ├žer├ževesinde bir nutuk vermi┼čtir. Be┼činci MuratÔÇÖ─▒n k─▒z─▒ Hatice sultan─▒n da bir buket g├Ânderdi─či t├Âren sonras─▒nda havac─▒lar─▒m─▒z Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n elini ├Âp├╝p meydandakilerin dualar─▒n─▒ alarak alandan havaland─▒lar. ├ľnce saat 9 sular─▒nda Prens Celaleddin u├ža─č─▒ ile pilot ├ťste─čmen Nuri Bey ve ras─▒t─▒ yani g├Âzlemcisi Y├╝zba┼č─▒ ─░smail Hakk─▒ Bey, birka├ž dakika sonra da Muavenet-i Milliye ile pilot Y├╝zba┼č─▒ Fethi ve ras─▒t─▒ Te─čmen Sad─▒k Bey havaland─▒lar. Daha yolculu─čun ba┼č─▒nda ciddi s─▒k─▒nt─▒lar ba┼čg├Âsterdi. Pilotlar─▒m─▒z kalk─▒┼ča ge├žtiklerinde gittik├že artan bir sis bulutuyla kar┼č─▒la┼čt─▒lar. Hatta kalk─▒┼č sonras─▒ 300 metreye y├╝kseldikten sonra g├Âzden de kayboldular. T├Ârende haz─▒r bulunanlar, d├Ânemin gazetelerine bu mesafeden sonra sadece motor sesini duyduklar─▒n─▒ beyan etmi┼člerdir. Nitekim yo─čun sisten dolay─▒ Nuri BeyÔÇÖin kulland─▒─č─▒ Prens Celaleddin u├ža─č─▒, ancak KartalÔÇÖa kadar gelebilmi┼č, buradan AyastefanosÔÇÖa yani Ye┼čilk├ÂyÔÇÖe geri d├Ânerek sisin da─č─▒lmas─▒n─▒ beklemek zorunda kalm─▒┼čt─▒r. Fethi Beyin kulland─▒─č─▒ Muavenet-i Milliye ise yoluna devam etmi┼č, fakat Adapazar─▒nda zorunlu ini┼če ge├žmeye mecbur olmu┼čtur. S├Âz konusu giri┼čime verilen ├Ânemin bir ispat─▒ da ┼čudur ki devrin gazeteleri pilotlar─▒n ini┼č yapt─▒klar─▒ yerlerde hususi muhabirleri vas─▒tas─▒yla ve telgraf arac─▒l─▒─č─▒yla an be an haber almakta, bu haberleri de her g├╝n okuyucular─▒ ile payla┼čmaktayd─▒lar. Nitekim TaninÔÇÖde ├ž─▒kan bir gazete haberine g├Âre Fethi Bey, Adapazar─▒ÔÇÖna indikten hemen sonra bir postahane bularak ─░stanbulÔÇÖa telgraf ├žekmi┼č, ve arkada┼člar─▒n─▒n ak─▒betini ├Â─črendikten sonra rahatlam─▒┼čt─▒r. Burada bir tak─▒m k├╝├ž├╝k tamirler yap─▒p yola koyulmu┼čtur.

Yolculu─čun en zorlu ve merakla beklenen k─▒s─▒mlar─▒ndan bir tanesi Toroslar─▒n a┼č─▒lmas─▒yd─▒. Fethi BeyÔÇÖin kulland─▒─č─▒ Muavenet-i Milliye, 21 ┼×ubatÔÇÖta AdanaÔÇÖdan kalkt─▒ktan bir s├╝re sonra ciddi bir tehlike atlat─▒r. Tayyare AdanaÔÇÖn─▒n 40 km kadar uza─č─▒nda bulunan MisisÔÇÖe zorunlu ini┼č yapmaya mecbur olur. S├╝vari Fethi Bey, AdanaÔÇÖda bulunan makinist Cemal EfendiÔÇÖnin derhal b├Âlgeye g├Ânderilmesini telgrafla rica eder. Gerekli tamir sonras─▒nda yeniden yola d├╝┼čer. Nuri Bey ise u├ža─č─▒n─▒n performans─▒na g├╝venemedi─či i├žin ras─▒t─▒n─▒ kara yolu ile AdanaÔÇÖya yollarken bu suretle hafifleyen Prens Celaleddin tayyaresiyle ToroslarÔÇÖ─▒ a┼čm─▒┼č, sonras─▒nda da sorunsuz bir ┼čekilde HalepÔÇÖe ula┼čm─▒┼čt─▒r. Buna ra─čmen Muavenet-i Milliye, yolculuk esnas─▒nda di─čer u├ža─č─▒n epey ├Ân├╝ne ge├žerek 24 ┼×ubatta ┼×amÔÇÖa varmay─▒ ba┼čarm─▒┼čt─▒r. U├žak, 6-7 dakika kadar ┼×am semalar─▒nda doland─▒ktan sonra halk─▒n co┼čkun sevgi g├Âsterileri e┼čli─činde Merce meydan─▒na inmi┼čtir. Asl─▒nda bu meydan─▒n ini┼č i├žin se├žilmesi son derece manidard─▒r. Zira meydanda bulunan ve Telgraf yada Merce an─▒t─▒ ad─▒n─▒ ta┼č─▒yan abide, ┼čehirdeki Osmanl─▒ egemenli─činin en m├╝s┼čahhas ├Ârneklerinden biridir. Abidenin teepsinde Osmanl─▒ iktidar─▒n─▒n sembol├╝ olan Y─▒ld─▒z saray─▒n─▒n k├╝├ž├╝k bir maketi bulunmaktad─▒r. An─▒t, telgraf hatt─▒n─▒n ┼×amÔÇÖa ula┼čmas─▒ vesilesiyle Sultan II. Abd├╝lhamid taraf─▒ndan in┼ča olunmu┼čtu. Nitekim ilerleyen y─▒llarda yarg─▒lanan ve Cemal Pa┼ča taraf─▒ndan idama mahkum edilen Arap milliyet├žileri de bu meydanda as─▒lacakt─▒r.

