ARMAGEDDONÔÇÖA DO├ÉRU ADIM ADIMÔÇŽ General Allenby, Osmanl─▒ OrdusuÔÇÖnu FilistinÔÇÖde Nas─▒l Yok Etti? (Tuncay Y─▒lmazer)

Tarih: 18/09/2013   /   Toplam Yorum 7   / Yazar Ad─▒:      /   Okunma 37562

Unutulmamas─▒ gereken ┼čudur. Allenby ne kadar stratejik deha olursa olsun kar┼č─▒s─▒ndaki Osmanl─▒ OrdusuÔÇÖnun da gerek nicelik gerekse nitelik olarak ├žok k├Ât├╝ durumda oldu─ču ortadad─▒r. Osmanl─▒ Ordusu bir ara toparland─▒─č─▒ Nisan 1918ÔÇÖde ┼×eria Muharebelerinde AllenbyÔÇÖnin kuvvetlerini yenebilmi┼čti. T├╝rk tarihinin en a─č─▒r ma─člubiyetlerinden biri olan Nablus (Megiddo) MuharebesiÔÇÖnin kaybedilmesinin EricksonÔÇÖa g├Âre 3 temel nedeni vard─▒r: Birincisi Stratejik d├╝zeyde arazi Kafkas ve ├çanakkale cephelerine g├Âre daha uygundu. Harek├ót d├╝zeyinde AllenbyÔÇÖnin kolordu b├╝y├╝kl├╝─č├╝ndeki birlikleri aldatma ve y─▒─č─▒nak amac─▒yla muharebe alan─▒nda kayd─▒rmas─▒na yeterli mesafeler bulunuyordu. Allenby sayesinde 1917-1918 y─▒llar─▒nda ─░ngiliz Ordusu temel muharebe alan─▒ d├╝zeyindeki taktik tekniklerde muazzam ilerlemeler sa─člam─▒┼čt─▒. Harp tarih├žisi Fahri Belen ÔÇťOrdular─▒ birbirine denk cephelere yaymak suretiyle her deli─či kapamak isteyen zihniyet neticesinde, d├╝┼čman herhangi bir yerde kuraca─č─▒ a─č─▒rl─▒k merkezi ile cepheyi istedi─či yerden yarabilecek durumda idi.ÔÇŁ diye yazar. T├╝rk savunmas─▒ daha esnek olabilseydi bu kadar ├žabuk bir ┼čekilde da─č─▒lma olmayabilirdi, GazzeÔÇÖde oldu─ču gibi d├╝zenli bir ricat t├╝men seviyesindeki kurulu┼člar─▒n topyek├╝n imhas─▒n─▒ ├Ânleyebilirdi. Yukar─▒daki d├╝┼č├╝ncelere ek olarak Osmanl─▒ Genelkurmay─▒ÔÇÖn─▒n FilistinÔÇÖden gelen tehlikenin b├╝y├╝kl├╝─č├╝n├╝ takdir edemedi─čini, RusyaÔÇÖn─▒n devrim sonucu y─▒k─▒lmas─▒ ve Bak├╝ yolunun a├ž─▒lmas─▒ AzerbeycanÔÇÖla bir nevi ÔÇťAnschlussÔÇŁ r├╝yalar─▒n─▒n do─čmas─▒na neden oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yorum. Liman von SandersÔÇÖin ÔÇťemrimdeki subay kadrosu eksiliyor, subaylar daha y├╝ksek ├╝cretlerle Kafkas cephesine g├ÂnderiliyorÔÇŁ yak─▒nmas─▒ bo┼ča de─čildi.

 

General Edmund AllenbyÔÇÖnin  Osmanl─▒ Ordusu kar┼č─▒s─▒nda ald─▒─č─▒ ba┼čar─▒lar─▒n nedenlerini analiz etmeden ├Ânce ,  1916ÔÇÖn─▒n sonlar─▒nda AsquithÔÇÖin istifas─▒yla ─░ngiliz h├╝k├╝metinin ba┼čbakanl─▒─č─▒n─▒ ├╝stlenen Llyod GeorgeÔÇÖun  sava┼č─▒n y├Ânetimi ve hedefleri konusundaki g├Âr├╝┼člerini bilmek gereklidir. Siyasete at─▒ld─▒─č─▒ ilk y─▒llarda sava┼ča ve s├Âm├╝rgecili─če kar┼č─▒ muhalif tav─▒rlar─▒  ile dikkati ├žeken L. George sonraki y─▒llarda eski fikirlerinin tam tersini savunmaya ba┼člam─▒┼č, daha emperyalist bir politikan─▒n takip├žisi oldu─ču gibi, Yahudilere Filistin topraklar─▒nda bir yurt amac─▒n─▒ g├╝den Siyonizm ideallerini de savunmu┼čtur. Gen├ž bir avukatken Theodor HerlzÔÇÖin avukatl─▒─č─▒n─▒ yapmas─▒, Yahudileri destekleyen bir mezhebe sahip olmas─▒ da  dikkat ├žekicidir.

Llyod George h├╝k├╝meti , binlerce askerin bir avu├ž toprak par├žas─▒ i├žin ├Âld├╝─č├╝, tamamen bir k├Ârd├╝─č├╝m haline gelmi┼č , ─░svi├žreÔÇÖden Man┼č denizine kadar uzanan bir hat ├╝zerinde , hem Almanlar─▒n hem de m├╝ttefiklerin a─č─▒r kay─▒plar verdi─či Bat─▒ Cephesi yerine , Do─čuÔÇÖda bir an ├Ânce askeri bir ba┼čar─▒ istiyordu. B├Âylelikle m├╝ttefikler i├žin k├Ât├╝ ge├žen ikibu├žuk y─▒l─▒n ard─▒ndan zay─▒f g├Ârd├╝kleri Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču kar┼č─▒s─▒nda al─▒nacak ba┼čar─▒lar─▒n ─░ngiliz halk─▒na ihtiyac─▒ oldu─ču morali verebilecekti. H├╝k├╝metin ba┼ča gelir gelmez ilk i┼člerinden birinin M─▒s─▒rÔÇÖdaki ─░ngiliz Ordusuna  FilistinÔÇÖin kap─▒s─▒ kabul edilen Gazze-Bir├╝ssebi hatt─▒na ilerlemesini emretmesi olmas─▒ ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ de─čildir. Ancak M─▒s─▒r ─░ngiliz Kuvvetleri Komutan─▒ General Murray bu hedefi ger├žekle┼čtiremeyecek, Gazze ├Ânlerinde Osmanl─▒ Ordusu kar┼č─▒s─▒nda bir ay arayla iki kez yenildi─či i├žin g├Ârevden al─▒nacakt─▒r.

                              Birinci Gazze Muharebesinde ─░ngilizleri kar┼č─▒layan T├╝rk askerleri

General Edmund AllenbyÔÇÖnin Haziran 1917 sonunda g├Âreve getirilmesi b├Âyle bir siyasi ve askeri ortamda olmu┼čtur. H├╝k├╝metin kendisinden ├žok ┼čey bekledi─či a├ž─▒kt─▒r. Verilen hedefler nedeniyle ─░ngiliz Genelkurmay─▒ ile h├╝k├╝meti aras─▒nda ciddi g├Âr├╝┼č ayr─▒l─▒klar─▒ ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒ da belirtmek gerekli. Genelkurmay Ba┼čkan─▒ Robertson tek bir askerin bile FransaÔÇÖdan ayr─▒lmas─▒n─▒ istemiyor, as─▒l sava┼č─▒n Bat─▒ Cephesinde sonu├žlanaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝yordu. Oysa  AllenbyÔÇÖnin h├╝k├╝metten ald─▒─č─▒ g├Ârev FilistinÔÇÖi i┼čgal etmek ve NoelÔÇÖden ├Ânce Kud├╝sÔÇÖ├╝ ele ge├žirmekti. Sivil ve askeri yetkililer aras─▒ndaki ├žeki┼čme sonucunda Robertson ┼×ubat 1918ÔÇÖde g├Ârevden al─▒nacakt─▒r.

Osmanl─▒ Ordusu kar┼č─▒s─▒nda GazzeÔÇÖde arka arkaya ald─▒─č─▒ yenilgilerle zor durumda kalan ─░ngiliz M─▒s─▒r Sefer G├╝c├╝ Komutanl─▒─č─▒ÔÇÖna yeni bir profesyonellik, heyecan ve disiplin getiren  Sir Edmund Henry Hynman Allenby  (1861-1936) ba┼čar─▒l─▒ bir askeri kariyer ile dikkati ├žekiyor. Kraliyet Askeri AkademisiÔÇÖni bitirdikten sonra 1882ÔÇÖde Inniskilling Dragoons birli─činde g├Âreve ba┼člad─▒. G├╝ney AfrikaÔÇÖda 2.Boer sava┼č─▒nda (1899-1901) y─▒llar─▒ aras─▒nda ├žarp─▒┼čt─▒. Kurmayl─▒k e─čitimini de ba┼čar─▒yla tamamlayan Allenby, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda Bat─▒ CephesiÔÇÖndeki ─░ngiliz Ordusunun 1. S├╝vari T├╝meni komutan─▒yd─▒. Birinci Ypres Sava┼č─▒ÔÇÖndan sonra 3.Ordu Komutanl─▒─č─▒na getirildi. Allenby Almanlara kar┼č─▒ Bat─▒ cephesinde 3.OrduÔÇÖyu ba┼čar─▒l─▒ bir ┼čekilde kumanda etmi┼čti. Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n ─░ngiliz ordusunda y─▒ld─▒z parlayan generallerinden Douglas HaigÔÇÖle ├Âzellikle Arras sava┼č─▒ndaki taktikler konusunda uyu┼čamamas─▒ nedeniyle 1917 y─▒l─▒n─▒n Haziran ay─▒nda M─▒s─▒rÔÇÖdaki ─░ngiliz Ordusunun komutanl─▒─č─▒na atand─▒.  Heybetli bir g├Âr├╝n├╝me sahip olmas─▒, sinirlili─či ile ayn─▒ zamanda so─čukkanl─▒l─▒─č─▒n─▒ birle┼čtirmesi ÔÇťBullÔÇŁ Bo─ča lakab─▒yla an─▒lmas─▒na neden olacakt─▒r. Kaba ve ha┼čin davran─▒┼člar─▒ astlar─▒n─▒ irrite etse de t├╝m orduda askerlini e─čitmede yetenekli bir komutan olarak kabul ediliyordu. ├çok daha ├Ânemlisi modern sava┼č y├Ânetiminin dinamiklerini ├žok iyi bilmekteydi. Ba┼čar─▒ i├žin piyade ve top├žunun uyumlu olmas─▒ gerekti─činin fark─▒ndayd─▒. S├╝varilere verdi─či ├Ânemi Bat─▒ Cephesinin u├žsuz bucaks─▒z siper hatlar─▒nda pek g├Âsterme imkan─▒ bulamasa da Filistin topraklar─▒nda s├╝vari + piyade kombinasyonlar─▒yla Osmanl─▒ Ordusunu bir hayli y─▒pratacakt─▒.

