Kut├╝lammareÔÇÖde Esir Al─▒nan ─░ngiliz Ordusu ve General Townshend (Muzaffer Albayrak)

Tarih: 28/04/2011   /   Toplam Yorum 6   / Yazar Ad─▒:      /   Okunma 57460

Kut├╝lammare Zaferi, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda T├╝rk ordusunun kazand─▒─č─▒ en ├Ânemli muvaffakiyetlerden birisiydi. Ba─čdatÔÇÖ─▒ fethetmek i├žin yola ├ž─▒kan ─░ngiliz kuvvetlerinin 29 Nisan 1916ÔÇÖda teslim al─▒nmas─▒ T├╝rk ordusuna itibar ve ┼čan kazand─▒rd─▒─č─▒ gibi ─░ngiliz ordusunun prestij kayb─▒na u─čramas─▒na sebep olmu┼čtu.
Bu makalede temel olarak Kut├╝lammareÔÇÖde esir al─▒nan ─░ngiliz 6. Hint T├╝meni ve bu t├╝menin komutan─▒ General TownshendÔÇÖ─▒n esir al─▒n─▒┼č s├╝reci incelenmi┼čtir. General TownshendÔÇÖla beraber esir d├╝┼čen ─░ngiliz ve Hintli subay ve erlerin, bilhassa Hintliler aras─▒nda bulunan M├╝sl├╝man askerlerin esaret hayat─▒ yaz─▒m─▒z─▒n esas─▒n─▒ te┼čkil etmektedir. Kut├╝lammare ku┼čatmas─▒ ve zaferine dair daha geni┼č bilgi edinmek isteyenlerin bu sitede yay─▒nlanm─▒┼č Mustafa Birol ├ťlkerÔÇÖin Kutulammare Zaferi-Esir Al─▒nan ─░ngiliz OrdusuÔÇÖnun ├ľyk├╝s├╝ isimli makalesine bakmalar─▒n─▒ ├Âneririz. (M.A)

 

 

Dahiliye NezaretiÔÇÖne[1]

AllahÔÇÖ─▒n yard─▒m─▒yla bug├╝n Kut├╝lammare m├╝stahkem mevkii zapt ve i┼čgal edildi. Be┼či general olmak ├╝zere 500 subay ve 13 bin ─░ngiliz askeri esir al─▒nd─▒─č─▒n─▒ arz ve m├╝jdelerim.

29 Nisan 1916

Ba─čdat Valisi ve Alt─▒nc─▒ Ordu

Kumandan Vekili Tu─čgeneral

Halil

Yukar─▒daki telgraf ─░stanbulÔÇÖda b├╝y├╝k bir sevin├ž ve memnuniyet yaratacakt─▒r. Zira 9 Ocak 1916ÔÇÖdaki ├çanakkale zaferinin hemen sonras─▒nda, do─ču cephesinde Ruslar kar┼č─▒s─▒nda al─▒nan yenilgiler ve ricat neticesinde, 16 ┼×ubatÔÇÖta Erzurum, 18 NisanÔÇÖda Trabzon Ruslar─▒n eline ge├žmi┼čti. Do─ču cephesinin ├ž├Âkt├╝─č├╝ bir s─▒rada IrakÔÇÖta zay─▒f T├╝rk ordusunun bu ba┼čar─▒s─▒ b├╝y├╝k bir moral olmu┼čtu.

 

               

D├óhiliye Nezareti, derhal b├╝t├╝n vilayetlere telgraf ├žekerek; ÔÇťKut├╝lammare d├╝┼čt├╝. Orada mahsur kalan 13.300 ki┼čilik ─░ngiliz kuvveti tamamen esir edildi. Keyfiyetin ba─čl─▒ bulunan b├╝t├╝n birimlere derhal ve genelge ile m├╝jdelenmesiÔÇŁ emrini verir[2].

 

Yaz─▒m─▒z─▒n as─▒l konusu, esir al─▒nan General Townshend ve 6. Hint T├╝meniÔÇÖnin esaret hayat─▒n─▒ incelemek oldu─čundan, Kut├╝lammare zaferine gelinen s├╝reci k─▒saca hat─▒rlatmakla iktifa edece─čiz.*

 

├çanakkale'de muharebelerin sona yakla┼čt─▒─č─▒ s─▒rada ─░ngilizler, 22 Kas─▒m 1915'te Basra'y─▒ ele ge├žirip Ba─čdat istikametinde ilerlemeye ba┼člam─▒┼člard─▒. ─░ngiliz H├╝k├╝meti ├çanakkaleÔÇÖdeki ba┼čar─▒s─▒zl─▒kla u─čran─▒lan prestij kayb─▒n─▒, Ba─čdatÔÇÖ─▒ ele ge├žirerek iz├óle etmeyi d├╝┼č├╝n├╝yordu. IrakÔÇÖtaki ─░ngiliz Seferi Kuvvetler Komutan─▒ General Nixon, 6. Hint Poona T├╝meni komutan─▒ General TownshendÔÇÖe ├Ânce Kut├╝lammareÔÇÖyi i┼čgal emrini verdi. Kut├╝lammare 29 Eyl├╝l 1915ÔÇÖte i┼čgal edildi. ─░kinci ad─▒m olarak TownshendÔÇÖa Ba─čdatÔÇÖ─▒ ele ge├žirmek ├╝zere harekete ge├žme emri verildi. Genel kararg├óhtan TownshendÔÇÖa g├Ânderilen emirde; Ba─čdatÔÇÖ─▒n al─▒nmas─▒n─▒n, ─░stanbulÔÇÖun al─▒nmas─▒na e┼č de─čerde oldu─ču bildiriliyordu.