Bu ba┼čar─▒, ─░ttihat Terakki iktidar─▒ a├ž─▒s─▒ndan hem b├Âlge halk─▒n─▒n Osmanl─▒ devletine ba─čl─▒l─▒─č─▒n─▒n devam─▒, hem de cemiyetin ├╝lke genelindeki propagandas─▒ a├ž─▒s─▒ndan m├╝thi┼č bir malzeme kayna─č─▒d─▒r. Tayyarecilerimiz onuruna, ┼×amÔÇÖdaki ─░ttihat Terakki Kul├╝b├╝nde b├╝y├╝k bir ziyafet verilir. Ziyafet sonras─▒nda Osmanl─▒l─▒─č─▒n ┼čan ve ┼čerefi nam─▒na Arap├ža ve T├╝rk├že ate┼čli nutuklar s├Âylenir. Ak┼čam ├╝zeri de belediye dairesinde pilotlar─▒m─▒z onuruna bir yemek tertip edilir. Bu yemek s─▒ras─▒nda ÔÇťD─▒m─▒┼čkÔÇŁ ad─▒ verilecek bir u├ža─č─▒n ┼×aml─▒lar taraf─▒ndan sat─▒n al─▒narak Harbiye nezareti emrine verilmesi kararla┼čt─▒r─▒l─▒r. Ayr─▒ca t├Ârende her iki pilota da s├╝sl├╝ birer k─▒l─▒├ž takdim edilir. Sonras─▒nda ak┼čam─▒n ge├ž vakitlerine do─čru tekrar ─░ttihat Terakki Kulub├╝ne gelinir. Bu sefer de yabanc─▒ konsoloslar─▒n a─č─▒rland─▒─č─▒ bir b├╝fe haz─▒rlat─▒l─▒r. B├Âylelikle Avrupal─▒ sefirlere, Osmanl─▒lar─▒n terakki etme konusundaki azim ve isteklerini g├Âsterme f─▒rsat─▒ yakalanm─▒┼č olur. Tayyarecilerimiz, ge├žtikleri yerlerde Osmanl─▒ devletinin g├╝c├╝n├╝ sembolize etmek ve halk─▒n da ba─čl─▒l─▒─č─▒n─▒ peki┼čtirmek amac─▒yla g├Âsteri u├žu┼člar─▒ yapmaktad─▒r. Ertesi g├╝n ┼×am kolordu komutan─▒ Mehmet Ali Pa┼ča, Fethi Bey taraf─▒ndan ┼×am semalar─▒nda dola┼čt─▒r─▒l─▒r. Tanin gazetesine inanmak gerekirse, g├Âsteriyi 150 bin civar─▒nda insan izlemi┼čtir. ┼×amÔÇÖda ├╝├ž g├╝n kalan pilotlar─▒m─▒z, 27 ┼×ubat 1914ÔÇÖde Kud├╝sÔÇÖe do─čru havalan─▒rlar. Ancak havalanmadan ├Ânce Fethi Bey, geli┼čmeleri g├╝n├╝ g├╝n├╝ne izleyen Tanin gazetesinin muhabirine son demecini verecektir. Bu deme├žte, ┼×am halk─▒n─▒n kendilerine g├Âsterdi─či ilgiyi ├Âm├╝r boyu unutmayaca─č─▒n─▒ ifade ile, buradan havaland─▒ktan iki saat kadar sonra Kud├╝sÔÇÖe inmeyi tasarlad─▒─č─▒n─▒ beyan etmi┼čtir. Ne yaz─▒k ki Fethi BeyÔÇÖin bu temennisi ger├žekle┼čemeyecektir. Pilotlar─▒m─▒z ebedi istirahatgahlar─▒n─▒n buras─▒ olacaklar─▒n─▒ tabii ki tahmin edememi┼člerdir. Fethi ve Sad─▒k BeylerÔÇÖin kulland─▒klar─▒ Muavenet-i Milliye ad─▒ndaki u├žak, Kud├╝sÔÇÖe 80 km kadar yakla┼čt─▒─č─▒ s─▒rada Taberiye g├Âl├╝ yak─▒nlar─▒ndan ge├žerken K├╝fr├╝har denilen mevkide, tahmin olundu─čuna g├Âre ┼čiddetli bir hava ak─▒m─▒na yakalanm─▒┼č ve bunun sonras─▒nda kayal─▒klara ├žarparak d├╝┼čm├╝┼čt├╝r. Kaza sonras─▒nda her iki pilotumuz da ┼čehit olmu┼čtur.

                                   ┼×ehit Pilotlar─▒m─▒zdan Fethi Bey

 

D├Ânemin matbuat─▒nda ilk olarak u├ža─č─▒n yo─čun bir sis bulutu ile ├ževrelendi─či ve bunun sonucunda bir tepeye ├žarparak par├žaland─▒─č─▒ ┼čeklinde haberler ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Ancak bana g├Âre u├ža─č─▒n teknik bir ar─▒zadan dolay─▒ d├╝┼čme ihtimali de son derece y├╝ksektir. Yaz─▒n─▒n ba┼č─▒nda da ifade etti─čim gibi bu kadar uzak bir mesafenin son derece ibtidai ┼čartlarla a┼č─▒lmaya kalk─▒lmas─▒, yeterli uzman teknisyen ve hangar─▒n olmamas─▒ bu ihtimali kuvvetlendirmektedir. Kald─▒ ki her iki u├ža─č─▒n d├╝┼čmesinden sonra yola ├ž─▒kar─▒lan ├╝├ž├╝nc├╝ u├žak olan Ertu─črul tayyeresi de EdremitÔÇÖte zorunlu ini┼č yapmak zorunda kalm─▒┼č, ancak bir ┼čans eseri olarak can kayb─▒ olmam─▒┼čt─▒r. EdremitÔÇÖten yola ├ž─▒kar─▒lan ve b├Âlge ile ayn─▒ ad─▒ ta┼č─▒yan bir di─čer tayyarenin maiyetine ise, ya┼čanan ├╝├ž felaket sonras─▒nda iki makinist ve bir de marangoz verilmi┼čtir. Yine Tanin gazetesi 19 Mart 1914 tarihli n├╝shas─▒nda (ki kazan─▒n ├╝zerinden yakla┼č─▒k ├╝├ž hafta ge├žmi┼čtir) Fethi ve Sad─▒k Beylerin u├žak enkaz─▒n─▒n ├žekilmi┼č bir foto─čraf─▒n─▒ yay─▒nlar ve alt─▒na da ┼č├Âyle bir not d├╝┼čer; ÔÇť┼×am muhabirimizin g├Ânderdi─či ┼ču foto─čraf pek ├žok ┼čeyi anlat─▒yor. Tayyarenin b├Âylesine geni┼č ve d├╝z bir araziye d├╝┼č├╝p par├ža par├ža olmas─▒, daha ├Ânce s├Âylenen sisten dolay─▒ bir da─ča ├žarpma ihtimalini ortadan kald─▒r─▒yor. Tayyarenin bu kadar par├žalanabilmesi i├žin olduk├ža y├╝ksekten d├╝┼čm├╝┼č olmas─▒ gerekir. Fedakar tayyarecilerimizin cesetlerinin bu enkaz alt─▒ndan ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č olmas─▒ da kendilerini tayyareye ba─člayan kemeri vaktiyle ├ž─▒karmay─▒ ba┼čaramad─▒klar─▒n─▒ g├ÂsteriyorÔÇŁ.  

─░ttihat TerakkiÔÇÖye yak─▒nl─▒─č─▒ ile bilinen Tanin gazetesi bu elim kazay─▒, ÔÇťOsmanl─▒lar─▒n itilas─▒ i├žin vazife u─črunda ┼čehit olan ilk kurbanlarÔÇŁ ba┼čl─▒─č─▒ ile verecektir. Gazete, haberi verirken asl─▒nda seferin ni├žin tertiplenmi┼č oldu─čunu da ┼ču ifadelerle gayet a├ž─▒k bi├žimde dillendirir; ÔÇťSon senenin son yapraklar─▒na yeni bir matem daha kaydediyoruz; ┼č├╝phesiz ki bu matem g├Âzya┼člar─▒, ac─▒s─▒ hen├╝z dinmeyen memlekete birka├ž fazla ─▒zd─▒rap g├╝n├╝ vermi┼čtir. Yak─▒n zamanda RumeliÔÇÖnin her avu├ž topra─č─▒na bir ┼čehidin v├╝cudunu g├Âmm├╝┼čt├╝kÔÇŁ. Gazete, haberinde ya┼čanan ac─▒n─▒n ├Ân├╝nde asl─▒nda yeis duygusu yerine iftihar duygusunun bask─▒n gelmesi gerekti─čini savunur. Hatta ÔÇťtopraklar─▒ ├╝zerinde hen├╝z kendi nefsini memleketi i├žin feda edebilecek insanlar─▒n oldu─čunun bu ┼čekilde ispat edilmi┼č olmas─▒ÔÇŁ nedeniyle durumdan sevindirici bir sonu├ž da ├ž─▒kar─▒r. Bu fikir ┼ču ┼čekilde peki┼čtirilir; ÔÇťher terakki, tabiat─▒n yeni bir kuvvetine galebe etmek i├žin kurban vermeye, ├ž─▒rp─▒nmaya, en ac─▒ felaketler g├Ârmeye mecburdur. Frans─▒zlar─▒n, tayyarecili─čin galebesi i├žin u─črunda bug├╝ne kadar verdikleri kurban y├╝zleri pek ├žok a┼čm─▒┼čt─▒r ve ancak bu suretle Frans─▒zlar, semay─▒ zabt i├žin u─čra┼čan ordular─▒n serdar─▒ olarak g├Âsterilmektedir. E─čer biz de bu yola ba┼č koyduysak yeni ┼čehitlerin bizi ├╝mitsizli─če de─čil ├Âl├╝mlere, fedakarl─▒klara ko┼čmak i├žin cesaretlendirece─čine inanmal─▒y─▒zÔÇŁ.  