 

Birinci Gazze Muharebesinde ─░ngiliz h├╝cumlar─▒n─▒ p├╝sk├╝rten Alay─▒n askerleri sancak ile

 

General Edmund Allenby g├Âreve atand─▒ktan sonra  Osmanl─▒ ordusunun Gazze-Bir├╝ssebi hatt─▒n─▒ yarma amac─▒yla haz─▒rl─▒klar─▒na ba┼člad─▒. Birliklerinin ├Ânemli bir k─▒sm─▒ 1. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n ba┼č─▒nda silahba┼č─▒ yapm─▒┼č , ├çanakkaleÔÇÖde de ├žarp─▒┼čm─▒┼č olan 52., 53., ve 54. territorial t├╝menlerdi. Daha ├Ânce b├Âlgede T├╝rklere kar┼č─▒ ├žarp─▒┼čma tecr├╝besi olan 10., 60., 74., ve 75. T├╝menlerde AllenbyÔÇÖnin birlikleri aras─▒ndayd─▒.  As─▒l vurucu g├╝c├╝ ise ├žo─čunlu─ču Anzaklardan  olu┼čan 3 s├╝vari t├╝meniydi. AllenbyÔÇÖnin top ve cephane istekleri k─▒sa zamanda yerine getirildi. Taburlar─▒n te├žhizatlar─▒ art─▒r─▒ld─▒. Demiryolu ve i├žme suyu hatlar─▒ d├Â┼čendi. Askeri istihbarat─▒n ba┼č─▒na siyonist ideallere ba─čl─▒ tart─▒┼čmal─▒ bir ki┼čilik olan Richard MeinertzhagenÔÇÖi getirdi.

General Allenby birliklerini de yeniden d├╝zenlemi┼čti. Piyade t├╝menleri ile s├╝vari t├╝menlerinden kurulu MurrayÔÇÖ─▒n yapt─▒─č─▒ kolordu organizyasyonunu  kald─▒rarak iki konvansiyonel kolordu (XX. ve XXI.) ve bir s├╝vari kolordusu kuracakt─▒. Allenby bu d├╝zenlemelerle g├╝n├╝m├╝zdeki ─░ngiliz ordusunun taktik ve doktrinlerinin temellerini FilistinÔÇÖde atm─▒┼čt─▒r. AllenbyÔÇÖnin top├žu g├╝c├╝ne verdi─či ├Ânemi de vurgulamak gerekli. FransaÔÇÖdan geldi─činde sadece fazla top eklemenin sava┼č alan─▒nda taktik ├╝st├╝nl├╝─č├╝ sa─člamada yeterli olmad─▒─č─▒n─▒, top├žu kontrolun├╝n de ├Ânemli oldu─čunu fark etmi┼čtir. Buna ek olarak Allenby, 1917 yaz─▒nda a─č─▒r top├žu gruplar─▒ olu┼čturmu┼č, bununla iki piyade kolordusunu desteklemi┼čtir.  Bu top├žu gruplar─▒ kar┼č─▒l─▒kl─▒ top├žu muharebeleriyle T├╝rk top├žusunun etkisizle┼čtirmi┼čti. K├╝├ž├╝k top├žu gruplar─▒ piyadeyi  desteklerken  a─č─▒r top├žular T├╝rk top├žusu ├╝zerine y├Ânlendiriliyordu.

AllenbyÔÇÖnin nicelik olarak yapt─▒─č─▒ de─či┼čikliklerden ziyade orduda yapt─▒─č─▒ zihniyet de─či┼čikli─či de dikkati ├žekiyor. G├╝├žl├╝ karakterinin, ki┼čisel g├Âr├╝n├╝m├╝n├╝n askerler ├╝zerindeki moral etkisi  ├žok b├╝y├╝kt├╝. Cephe hatt─▒ndaki birlikleri s─▒k s─▒k ziyaret eder ve g├╝ven telkin ederdi.O d├Ânem ─░ngiliz er ve subaylar─▒n─▒n hat─▒ratlar─▒nda hi├ž tahmin etmedikleri bir anda AllenbyÔÇÖnin ├Ân hatlara ziyaret ger├žekle┼čtirdi─či, askerlerin elini s─▒kt─▒─č─▒, konu┼čtu─ču s─▒k├ža vurgulan─▒r.

Sadece ki┼čisel olarak ba┼čar─▒ yeterli de─čildi elbette.  AllenbyÔÇÖnin ba┼čar─▒lar─▒ndan bir tanesi ekibini yeteneklerine g├Âre yeniden organize etmesiydi.  Sir Edward Buffin XX. Kolordu komutanl─▒─č─▒na, en iyi s├╝vari komutanlar─▒ndan biri olarak kabul edilen Sir Philip Chetwode XXI. Kolordu komutanl─▒─č─▒na, ve ├çanakkale Sava┼č─▒ tecr├╝besi de bulunan Avustralyal─▒ General Henry Chauvel de s├╝vari kolordusunun komutanl─▒─č─▒na getirmi┼č,  Bat─▒ cephesinde g├Ârev yapt─▒─č─▒ 3.OrduÔÇÖnun kurmay ba┼čkan─▒ Sir Louis BolsÔÇÖu da yan─▒na alm─▒┼čt─▒. Bols , Guy DawnayÔÇÖi (├çanakkale ÔÇśde 25 NisanÔÇÖdaki me┼čhur V plaj─▒ ├ž─▒karmas─▒ facias─▒ndan kurtulan yetenekli subay) asistan olarak atad─▒.

Sonu├žta M─▒s─▒r ─░ngiliz Kuvvetleri (hem moral hem de nicelik ac─▒dan kapsaml─▒ de─či┼čikliklerle) AllenbyÔÇÖnin Filistin Ordusu halini alm─▒┼čt─▒.

─░ngiliz plan─▒ Bir├╝ssebiÔÇÖdeki T├╝rk hatlar─▒n─▒ 20.Kolordu ve s├╝vari birlikleri ile birlikte ku┼čatma ├╝zerine planlanm─▒┼čt─▒. AllenbyÔÇÖnin kurmaylar─▒ 7 t├╝men gerekti─čini bildirdiler. En ├Ânemli sorun ├Âzellikle s├╝variler i├žin suydu. Boru hatlar─▒ d├Â┼čendi. Depolar yap─▒ld─▒. Ayr─▒ca planda T├╝rkler yok etmeden Bir├╝ssebiÔÇÖdeki i├žme suyu kuyular─▒na da ula┼čmak vard─▒. ─░stihbarat─▒n ├Ânemine de de─činmek gerekir. AllenbyÔÇÖnin kurmaylar─▒ T├╝rkleri aldatmak i├žin plan da yapt─▒lar. Osmanl─▒ ordusu ana sald─▒r─▒y─▒ yine sahil ┼čeridinden bekliyor havas─▒ verildi. Ba┼čl─▒ca demir yolu, ve su hatlar─▒ sahil yolu boyuncayd─▒. Me┼čhur (i├žinde yanl─▒┼č bilgilerle dolu haritalar ve planlar bulunan )s─▒rt ├žantas─▒n─▒ d├╝┼č├╝rme olay─▒ da Meinertzhagen taraf─▒ndan organize edilmi┼čti.

                                 General Edmund Allenby

31 Ekim 1917ÔÇÖde gece iyi saklanan AllenbyÔÇÖnin ordusu iki kolorduyla(!) Bir├╝ssebiye sald─▒rd─▒. S├╝rpriz bir ┼čekilde ─░ngilizlere en fazla dayanan Arap t├╝meni olmu┼čtur. T├╝rkler kuyular─▒ yok edemeden AllenbyÔÇÖnin s├╝varileri Bir├╝ssebiÔÇÖye girdiler. Osmanl─▒lar─▒n sol kanad─▒ndan ├ževrilmeye ba┼člay─▒nca GazzeÔÇÖdeki birlikler geri ├žekilmeye ba┼člam─▒┼čt─▒. 9 Kas─▒mÔÇÖa kadar 8. Ordu 20 mil daha ├žekilirken Osmanl─▒ Y─▒ld─▒r─▒m Ordular─▒ Grup Komutan─▒ ├╝nl├╝ Alman General Falkenhayn kararg├óh─▒n─▒ daha geriye ta┼č─▒d─▒. ├ť├ž dinin kutsal ┼čehri Kud├╝s neredeyse 4 as─▒r sonra ─░ngiliz ordusunun tehdidi alt─▒ndayd─▒. Y─▒ld─▒r─▒m Ordular─▒ Grubu 26.000 zayiat ( ┼čehit, yaral─▒ ve kay─▒p) vermi┼čti. AllenbyÔÇÖnin kayb─▒ÔÇÖda 18.000 ki┼čidir. ─░ngiliz askeri tarih├ži Cyrill Falls ÔÇťAllenbyÔÇÖnin piyadede bire iki , s├╝varide ise bire sekizlik bir ├╝st├╝nl├╝─če sahip oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝l├╝rse ba┼čar─▒s─▒n─▒n pekte b├╝y├╝k olmad─▒─č─▒ anla┼č─▒l─▒r. diye yazacakt─▒r. Amerikal─▒ askeri tarih├ži Ericksonn, FallsÔÇÖ─▒n  top├žu ve donanma bombard─▒man─▒ ├╝st├╝nl├╝─č├╝n├╝ ve devasa lojistik deste─či de hesaba katmad─▒─č─▒n─▒ belirtir.