 

Kut├╝lammareÔÇÖde ma─člup olarak geri ├žekilen T├╝rk birlikleri Ba─čdatÔÇÖ─▒n g├╝neyinde Selman─▒pak mevkiini tahkim ederek savunmaya ge├žmi┼čti. T├╝rk kuvvetlerini takip eden Townshend, 22 Kas─▒mÔÇÖda Selman─▒pakÔÇÖta muharebeye tutu┼čtu. Bu muharebede Irak cephesi komutan─▒ Albay Nureddin Bey (Sakall─▒ Nureddin Pa┼ča) taraf─▒ndan a─č─▒r kay─▒plara u─črat─▒lan Townshend, T├╝rk ordusunun takibi alt─▒nda muhtemel bir savunma i├žin tahkim edilmi┼č olan Kut├╝lammareÔÇÖye kadar ├žekildi.

 

3 Aral─▒kÔÇÖta Kut├╝lammareÔÇÖye ula┼čan Townshend, daha g├╝neye ├žekilmek i├žin vakti ve ┼čans─▒ varken, genel kararg├óhtan takviye gelece─čini umarak burada kal─▒p savunma haz─▒rl─▒klar─▒na giri┼čti. Kut├╝lammareÔÇÖdeki ─░ngiliz ordusunun mevcudu yard─▒mc─▒ s─▒n─▒flar da d├óhil 13-14 bin civar─▒ndayd─▒.

 

T├╝rk ordusu ─░ngilizleri s─▒k─▒ bir ┼čekilde takip ederek 7 Aral─▒kÔÇÖta Kut├╝lammareÔÇÖyi ku┼čatt─▒. Dicle nehrinin bir dirsek yapt─▒─č─▒ yerde kurulmu┼č olan Kut├╝lammare kasabas─▒nda savunma yapmak nispeten kolayd─▒. Kasabay─▒ ├╝├ž taraftan saran Dicle nehri do─čal bir engel te┼čkil ediyordu. A├ž─▒k olan tarafta siperler kaz─▒larak tahkim edildi. Kut├╝lammareÔÇÖde ku┼čat─▒lan ─░ngiliz ordusunun ├╝├ž ay yetecek erzak ve m├╝himmat─▒ vard─▒.

 

  

T├╝rk ordusu 25 Aral─▒k 1915ÔÇÖe kadar birka├ž taarruz denediyse de Kut├╝lammareÔÇÖnin kolayca ele ge├žmeyece─či anla┼č─▒ld─▒─č─▒ndan, kasaban─▒n her taraftan ku┼čat─▒larak teslime zorlanmas─▒na karar verilmi┼čti.

 

─░ngiliz ordusunda bulunan Hintli M├╝sl├╝man askerler f─▒rsat─▒n─▒ bulduk├ža T├╝rk taraf─▒na iltica etmekteydiler ve bunun ├Ân├╝ne ge├žilemiyordu. T├╝rk ordusundan da s├╝rekli olarak bu M├╝sl├╝man askerlere kar┼č─▒ propaganda yap─▒lmakta, beyannameler at─▒larak M├╝sl├╝man askerlerin firarlar─▒ te┼čvik edilmekteydi.

 

 

Bu beyannamelerin tesiri oldu mu bilinmez ama Hintli M├╝sl├╝man askerler ku┼čatma boyunca yakalad─▒klar─▒ her f─▒rsatta firar ettiler. Bu konuda kararl─▒ olduklar─▒, kendilerini engellemeye ├žal─▒┼čan subaylardan baz─▒lar─▒n─▒ ├Âld├╝rmeleri veya yaralamalar─▒ndan, ka├žarken vurulup ├Âlme ya da ka├žarken yakaland─▒─č─▒nda idam edilme tehlikesini g├Âze almalar─▒ndan anla┼č─▒lmaktad─▒r. Ka├žamayanlar ba┼čka usullere ba┼čvurarak T├╝rklerle sava┼čmaktan kurtulmaya ├žal─▒┼č─▒yordu. Aral─▒k ay─▒ndan itibaren Hint taburlar─▒ aras─▒nda kendi kendini yaralama olaylar─▒ ├žo─čalmaya ba┼člad─▒. Hintli erler sa─č ellerinin i┼čaret parma─č─▒na kur┼čun s─▒karak sava┼č s─▒ras─▒nda yaraland─▒klar─▒n─▒ bahane ediyorlard─▒. Kendi kendini yaralayan erlerden 15 kadar─▒ a─č─▒r cezalara ├žarpt─▒r─▒ld─▒. Yine de ku┼čatma boyunca 147 asker ka├žmaya muvaffak olmu┼čtu. Bir o kadar da ba┼čar─▒s─▒z firar giri┼čimi olmu┼čtu.[3]

 

General Aylmer komutas─▒nda g├Ânderilen kurtarma ordusu, Kut├╝lammare yolunu kesen T├╝rk birliklerine ├╝st├╝nl├╝k sa─člayamad─▒. Yapt─▒─č─▒ taarruzlar kendisine a─č─▒r zayiattan ba┼čka bir sonu├ž vermedi.

 

Nisan ay─▒nda NixonÔÇÖun yerine General Percy Lake atand─▒. O da kurtarma ordusu kumandan─▒ AylmerÔÇÖi g├Ârevden al─▒p yerine General GorringeÔÇÖi atad─▒ ancak bu de─či┼čiklikler de ku┼čatmay─▒ yarmaya ├žare olmad─▒. ─░ngilizlerin Irak cephesine takviye olarak g├Ânderdikleri kuvvetler aras─▒nda ├çanakkaleÔÇÖde Anzak b├Âlgesinde ve AnafartalarÔÇÖda T├╝rk ordusuna kar┼č─▒ sava┼čm─▒┼č olan 13. T├╝men de vard─▒. Bu t├╝men M─▒s─▒rÔÇÖda iken Nisan ay─▒ ba┼č─▒nda IrakÔÇÖa nakledilmi┼čti.