Gazete haberinin devam─▒nda kazan─▒n ger├žekle┼čti─či mahale bir de ÔÇťabide-i ihtiramÔÇŁ yap─▒lmas─▒n─▒ teklif eder. Hatta bu konuda okuyucular─▒n─▒ da cesaretlendirmek amac─▒yla a├ž─▒lan ba─č─▒┼č kampanyas─▒na kat─▒lacak ┼čah─▒slar─▒ isimlerini gazete s├╝tunlar─▒nda yay─▒nlanaca─č─▒n─▒ ilan eder. Fikrin tez zamanda hayata ge├žmesi i├žin de bir k─▒sm─▒ ─░ttihat Terakki cemiyetinin aktif ├╝yesi olan yazarlar─▒ aras─▒nda toplanan yard─▒m ba─č─▒┼člar─▒n─▒ 29 ┼×ubat 1914 tarihli sayfalar─▒nda yay─▒nlar. Buna g├Âre H├╝seyin Cahid Bey 540, Mithat ┼×├╝kr├╝ Bey 216, Falih R─▒fk─▒ ve Ali Ekrem Beyler 54, Hakk─▒ Tar─▒k Bey 40 kuru┼č ile kampanyaya kat─▒l─▒rlar. Di─čer ├žal─▒┼čanlar─▒n da deste─či ile, an─▒t i├žin gazetede 1837 kuru┼čluk bir iane toplan─▒r. ─░lerleyen g├╝nlerde toplanan paralarla Fethi ve Sad─▒k Beylerin ┼čehit olduklar─▒ mevkide bir an─▒t in┼ča olunacakt─▒r.

                                           Hava ┼×ehitli─či An─▒t─▒

Bu arada 27 ┼×ubat 1914 itibari ile Nuri ve Hakk─▒ Beyler de ┼×amÔÇÖda Mezze ovas─▒na inmi┼člerdir. Bu ini┼č s─▒ras─▒nda ya┼čanmas─▒ beklenen co┼čku, kaza nedeniyle ya┼čanamam─▒┼čt─▒r. ┼×amÔÇÖda, kaza nedeniyle tiyatro ve di─čer e─člence mekanlar─▒ kapat─▒lm─▒┼čt─▒r. Ayn─▒ g├╝n kazan─▒n ger├žekle┼čti─či b├Âlgeye bir katar hareket etmi┼č ve ┼×amÔÇÖ─▒n ├╝st d├╝zey idarecilerinin de haz─▒r bulundu─ču bu seyahat sonras─▒nda ┼čehitlerin naa┼člar─▒ ┼×amÔÇÖa getirilmi┼čtir. TaninÔÇÖin haberine g├Âre Nuri ve Hakk─▒ Beyler de arkada┼člar─▒n─▒n cenaze namaz─▒na kat─▒lmak i├žin ikametlerini biraz uzatm─▒┼člard─▒r. K─▒l─▒nan cenaze namaz─▒ndan sonra her iki havac─▒m─▒z da, ─░slam aleminin en sayg─▒n komutanlar─▒ndan biri olan Selahaddin EyyubiÔÇÖnin kabri yan─▒nda kendileri i├žin haz─▒rlanan mezara defnedilmi┼člerdir. Esasen mezar olarak se├žilen mekan, havac─▒lara verilen ├Ânemin de bir nevi g├Âstergesidir.

Pilotlar─▒m─▒z─▒n ┼×amÔÇÖdaki ikametlerinin uzad─▒─č─▒na ┼čahit oluruz. Bunun iki nedeni vard─▒r. ─░lki Fethi BeyÔÇÖin kulland─▒─č─▒ u├ža─č─▒n d├╝┼čmesinden sonra ─░stanbulÔÇÖdan gelecek direktifleri beklemek ve di─čeri de u├ža─č─▒n bir tak─▒m eksikliklerini gidermek. ─░stanbulÔÇÖdan gelen emir ├╝zerine Prens Cemaleddin tayyaresi rotas─▒n─▒ de─či┼čtirerek Kud├╝s ve el-Ari┼č istikametini izlemek yerine sahil g├╝zergah─▒n─▒ takip ederek Yafa ├╝zerinden M─▒s─▒rÔÇÖ─▒n yolunu tutmu┼čtur. Ancak 11 Mart 1914ÔÇÖde YafaÔÇÖdan havalanan u├žak, r├╝zgar─▒n ters y├Ânden esmesi neticesinde bir t├╝rl├╝ y├╝kselememi┼č ve sonu├žta irtifa kaybederek ┼čehirden uzakla┼čamadan AkdenizÔÇÖe d├╝┼čm├╝┼čt├╝r. Kaza sonras─▒nda sahilde topla┼čan halk, sandallarla kazazedelerin yard─▒m─▒na ko┼čmu┼čtur. Her ne kadar konu ile ilgili ├žal─▒┼čmalarda Y├╝zba┼č─▒ ─░smail Hakk─▒ Bey kurtar─▒l─▒rken, ├ťste─čmen Nuri BeyÔÇÖin bo─čularak ┼čehit oldu─ču yazarsa da Tanin gazetesinin haberine g├Âre Nuri Bey de bayg─▒n bir halde kurtar─▒lm─▒┼čt─▒r. Hatta ─░smail Hakk─▒ Bey, ─░zmirÔÇÖde ya┼čayan ailesine g├Ânderdi─či telgrafta kendisinin iyi, Nuri BeyÔÇÖin ise yaral─▒ oldu─čunu bildirmi┼čtir. Do─čal olarak akla Nuri BeyÔÇÖin kaza s─▒ras─▒nda bo─čulmu┼č olabilece─či, ancak kamuoyunda olu┼čacak elemin asgariye indirilmesi amac─▒yla ├Ânce a─č─▒r yaral─▒ oldu─ču ┼čayias─▒n─▒n yay─▒l─▒p sonras─▒nda ┼čehadet haberin duyurulmu┼č olabilece─či de akla gelmekedir.

Tanin, sonraki geli┼čmeler hakk─▒nda 15 Marta kadar sukutunu korur. Bu tarihte yay─▒nlanan n├╝shas─▒nda ise ┼×ehit Nuri BeyÔÇÖin cenazesinin, t├Ârenle BeyrutÔÇÖta ┼×amÔÇÖa getirildi─čini s├╝tunlar─▒na ta┼č─▒r. ┼×am da Fethi ve Nuri Beylerin cenazeleri i├žin yap─▒lan t├Âren, kendisine de uyguland─▒. Cenaze namaz─▒ ┼×amÔÇÖ─▒n en g├Ârkemli camisi olan Emeviye camiinde k─▒l─▒nd─▒. Akabinde naa┼č─▒ Selahaddin t├╝rbesinin yan─▒nda, arkada┼člar─▒n─▒n g├Âm├╝l├╝ oldu─ču yerde kendisi i├žin haz─▒rlanan mezara getirilerek defnedildi. Defin i┼člemi s─▒ras─▒nda ┼×am valisi ve di─čer ├╝st d├╝zey yetkililer Nuri beyin kahramanl─▒klar─▒n─▒ ve yapt─▒─č─▒ i┼čin mukaddesat─▒n─▒ belirten konu┼čmalar yapt─▒lar. Nuri BeyÔÇÖin kaza s─▒ras─▒nda ├╝zerinde bulunan elbiselerinin de ─░stanbulÔÇÖda Askeri M├╝zeye g├Ânderilmesi emrolundu. 