FilistinÔÇÖin kap─▒s─▒ say─▒lan Gazze-Bir├╝ssebi hatt─▒ yar─▒lm─▒┼čt─▒ art─▒k. ─░ngiliz birliklerinin kuzeye do─čru ilerlemesi devam etti. Neredeyse bir ay boyunca yap─▒lan sald─▒r─▒lar Filistindeki Osmanl─▒ ordusunun hem moral hem de fiziki olarak y─▒pranmas─▒na neden olmu┼čtu. AllenbyÔÇÖnin h├╝k├╝metine verdi─či ÔÇťNoele kadar Kud├╝sÔÇÖte olmakÔÇŁ s├Âz├╝ ger├žekle┼čmek ├╝zereydi. 7 Aral─▒kÔÇÖta ─░ngiliz ordular─▒ ┼čehrin kenar mahallelerine ula┼čt─▒lar.

AllenbyÔÇÖnin harekatlar─▒nda dikkati ├žeken noktalardan bir tanesi ula┼č─▒m ve haberle┼čme hatlar─▒n─▒ ├Âncelikle hedeflemesidir. Kud├╝sÔÇÖe sald─▒r─▒rken ├Âncelikle Kud├╝s-Nablus yolunu hedef almas─▒ Osmanl─▒ 7.OrdusuÔÇÖnun geriyle irtibat─▒n─▒ kesmek i├žindi.

T├╝rk ve Alman subaylar─▒n (y─▒llar sonra yazd─▒klar─▒ an─▒lar─▒nda) birbirlerini kar┼č─▒l─▒kl─▒ su├žlamalar─▒ s├Âzkonusu olsa da Kud├╝sÔÇÖ├╝n kayb─▒ askeri literat├╝rde ├žok tart─▒┼č─▒lm─▒┼č de─čildir. ┼×ehri savunan  Ali Fuat (Cebesoy) kutsal yerlerin daha fazla tahrip olmas─▒n─▒ ├Ânlemek i├žin geri ├žekildiklerini belirtir. 8 Aral─▒k sabah─▒ yo─čun sis , Kud├╝sÔÇÖ├╝n bat─▒s─▒n─▒ savunan mevzilerdeki T├╝rk birliklerinin bask─▒na u─čramas─▒na neden olmu┼čtu. Von Kress ise an─▒lar─▒nda ┼čehrin savunulmas─▒n─▒n ba┼čar─▒s─▒z oldu─čunu belirtecektir.

Nedeni ne olursa olsun Kud├╝s kaybedilmi┼č, Mekke ve Ba─čdatÔÇÖtan sonra bir dini merkez daha Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun elinden ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.Medine ise umutsuzca LawrenceÔÇÖin y├Ânetti─či Ha┼čimi Arap birliklerinin ku┼čatmas─▒na direnmektedir

                                 General Edmund Allenby

General Sir Edmund Allenby ve kurmaylar─▒ 11 Aral─▒k 1917 g├╝n├╝ Yafa kap─▒s─▒ndan y├╝r├╝yerek Kud├╝sÔÇÖe girdiler.(┼×ehrin kutsall─▒─č─▒na olan sayg─▒s─▒ndan dolay─▒ b├Âyle davrand─▒─č─▒ s├Âylenir.) Kud├╝sÔÇÖ├╝n al─▒nmas─▒ ─░ngiliz Genelkurmay─▒ a├ž─▒s─▒ndan stratejik a├ž─▒dan ├Ânemli kabul edilmese de siyasi ve moral a├ž─▒dan ─░tilaf Devletlerinde ├žok olumlu bir hava esmesine neden olmu┼čtu. ├ľzellikle Amerikan kamuoyu , kutsal bir ┼čehri M├╝sl├╝manlardan geri alan ÔÇťModern Arslan Y├╝rekli RichardÔÇŁ AllenbyÔÇÖnin ba┼čar─▒s─▒ndan, 700 y─▒l sonra ilk kez NoelÔÇÖin bu ┼čehirde Hristiyan y├Ânetimi alt─▒nda kutlanacak olmas─▒ndan ├žok etkilenmi┼čti. ─░ngiliz H├╝k├╝metiÔÇÖnin be┼č hafta ├Ânce de Filistin topraklar─▒nda Yahudilere yurt hakk─▒n─▒ tan─▒yan Balfour DeklarasyonuÔÇŁ nu kabul etti─či hat─▒rdan ├ž─▒kar─▒lmamal─▒. Ba┼čbakan Llyod George FilistinÔÇÖde Yahudilere yurt hakk─▒ tan─▒nmas─▒ resmen a├ž─▒klanmas─▒n─▒n Araplar nezdinde olu┼čturabilece─či rahats─▒zl─▒ktan kayg─▒ duyanlara, ÔÇťFilistinli Araplarla sava┼čt─▒─č─▒m─▒z i├žin onlara ula┼čamad─▒kÔÇŁ diyecekti.

 

Osmanl─▒ OrdusuÔÇÖnun Kara G├╝n├╝ ( 19 Eyl├╝l 1918 )

AllenbyÔÇÖnin plan─▒ Ekim 1917ÔÇÖdeki Gazze ÔÇô Bir├╝ssebi muharebelerinde uygulad─▒─č─▒ plan─▒n tam tersiydi. Her zaman oldu─ču gibi s├╝vari as─▒l vurucu g├╝├ž olacakt─▒. Osmanl─▒ Ordusu cephe  hatt─▒ Aral─▒k sonuna do─čru ├ľl├╝ DenizÔÇÖin do─čusundan AkdenizÔÇÖe uzan─▒yordu. Y─▒ld─▒r─▒m Ordular─▒ komutan─▒ Liman von SandersÔÇÖte ─░ngilizlerin b├╝y├╝k sald─▒r─▒s─▒n─▒n sol yanlar─▒ndan olaca─č─▒n─▒ tahmin ediyordu.  Allenby ise ┼×eria ─▒rma─č─▒na yak─▒n yerden aldatma taarruzu yapmak, daha sonra denize yak─▒n dar bir hat ├╝zerinden T├╝rk hatlar─▒n─▒ yar─▒p ge├žmeyi planl─▒yordu. AllenbyÔÇÖnin as─▒l amac─▒ s├╝varilerle Osmanl─▒ OrdusuÔÇÖnun ana ula┼č─▒m hatlar─▒n─▒ kesmekti. Bu hedef elde edildikten sonra T├╝rk kuvvetleri ku┼čat─▒lacakt─▒.

─░ngilizlerin ana sald─▒r─▒s─▒ndan ├Ânce  16 Eyl├╝lÔÇÖde Albay T.Lawrence komutas─▒ndaki Bedevi birlikleri DeraÔÇÖya sald─▒rd─▒. Bir g├╝n sonra cephe hatt─▒n─▒n ortalar─▒nda ─░ngiliz 20.Kolordusu iki g├╝n s├╝ren sald─▒r─▒larda bulundu. Y─▒ld─▒r─▒m Ordular─▒ kararg├óh─▒ art─▒k b├╝y├╝k ─░ngiliz sald─▒r─▒s─▒n─▒n sol yanlar─▒ndan gelece─čine ikna olmu┼čtu. 8.Ordu Komutan─▒ Cevat Pa┼ča bu b├╝y├╝k sald─▒r─▒dan birka├ž g├╝n ├Ânce SandersÔÇÖi uyarm─▒┼č, ─░ngilizlerin b├╝y├╝k bir sald─▒r─▒ haz─▒rl─▒─č─▒ i├žerisinde olduklar─▒n─▒ rapor etmi┼č, ancak dikkate al─▒nmam─▒┼čt─▒.

Yabanc─▒ tarih├žilerin ÔÇťArmageddon- K─▒yametÔÇŁ olarak adland─▒rd─▒─č─▒ 19 Eyl├╝l 1918ÔÇÖde T├╝rk askeri tarihinin en kara g├╝nlerinden birisi ya┼čanacakt─▒. Saat 04.30 s─▒ralar─▒nda k─▒sa bir bombard─▒mandan sonra Allenby, takviyeli bir kolordu ile denize biti┼čen 20 km.lik bir hattan taarruza ge├žti. 7. ve 20. T├╝rk piyade T├╝menlerinin 8000 T├╝fek, 120 topuna kar┼č─▒ 35.000 piyade, 9000 s├╝vari, 400 topluk b├╝y├╝k bir g├╝├ž y─▒─čm─▒┼čt─▒.

 

Kroki: ─░ngiliz ordusunun 19 Eyl├╝l 1918'deki Megiddo ( Nablus ) Sald─▒r─▒s─▒. Allenby'nin s├╝varileri direkt T├╝rk genel kararg├óh─▒n─▒ hedeflemi┼člerdi.