 

Ku┼čatman─▒n yar─▒lamamas─▒ ├╝zerine ─░ngiliz u├žaklar─▒ taraf─▒ndan 15 NisanÔÇÖdan itibaren a├žl─▒k ├žeken 6. T├╝menÔÇÖe havadan ├žuvallarla erzak at─▒lmaya ba┼čland─▒. Bu ├žuvallarda un, ┼čeker vard─▒. Ancak giri┼čim Kut├╝lammareÔÇÖdeki binlerce n├╝fusu beslemeye yetecek kadar geni┼č kapsaml─▒ de─čildi. A├žl─▒k etkisini iyice hissettirmeye ba┼člam─▒┼č, ├žo─ču Hintli asker birer iskelet haline gelmi┼čti. Ku┼čatman─▒n son haftas─▒na gelindi─činde a├žl─▒ktan 8 ─░ngiliz ve 21 Hintli asker ├Âlm├╝┼čt├╝. Karadan yard─▒m yap─▒lamayan 25 NisanÔÇÖda Kut├╝lammareÔÇÖye nehir yolundan bir vapurla 270 ton erzak g├Ânderilmesine te┼čebb├╝s edildi. Bu vapurun T├╝rk askerleri taraf─▒ndan ele ge├žirilmesi ile son kurtarma te┼čebb├╝s├╝ de akamete u─črad─▒. Ele ge├žirilen Julnar isimli bu vapura, ÔÇťKendi GelenÔÇŁ ismi verilmi┼č ve nehir ├╝zerinde ta┼č─▒mac─▒l─▒kta kullan─▒lm─▒┼čt─▒.

 

                  

 

├ťmitleri t├╝kenen Townshend 26 NisanÔÇÖda son ├žare olarak Halil Pa┼čaÔÇÖya; ─░ngiliz askerlerinin silahlar─▒n─▒ b─▒rakarak serbest b─▒rak─▒lmalar─▒na kar┼č─▒l─▒k kendisinin ve maiyetinin sava┼č devam etti─či s├╝rece T├╝rklere kar┼č─▒ sava┼čmayacaklar─▒ s├Âz├╝n├╝ veriyor; bu ┼čartlar kabul edildi─či takdirde, ad─▒na yaz─▒lm─▒┼č bir milyon ─░ngiliz liral─▒k ├žek verilece─či vaadinde bulunuyor yani a├ž─▒k├ža r├╝┼čvet teklif ediyordu.[4] Halil Pa┼ča, bu teklifi reddetmesine ra─čmen bir g├╝n sonra me┼čhur ─░ngiliz casusu Lawrence taraf─▒ndan getirilen bir mektupta bu defa Osmanl─▒ h├╝k├╝meti hesab─▒na iki milyon ─░ngiliz liral─▒k teklif yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ anlat─▒r.[5] R├╝┼čvet teklifi hakk─▒nda TownshendÔÇÖ─▒n hat─▒rat─▒nda herhangi bir bilgi yoksa da hat─▒rat─▒ ─░ngilizceden ├ževiren Tarih-i Asker-i Osman├« Enc├╝meni bir dipnot d├╝┼čerek TownshendÔÇÖ─▒n teklifleri aras─▒nda bu bir milyon ─░ngiliz liras─▒ndan bahsetmektedir[6].

 

Halil Pa┼čaÔÇÖya teklif edilen para hakk─▒nda Tasvir-i Efk├ór Gazetesinde ├ž─▒kan bir haberde; ÔÇťKut├╝lammareÔÇÖnin teslim ┼čartlar─▒ndan biri olarak General Townshend taraf─▒ndan teklif olunan bir milyon lira generalin yan─▒nda olmay─▒p kabul edildi─či takdirde ─░ngiltereÔÇÖden getirtilece─či tahkikat neticesinde anla┼č─▒lm─▒┼čt─▒rÔÇŁ diye yazmaktayd─▒[7]. ┼×u bir ger├žekti ki ─░ngilizler onur meselesi yapt─▒klar─▒ bu durumdan teslim olmadan kurtulmak i├žin her ├žareye ba┼čvurmu┼člard─▒. Bu hususta yard─▒m─▒ dokunabilecek ki┼čiler de b├Âlgeye g├Ânderilmi┼čti. O d├Ânemde T├╝rkleri ├žok iyi tan─▒yan ve b├Âlgeyi iyi bilen ├╝├ž istihbarat├ž─▒; Lawrence, Aubrey Herbert ve Gertrude Bell BasraÔÇÖdaki ─░ngiliz kararg├óh─▒na getirilmi┼člerdi.

 

 

 

Ba┼čka ├žaresi kalmayan Townshend, ─░ngiliz genel kararg├óh─▒ndan ald─▒─č─▒ onay ├╝zerine teslim oldu. Kut├╝lammare muhasaras─▒, 7 Aral─▒k 1915ÔÇÖten, ─░ngiliz ordusunun teslim oldu─ču 29 Nisan 1916ÔÇÖya kadar 4 ay 23 g├╝n s├╝rd├╝[8].

 

Kut├╝lammareÔÇÖde teslim olan ─░ngiliz kuvveti; 5 General, 272 ─░ngiliz subay─▒, 2592 ─░ngiliz eri, 204 Hint subay─▒, 6988 Hint eri, 3.248 muharip olmayan yard─▒mc─▒ s─▒n─▒flardan hizmet erleri, toplam: 13.309ÔÇÖdur. Bu say─▒n─▒n 1.306ÔÇÖs─▒ hasta ve yaral─▒ askerlerden olu┼čuyordu[9].

 

 

 

─░lgin├žtir, Kut├╝lammareÔÇÖdeki 6. Hint T├╝meniÔÇÖni kurtarmak i├žin 6 Ocak-22 Nisan 1916 tarihleri aras─▒nda ku┼čatmay─▒ yarma te┼čebb├╝s├╝nde bulunan ─░ngiliz kurtarma ordusu, yard─▒ma gitti─či 6. T├╝menin neredeyse iki kat─▒, yakla┼č─▒k 22 bin zayiat vermi┼čti.