Ancak ─░ttihat Terakki idaresi iki tayyare ile ba┼člayan bu te┼čebb├╝s├╝ sonland─▒rmama konusunda kesin kararl─▒d─▒r. Harbiye naz─▒r─▒ Enver Pa┼ča, daha ilk u├žak d├╝┼čt├╝─č├╝nde ├╝├ž├╝nc├╝ bir u├ža─č─▒n bu giri┼čimi tamamlamas─▒na karar vermi┼čti. Pilot Y├╝zba┼č─▒ Salim Bey ve ras─▒t─▒ Y├╝zba┼č─▒ Kemal Bey, s├Âz konusu g├Ârev i├žin se├žilen pilotlard─▒r. Lakin daha seferin ba┼č─▒nda aksilikler ya┼čan─▒r. U├žak, Edremit yak─▒nlar─▒nda ormanl─▒k bir alana zorunlu ini┼č yapmaya mecbur kal─▒r ve kullan─▒lamayacak hale gelir. Tanin gazetesinin 17 Mart 1914 tarihli haberine g├Âre ya┼čanan bu elim hadise kar┼č─▒s─▒nda Edremit halk─▒, mutasarr─▒f Re┼čid Bey ├Ânc├╝l├╝─č├╝nde aralar─▒nda para toplayarak son sistem bir u├žak almaya karar verirler. Toplanan mebla─č b├Âlge mebusu Ferhat BeyÔÇÖe iletilir ve paran─▒n Harbiye nezaretine teslim edilmek suretiyle ÔÇťEdremitÔÇŁ ad─▒n─▒ verilen yeni bir u├ža─č─▒n Edremitlilerin vatan sevgilerinin bir yans─▒mas─▒ olarak sat─▒n al─▒nmas─▒ ve yolculu─ča bu u├žak ile devam edilmesi rica edilir. Giri┼čim, Harbiye naz─▒r─▒ Enver Pa┼čaÔÇÖy─▒ ├žok duyguland─▒r─▒r. ParisÔÇÖteki Belerio fabrikas─▒ndan sat─▒n al─▒nan u├žak, EdremitÔÇÖe yollan─▒r. Ancak ba┼čka bir aksilik ya┼čanmas─▒ndan korkuldu─ču i├žin de, sefere yar─▒m kalan yerden yani BeyrutÔÇÖtan ba┼članmas─▒ kararla┼čt─▒r─▒l─▒r. Hidiviye kumpanyas─▒na ait Saidiye vapuruna bindirilen pilotlar─▒m─▒z ve Edremit tayyaresi deniz yoluyla BeyrutÔÇÖa ta┼č─▒nm─▒┼čt─▒r. Yolculuk s─▒ras─▒nda bir ba┼čka aksilik olmamas─▒ i├žin tayyarecilerimizin refakatine, makinist m├╝laz─▒m-─▒ evvel H├╝seyin Fikri BeyÔÇÖle, tahsilini FransaÔÇÖda tamamlam─▒┼č olan makinist Ethem Bey ve marangoz Seyfullah EfendiÔÇÖler de verilmi┼čti. Plan gere─či u├žakla 1 HaziranÔÇÖda BeyrutÔÇÖtan, Kud├╝sÔÇÖe u├žulacakt─▒r. Kud├╝sÔÇÖte b├╝y├╝k bir co┼čkuyla kar┼č─▒lanan havac─▒lar─▒m─▒z, Mescid-i AksaÔÇÖda 3000 ki┼čilik bir cemaatle Cuma namaz─▒ k─▒larlar. Namazda, seferin tamama ermesi i├žin dualar edilir. B├Âylelikle bir yerde b├Âlge halk─▒n─▒n adeta Osmanl─▒l─▒k fikrinin m├╝┼čahhasla┼čm─▒┼č bir ├Ârne─či olan s├Âz konusu te┼čebb├╝s├╝n bir par├žas─▒ olmalar─▒ hedeflenir.

6 May─▒sta Port Said liman─▒na varan tayyareciler, 9 May─▒sta sabah be┼č bu├žukta KahireÔÇÖye ula┼čt─▒lar. Burada prens Aziz Bey kendileri ┼čerefine bir ziyafet vermi┼čtir. Ertesi g├╝n pilotlar─▒m─▒z yanlar─▒nda Habib ve Mi┼čel L├╝tfullah BeyÔÇÖler gibi KahireÔÇÖnin se├žkin simalar─▒ da oldu─ču halde piramitler ├╝zerinde bir g├Âsteri u├žu┼ču ger├žekle┼čtirmi┼člerdir. Buradan ─░skenderiyeÔÇÖye ge├žen Edremit tayyaresi bizzat M─▒s─▒r hidivi Abbas Hilmi Pa┼ča taraf─▒ndan kar┼č─▒lanm─▒┼č ve onurlar─▒na kahvalt─▒ verilmi┼čtir. Yine bu tarihi olay hat─▒ras─▒na havac─▒lar─▒m─▒z i├žin kartpostallar da ├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒r. Pilotlar─▒m─▒z sadece hidiv taraf─▒ndan de─či b├Âlgenin ├Ânde gelen di─čer ├Ânemli simalar─▒nca da kabul edilmi┼č, mesela Prens Tosun Pa┼ča onlar─▒n ┼čerefine bir askeri yetkililerin de kat─▒ld─▒─č─▒ bir ziyafet tertip etmi┼čtir. ─░ttihat Terakki idaresi ya┼čanan geli┼čmeleri bir propaganda unsuru olarak kullanm─▒┼č ve orduya u├žak al─▒m─▒ bir dizi yard─▒m kampanyas─▒ ba┼člatm─▒┼čt─▒r. Bu kampanyan─▒n i├žinde pilotlar─▒m─▒z da aktif olarak yer alm─▒┼čt─▒r.  ─░skenderiyeÔÇÖde bir tiyatro salonunda tertip olunan t├Ârende ├Ânce halifenin selamlar─▒n─▒ ielten bir metin okunmu┼č, sonras─▒nda toplanan yard─▒m paralar─▒n─▒ takiben, yard─▒m eden bir tak─▒m zevata donanma madalyas─▒ tak─▒lm─▒┼čt─▒r. Baz─▒ ┼čah─▒slara madalyay─▒ bizzat Kemal ve Salim Beyler takdim etmi┼člerdir. Pilotlar─▒m─▒z muhtemelen bir skandala d├Ân├╝┼čmesi an meselesi olan b├Âylesi zor bir te┼čeb├╝s├╝n d├Ân├╝┼č├╝nde kazaya u─čramas─▒nlar diye ─░skenderiye liman─▒ndan gemiyle ─░stanbulÔÇÖa d├Ânm├╝┼člerdir.

T├╝rk havac─▒l─▒─č─▒n─▒n ilk ┼čehitleri i├žin kazan─▒n ├╝zerinden k─▒sa bir s├╝re ge├žtikten sonra ba┼čkentte  bir abide dikilmesine ve hat─▒ralar─▒n─▒n ebediyyen ya┼čat─▒lmas─▒na karar verilmi┼čtir. ─░lgin├žtir ki te┼čebb├╝s esnas─▒nda ger├žekle┼čen ├╝├ž kazan─▒n ve ya┼čam─▒n─▒ yitiren ├╝├ž de─čerli tayyarecinin hemen ard─▒ndan ya┼čanan fecaatte ihmali g├Âr├╝len ki┼čilerin ara┼čt─▒r─▒lmas─▒ yerine hadise kamuya m├ól edilmeye ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. Bunun i├žin de d├Ânemin en g├Âzde T├╝rk mimarlar─▒ndan Vedat (Tek) BeyÔÇÖe bir abide projesi haz─▒rlat─▒lm─▒┼čt─▒r. Eserin mimar─▒ Vedat BeyÔÇÖin bir foto─čraf─▒ ile projesinin ├žizimi Miladi 17 Mart 1914/Rumi 4 Mart 1330 tarihli Tanin gazetesinde yay─▒nlan─▒r. Proje ├žizimi incelendi─činde an─▒t─▒n g├╝n├╝m├╝zdeki abide ile ayn─▒ oldu─ču ya da ba┼čka bir deyi┼čle gazetede yay─▒nlanan projeye sad─▒k kal─▒nd─▒─č─▒ g├Âr├╝l├╝r. Tanin gazetesi, ┼×ehzadeba┼č─▒ semtinden Fatih camiine ├ž─▒kan yol ├╝zerinde in┼čaat─▒na ba┼članan Fatih belediye dairesinin ├Ân├╝ne dikilmesi tasarlanan an─▒t hakk─▒nda ┼ču bilgileri verir; ÔÇťAbide resimde de g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi ├žimenzaz bir alan─▒n ortas─▒na konulan kaide ├╝zerinde y├╝kselen ├╝st├╝vani nitelikte ve ba┼č taraf─▒ k─▒r─▒k bir s├╝tun ┼čeklidedir. S├╝tunun k─▒r─▒k olmas─▒n─▒n sebebi ise g├Ârevin natamam kalmas─▒na yap─▒lan vurgudur. S├╝tunun ├╝zerinde tun├žtan imal edilen gayet b├╝y├╝k madalyalar bulunmaktad─▒r. Esasen ┼čehitlerimiz seyahatlerini tamamlayabilselerdi bu madalyalar─▒ alm─▒┼č olacaklard─▒. Madalyalar─▒n bir taraf─▒nda tayyare resmi, di─čer taraf─▒nda ise ─░stanbul-Kahrie isimleriyle seyahatin tarihi nak┼čedilecektir. ─░┼čte memleketimizin terakki yollar─▒nda fen ve vazife nam─▒na ilk verdi─či kurbanlar─▒n namlar─▒ bu suretle ya┼čayacak ve evlatlar─▒m─▒z bu s├╝tun ├Ân├╝nden ge├žerken babalar─▒ aras─▒nda b├Âyle b├╝y├╝k ve y├╝ksek gayeler i├žin hayat─▒n─▒ feda etmi┼č cesur insanlar oldu─čunu bildikleri i├žin g├Â─č├╝sleri kabaracakt─▒rÔÇŁ.   