 

 

Saat 7 s─▒ralar─▒nda cephe yar─▒lm─▒┼čt─▒. Osmanl─▒ 22. Kolordu karargah─▒na cephenin ├ž├Âkmeye ba┼člad─▒─č─▒na dair ard─▒ ard─▒na raporlar gelmeye ba┼člam─▒┼čt─▒. 8.Ordu umutsuzca yard─▒m istiyordu. Liman Pa┼ča eldeki son ihtiyatlar─▒ da kullanm─▒┼čt─▒. Anzak s├╝vari birlikleri a├ž─▒lan gedikten s├╝ratle i├žeri dald─▒lar. S├╝vari t├╝menlerinin g├Ârevi Nas─▒ra, Nablus ve Esdrelon ovas─▒n─▒n kuzey ├ž─▒k─▒┼člar─▒yd─▒. Sava┼č tarihinin en b├╝y├╝k s├╝vari harekatlar─▒ndan biri Megiddo (Nablus) Muharebesinde ger├žekle┼čiyordu. Nas─▒raÔÇÖdaki Y─▒ld─▒r─▒m Ordular─▒ Grubu karargah─▒ sa─č yan─▒n─▒n imha oldu─čunu sol yan─▒n─▒n a├ž─▒kta kald─▒─č─▒n─▒ ├Â─čleye do─čru ├Â─črendi─činde i┼č i┼čten ge├žmi┼čti. Sanders, Mustafa Kemal Pa┼ča komutas─▒ndaki 7.OrduÔÇÖya kuzeye do─čru ├žekilmeye ba┼člamas─▒n─▒ emretti. 20 Eyl├╝lÔÇÖde Nas─▒raÔÇÖya giren Anzak s├╝varileri Liman von SandersÔÇÖi son anda ellerinden ka├ž─▒rd─▒lar. Filistin a─č─▒r bir bozgun sonucunda kaybedilmi┼č, ├žok say─▒da birlik teslim olmu┼čtu.

 

Sonu├ž:

Uzay─▒p giden kar┼č─▒l─▒kl─▒ siper hatlar─▒n─▒n aras─▒nda birbirine umutsuzca sald─▒ran, a─č─▒r top├žu ve makineli t├╝fek ate┼či alt─▒nda ├Âlen binlerce askerle karakterize Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda Allenby gibi ├žarp─▒c─▒ ba┼čar─▒lar elde eden, sava┼č─▒n kaderini de─či┼čtiren komutan say─▒s─▒ azd─▒r. Biyografisini yazan bir ara┼čt─▒rmac─▒n─▒n ifadesiyle bu sava┼č─▒n en iyi generallerinden biridir. Yabanc─▒ tarih├žiler AllenbyÔÇÖnin daha sonralar─▒ 2. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda kendini g├Âsteren ÔÇťBlietzkriegÔÇŁ operasyonlar─▒n─▒n ilk uygulay─▒c─▒s─▒ oldu─čunu belirtirler.

20 yyÔÇÖ─▒n en ├Ânemli askeri tarih├ži ve stratejistlerinden Liddel HartÔÇÖa g├Âre Eyl├╝l 1918ÔÇÖdeki AllenbyÔÇÖnin zaferi esas olarak stratejik ara├žlarla ger├žekle┼čtirilmi┼č, ├žarp─▒┼čman─▒n pay─▒ ├Ânemsiz derecede kalm─▒┼čt─▒r. ClausewitzÔÇÖin zaferin bedelinin kan oldu─ču ┼čeklindeki dogmas─▒n─▒n alt─▒nda kalanlar i├žin bu harekat─▒n de─čerini anlamak belki g├╝├žt├╝r. Filistin harekat─▒n─▒n geneli de─čerlendirildi─činde AllenbyÔÇÖnin T├╝rk ula┼čt─▒rma ve ileti┼čim hatlar─▒n─▒ hedef ald─▒─č─▒ dikkati ├žekiyor. Liddel HartÔÇÖ─▒n da hakl─▒ olarak belirtti─či gibi ÔÇťBir ordunun ula┼čt─▒rma hatlar─▒n─▒ kesmek, onun maddi alandaki ├Ârg├╝tlenmesini felce u─čratmak demektir. ├çekilme yollar─▒n─▒n t─▒kanmas─▒, haberle┼čme imkan─▒n─▒n kesilmesi ( AfuleÔÇÖdeki ana haberle┼čme merkezinin ─░ngiliz u├žaklar─▒nca bombalanmas─▒ ) Osmanl─▒ Ordusunu fel├ž etmi┼čtir.

Unutulmamas─▒ gereken ┼čudur. Allenby ne kadar stratejik deha olursa olsun kar┼č─▒s─▒ndaki Osmanl─▒ OrdusuÔÇÖnun da gerek nicelik gerekse nitelik olarak ├žok k├Ât├╝ durumda oldu─ču ortadad─▒r. Osmanl─▒ Ordusu bir ara toparland─▒─č─▒ Nisan 1918ÔÇÖde ┼×eria Muharebelerinde AllenbyÔÇÖnin kuvvetlerini yenebilmi┼čti.  T├╝rk tarihinin en a─č─▒r ma─člubiyetlerinden biri olan Nablus (Megiddo) MuharebesiÔÇÖnin kaybedilmesinin EricksonÔÇÖa g├Âre 3 temel nedeni vard─▒r: Birincisi Stratejik d├╝zeyde arazi Kafkas ve ├çanakkale cephelerine g├Âre daha uygundu. Harek├ót d├╝zeyinde AllenbyÔÇÖnin kolordu b├╝y├╝kl├╝─č├╝ndeki birlikleri aldatma ve y─▒─č─▒nak amac─▒yla muharebe alan─▒nda kayd─▒rmas─▒na yeterli mesafeler bulunuyordu. Allenby sayesinde 1917-1918 y─▒llar─▒nda ─░ngiliz Ordusu temel muharebe alan─▒ d├╝zeyindeki taktik tekniklerde muazzam ilerlemeler sa─člam─▒┼čt─▒. Harp tarih├žisi Fahri Belen ÔÇťOrdular─▒ birbirine denk cephelere yaymak suretiyle her deli─či kapamak isteyen zihniyet neticesinde, d├╝┼čman herhangi bir yerde kuraca─č─▒ a─č─▒rl─▒k merkezi ile cepheyi istedi─či yerden yarabilecek durumda idi.ÔÇŁ diye yazar. T├╝rk savunmas─▒ daha esnek olabilseydi bu kadar ├žabuk bir ┼čekilde da─č─▒lma olmayabilirdi, GazzeÔÇÖde oldu─ču gibi d├╝zenli bir ricat t├╝men seviyesindeki kurulu┼člar─▒n topyek├╝n imhas─▒n─▒ ├Ânleyebilirdi. Yukar─▒daki d├╝┼č├╝ncelere ek olarak Osmanl─▒ Genelkurmay─▒ FilistinÔÇÖden gelen tehlikenin b├╝y├╝kl├╝─č├╝n├╝ takdir edemedi─čini, RusyaÔÇÖn─▒n devrim sonucu y─▒k─▒lmas─▒ ve Bak├╝ yolunun a├ž─▒lmas─▒ AzerbeycanÔÇÖla bir nevi ÔÇťAnschlussÔÇŁ r├╝yalar─▒n─▒n do─čmas─▒na neden oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yorum. Liman von SandersÔÇÖin ÔÇťemrimdeki subay kadrosu eksiliyor, subaylar daha y├╝ksek ├╝cretlerle Kafkas cephesine g├ÂnderiliyorÔÇŁ yak─▒nmas─▒ bo┼ča de─čildi.

1917 y─▒l─▒n─▒n ─░ngiliz siyasetinde T├╝rklere ders verme, onlar─▒ bir an ├Ânce safd─▒┼č─▒ etmek isteyen yeni ÔÇťChurchillÔÇŁi Llyod George ise bu g├Ârevi ger├žekle┼čtirecek ÔÇťGeneral HamiltonÔÇŁ da ÔÇťGeneral AllenbyÔÇŁ dir. Modern Sava┼č tarihinde taktik ve stratejik alanda bir ├žok yenilikleri uygulama f─▒rsat─▒ bulan Allenby Kud├╝s ba┼čta olmak ├╝zere FilistinÔÇÖde ele ge├žirdi─či bir ├žok ┼čehirle ÔÇťHa├žl─▒ SeferiÔÇŁ ruhunu yeniden diriltmi┼čtir.

Peki ─░ngilizler neden sava┼č─▒n ilerleyen zamanlar─▒nda FilistinÔÇÖe bu kadar ├Ânem vermi┼člerdi? Llyod GeorgeÔÇÖun Siyonist idealleri olan bir ba┼čbakan oldu─ču daha ├Ânce belirtmi┼čtik. Kendi Genelkurmay─▒ ile ters d├╝┼čme pahas─▒na AllenbyÔÇÖnin FilistinÔÇÖi bir an ├Ânce ele ge├žirmesini isteyen ve destekleyen oydu. G├Âr├╝nen ama├ž Osmanl─▒ÔÇÖy─▒ y─▒kmak olsa da muhtemel bar─▒┼čta m├╝ttefiki olmas─▒na ra─čmen Frans─▒zlar─▒ bu b├Âlgeden olabildi─čince hak iddia etmelerini ├Ânlemek, Balfour deklarasyonunun hedef g├Âsterdi─či topraklar─▒ da bir an ├Ânce ele ge├žirmekti. Kud├╝sÔÇÖ├╝n ─░ngilizlerce al─▒nmas─▒n─▒n ÔÇťDo─ču SorunuÔÇŁ nun bir ┼čekilde halledildi─čini, ancak g├╝n├╝m├╝ze kadar s├╝ren Arap-─░srail Sorununun da sembol ba┼člang─▒├ž noktalar─▒ndan biri oldu─ču da a├ž─▒kt─▒r.