 

Adalarda Bir ─░ngiliz Generali

 

General Townshend, k─▒l─▒├ž ve tabancas─▒n─▒ kendisini esir alan T├╝rk ordusu kumandan─▒ Halil Pa┼čaÔÇÖya teslim eder. Buna mukabil Halil Pa┼ča, t─▒pk─▒ PlevneÔÇÖde Osman Pa┼čaÔÇÖya g├Âsterilen itibar─▒ ve tavr─▒ ─░ngiliz generaline g├Âsterip silahlar─▒n─▒ iade ederek, kendisini harp esiri de─čil misafir olarak g├Ârd├╝─č├╝n├╝ s├Âyler[10].

 

Esir olan t├╝menin komutan─▒ Townshend ─░stanbulÔÇÖa nakledilecekti. Kut├╝lammareÔÇÖden Ba─čdatÔÇÖa nakli i├žin bir motorbot tahsis edildi. Townshend beraberinde Yarbay Paar ve Y├╝zba┼č─▒ Morland oldu─ču halde T├╝rk ordusundan Yarbay ─░shak BeyÔÇÖin refakatinde vapura bindi. Esir al─▒nm─▒┼č 6. T├╝menÔÇÖin tutuldu─ču ordug├óh─▒n yak─▒n─▒ndan ge├žerken subay ve erler sahil bolunca dizilerek vapur uzakla┼č─▒ncaya kadar komutanlar─▒n─▒ alk─▒┼člad─▒lar. Townshend da vapurun g├╝vertesinde, selam vaziyetinde eski t├╝menine veda etti.

 

                                   

 

General Townshend, Kut├╝lammareÔÇÖden ayr─▒l─▒rken son olarak bir de ├Âzel talepte bulunmu┼čtu. ├çok sevdi─či Spot isimli k├Âpe─činin, ─░ngiltereÔÇÖdeki evine g├Ânderilmesine izin verilmesini Halil Pa┼čaÔÇÖdan rica etti. Spot, BasraÔÇÖdaki ─░ngiliz kuvvetleri vas─▒tas─▒yla ─░ngiltereÔÇÖye sa─člam olarak ula┼čt─▒. Townshend m├╝tarekeden sonra NorlfolkÔÇÖtaki evine d├Ând├╝─č├╝nde k├Âpe─čine tekrar kavu┼čmu┼čtu[11].

 

Townshend yan─▒nda Yarbay Paar, Y├╝zba┼č─▒ Morland, Osmanl─▒ subay─▒ Yarbay ─░shak Bey, Portekizli a┼č├ž─▒s─▒, bir Hintli hizmet├žisi ve iki ─░ngiliz emirberiyle birlikte Ba─čdatÔÇÖtan ayr─▒ld─▒. K─▒smen tren k─▒smen at arabas─▒yla yol alarak 19 May─▒sÔÇÖta MusulÔÇÖa ula┼čt─▒.

 

22 May─▒sÔÇÖta MusulÔÇÖdan hareket edildi. 25 May─▒sÔÇÖta HalepÔÇÖe, 30 May─▒sÔÇÖta TarsusÔÇÖa ula┼čt─▒. Pozant─▒ÔÇÖda Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n ├Âzel treni bekliyordu ve burada Enver Pa┼ča ile g├Âr├╝┼čt├╝. Tren Enver Pa┼ča ile birlikte TownshendÔÇÖ─▒ ─░stanbulÔÇÖa ta┼č─▒d─▒. Ba─čdatÔÇÖtan hareketin 22. g├╝n├╝ 3 HaziranÔÇÖa ─░stanbulÔÇÖa var─▒ld─▒[12].

 

 

Townshend Haydarpa┼čaÔÇÖda b├╝y├╝k bir ilgi ve alaka ile kar┼č─▒land─▒ ve buradan kendisine ikametg├óh olarak tahsis edilen HeybeliadaÔÇÖdaki eve nakledildi[13]. 5 HaziranÔÇÖda Enver Pa┼ča ile g├Âr├╝┼čmek ├╝zere ─░stanbulÔÇÖa g├Ânderildi. Enver Pa┼ča kendisini esir olarak de─čil misafir olarak kabul etmesini ─░stanbulÔÇÖda diledi─či gibi gezebilece─čini s├Âyledi. Ayr─▒ca ─░ngiltere H├╝k├╝metiÔÇÖnin Amerika el├žili─či vas─▒tas─▒yla Osmanl─▒ h├╝k├╝metinden talep etti─či TownshendÔÇÖ─▒n e┼či ve k─▒z─▒n─▒n yan─▒na gelmelerine m├╝saade edilmesi talebini[14] ileterek, e┼či ve k─▒z─▒n─▒n esirlikte yan─▒nda bulunmalar─▒n─▒ isteyip istemedi─čini sordu. Townshend te┼čekk├╝r ederek istedi─čini bildirdi. Bunun ├╝zerine Hariciye Nezareti, e┼či ve k─▒z─▒n─▒n gelmesine izin verildi─čini ─░ngiltereÔÇÖye bildirdi.

 

Townshend e┼činin ve k─▒z─▒n─▒n ─░stanbulÔÇÖa gelmesi durumunda adada kalmak yerine Beyo─čluÔÇÖndaki ─░ngiliz el├žili─činde kalmas─▒na m├╝saade edilebilece─čini ├Â─črenince EnverÔÇÖin m├╝saadesiyle ─░ngiliz Hariciye NezaretiÔÇÖne bir telgraf ├žekerek izin istedi. Fakat ─░ngiliz Hariciye Naz─▒r─▒ cevaben: ÔÇťSilahl─▒ muhaf─▒zlar nezaretinde bulunaca─č─▒ndan, ─░ngiliz el├žili─činin bir esir kararg├óh─▒ haline d├Ân├╝┼čmesinin uygun olmayaca─č─▒n─▒ÔÇŁ bildirdi. Bu mesele e┼či ve k─▒z─▒n─▒n ─░stanbulÔÇÖa ancak Avusturya-Bulgaristan yolu ile gelmesi m├╝mk├╝n oldu─čundan ve AvusturyaÔÇÖn─▒n TownshendÔÇÖ─▒n e┼činin kendi topraklar─▒ndan ge├žmesine izin vermemesi ├╝zerine kendili─činden kapand─▒[15].