 

         ┼×am'da Selahaddin Eyyubi T├╝rbesi Yan─▒nda Hava ┼×ehitlerimizin Mezar─▒

Miladi 2 Nisan 1914/Rumi 20 Mart 1330ÔÇÖda ise an─▒t─▒n temel atma t├Âreni ger├žekle┼čtirilmi┼čtir. Ya┼čananlar─▒ yine Tanin gazetesinden takip edecek olursak, temel atma t├Âreninde kaidenin yerle┼čtirilece─či alan ├Âncelikle bir tahta perde ile ├ževrilmi┼čtir. Abidenin bug├╝nk├╝ Fevzi pa┼ča caddesine bakan k─▒sm─▒nda vekiller, BahriyeÔÇÖnin ├╝st d├╝zey r├╝tbelileri ve mebuslar i├žin, Fatih belediyesine bakan k─▒sm─▒na da tayyareciler, ayan ├╝yeleri ve ├╝mera i├žin oturma localar─▒ in┼ča olunmu┼čtu. T├Âren alan─▒ Bahriyeli erler, jandarma ve polisler taraf─▒ndan ├ževrilmi┼č olup, kad─▒nlar i├žin de ayr─▒ bir b├Âl├╝m ayr─▒lm─▒┼čt─▒. Padi┼čah─▒ temsilen seryaver Salih Pa┼čaÔÇÖn─▒n yan─▒s─▒ra Harbiye, Bahriye, Dahiliye, Adliye ve Nafia naz─▒rlar─▒yla Ayan meclisinden R─▒za ve Salih Pa┼čalar, Amiral Limpus Pa┼ča, ─░stanbul mebuslar─▒ H├╝seyin Cahid Bey ile Manuel Karasu Efendi, G├╝m├╝lcine mebusu H├╝seyin Fehmi, Karesi mebusu Ferhad Bey t├Ârende haz─▒r bulundular.

 

 ┼×am'da Selahaddin Eyyubi T├╝rbesi Yan─▒nda Hava ┼×ehitlerimizin Mezar─▒

Facia ile sonu├žlanan bu seferi organize eden ┼čah─▒s durumundaki Harbiye naz─▒r─▒ Enver Pa┼ča, t├Ârene de damgas─▒n─▒ vuracakt─▒r. Onun alana gelmesi ile askerler selam t├Ârenine ba┼člam─▒┼č ve bunun akabinde duag├╗ Ahmet Efendi haz─▒rlanan k├╝rs├╝ye ├ž─▒karak T├╝rk├že bir dua okumu┼čtu. Bunun ard─▒ndan Enver Pa┼ča, arkas─▒nda vekiller oldu─ču halde temelin etraf─▒n─▒ ├ževiren tahta perdenin i├žine girmi┼č ve abidenin temel mahaline kurulan bir merdivenle a┼ča─č─▒ya inmi┼čtir. Sonras─▒nda temel i├žin ilk harc─▒ koymu┼č ve akabinde de Nizamiye ve Bahriye m─▒z─▒kalar─▒ ortakla┼ča selam havas─▒ ├žalm─▒┼člard─▒r. T├Âren, padi┼čaha edilen dua ile bitirilmi┼čtir.

  Osmanl─▒ matbuat─▒n─▒n de─čerli kalemleri de bu geli┼čme kar┼č─▒s─▒nda duygular─▒n─▒ sat─▒rlara d├Âkmekten geri kalmazlar. S├╝leyman Nazif, Fethi BeyÔÇÖin u├ža─č─▒n─▒n d├╝┼čmesinden hemen sonra  MusulÔÇÖdan kaleme al─▒p Tanin gazetesine yollad─▒─č─▒ bir makalesinde ┼ču sat─▒rlarla duygular─▒n─▒ dile getirir; ÔÇť─░stanbulla, Kahire ve ─░skenderiye aras─▒ndaki mesafeyi katetmeye te┼čebb├╝s eden azimli vatan evlatlar─▒m─▒zdan Fethi ve Sad─▒k BeylerÔÇÖin ┼×am ile Kahire aras─▒nda ve Taberiye yak─▒nlar─▒nda v├╝cutlar─▒ par├žalanm─▒┼č oldu─ču halde, ruhlar─▒n─▒n AllahÔÇÖa do─čru y├╝kseldi─či haberini ald─▒m. Bug├╝n bir T├╝rk, bir M├╝sl├╝man, bir Osmanl─▒ hatta bir yabanc─▒ tasavvur edilemez ki bu y├╝ksek hat─▒ra ├Ân├╝nde ├╝z├╝nt├╝l├╝ olmas─▒n. Hem vatan, hem de fen i├žin iki kere ┼čehit olan bu karde┼člerimizin hat─▒ralar─▒na ilelebed h├╝rmet olunsunÔÇŁ. 

 

                                                    ┼×am'da Selahaddin T├╝rbesi ve Yan─▒nda Hava Sehimlerimiz

                                                                            

Hava ┼čehitleri g├╝n├╝, cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda ve sonras─▒nda b├╝y├╝k bir co┼čkuyla kutlanmaktayd─▒. Hatta bu tarz t├Ârenlere II. D├╝nya sava┼č─▒ y─▒llar─▒nda daha da b├╝y├╝k bir ├Ânem verildi─čini hemen belirtelim. Nitekim bug├╝n b├╝y├╝k t├Ârenlerle kutlanmayan ─░n├Ân├╝ zaferleri (ki cumhurba┼čkan─▒ ─░smet ─░n├Ân├╝ nedeniyle bu y─▒llarda daha da ├Ânemsenen bir kutlamad─▒r), Kabotaj g├╝n├╝ gibi Hava ┼čehitleri g├╝n├╝ de ├Ânemli g├╝nlerden biridir. Bir fikir vermesi amac─▒yla 13 May─▒s 1941 tarihli Ak┼čam gazetesinin haberinden yola ├ž─▒karak FatihÔÇÖteki Hava ┼čehitleri anma g├╝n├╝n├╝n program─▒na g├Âz atmakta fayda var. Gazetenin haberine g├Âre t├Ârenler hem Ankara hem de ─░stanbulÔÇÖda yap─▒lacakt─▒r. ─░stanbulÔÇÖda FatihÔÇÖte Hava ┼čehitleri an─▒t─▒ ├Ân├╝nde yap─▒lacak t├Ârenin program─▒n─▒n esaslar─▒ ve program─▒ ┼ču ┼čekildedir;

1. T├Ârene kat─▒lacak okullar K─▒z Muallim Mektebi, Cumhuriyet ve ─░stanbul K─▒z liseleri, Dar├╝┼č┼čafaka, Hayriye, ─░stanbul, ─░stiklal, Pertevniyal ve Vefa liseleridir.

2. T├Ârende ayr─▒ca bir piyade ve bir polis tak─▒m─▒ da haz─▒r bulunacakt─▒r.

3. ─░stanbul merkez komutan─▒ kat─▒l─▒mc─▒lar─▒ hava ┼čehitlerini ve t├╝m ┼čehitleri selamlamaya davet eder.