Modern T├╝rk tarihi Filistin bozgununu Arabistanl─▒ Lawrence ve Arap ihaneti perspektifinden ele alm─▒┼čt─▒r. Bunun hatal─▒ bir yakla┼č─▒m oldu─ču a├ž─▒k. Kimbilir? Bat─▒ D├╝nyas─▒ , Llyod GeorgeÔÇÖun o d├Ânemde sava┼čt─▒klar─▒n─▒ s├Âyledi─či Filistinli Araplara Osmanl─▒ taraf─▒n─▒ tutman─▒n bedelini h├ól├ó daha ├Âdetmiyor mu?

 

 

Bu yaz─▒ daha ├Ânce K├╝lt├╝r Dergisi, Filistin ├ľzel Say─▒s─▒  Yaz 2009 ( No:15) 'te yay─▒nlanm─▒┼č, al─▒nan izinle siteye konulmu┼čtur.

 

 

Yararlan─▒lan Ba┼čl─▒ca Kaynaklar:

 

David Fromkin, Bar─▒┼ča Son Veren Bar─▒┼č, (├çev. Mehmet Harmanc─▒) Epsilon Yay─▒nlar─▒, 2004, ─░stanbul

 

Anthony Bruce, The Last Crusade The Palestine Campaign in the First World War , John Murray Publishers, London, 2003

 

Edward J. Erickson, Ottoman Army Effectiveness in World War I: A Comparative Study (Case Series: Military History and Policy), Routledge, New York, 2007

 

Edward J. Erickson, Size ├ľlmeyi Emrediyorum ÔÇô Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda Osmanl─▒ Ordusu, Kitap Yay─▒nevi, ─░stanbul, 2003

 

Matthew Hughes, Allenby and British Strategy in the Middle East 1917-1919, Frank Cass Publishers, London, 1999

 

Edward Erickson , Gallipoli& Middle East 1914-1918, Amber Books, London, 2008

 

Fahri Belen, Birinci D├╝nya Harbinde T├╝rk Harbi V. Cilt 1918 Y─▒l─▒ Hareketleri,  Genelkurmay Ba┼čkanl─▒─č─▒ , Ankara

 

Von Kress , Kuma G├Âm├╝len ─░mparatorluk,, Yeditepe Yay─▒nevi, ─░stanbul, 2007


  37562 defa G├Âr├╝nt├╝lendi.

**********************

T├╝m yaz─▒, yorum ve i├žerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yay─▒mlanm─▒┼č olmalar─▒, bu g├Âr├╝┼čleri Tuncay Y─▒lmazer'in benimsedi─či anlam─▒na gelmez. Yorum b├Âl├╝m├╝ ├Âzg├╝r bir tart─▒┼čma ortam─▒ yaratmak i├žin vard─▒r. Ancak sald─▒rgan ve d├╝zeysiz yorumlar yay─▒nlanmayacakt─▒r. E─čer bu siteye ilk kez yorum yaz─▒yorsan─▒z, yorum kurallar─▒na g├Âzatman─▒z─▒ istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

4313_Tosun Saral 21-09-2013, 15:38:56
Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒


Avusturya-Macaristan top├žu y├╝zba┼č─▒lar─▒ndan Yahudi as─▒ll─▒ Marek SchwartzÔÇÖ─▒n, sonradan gazeteci-yazar Pierre van PaasenÔÇÖe anlatt─▒─č─▒na g├Âre, Cemal Pa┼ča, Avusturya bataryalar─▒n─▒n Mescid-i Aksa (Dome of the Rock) ├╝zerine ni┼čan almalar─▒n─▒ ve K├╝d├╝sÔÇÖ├╝n yerle bir edilmesini kendisine emretmi┼čtir. Schwartz ise bu g├╝zelim kutsal ┼čehrin tahrip edilmesini g├Ânl├╝ elvermedi─činden bu emri yerine getirmeyip toplar─▒n─▒ tahrip ederek ─░ngilizlerÔÇÖe teslim olmu┼čtur. Van Paasen abart─▒l─▒ yaz─▒lar─▒ ile tan─▒nan bir yazar olup tevat├╝r├╝ pek kabul g├Ârmemekle beraber, onun biyografisini kaleme alan Yahudi yazarlar H. David Kirk ve Beverly Tansey bu iddian─▒n do─črulu─čunu kitaplar─▒nda iddia edince, iddia hayli tutulmu┼č ve de─či┼čik kitaplarda da yer alm─▒┼čt─▒r. T├╝rklerÔÇÖin K├╝d├╝sÔÇÖ├╝ kaybetmesi gerek H─▒ristiyanlar gerekse Yahudiler aras─▒nda b├╝y├╝k bir ├žo┼čku ile kar┼č─▒lanm─▒┼čt─▒r. 1921 y─▒l─▒nda K├╝d├╝sÔÇÖe giden Amerikal─▒ Dr. W.H.T. Squires hat─▒ralar─▒nda, Amerikan HastanesiÔÇÖnde T├╝rk yaral─▒ askerlere bakan bir Katolik hem┼čirenin, T├╝rklerÔÇÖin ┼čehri terk ettiklerini duyunca T├╝rk yaral─▒lar─▒ tedaviyi b─▒rakarak g├Âzya┼člar─▒ i├žinde tanr─▒s─▒na ┼č├╝k├╝r duas─▒ etti─čini yazmaktad─▒r.

Marek SchwartzÔÇÖ─▒n yazd─▒klar─▒n─▒n aksine, Ahmet Cemal Pa┼čaÔÇÖn─▒n komutas─▒ alt─▒ndaki
4. Ordu, 21 Kas─▒m 1916ÔÇÖdan itibaren Kud├╝sÔÇÖ├╝n savunulmas─▒ i┼čini ele alm─▒┼č, kutsal yap─▒lar zarar g├Ârmeyecek kadar, ┼čehrin ileriden savunulmas─▒na karar verilerek mevziler, arazi dola┼č─▒larak ke┼čif ve tespit edilmi┼čti. Saptanan mevzilerin ileri araziye son derece h├ókim ve geni┼č ├žapta ate┼č alan─▒ ve g├Âzetleme olana─č─▒na sahip olmas─▒na ├Âzen g├Âsterilmi┼čse de arazinin ├žok kesik olmas─▒, baz─▒ k─▒s─▒mlar─▒nda derin u├žurumlarla dik yama├žlar─▒n ├žo─čunluk te┼čkil etmesi y├╝z├╝nden mevziden bir k─▒s─▒m hedeflerin g├Âr├╝lememesi sak─▒ncas─▒ ├Ânlenememi┼čti.

T├╝m bunlar bir yana, asl─▒nda biz Kud├╝sÔÇÖ├╝ savunacak asker bulamad─▒─č─▒m─▒z i├žin kaybettik:

ÔÇť├ť├ž tabur, Ah ├ť├ž tabur! Nebi Samoil siperlerinde Kud├╝s i├žin kan d├Âken T├╝rk askerlerine bu kadarc─▒k yard─▒m edemiyoruz. O y─▒l Gali├žya topraklar─▒nda d├Âv├╝┼čmek i├žin yirmi bin l├╝zumsuz T├╝rk bulmu┼čtuk. Bir y─▒─č─▒n Anadolu ├žocu─čunu, yurdundan kopmu┼č, u─▒zak Medine i├žinde, iskorpite ve ├ž├Âle yediriyorduk. Bir sabah kumandan─▒n [Ahmet Cemal Pa┼ča] odas─▒na girdi─čim zaman, g├Âzlerinin a─člamaktan yorulmu┼č oldu─čunu g├Ârd├╝m: Kud├╝s, ─░ngilizlerin elinde idi. Oradaki son T├╝rklerin nas─▒l kahramanca vuru┼čtuklar─▒n─▒ masan─▒n ├╝st├╝nden ald─▒─č─▒m ┼čifreli telgraftan okudum. Kud├╝sÔÇÖ├╝ ─░srailo─čullar─▒ gibi b─▒rakmad─▒k; T├╝rkler gibi b─▒rakt─▒k. Nebi Samoil ├╝st├╝nden M├╝sl├╝man veya H─▒ristiyan mabedlerine do─čru inenler, T├╝rklerin son g├╝n├╝n├╝ hat─▒rlayacaklard─▒r. Kararg├óh─▒n i├žinde: ÔÇťKud├╝s d├╝┼čt├╝!ÔÇŁ s├Âz├╝ ├Âl├╝m haberi gibi yay─▒ld─▒. Daha ┼čimdiden BeyrutÔÇÖa, ┼×amÔÇÖa, HalebÔÇÖe g├Âzya┼člar─▒m─▒z─▒ haz─▒rlamak l├óz─▒md─▒. Art─▒k AnadoluÔÇÖyu ve ─░stanbulÔÇÖu d├╝┼č├╝n├╝yorduk. ─░mparatorlu─ča, onun b├╝t├╝n r├╝yalar─▒na ve hayallerine, Allaha─▒smarlad─▒k!ÔÇŁ

K├╝d├╝sÔÇÖ├╝n Ahmet Cemal Pa┼ča zaman─▒nda kaybedilmedi─čini; Y─▒ld─▒r─▒m Ordular─▒ Komutan─▒ Alman von Falkenhayn zaman─▒nda kaybedildi─čini ├Âzellikle belirtmek isteriz.