 

General Townshend Temmuz ay─▒nda Harbiye NezaretiÔÇÖne m├╝racaat ederek harp hali dolay─▒s─▒yla ─░stanbulÔÇÖda her ┼čeyin pahal─▒ olmas─▒ndan dolay─▒ Osmanl─▒ h├╝k├╝metinin kendisine tahsis etti─či 95 liran─▒n yetmedi─činden ve ayl─▒k 120 liray─▒ ge├žen masraf─▒n─▒n sonradan ─░ngiltere h├╝k├╝metince ├Âdenmek ├╝zere verilmesini istirham etmi┼čti. Harbiye Nezaretince verilen cevapta r├╝tbesine uygun olarak kendisine ├Âdenen 95 liradan fazlas─▒n─▒n verilemeyece─činin, dilerse Amerika el├žili─či vas─▒tas─▒yla ─░ngiltereÔÇÖden para getirtebilece─či bildirilmi┼čti[16].

 

Kut├╝lammareÔÇÖde esir al─▒nan Townshend haricindeki ─░ngiliz generalleri ve y├╝ksek r├╝tbeli subaylar BursaÔÇÖya sevk edilmi┼č, bunlar i├žin uygun ve mahfuz bir ev bulunmas─▒ bulunamad─▒─č─▒ takdirde otel tahsis edilmesinin uygun olaca─č─▒ Dahiliye Naz─▒r─▒ Talat Bey taraf─▒ndan Bursa valili─čine bildirilmi┼čti[17]. Townshend esareti boyunca BursaÔÇÖdaki generallerden General Mellis ve General DelamainÔÇÖle mektupla┼č─▒yordu.

 

 

 

Townshend, Ekim ay─▒nda havalar so─čumaya ba┼člay─▒nca, HeybeliadaÔÇÖdaki ev so─čuk oldu─čundan ─░ngiliz konsolosu HamsonÔÇÖun B├╝y├╝kadaÔÇÖdaki yazl─▒─č─▒na nakledildi. TownshendÔÇÖ─▒n muhafazas─▒ i├žin bahriye erlerinden bir m├╝freze ve bir polis karakol noktas─▒ tahsis edilmi┼čti[18].

 

Hareket serbestli─či tan─▒nm─▒┼č olsa da TownshendÔÇÖ─▒n her hareketi izleniyordu, yan─▒na T├╝k yaverlerinden birini almadan ─░stanbulÔÇÖa gidemiyordu, emirber olarak yan─▒na verilmi┼č birka├ž bahriye askeri esas─▒nda muhaf─▒zlar─▒yd─▒. Ayr─▒ca sivil polisler taraf─▒ndan da takip halindeydi. Polis takibi neticesi hakk─▒nda tutulan raporlar bazen ilgin├ž bilgiler i├žermekteydi.

 

─░stanbul Polis M├╝d├╝rl├╝─č├╝ÔÇÖne gelen bir rapor bunlardan biridir. Bu raporda: TownshendÔÇÖ─▒n yapayaln─▒z sandalla denize a├ž─▒ld─▒─č─▒, me┼čhur artist OlgaÔÇÖy─▒ da adeta metres gibi yan─▒nda bulundurdu─ču ihbar edilmekteydi. Bahsi ge├žen OlgaÔÇÖn─▒n Divan-─▒ HarpÔÇÖ├že casusluktan dolay─▒ d├Ârt sene hapse mahkum olan Peter Joseph isimli ┼čahs─▒n ye─čeni oldu─ču ve PariziyenÔÇÖin kirac─▒s─▒ olup su-i zan alt─▒nda bulunan M├Âsy├ Taki ile de gayr-i me┼čru bir yak─▒nl─▒─č─▒ olmas─▒ dolay─▒s─▒yla OlgaÔÇÖn─▒n General Townshend ile gayr-i me┼čru olan ili┼čkisine son verilmesi isteniyordu.

 

Townshend 1918 y─▒l─▒ yaz─▒nda firar te┼čebb├╝slerinde bulunmu┼čtu. Bu tarihte ─░stanbul ├╝zerinde g├Âr├╝nmeye ba┼člayan ─░ngiliz u├žaklar─▒ y├╝z├╝nden daha s─▒k─▒ izlenmeye ba┼člam─▒┼čt─▒. Bir deniz u├ža─č─▒ vas─▒tas─▒yla ka├žabilece─či d├╝┼č├╝n├╝l├╝yordu, hatta bu ┼čekilde firar etti─čine dair haberler bile yay─▒lm─▒┼čt─▒[19].

 

Ekim ay─▒nda Talat Pa┼ča h├╝k├╝metinin istifa edip Ahmed ─░zzet Pa┼ča h├╝k├╝metinin kurulmas─▒ ├╝zerine, ─░ngilizlerle yap─▒lacak bir m├╝tarekede yard─▒mc─▒ olabilece─čini yeni h├╝k├╝mete bildirdi. Osmanl─▒ Devleti i├žin onurlu bir m├╝tareke imzalanmas─▒na ├žaba sarf edece─čine emin olmalar─▒n─▒ s├Âyl├╝yordu ancak bir ┼čart─▒ vard─▒. Bu ┼čart, LimniÔÇÖdeki ─░ngiliz donanmas─▒na hareket etmeden ├Ânce ┼čahsi h├╝rriyetinin verilip esaretine son verilmesi idi.