4. Borazan─▒n (Ti) ┼čeklinde ├žalmas─▒yla kat─▒l─▒mc─▒lar selam vaziyeti al─▒r ve siviller ┼čapkalar─▒n─▒ ├ž─▒kar─▒r

5.  Fatih park─▒, Beyaz─▒t ve Galata kuleleriyle, limanlarda mevcut gemilerde bayraklar yar─▒ya indirilir.

6. B├╝t├╝n gemi ve fabrikalar d├╝d├╝klerini ├žalarlar.

7. Merasim komutan─▒n─▒n emriyle ├žal─▒nan (Ti) borusuyla selam durumu sona erer.

8. Sonras─▒nda Tayyare abidesi ├Ân├╝nde hava subaylar─▒, T├╝rk Hava Kurumu, ┼čehir meclisi ├╝yelerinden bir ki┼či ile y├╝ksek okullardan bir ki┼či olmak ├╝zere toplam 4 nutuk okunur. Merasime i┼čtirak edenler Beyaz─▒tÔÇÖa kadar ge├žit t├Âreni yaparlar. T├Ârende jakettatay silindir ┼čapka mecburidirÔÇŁ.

Gazetenin t├Ârenin i┼čleyi┼či ile ilgili haberi bu kadar olmakla birlikte hemen belirtelim t├Ârenin iki g├╝n ├Âncesine ve t├Ârenden iki g├╝n sonras─▒na dair de haberler gazete s├╝tunlar─▒nda boy g├Âstermeye devam eder.        

FatihÔÇÖteki an─▒t i┼čte b├Âylesi bir hat─▒ray─▒ bar─▒nd─▒rmaktad─▒r. Te┼čebb├╝s, T├╝rk havacl─▒k tarihi a├ž─▒s─▒ndan ger├žekten ├žok ├Ânemli ve de─čerlidir. Ancak bu giri┼čim ne yaz─▒k ki birbirinden de─čerli ├╝├ž havac─▒m─▒za m├ól olmu┼čtur. Ya┼čanan iki felaket de halk─▒ derin bir teess├╝re bo─čmu┼čtur. Nitekim bu h├╝zn├╝n tesiriyle  Sebilci H├╝seyin Efendi'nin 1914'te ta┼č pla─ča okudu─ču Neveser ┼×ark─▒'n─▒n s├Âzleri ┼č├Âyledir;

Telli turnam gibi ├ž─▒kt─▒n yuvadan,
Dedim saklar, k├Ât├╝ g├Âzden yaradan,
Yine ak┼čam oldu ezan sesi var,
B├╝lb├╝llerin g├╝le kar┼č─▒ yeisi var,
O yavrumun benden gayri nesi var,
A─čla annem, a─člaman─▒n yeridir,
Tayyareden d├╝┼čen o─čul Fethi'dir<!--[if !supportFootnotes]-->[1]<!--[endif]-->.

           

Not: Bu yaz─▒ Gezgin dergisi, say─▒: 35, Ocak 2010 say─▒s─▒nda yay─▒nland─▒.

KAYNAKÇA

Afife Batur; M. Vedat Tek; Kimli─čin ─░zinde Bir Mimar, ─░stanbul 2003

M. K├ómil D├╝r├╝st; ÔÇť─░lk ├ť├ž Hava ┼×ehidimizÔÇŁ, Turing Otomobil Kurumu Belleteni, say─▒ 63 (342), Aral─▒k 1978, s.40. 

S├╝reyya ─░lmen; T├╝rkiyeÔÇÖde Tayyarecilik ve Balonculuk Tarihi, ─░stanbul 1947.

Tolga ├ľzbek; ÔÇť1914 ─░stanbul-Kahire u├žak seferiÔÇŁ, Toplumsal Tarih, say─▒: 10, Ekim 1994, s. 27-28

Tanin gazetesi; 7 ┼×ubat-22 May─▒s 1914 tarihleri aras─▒ndaki n├╝shalar

<!--[if !supportFootnotes]-->

<!--[endif]-->

<!--[if !supportFootnotes]-->[1]<!--[endif]--> Bu esere dikkatimi ├žeken de─čerli dostum Cumhur Ersin Ad─▒g├╝zelÔÇÖe te┼čekk├╝rlerimi sunar─▒m.


  8106 defa G├Âr├╝nt├╝lendi.

**********************

T├╝m yaz─▒, yorum ve i├žerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yay─▒mlanm─▒┼č olmalar─▒, bu g├Âr├╝┼čleri Tuncay Y─▒lmazer'in benimsedi─či anlam─▒na gelmez. Yorum b├Âl├╝m├╝ ├Âzg├╝r bir tart─▒┼čma ortam─▒ yaratmak i├žin vard─▒r. Ancak sald─▒rgan ve d├╝zeysiz yorumlar yay─▒nlanmayacakt─▒r. E─čer bu siteye ilk kez yorum yaz─▒yorsan─▒z, yorum kurallar─▒na g├Âzatman─▒z─▒ istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

4330_M├╝nir Ku┼čcu 26-10-2013, 23:07:41
Sitenizin giri┼či ├žok g├╝zel olmu┼č.Ke┼čke bu ┼čehitleride T├╝rkiyeye getirebilseydik.Acaba bu hengamede mezarlar─▒ ne oldu?Makale benim i├žin yeni ┼čeyleri ├Â─črenmeme vesile oldu.Sayg─▒lar─▒mla
 

KATEGOR─░DEK─░ D─░─×ER BA┼×LIKLAR

13/04/2019 - 13:38 Who are your heroes of Gallipoli? An exclusive interview with John Gillam, The author of "Turkish Charlie Ryan" (with Yvonne Fletcher ) ( Tuncay Y─▒lmazer )

09/04/2019 - 13:38 Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ve D├╝nya Sava┼č─▒ - Said Halim Pa┼ča (Fatih Y├╝cel)

23/03/2019 - 13:18 I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ├ťsk├╝dar Mekteb-i Sultan├«si (Nuri G├╝├žtekin)

17/03/2019 - 14:19 18 MART ├ľZEL - 18 Mart Bo─čaz Harbinde M├╝ttefik Filonun Sald─▒r─▒ Plan─▒ ile T├╝rk Savunma D├╝zeni ├ťzerine De─čerlendirmeler (M. Onur Yurdal)

13/03/2019 - 05:59 Orgeneral Cevat ├çobanl─▒ Pa┼čan─▒n Vefat─▒ Ve Cenaze Merasimi (Ahmet Yurttakal)

03/03/2019 - 05:37 Cephe Hatt─▒ Raporlar─▒na G├Âre Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ┼×ehit T├╝rk Subaylar─▒ (Nuri G├╝├žtekin)

17/12/2018 - 13:03 Sar─▒kam─▒┼č Harek├ót─▒na Taktik Yakla┼č─▒mlar (Dr. B├╝lend ├ľzen)

09/12/2018 - 10:02 Elveda Zeytinda─č─▒ ÔÇô 100.Y─▒l D├Ân├╝m├╝ÔÇÖnde Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒n─▒ Yeniden De─čerlendirmek (Tuncay Y─▒lmazer)

05/11/2018 - 12:37 Kararg├óh Umumi Foto─čraf├ž─▒s─▒ Burhan Felek ve ├çanakkale (Mustafa Onur Yurdal)

17/10/2018 - 06:09 Troya M├╝zesinde Bir ├çanakkale ┼×ehidiÔÇÖnin Mezar Ta┼č─▒ (Ahmet Yurttakal)

15/09/2018 - 20:54 Mustafa Kemal Atat├╝rk ve Enver Pa┼ča (─░smail Pehlivan)

30/08/2018 - 10:16 ├çanakkale Sava┼č─▒ Sonras─▒nda Mezarl─▒klar ─░le ─░lgili Ortaya ├ç─▒kan Sorunlar Ve Yap─▒lan Tart─▒┼čmalar (Burhan Say─▒l─▒r)

03/07/2018 - 04:23 Ar┼čiv Belgelerinde L├ópseki (1915 - 1922) (H├╝seyin Arabac─▒)

24/05/2018 - 04:02 Yar─▒madaÔÇÖdaki Ate┼čkes: 24 May─▒s 1915 - The Armistice on the Gallipoli Peninsula - 24 May 1915 (Yusuf Ali ├ľzkan)

20/05/2018 - 08:02 ├çanakkale Sava┼č─▒ Siperin Ard─▒ Vatan (G├╝rsel G├Ânc├╝ - ┼×ahin Aldo─čan)