─░stiklal Mar┼č─▒ ┼čairimiz Mehmet Akif Ersoy, yak─▒n dostu Mithat Cemal KuntayÔÇÖa Kud├╝sÔÇÖ├╝n kaybedildi─či haberini nas─▒l ald─▒─č─▒n─▒ ┼ču ├╝z├╝nt├╝l├╝ c├╝mlelerle anlatm─▒┼čt─▒r:

ÔÇťSinirlerine dokunan bir m─▒sra vard─▒: ÔÇťMilletim nev'-i be┼čerdir, vatan─▒m r├╗y-i zemin!ÔÇŁ (─░nsanl─▒k milletimdir, yery├╝z├╝ vatan─▒m) Bu m─▒sray─▒ okudu─čum g├╝n ac─▒ ac─▒ g├╝lerek;
-Sen de bu yalana inan─▒yor musun? Bir Avrupal─▒n─▒n nev'-i be┼čerinde, r├╗y-i zemininde T├╝rkler ve M├╝sl├╝manlar d├óhildir san─▒yor musun? dedi. Sonra tuhaf bir ┼čey anlatt─▒:
-Umum├« Harpte biz ├╝├ž ki┼či Berlin'e gitti─čimiz zaman Alman H├╝k├╝meti bize ne dedi bilir misin? T├╝rklerle ittifak ettik diye Reichstag'ta Katolik mebuslar ba─č─▒r─▒yorlar, M├╝sl├╝manlar ve T├╝rkler gibi vah┼č├«lerle meden├« Alman milleti nas─▒l birle┼čir? diyorlar. Makaleler yaz─▒n─▒zda T├╝rklerin ve M├╝sl├╝manlar─▒n da insan olduklar─▒n─▒ bu adamlara kar┼č─▒ ispat edelim. dedi.
-Acayip! dedim.
-Bundan daha acayibi var! dedi; Yine, Umum├« HarpÔÇÖte Viyana'da idim; bir gece Viyana kiliselerinin ├žanlar─▒ ├žalmaya ba┼člad─▒; otelin penceresinden bakt─▒m; caddede her elde bir mum, herkes hayk─▒r─▒yordu. Kendi kendime: ÔÇťM├╝ttefikimiz Viyanal─▒lar galiba cephede bir muzafferiyet kazand─▒lar.ÔÇŁ dedim. Soka─ča f─▒rlad─▒m. Bir d├╝kk├ónc─▒ya:
-Bir zafer haberi mi var! dedim. Adam:
-Zafer de s├Âz m├╝? dedi. ─░ngilizler M├╝sl├╝manlardan Kud├╝s'├╝ ald─▒lar: ─░ngiliz ordusu Allenby'nin kumandas─▒nda Kud├╝s'e girdi. Mukaddes ┼čehir Hil├ólÔÇÖden kurtuldu, ha├žÔÇÖa kavu┼čtu.ÔÇŁ
Ve Akif bunu anlatt─▒ktan sonra g├Âzlerime dik dik bakt─▒:
-Milletim nev'-i be┼čer, vatan─▒m r├╝y-i zemin! ├ľyle mi? dedi. Sonra il├óve etti: Biz bu yalana inan─▒rsak, ne milletimiz kal─▒r, ne r├╗y-i zeminimiz! Avrupa'n─▒n nev'-i be┼čerinde ben yoksam, benim nev'-i be┼čerimde de o yoktur.ÔÇŁ

Asl─▒nda, ─░stanbulÔÇÖda resm├« Avusturya ÔÇôMacaristan yetkilileri ve T├╝rk h├╝k├╝met ├ževreleriyle subaylar ve askerler aras─▒nda s├╝rd├╝r├╝len dostane ili┼čkilere ra─čmen, ViyanaÔÇÖda T├╝rkler aleyhine bir tak─▒m entrikalar─▒n ├ževrildi─či de oluyordu. BernÔÇÖdeki Avusturya-Macaristan asker├« ate┼česinin 14 Temmuz 1916 tarihli, T├╝rk ajanlar─▒n ─░ngiliz ajanlar ve diplomatlar─▒yla s─▒k─▒ ili┼čkide bulundu─ču yolundaki raporu, ViyanaÔÇÖda ciddi bir huzursuzluk yaratm─▒┼č, bu haberlerin ger├žek olup olmad─▒─č─▒ hususu General PomiankowskiÔÇÖye sorulmu┼č ve Viyana g├╝├žl├╝kle ikna edilebilmi┼čti.

Kud├╝sÔÇÖ├╝n savunulup savunulmayaca─č─▒ konusu m├╝ttefikler aras─▒nda hayli m├╝naka┼čalara neden oldu. Y─▒ld─▒r─▒m Ordular─▒ Komutan─▒ M├╝┼čir von Falkenhayn, ┼čehrin kesinlikle sava┼čarak savunulmas─▒ taraftar─▒ idi. Baz─▒lar─▒ da kutsal ┼čehrin sava┼č─▒larak savunulmas─▒ halinde bir├žok kutsal mabedin y─▒k─▒laca─č─▒n─▒, bununda m├╝ttefikler i├žin b├╝y├╝k bir prestij kayb─▒ olaca─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yorlard─▒. Bunlara Avusturya-Macaristan D─▒┼či┼čleri Bakan─▒ CzerninÔÇÖde kat─▒ld─▒. 19 Kas─▒m 1917ÔÇÖde B├╝y├╝kel├ži PallaviciniÔÇÖnin de bulundu─ču bir toplant─▒da Sadrazam Talat Pa┼čaÔÇÖya yar─▒ ┼čaka yar─▒ ciddi bi├žimde ÔÇťOsmanl─▒ Ordus, Kud├╝s yerle bir olmadan ├žekilmelidirÔÇŁ demi┼čti. Buna kar┼č─▒l─▒k, Talat Pa┼ča Kud├╝s konusunda bir garanti veremeyece─čini s├Âylemi┼čtir. S├╝re├ž i├žinde olumlu bir sonu├ž al─▒namay─▒nca Avusturya-Macaristan yetkilileri General PomiankowskiÔÇÖye Enver Pa┼ča ile g├Âr├╝┼čmesini ve Kud├╝s e─čer bir muharebe sonunda harap olursa Avusturya-Macaristan askerlerinin geri al─▒nacaklar─▒n─▒ ve asker├« yard─▒m─▒n kesilece─čini s├Âylemesini istediler. Enver Pa┼ča Kud├╝sÔÇÖ├╝n M├╝sl├╝manlar i├žin Mekke ve Medine gibi kutsal bir ┼čehir oldu─čunu ve sava┼čmadan d├╝┼čmana terk edilece─či s├Âz├╝n├╝ verdi. Enver Pa┼ča s├Âz├╝n├╝ tuttu ve Kud├╝s d├╝┼čmana sava┼čmadan terkedildi.

7 Aral─▒k 1917 g├╝n├╝ 20. ─░ngiliz Kolordusu, yo─čun ya─čmur alt─▒nda, Kud├╝sÔÇÖ├╝ savunan 3. T├╝rk KolordusuÔÇÖna kar┼č─▒ h├╝cuma ge├žerek kesin ve etkili ba┼čar─▒lar elde etti. Nihayet, 9 Aral─▒k 1917ÔÇÖde T├╝rk kuvvetleri geri ├žekildi─či i├žin Kud├╝s 10 Aral─▒k 1917ÔÇÖde ─░ngilizlerin eline ge├žti.
Kaynak: Tosun Saral-Emre Saral "├çanakkale ve Sina-Filistin Cepheleri'nde Avusturya Ordusu Top├žu Bataryalar─▒
 
4314_Tosun Saral 21-09-2013, 15:43:38
3. resim: Gazze'yi Savunan Yarbay Ethem Bey komutas─▒ndaki ┼čanl─▒ 79 ncu Piyade Alay Sanca─č─▒d─▒r.
 
4316_Ahmet Yurttakal 21-09-2013, 16:29:45
8. Ordu Komutan─▒ Cevat Pa┼ča ─░ngilizlerin yak─▒nda taarruz edeceklerini, bu taarruzun b├╝y├╝k bir ihtimalle 8. OrduÔÇÖya y├Ânelik olaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝yordu. 17 Eyl├╝l 1918ÔÇÖde acilen takviye edilmesini Y─▒ld─▒r─▒m Ordular Grup Komutanl─▒─č─▒ÔÇÖna bildirir.
Cevat Pa┼ča, 19 Eyl├╝l 1918 g├╝n├╝ saat 08.50'de, Mare┼čal Liman Von Sanders'e g├Ânderdi─či raporda ┼čunlar─▒ yazm─▒┼čt─▒:
" ├ľnce belirtti─čim gibi, sa─č kanattaki durum pek k├Ât├╝d├╝r. 7. T├╝men t├╝m olarak muharebe d─▒┼č─▒ kalm─▒┼čt─▒r.22.Kolordu El Tire kesimine ├žekilmi┼čtir. Top├žusunun ├žo─čunu kaybetmi┼čtir. Kolordu bu kesimde tutunmaya ├žal─▒┼č─▒yor; fakat Kolordu Komutan─▒, bu kesimde durabilece─činden ku┼čkuludur. D├╝┼čman, bu hatt─▒n da baz─▒ kesimlerine girmi┼čtir. Kar┼č─▒ taarruzla geri at─▒lmas─▒na ├žal─▒┼č─▒l─▒yor. 19. T├╝men, Kefri Kas─▒m y├Âresine ├žekilmi┼čtir. Grup├ža m├╝mk├╝n olan yard─▒m─▒n yap─▒lmas─▒n─▒ rica ederim"
Cevat Pa┼čan─▒n bu raporunda, 8.Ordunun cephesinin yar─▒lmak ├╝zere oldu─čunu anl─▒yor ve acilen takviye kuvvet istiyordu.Ancak t├╝m ─▒srarl─▒ giri┼čimler sonu├žsuz kald─▒. Liman von Sanders ├çanakkale'deki gibi Filistin cephesinde de sava┼č─▒ iyi okuyamam─▒┼čt─▒r.