 

─░zzet Pa┼ča ile yapt─▒klar─▒ g├Âr├╝┼čme olumlu sonu├ž verdi ve TownshendÔÇÖ─▒n arac─▒l─▒k vazifesine mukabil h├╝rriyeti iade edildi. Bab─▒aliÔÇÖden ayr─▒lan Townshend art─▒k h├╝r bir adamd─▒.

 

18 EkimÔÇÖde Townshend yan─▒nda Y├╝zba┼č─▒ Morland ve di─čer maiyyeti oldu─ču halde B├╝y├╝kadaÔÇÖdan bindikleri bir yatla Band─▒rmaÔÇÖya ula┼čt─▒. Buradan ├Âzel bir trenle 19 EkimÔÇÖde ─░zmirÔÇÖe ula┼čt─▒. 20 EkimÔÇÖde ─░zmirÔÇÖden bir r├Âmork├Ârle hareket ederek Mondros liman─▒na ula┼čt─▒.

 

30 EkimÔÇÖde MondrosÔÇÖta m├╝tareke imzaland─▒. T├╝rk heyeti ba┼čkan─▒ Rauf Bey TownshendÔÇÖa te┼čekk├╝rlerini sunarken Madam TownshendÔÇÖla beraber onu ─░stanbulÔÇÖa davet ediyordu.

 

Townshend, 31 EkimÔÇÖde LimniÔÇÖden ayr─▒ld─▒. Deniz yoluyla ─░talyaÔÇÖya ge├žti, 3 Kas─▒mÔÇÖda RomaÔÇÖda, 5 Kas─▒mÔÇÖda ParisÔÇÖteydi. 9 Kas─▒mÔÇÖda ise ─░ngiltereÔÇÖdeki evine ula┼čt─▒[20].

 

Kut├╝lammareÔÇÖnin Di─čer Esirleri

 

Kut├╝lammareÔÇÖde esir al─▒nan ─░ngiliz t├╝meni bir Hint t├╝meniydi ve askerlerinin ├žo─ču Hintli idi. 13 bin ki┼čilik t├╝meninde subay ve er olarak yaln─▒z 2.900 ─░ngiliz vard─▒. Geri kalan─▒ Hintli idi. Bu Hintliler i├žerisinde ├žo─ču Pencap b├Âlgesinden yakla┼č─▒k iki bin M├╝sl├╝man asker bulunuyordu. Bu M├╝sl├╝man askerlerden baz─▒lar─▒ Kut├╝lammareÔÇÖde muhasara alt─▒ndayken ka├žarak T├╝rk ordusuna kat─▒lm─▒┼čt─▒. Ku┼čatma boyunca bu ilticalar s├╝rm├╝┼č, T├╝rk taraf─▒na ka├žmaya ├žal─▒┼čanlardan baz─▒lar─▒ vurulmu┼č, yakalananlar idam edilmi┼čti.

 

Kut├╝lammareÔÇÖde esir al─▒nan erler Ankara, Kastamonu, Yozgat, Eski┼čehir, Konya, Afyon vs. ┼čehirlerdeki ├╝sera kamplar─▒na g├Ânderilirken 6. Hint t├╝menindeki bu M├╝sl├╝man erler di─čer esirlerden ayr─▒larak BursaÔÇÖya getirilmi┼čler ve burada ├Âzel muamele g├Ârm├╝┼člerdir.

 

Bu hususta D├óhiliye NezaretiÔÇÖnden Bursa Valili─čine g├Ânderilen 18 May─▒s 1916 tarihli yaz─▒da: ÔÇťKut├╝lammareÔÇÖde esir edilen M├╝sl├╝man Hintlilerin halifelik makam─▒na kar┼č─▒ ba─čl─▒l─▒klar─▒n─▒ art─▒rmak maksad─▒yla BursaÔÇÖya g├Ânderilmeleri Ba┼čkumandanl─▒kÔÇÖ├ža uygun g├Âr├╝lm├╝┼č oldu─čundan bu askerler i├žin iki bin ki┼čilik bir yerin haz─▒rlanmas─▒ÔÇŁ istenmi┼čti[21].

 

           

 

M├╝sl├╝man esirlerden dileyenlerin Osmanl─▒ tabiiyetine ge├žmesine imkan tan─▒nm─▒┼č, bu gibilere Osmanl─▒ n├╝fus c├╝zdan─▒ verilerek belirli sermaye ile iskan edilmeleri sa─članm─▒┼čt─▒.[22] Hintli M├╝sl├╝man subay ve erlerden T├╝rk ordusuna kat─▒lanlar da olmu┼čtur. BursaÔÇÖdaki garnizonda tutulan M├╝sl├╝man esirlere padi┼čah─▒n emri ├╝zerine 1916 Ramazan bayram─▒nda m├╝kellef bir ziyafet verilmesi de Meclis-i V├╝kelaÔÇÖda (Bakanlar Kurulu) g├Âr├╝┼č├╝lerek ziyafet masraflar─▒ i├žin gereken paran─▒n HazineÔÇÖden ├Âdenmesi kararla┼čt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒.[23]

 