16/05/2018 - 09:33 Payitahtta Nutuklar─▒m : Cemal Pa┼čaÔÇÖy─▒ Y├╝celtme Amac─▒yla Yaz─▒lm─▒┼č Bir Risale (Nevzat Artu├ž)

06/05/2018 - 20:14 Haf─▒z Hakk─▒ Pa┼ča Hayat─▒ Ve Eserleri (Mustafa Birol ├ťlker)

28/04/2018 - 06:41 Mahmut Sabri Bey Ve Sedd├╝lbahir Savunmas─▒n─▒n ─░lk ├ť├ž G├╝n├╝ (Burhan Say─▒l─▒r)

24/04/2018 - 07:03 25 Nisan 1915 Gelibolu Yar─▒madas─▒ ├ç─▒karmalar─▒ ├ťzerine Taktik Yakla┼č─▒mlar (B├╝lend ├ľzen)

18/04/2018 - 10:58 ├çanakkale Sava┼č─▒ Esnas─▒nda ├çekildi─či ─░ddia Edilen Bir Foto─čraf Hakk─▒nda (Erhan ├çif├ži)

13/04/2018 - 05:58 ÔÇťB├╝y├╝k StratejisizlikÔÇŁten Sahadaki Ger├žekliklere, Gazze,Bir├╝ssebi ve Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒ (B├╝lend ├ľzen)

07/04/2018 - 11:16 18 Mart G├╝n├╝ Dardanos ┼×ehidi Zabit Namzedi Halim Efendi (Ahmet Yurttakal)

04/04/2018 - 06:50 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda ─░stanbul a Yap─▒lan Hava Sald─▒r─▒lar─▒ (Emin Kurt - Mesut G├╝venba┼č)

31/03/2018 - 15:41 K─▒sa Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ Tarihi (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

29/03/2018 - 09:02 Bo─čazÔÇÖ─▒n Fedaileri "├çanakkale Bo─čaz─▒ Tahkimatlar─▒ ve ├çanakkale Bo─čaz MuharebeleriÔÇÖnde T├╝rk Top├žusu" adl─▒ kitaplar─▒n tan─▒t─▒m─▒ (Bayram Akg├╝n)

23/03/2018 - 13:22 Verdun Sava┼č─▒ (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

20/03/2018 - 17:57 LondraÔÇÖn─▒n Sava┼č Planlar─▒: 1906 Taba Krizi Ve ├çanakkale (Yusuf Ali ├ľzkan)

17/03/2018 - 04:39 18 Mart ├ľzel - ├çanakkale Bo─čaz─▒ Savunmas─▒nda Kullan─▒lan 240/35ÔÇÖlik Alman Krupp K─▒y─▒ Topunun Teknik ├ľzellikleri (Bayram Akg├╝n)

12/03/2018 - 11:23 Uydurmadan Ger├že─če- ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Bulutlar ─░├žerisinde Kayboldu─ču ─░ddia Edilen Norfolk Taburu (Tuncay Y─▒lmazer)

25/02/2018 - 13:09 Yi─čitler Harman─▒ Yozgad Mekteb-i Sultanisi -Yozgat Lisesi- (Osman Karaca)

19/02/2018 - 09:19 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 2 (Bayram Akg├╝n)

11/02/2018 - 12:02 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 1 (Bayram Akg├╝n)

05/02/2018 - 05:38 ─░ngilizlerin 1915 Y─▒l─▒ Strateji De─či┼čikli─či: ├çanakkale, ─░ngiliz Karar Vericiler ─░├žin Bir Se├ženek Haline Nas─▒l Geldi? (Yusuf Ali ├Âzkan)

30/01/2018 - 08:02 Medine M├╝dafaas─▒ ve Fahreddin Pa┼ča (S├╝leyman Beyo─člu)

20/01/2018 - 10:18 D├╝┼čman ├çanakkaleÔÇÖyi Ge├žecek Olursa (Do├ž.Dr. Mesut Uyar)

13/01/2018 - 11:19 Amiral CardenÔÇÖin ├çanakkale Bo─čaz─▒ Sald─▒r─▒ Plan─▒ ├ťzerine Bir De─čerlendirme ( Bayram Akg├╝n)

17/12/2017 - 12:41 Gelibolu Yar─▒madas─▒nda Kaybolan ┼×ehitlik ve An─▒tlar (Mustafa Onur Yurdal)

08/12/2017 - 19:02 Tarih dergilerinde Kud├╝s 100.Y─▒l Dosyalar─▒

04/12/2017 - 12:16 Topyekûn Harp Erich von Ludendorff, Erhan Çifci (ed.), Çev. Aynur Onur Çifci-Erhan Çifci (Zafer Efe)

22/11/2017 - 03:49 ├ť├ž Mermi ─░le Bir Defter - ├çanakkaleÔÇÖde Yedek Subay Bir M├╝hendisin Hikayesi (Mustafa Onur Yurdal)

07/11/2017 - 18:30 Pomaklar─▒n ├çanakkale A─č─▒d─▒ - Pesna (├ľmer Arslan)

30/10/2017 - 18:41 25 Nisan 1915, Ar─▒burnu Anzak ├ç─▒karmas─▒nda 57.AlayÔÇÖ─▒n Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna ─░ntikali ÔÇô Yeniden De─čerlendirme ( M. ┼×ahin Aldo─čan )

17/10/2017 - 11:31 Prof. Dr. Christopher Bell'in yeni eseri Churchill and the Dardanelles ├╝zerinden bir inceleme: Churchill ├çanakkale Sava┼člar─▒n─▒n tek sorumlusu mudur?

09/09/2017 - 05:40 Florence NightingaleÔÇÖin Eli AnadoluÔÇÖya da De─čmi┼čti-K─▒r─▒m Sava┼č─▒ndan Unutulan ─░lk Prefabrik Hastane: Erenk├Ây (Renkioi) (Mustafa Onur Yurdal)

22/08/2017 - 07:18 Ku┼čatma ve Esaretin Ad─▒ K├ŤTULAM├éRE Esir Bir ─░ngiliz Subay─▒n An─▒lar─▒ - Edward W.C. Sandes -(Muzaffer Albayrak)

09/08/2017 - 18:07 19. T├╝men Kurmay Ba┼čkan─▒ ─░zzettin ├çal─▒┼člarÔÇÖ─▒n ├çe┼čitli Konferans ve Yay─▒nlar─▒nda Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ Taarruzu (Melike Bayrak-Mustafa Onur Yurdal)

27/07/2017 - 13:33 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒ 2.B├Âl├╝m-2.Gazze Muharebesi(Tuncay Y─▒lmazer )

11/07/2017 - 10:07 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒-Gazze Muharebeleri(1.B├Âl├╝m)(Tuncay Y─▒lmazer)

22/05/2017 - 05:29 M├╝stahkem Mevkii nin Anafartalardaki Sesi-K├╝├ž├╝k Anafartalar Toplar─▒(Bayram Akg├╝n)

09/05/2017 - 08:12 K├╗tulam├óre Ku┼čatmas─▒ÔÇÖndan Esarete Y├╝zba┼č─▒ SandesÔÇÖin Hat─▒ralar─▒ - ├çev. Tuncay Y─▒lmazer

02/05/2017 - 11:45 ─░zmir-Bay─▒nd─▒r ─░l├žesinden ├çanakkale Harbine Kat─▒lanlar (Necat ├çetin)

28/04/2017 - 08:49 Kûtulamâre Zaferi 1916(Muzaffer Albayrak,Vahdettin Engin)

23/04/2017 - 21:24 T├╝rk OrdusuÔÇÖnda K├╝nye Uygulamas─▒na ─░li┼čkin ─░lk Giri┼čimler ve ─░lk K├╝nyelerle ─░lgili K─▒sa Bilgiler (The First Attempts On The Use Of Identity Tags In Turkish Army And Information About The Early Identity Tags) (Burhan SAYILIR)

13/04/2017 - 05:43 ├çanakkale Sava┼č─▒, Kara Savunmas─▒ ─░├žin M├╝stahkem Mevkii Top Deste─či (Bayram Akg├╝n)