Ahmet Yurttakal
 

KATEGOR─░DEK─░ D─░─×ER BA┼×LIKLAR

13/04/2019 - 13:38 Who are your heroes of Gallipoli? An exclusive interview with John Gillam, The author of "Turkish Charlie Ryan" (with Yvonne Fletcher ) ( Tuncay Y─▒lmazer )

09/04/2019 - 13:38 Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ve D├╝nya Sava┼č─▒ - Said Halim Pa┼ča (Fatih Y├╝cel)

23/03/2019 - 13:18 I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ├ťsk├╝dar Mekteb-i Sultan├«si (Nuri G├╝├žtekin)

17/03/2019 - 14:19 18 MART ├ľZEL - 18 Mart Bo─čaz Harbinde M├╝ttefik Filonun Sald─▒r─▒ Plan─▒ ile T├╝rk Savunma D├╝zeni ├ťzerine De─čerlendirmeler (M. Onur Yurdal)

13/03/2019 - 05:59 Orgeneral Cevat ├çobanl─▒ Pa┼čan─▒n Vefat─▒ Ve Cenaze Merasimi (Ahmet Yurttakal)

03/03/2019 - 05:37 Cephe Hatt─▒ Raporlar─▒na G├Âre Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ┼×ehit T├╝rk Subaylar─▒ (Nuri G├╝├žtekin)

17/12/2018 - 13:03 Sar─▒kam─▒┼č Harek├ót─▒na Taktik Yakla┼č─▒mlar (Dr. B├╝lend ├ľzen)

09/12/2018 - 10:02 Elveda Zeytinda─č─▒ ÔÇô 100.Y─▒l D├Ân├╝m├╝ÔÇÖnde Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒n─▒ Yeniden De─čerlendirmek (Tuncay Y─▒lmazer)

05/11/2018 - 12:37 Kararg├óh Umumi Foto─čraf├ž─▒s─▒ Burhan Felek ve ├çanakkale (Mustafa Onur Yurdal)

17/10/2018 - 06:09 Troya M├╝zesinde Bir ├çanakkale ┼×ehidiÔÇÖnin Mezar Ta┼č─▒ (Ahmet Yurttakal)

15/09/2018 - 20:54 Mustafa Kemal Atat├╝rk ve Enver Pa┼ča (─░smail Pehlivan)

30/08/2018 - 10:16 ├çanakkale Sava┼č─▒ Sonras─▒nda Mezarl─▒klar ─░le ─░lgili Ortaya ├ç─▒kan Sorunlar Ve Yap─▒lan Tart─▒┼čmalar (Burhan Say─▒l─▒r)

03/07/2018 - 04:23 Ar┼čiv Belgelerinde L├ópseki (1915 - 1922) (H├╝seyin Arabac─▒)

24/05/2018 - 04:02 Yar─▒madaÔÇÖdaki Ate┼čkes: 24 May─▒s 1915 - The Armistice on the Gallipoli Peninsula - 24 May 1915 (Yusuf Ali ├ľzkan)

20/05/2018 - 08:02 ├çanakkale Sava┼č─▒ Siperin Ard─▒ Vatan (G├╝rsel G├Ânc├╝ - ┼×ahin Aldo─čan)

16/05/2018 - 09:33 Payitahtta Nutuklar─▒m : Cemal Pa┼čaÔÇÖy─▒ Y├╝celtme Amac─▒yla Yaz─▒lm─▒┼č Bir Risale (Nevzat Artu├ž)

06/05/2018 - 20:14 Haf─▒z Hakk─▒ Pa┼ča Hayat─▒ Ve Eserleri (Mustafa Birol ├ťlker)

28/04/2018 - 06:41 Mahmut Sabri Bey Ve Sedd├╝lbahir Savunmas─▒n─▒n ─░lk ├ť├ž G├╝n├╝ (Burhan Say─▒l─▒r)

24/04/2018 - 07:03 25 Nisan 1915 Gelibolu Yar─▒madas─▒ ├ç─▒karmalar─▒ ├ťzerine Taktik Yakla┼č─▒mlar (B├╝lend ├ľzen)

18/04/2018 - 10:58 ├çanakkale Sava┼č─▒ Esnas─▒nda ├çekildi─či ─░ddia Edilen Bir Foto─čraf Hakk─▒nda (Erhan ├çif├ži)

13/04/2018 - 05:58 ÔÇťB├╝y├╝k StratejisizlikÔÇŁten Sahadaki Ger├žekliklere, Gazze,Bir├╝ssebi ve Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒ (B├╝lend ├ľzen)

07/04/2018 - 11:16 18 Mart G├╝n├╝ Dardanos ┼×ehidi Zabit Namzedi Halim Efendi (Ahmet Yurttakal)

04/04/2018 - 06:50 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda ─░stanbul a Yap─▒lan Hava Sald─▒r─▒lar─▒ (Emin Kurt - Mesut G├╝venba┼č)

31/03/2018 - 15:41 K─▒sa Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ Tarihi (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

29/03/2018 - 09:02 Bo─čazÔÇÖ─▒n Fedaileri "├çanakkale Bo─čaz─▒ Tahkimatlar─▒ ve ├çanakkale Bo─čaz MuharebeleriÔÇÖnde T├╝rk Top├žusu" adl─▒ kitaplar─▒n tan─▒t─▒m─▒ (Bayram Akg├╝n)

23/03/2018 - 13:22 Verdun Sava┼č─▒ (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

20/03/2018 - 17:57 LondraÔÇÖn─▒n Sava┼č Planlar─▒: 1906 Taba Krizi Ve ├çanakkale (Yusuf Ali ├ľzkan)

17/03/2018 - 04:39 18 Mart ├ľzel - ├çanakkale Bo─čaz─▒ Savunmas─▒nda Kullan─▒lan 240/35ÔÇÖlik Alman Krupp K─▒y─▒ Topunun Teknik ├ľzellikleri (Bayram Akg├╝n)

12/03/2018 - 11:23 Uydurmadan Ger├že─če- ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Bulutlar ─░├žerisinde Kayboldu─ču ─░ddia Edilen Norfolk Taburu (Tuncay Y─▒lmazer)

25/02/2018 - 13:09 Yi─čitler Harman─▒ Yozgad Mekteb-i Sultanisi -Yozgat Lisesi- (Osman Karaca)

19/02/2018 - 09:19 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 2 (Bayram Akg├╝n)

11/02/2018 - 12:02 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 1 (Bayram Akg├╝n)

05/02/2018 - 05:38 ─░ngilizlerin 1915 Y─▒l─▒ Strateji De─či┼čikli─či: ├çanakkale, ─░ngiliz Karar Vericiler ─░├žin Bir Se├ženek Haline Nas─▒l Geldi? (Yusuf Ali ├Âzkan)

30/01/2018 - 08:02 Medine M├╝dafaas─▒ ve Fahreddin Pa┼ča (S├╝leyman Beyo─člu)

20/01/2018 - 10:18 D├╝┼čman ├çanakkaleÔÇÖyi Ge├žecek Olursa (Do├ž.Dr. Mesut Uyar)

13/01/2018 - 11:19 Amiral CardenÔÇÖin ├çanakkale Bo─čaz─▒ Sald─▒r─▒ Plan─▒ ├ťzerine Bir De─čerlendirme ( Bayram Akg├╝n)

17/12/2017 - 12:41 Gelibolu Yar─▒madas─▒nda Kaybolan ┼×ehitlik ve An─▒tlar (Mustafa Onur Yurdal)

08/12/2017 - 19:02 Tarih dergilerinde Kud├╝s 100.Y─▒l Dosyalar─▒

04/12/2017 - 12:16 Topyekûn Harp Erich von Ludendorff, Erhan Çifci (ed.), Çev. Aynur Onur Çifci-Erhan Çifci (Zafer Efe)

22/11/2017 - 03:49 ├ť├ž Mermi ─░le Bir Defter - ├çanakkaleÔÇÖde Yedek Subay Bir M├╝hendisin Hikayesi (Mustafa Onur Yurdal)

07/11/2017 - 18:30 Pomaklar─▒n ├çanakkale A─č─▒d─▒ - Pesna (├ľmer Arslan)

30/10/2017 - 18:41 25 Nisan 1915, Ar─▒burnu Anzak ├ç─▒karmas─▒nda 57.AlayÔÇÖ─▒n Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna ─░ntikali ÔÇô Yeniden De─čerlendirme ( M. ┼×ahin Aldo─čan )

17/10/2017 - 11:31 Prof. Dr. Christopher Bell'in yeni eseri Churchill and the Dardanelles ├╝zerinden bir inceleme: Churchill ├çanakkale Sava┼člar─▒n─▒n tek sorumlusu mudur?