Kut├╝lammareÔÇÖde esir al─▒nan subaylar aras─▒nda bulunan Hintli M├╝sl├╝man subaylar da di─čerlerinden ayr─▒ tutulmu┼č ve ├Âzel muamele g├Ârm├╝┼člerdi. Eski┼čehirÔÇÖe sevk edilen Hintli M├╝sl├╝man subaylar A─čustos ay─▒nda Ramazan Bayram─▒ m├╝nasebetiyle halife padi┼čah─▒n huzuruna ├ž─▒k─▒p ba─čl─▒l─▒k ve sayg─▒lar─▒n─▒ sunmak istemi┼člerdi. Bunun ├╝zerine bayramdan bir-iki g├╝n ├Ânce ─░stanbulÔÇÖa getirilen binba┼č─▒, y├╝zba┼č─▒ ve te─čmen r├╝tbelerinde yetmi┼č kadar Hintli M├╝sl├╝man subay Padi┼čah─▒n huzurunda yap─▒lan bayramla┼čma merasimine de kat─▒lm─▒┼člar, halifenin ordusuna kar┼č─▒ silah kullanmak mecburiyetinde kald─▒klar─▒ndan duyduklar─▒ ├╝z├╝nt├╝ ve pi┼čmanl─▒─č─▒ dile getirmi┼člerdir. Subaylardan baz─▒lar─▒ HindistanÔÇÖa d├Ânmek istemeyip Osmanl─▒ Devleti hizmetinde istihdam edilmeyi talep etmi┼čtir. Subaylar on g├╝n ─░stanbulÔÇÖda kal─▒p ┼čehri gezdikten sonra Eski┼čehirÔÇÖe d├Ânm├╝┼čt├╝r[24].

 

Kut├╝lammareÔÇÖde esir al─▒nan di─čer ─░ngiliz ve M├╝sl├╝man olmayan Hintli askerler i├žin Konya vilayetinde Aksaray ve ┼×erefliko├žhisar, Ankara vilayetinde ├çorum, Yozgat, K─▒r┼čehir, Bo─čazl─▒yan, ayr─▒ca Afyon, Kastamonu, Eski┼čehirÔÇÖde ├╝sera kamplar─▒ haz─▒rlanm─▒┼čt─▒[25]. ─░ngiliz subaylar─▒n─▒n g├Ânderildikleri ┼čehirlerde mahfuz hanelere yerle┼čtirilmeleri m├╝lki makamlara emredilmi┼čti[26]. Kut├╝lammareÔÇÖde esir edilen ─░ngiliz subay ve erlerinin sevk yollar─▒ ├╝zerinde bulunan vilayetlere de telgraf ├žekilerek askeri makamlara gerekli yard─▒m ve kolayl─▒─č─▒n g├Âsterilmesi emredilmi┼čti[27].

 

Kut├╝lammareÔÇÖde esir al─▒nan M├╝sl├╝man olmayan subaylar ise Eski┼čehir, Konya ve AfyonÔÇÖa sevk edilmi┼čti. D├óhiliye Nezareti m├╝lki makamlara emir vererek gelecek olan esir subaylar─▒n kiralar─▒ kendi taraflar─▒ndan ├Âdenmek ├╝zere m├╝nasip ve mahfuz hanelere yerle┼čtirilmesi bildirilmi┼čti[28].

 

A─čustos ay─▒nda esirler aras─▒nda bulunan doktor ve papazlar─▒n serbest b─▒rak─▒lmas─▒ Amerikan El├žili─či vas─▒tas─▒yla talep edilmi┼čti. Osmanl─▒ Harbiye NezaretiÔÇÖnin verdi─či cevapta; teslim al─▒nan ─░ngiliz kuvvetleri aras─▒nda bulunan doktorlar─▒n, esir garnizonu tabipleri ile birlikte garnizonun sa─čl─▒k i┼člerini tanzim etmek ve papazlar─▒n da garnizondaki esirlere vaaz ve nasihat etmek ├╝zere garnizonlarda g├Ârevlendirilmi┼č olduklar─▒ndan bunlar─▒n iadelerinin m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒ bildirilmi┼čti[29].

 

                                 

 

Kut├╝lammareÔÇÖde esir al─▒nan esirlerin bir k─▒sm─▒ Ba─čdat demiryolunun in┼ča halindeki k─▒s─▒mlar─▒nda ├žal─▒┼čt─▒r─▒lmak ├╝zere olu┼čturulan ├╝sera taburlar─▒nda kullan─▒ld─▒. Yaral─▒ ve hasta olanlar bulunduklar─▒ yerlerdeki hastanelerde tedavi alt─▒na al─▒nd─▒. Tedavisi zor hastal─▒k veya yaras─▒ bulunanlar ─░stanbulÔÇÖdaki hastanelere nakledildi.[30] Bak─▒m ve tedavilerine itina g├Âsterilmesine ra─čmen Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ sona erip Mondros M├╝tarekesi imzaland─▒─č─▒nda, Kut├╝lammareÔÇÖde esir d├╝┼čen 2.680 ─░ngiliz subay ve erlerinden 1306ÔÇÖs─▒, 10.486 Hintli subay ve erden ise 1.290ÔÇÖ─▒ ├že┼čitli sebeplerden dolay─▒ ├Âlm├╝┼čt├╝.

 

Kut├╝lammare zaferi, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda T├╝rk ordusunun kazand─▒─č─▒ en ├Ânemli muvaffakiyetlerden birisiydi. Ba─čdatÔÇÖ─▒ fethetmek i├žin yola ├ž─▒kan ─░ngiliz kuvvetlerinin teslim al─▒nmas─▒ T├╝rk ordusuna itibar ve ┼čan kazand─▒rd─▒─č─▒ gibi ─░ngiliz ordusunun prestij kayb─▒na u─čramas─▒na sebep olmu┼čtu. Kut├╝lammare zaferi m├╝ttefik devletler olan Almanya, Avusturya, Bulgaristan taraf─▒ndan tebrik mesajlar─▒ g├Ânderilerek kutland─▒. Almanya imparatoru bu zafer m├╝nasebetiyle okullar─▒ bir g├╝n tatil ederek kutlamalar yap─▒lmas─▒n─▒ emretti. Alman bestek├ór Paul ─░wan taraf─▒ndan Kut├╝lammare zaferi ├╝zerine bir mar┼č bestelenerek padi┼čaha takdim edilmi┼čtir.[31]

 