07/04/2017 - 14:30 Çanakkale Muharebelerinde İdari ve Lojistik Faaliyetler (Ayhan Candan)

06/04/2017 - 19:17 Kabata┼č Erkek Lisesi 1.B├╝y├╝te├ž Tarih ├ľ─črenci Sempozyumu (8-9 Nisan 2017)

04/04/2017 - 21:12 Resmi Belgelere (N├╝fus ├ľl├╝m-Genelkurmay-Kay─▒ts─▒z ├ľl├╝m Defterleri) G├Âre ─░zmir - Beyda─č ┼×ehitleri (Necat ├çetin-A.Levent Ertekin)

31/03/2017 - 07:25 ├çanakkale nin ┼×ehit Kalemleri (─░smail Sabah)

27/03/2017 - 19:43 ├çanakkale M├╝stahkem MevkiiÔÇÖye Ba─čl─▒ Top Mermisi ├çe┼čitleri (Bayram Akg├╝n)

25/03/2017 - 20:58 GeliboluyuAnlamak ├ľzel- 100. Y─▒l─▒nda Gazze Muharebeleri Kahramanlar─▒n─▒ An─▒yoruz (Tuncay Y─▒lmazer)

17/03/2017 - 21:15 18 Mart ├ľzel Makalesi - Ya┼čayanlar─▒n A─čz─▒ndan 18 Mart Bo─čaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

16/03/2017 - 08:51 18 Foto─črafla ├çanakkale Bo─čaz Muharebesi 18 Mart 1915 - 18 March 1915 Dardanelles Assault with 18 photographs (Ahmet Yurttakal)

13/03/2017 - 05:47 Çanakkale Muharebelerinde Bir Hile: Sahte Toplar (Bayram Akgün)

07/03/2017 - 04:27 ├çanakkale ZaferiÔÇÖnden Mescid-i NebeviÔÇÖye Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n 1916 Filistin-Hicaz ziyareti(Tuncay Y─▒lmazer)

23/02/2017 - 07:48 Gelibolu Savunmas─▒ Bir Kararg├óh ├çal─▒┼čmas─▒ - General G.S. Patton (Haluk Oral)

09/02/2017 - 06:24 ─░kinci Kirte Muharebesi (6-8 May─▒s 1915 Taarruzlar─▒) (Y├╝cel ├ľzkorucu)

31/01/2017 - 12:29 T├╝rk Bo─čazlar─▒ Meselesi (Ayhan Candan)

24/01/2017 - 05:39 Kanl─▒ Bir Mendil Hikayesi (├ľmer Arslan)

19/01/2017 - 10:32 Irak Cephesinde G├Ân├╝ll├╝ Kahramanlar Osmanc─▒k Taburu (Muzaffer Albayrak)

23/12/2016 - 20:32 Atlas Tarih Dergisi Aral─▒k-Ocak Say─▒s─▒nda 1916 Sina Filistin Hicaz Cephesi (Tuncay Y─▒lmazer)

13/12/2016 - 07:23 Birle┼čik Harekat Tecr├╝besi Olarak Cihan Harbinde T├╝rk-Alman Askeri ─░ttifak─▒ (G├╝ltekin Y─▒ld─▒z)

02/12/2016 - 20:23 ├çanakkale Kara Muharebelerinde A─č─▒l Dere (┼×aban Murat Armutak)

15/11/2016 - 11:48 Çanakkale de Bir Melek Hanım (Muzaffer Albayrak)

01/11/2016 - 05:41 ├çanakkale Kara Muharebelerinde Asma Dere (┼×aban Murat Armutak)

24/10/2016 - 06:55 42. Alay / Gelibolu 1915 - Ahmet Diriker (O─čuz ├çetino─člu)

03/07/2016 - 14:42 ├çanakkaleÔÇÖden 100. Y─▒l─▒nda SommeÔÇÖa:Bir Sava┼č, ─░ki Muharebe (Mustafa Onur Yurdal)

11/06/2016 - 14:37 I.D├╝nya Sava┼č─▒ nda ┼×ii Ulemas─▒n─▒n Cihat Fetvalar─▒ ├çer├ževesinde Irak Cephesi (Ziya Abbas)

01/06/2016 - 06:23 Kut├╝lamare- Yarbay Mehmed Re┼čid Bey in G├╝nl├╝─č├╝ (─░. Bahtiyar ─░stekli)

23/05/2016 - 12:01 Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ├çanakkale Muharebelerinde Sa─čl─▒k Alan─▒ndaki Faaliyetleri (Ayhan Candan)

16/05/2016 - 07:38 Bir Osmanl─▒ Kurmay Subay─▒- Irakl─▒ K├╝rt Devlet Adam─▒, Mehmet Emin Zeki Bey in Ya┼čam ├ľyk├╝s├╝ (Tuncay Y─▒lmazer)

10/05/2016 - 13:00 Mezopotamya da Bir Sava┼č 1915-1916 Kut├╝lAmare ÔÇô Nikolas Gardner ( Tuncay Y─▒lmazer )

07/05/2016 - 07:31 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n ─░slam D├╝nyas─▒na Etkileri (Y├╝ksel Nizamo─člu)

30/04/2016 - 19:20 ├çanakkale Sava┼č─▒: Bir Siyasi M├╝cadele Alan─▒ (├ľzg├╝r ├ľzt├╝rk)

23/04/2016 - 19:13 25 Nisan 1915 Anzak ├ç─▒karmas─▒ ─░lk Saatleri ÔÇô Daha Erken M├╝dahale Edilebilir miydi? ( Ahmet Yurttakal )

17/04/2016 - 21:26 Maskirovka Harekat─▒ - K├╗tulAmare bir zafer midir? ( Tuncay Y─▒lmazer )

28/03/2016 - 11:20 Çanakkale Muharebelerinde Osmanlı Ordusunun Asker Kaybı (Ayhan Candan)

26/03/2016 - 09:55 E─čitimli Neslin Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ ile ─░mtihan─▒ ( Dr. Nuri G├╝├žtekin )

24/03/2016 - 10:00 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri G├╝├žtekin)

21/03/2016 - 06:35 ├çanakkale Seferberli─či: Sava┼č, E─čitim, Cephe Gerisi (Mustafa Sel├žuk)

17/03/2016 - 08:15 18 MART ├ľZEL - ├çanakkale Zaferi ve Cevat Pa┼ča (Ahmet Yurttakal)

22/02/2016 - 12:27 Gertrude Bell Irak Sınırını Çizen Kadın (Veysel Sekmen)

14/01/2016 - 08:43 ├çanakkale ┼×ehidi Feyzi ├çavu┼čÔÇÖun Zevcesi Zehra Han─▒m─▒n Padi┼čaha Mektubu (Osman Ko├ž)

23/12/2015 - 16:47 ├çanakkale Sava┼člar─▒nda Binba┼č─▒ Halis BeyÔÇÖe Ait Bir Ganimetin ├ľyk├╝s├╝ (Serdar Halis Ataksor)

10/12/2015 - 18:03 Mesudiye Z─▒rhl─▒s─▒n─▒n Dram─▒ (Cemalettin Y─▒ld─▒z)

06/12/2015 - 20:29 KutÔÇÖ├╝lamarenin T├╝rklere Tesliminden Sonra Irak ─░ngiliz Ordusunun Faaliyetlerine Dair Rapor (Haz. Serdar Halis Ataksor)

01/12/2015 - 10:11 10 A─čustos 1915 Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ H├╝cumu (Muzaffer Albayrak)

17/11/2015 - 21:09 Çanakkale Deniz Muharebelerinde Verilen Zayiatlar (Ahmet Yurttakal)

10/11/2015 - 05:19 Reis-i Cumhur Mustafa Kemal in Çanakkaleyi ziyaretleri (M. Onur Yurdal )

08/11/2015 - 22:04 Mustafa Kemal Pa┼čan─▒n Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin 1. D├╝nya Sava┼č─▒na giri┼čiyle ilgili g├Âr├╝┼člerine dair bir belge

Osmanl─▒ Devleti Umumi Harpte Tarafs─▒z Kalabilir miydi? - Yusuf Ak├žura (De─čerlendirme: Muzaffer Albayrak)