09/09/2017 - 05:40 Florence NightingaleÔÇÖin Eli AnadoluÔÇÖya da De─čmi┼čti-K─▒r─▒m Sava┼č─▒ndan Unutulan ─░lk Prefabrik Hastane: Erenk├Ây (Renkioi) (Mustafa Onur Yurdal)

22/08/2017 - 07:18 Ku┼čatma ve Esaretin Ad─▒ K├ŤTULAM├éRE Esir Bir ─░ngiliz Subay─▒n An─▒lar─▒ - Edward W.C. Sandes -(Muzaffer Albayrak)

09/08/2017 - 18:07 19. T├╝men Kurmay Ba┼čkan─▒ ─░zzettin ├çal─▒┼člarÔÇÖ─▒n ├çe┼čitli Konferans ve Yay─▒nlar─▒nda Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ Taarruzu (Melike Bayrak-Mustafa Onur Yurdal)

27/07/2017 - 13:33 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒ 2.B├Âl├╝m-2.Gazze Muharebesi(Tuncay Y─▒lmazer )

11/07/2017 - 10:07 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒-Gazze Muharebeleri(1.B├Âl├╝m)(Tuncay Y─▒lmazer)

22/05/2017 - 05:29 M├╝stahkem Mevkii nin Anafartalardaki Sesi-K├╝├ž├╝k Anafartalar Toplar─▒(Bayram Akg├╝n)

09/05/2017 - 08:12 K├╗tulam├óre Ku┼čatmas─▒ÔÇÖndan Esarete Y├╝zba┼č─▒ SandesÔÇÖin Hat─▒ralar─▒ - ├çev. Tuncay Y─▒lmazer

02/05/2017 - 11:45 ─░zmir-Bay─▒nd─▒r ─░l├žesinden ├çanakkale Harbine Kat─▒lanlar (Necat ├çetin)

28/04/2017 - 08:49 Kûtulamâre Zaferi 1916(Muzaffer Albayrak,Vahdettin Engin)

23/04/2017 - 21:24 T├╝rk OrdusuÔÇÖnda K├╝nye Uygulamas─▒na ─░li┼čkin ─░lk Giri┼čimler ve ─░lk K├╝nyelerle ─░lgili K─▒sa Bilgiler (The First Attempts On The Use Of Identity Tags In Turkish Army And Information About The Early Identity Tags) (Burhan SAYILIR)

13/04/2017 - 05:43 ├çanakkale Sava┼č─▒, Kara Savunmas─▒ ─░├žin M├╝stahkem Mevkii Top Deste─či (Bayram Akg├╝n)

07/04/2017 - 14:30 Çanakkale Muharebelerinde İdari ve Lojistik Faaliyetler (Ayhan Candan)

06/04/2017 - 19:17 Kabata┼č Erkek Lisesi 1.B├╝y├╝te├ž Tarih ├ľ─črenci Sempozyumu (8-9 Nisan 2017)

04/04/2017 - 21:12 Resmi Belgelere (N├╝fus ├ľl├╝m-Genelkurmay-Kay─▒ts─▒z ├ľl├╝m Defterleri) G├Âre ─░zmir - Beyda─č ┼×ehitleri (Necat ├çetin-A.Levent Ertekin)

31/03/2017 - 07:25 ├çanakkale nin ┼×ehit Kalemleri (─░smail Sabah)

27/03/2017 - 19:43 ├çanakkale M├╝stahkem MevkiiÔÇÖye Ba─čl─▒ Top Mermisi ├çe┼čitleri (Bayram Akg├╝n)

25/03/2017 - 20:58 GeliboluyuAnlamak ├ľzel- 100. Y─▒l─▒nda Gazze Muharebeleri Kahramanlar─▒n─▒ An─▒yoruz (Tuncay Y─▒lmazer)

17/03/2017 - 21:15 18 Mart ├ľzel Makalesi - Ya┼čayanlar─▒n A─čz─▒ndan 18 Mart Bo─čaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

16/03/2017 - 08:51 18 Foto─črafla ├çanakkale Bo─čaz Muharebesi 18 Mart 1915 - 18 March 1915 Dardanelles Assault with 18 photographs (Ahmet Yurttakal)

13/03/2017 - 05:47 Çanakkale Muharebelerinde Bir Hile: Sahte Toplar (Bayram Akgün)

07/03/2017 - 04:27 ├çanakkale ZaferiÔÇÖnden Mescid-i NebeviÔÇÖye Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n 1916 Filistin-Hicaz ziyareti(Tuncay Y─▒lmazer)

23/02/2017 - 07:48 Gelibolu Savunmas─▒ Bir Kararg├óh ├çal─▒┼čmas─▒ - General G.S. Patton (Haluk Oral)

09/02/2017 - 06:24 ─░kinci Kirte Muharebesi (6-8 May─▒s 1915 Taarruzlar─▒) (Y├╝cel ├ľzkorucu)

31/01/2017 - 12:29 T├╝rk Bo─čazlar─▒ Meselesi (Ayhan Candan)

24/01/2017 - 05:39 Kanl─▒ Bir Mendil Hikayesi (├ľmer Arslan)

19/01/2017 - 10:32 Irak Cephesinde G├Ân├╝ll├╝ Kahramanlar Osmanc─▒k Taburu (Muzaffer Albayrak)

23/12/2016 - 20:32 Atlas Tarih Dergisi Aral─▒k-Ocak Say─▒s─▒nda 1916 Sina Filistin Hicaz Cephesi (Tuncay Y─▒lmazer)

13/12/2016 - 07:23 Birle┼čik Harekat Tecr├╝besi Olarak Cihan Harbinde T├╝rk-Alman Askeri ─░ttifak─▒ (G├╝ltekin Y─▒ld─▒z)

02/12/2016 - 20:23 ├çanakkale Kara Muharebelerinde A─č─▒l Dere (┼×aban Murat Armutak)

15/11/2016 - 11:48 Çanakkale de Bir Melek Hanım (Muzaffer Albayrak)

01/11/2016 - 05:41 ├çanakkale Kara Muharebelerinde Asma Dere (┼×aban Murat Armutak)

24/10/2016 - 06:55 42. Alay / Gelibolu 1915 - Ahmet Diriker (O─čuz ├çetino─člu)

03/07/2016 - 14:42 ├çanakkaleÔÇÖden 100. Y─▒l─▒nda SommeÔÇÖa:Bir Sava┼č, ─░ki Muharebe (Mustafa Onur Yurdal)

11/06/2016 - 14:37 I.D├╝nya Sava┼č─▒ nda ┼×ii Ulemas─▒n─▒n Cihat Fetvalar─▒ ├çer├ževesinde Irak Cephesi (Ziya Abbas)

01/06/2016 - 06:23 Kut├╝lamare- Yarbay Mehmed Re┼čid Bey in G├╝nl├╝─č├╝ (─░. Bahtiyar ─░stekli)

23/05/2016 - 12:01 Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ├çanakkale Muharebelerinde Sa─čl─▒k Alan─▒ndaki Faaliyetleri (Ayhan Candan)

16/05/2016 - 07:38 Bir Osmanl─▒ Kurmay Subay─▒- Irakl─▒ K├╝rt Devlet Adam─▒, Mehmet Emin Zeki Bey in Ya┼čam ├ľyk├╝s├╝ (Tuncay Y─▒lmazer)

10/05/2016 - 13:00 Mezopotamya da Bir Sava┼č 1915-1916 Kut├╝lAmare ÔÇô Nikolas Gardner ( Tuncay Y─▒lmazer )

07/05/2016 - 07:31 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n ─░slam D├╝nyas─▒na Etkileri (Y├╝ksel Nizamo─člu)

30/04/2016 - 19:20 ├çanakkale Sava┼č─▒: Bir Siyasi M├╝cadele Alan─▒ (├ľzg├╝r ├ľzt├╝rk)

23/04/2016 - 19:13 25 Nisan 1915 Anzak ├ç─▒karmas─▒ ─░lk Saatleri ÔÇô Daha Erken M├╝dahale Edilebilir miydi? ( Ahmet Yurttakal )

17/04/2016 - 21:26 Maskirovka Harekat─▒ - K├╗tulAmare bir zafer midir? ( Tuncay Y─▒lmazer )

28/03/2016 - 11:20 Çanakkale Muharebelerinde Osmanlı Ordusunun Asker Kaybı (Ayhan Candan)

26/03/2016 - 09:55 E─čitimli Neslin Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ ile ─░mtihan─▒ ( Dr. Nuri G├╝├žtekin )

24/03/2016 - 10:00 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri G├╝├žtekin)

21/03/2016 - 06:35 ├çanakkale Seferberli─či: Sava┼č, E─čitim, Cephe Gerisi (Mustafa Sel├žuk)

17/03/2016 - 08:15 18 MART ├ľZEL - ├çanakkale Zaferi ve Cevat Pa┼ča (Ahmet Yurttakal)

22/02/2016 - 12:27 Gertrude Bell Irak Sınırını Çizen Kadın (Veysel Sekmen)

14/01/2016 - 08:43 ├çanakkale ┼×ehidi Feyzi ├çavu┼čÔÇÖun Zevcesi Zehra Han─▒m─▒n Padi┼čaha Mektubu (Osman Ko├ž)

23/12/2015 - 16:47 ├çanakkale Sava┼člar─▒nda Binba┼č─▒ Halis BeyÔÇÖe Ait Bir Ganimetin ├ľyk├╝s├╝ (Serdar Halis Ataksor)

10/12/2015 - 18:03 Mesudiye Z─▒rhl─▒s─▒n─▒n Dram─▒ (Cemalettin Y─▒ld─▒z)

06/12/2015 - 20:29 KutÔÇÖ├╝lamarenin T├╝rklere Tesliminden Sonra Irak ─░ngiliz Ordusunun Faaliyetlerine Dair Rapor (Haz. Serdar Halis Ataksor)

01/12/2015 - 10:11 10 A─čustos 1915 Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ H├╝cumu (Muzaffer Albayrak)

17/11/2015 - 21:09 Çanakkale Deniz Muharebelerinde Verilen Zayiatlar (Ahmet Yurttakal)

10/11/2015 - 05:19 Reis-i Cumhur Mustafa Kemal in Çanakkaleyi ziyaretleri (M. Onur Yurdal )

08/11/2015 - 22:04 Mustafa Kemal Pa┼čan─▒n Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin 1. D├╝nya Sava┼č─▒na giri┼čiyle ilgili g├Âr├╝┼člerine dair bir belge

Osmanl─▒ Devleti Umumi Harpte Tarafs─▒z Kalabilir miydi? - Yusuf Ak├žura (De─čerlendirme: Muzaffer Albayrak)