Muzaffer ALBAYRAK



[1] BOA, DH.KMS, 38/18_1

[2] BOA, DH.KMS, 38/18_2

* Kut├╝lammare ku┼čatmas─▒ ve zaferine dair ayr─▒nt─▒l─▒ bilgi edinmek isteyenler i├žin bu sitede ne┼čredilmi┼č olan Mustafa Birol ├ťlkerÔÇÖin Kutulammare Zaferi-Esir Al─▒nan ─░ngiliz OrdusuÔÇÖnun ├ľyk├╝s├╝ isimli yaz─▒s─▒ ├Ânerilir. Bu yaz─▒n─▒n site i├žindeki linki:

Birinci b├Âl├╝m i├žin: http://www.geliboluyuanlamak.com/makale_detay.php?haber_id=169&baslik=Kut-├╝l%20Amm├óre%20Zaferi%20,%20Esir%20Al─▒nan%20─░ngiliz%20Ordusunun%20├ľyk├╝s├╝-%201%20(%20M.%20Birol%20├ťlker%20)  

─░kinci b├Âl├╝m i├žin: http://www.geliboluyuanlamak.com/makale_detay.php?haber_id=173&baslik=Kut-├╝l%20Amm├óre%20Zaferi%20-%20Esir%20Al─▒nan%20─░ngiliz%20Ordusunun%20├ľyk├╝s├╝%20-%202%20(%20M.%20Birol%20├ťlker%20). (M.A)

[3] Charles Townshend, Irak Seferi ve Esaret, Yeditepe yay─▒nevi, ─░stanbul 2007. Firarlarla ilgili bilgilerin bulundu─ču sayfalar: 239, 241, 483, 502, 509, 559, 560.

[4] Halil Pa┼ča, Bitmeyen Sava┼č, Haz. Taylan Sorgun, Kamer Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 1997, s. 185

[5] a.g.e, s. 186

[6] Charles Townshend, a.g.e, s. 570

[7] Tasvir-i Efkâr Gazetesi, 9 Mayıs 1916.

[8] a.g.e, s. 571

[9] a.g.e, s. 574

[10] Halil Pa┼ča, a.g.e, s. 188

[11] Charles Townshend, a.g.e, s. 578

[12] a.g.e, s. 628

[13] BOA, DH.┼×FR, 63/270

[14] BOA, HR.SYS, 2221/55

[15] a.g.e, s. 629

[16] BOA, HR.SYS, 2221/78

[17] BOA, DH.┼×FR, 64/71

[18] a.g.e, s. 632

[19] a.g.e, s. 638

[20] a.g.e, s. 663

[21] BOA, DH.┼×FR, 64/73

[22] BOA, DH.┼×FR, 67/178

[23] BOA, MV, 202/117

[24] Tasvir-i Efkar, 6 A─čustos 1916.

[25] BOA, DH.┼×FR, 63/146; 63/147; 63/149.

[26] BOA, DH.┼×FR, 63/204

[27] BOA, DH.┼×FR, 63/202

[28] BOA, DH.┼×FR, 63/204

[29] BOA, HR.SYS, 2222/13

[30] BOA, HR.SYS, 2226/43

[31] BOA, ─░.DU─░T, 16/91_2


  57460 defa G├Âr├╝nt├╝lendi.

**********************

T├╝m yaz─▒, yorum ve i├žerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yay─▒mlanm─▒┼č olmalar─▒, bu g├Âr├╝┼čleri Tuncay Y─▒lmazer'in benimsedi─či anlam─▒na gelmez. Yorum b├Âl├╝m├╝ ├Âzg├╝r bir tart─▒┼čma ortam─▒ yaratmak i├žin vard─▒r. Ancak sald─▒rgan ve d├╝zeysiz yorumlar yay─▒nlanmayacakt─▒r. E─čer bu siteye ilk kez yorum yaz─▒yorsan─▒z, yorum kurallar─▒na g├Âzatman─▒z─▒ istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

1571_Tosun Saral 29-04-2011, 18:34:06
Rahmetli Orgeneral ┼×├╝kr├╝ Kanatl─▒ T├╝mgeneral iken 1.6.1945 de Askeri Mecmuasn─▒n 137 nolu say─▒s─▒nda esir al─▒nan ─░ngilizlerin say─▒s─▒n─▒ a┼ča─č─▒daki gibi vermektedir.
"K├╝t├╝'l-amare'de ─░ngilizlerden 481 subay, 13309 er, 1306 hasta ve yaral─▒ olmk ├╝zere toplam 14615 er esir al─▒nm─▒┼čt─▒. Esir komutanlar:
General Townshend, general Dilman, Albay Avnsen, GeneralHamilton, General Melis, Albay Smith
Teslim ald─▒─č─▒m─▒z kuvvetlerden 228 subay ve 2245 er ─░ngiliz, di─čerleri M├╝sl├╝man ve mecusi hindli idiler. ─░ngilizlerin 1306 hasta ve yaral─▒s─▒ ile 694 hastabak─▒c─▒ ve yard─▒mc─▒ hizmet erleri vard─▒. 2 may─▒s 1916 da bu hasta ve yaral─▒lar ingiliz hasta vapurlar─▒ ile kendilerine iade edilmi┼čtir. Esirleri geriye nakli g├Ârevi ┼×├╝kr├╝ Kanatl─▒'n─▒n da g├Ârev yapt─▒─č─▒ 3 nc├╝ alaya verilmi┼čtir.
 
1572_Dr. Zekeriya T├ťRKMEN 29-04-2011, 22:11:27
Muzaffer Bey'i tebrik ediyorum. Kut├╝lammare Zaferi Birinci D├╝nya Sava┼č─▒nda ├çanakkale'den sonra ─░ngiltere'ye ─░ngiliz ordusuna vurulan en b├╝y├╝k darbedir. ─░ngiliz Harp Tarihinde bu olaydan pek bahsedilmez. Kut├╝lammare'yi kazanan 52. T├╝menimizin yerine bug├╝n varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝ren 52. Tugay─▒m─▒z her y─▒l bu zaferi anmakta, A┼ča─č─▒da Halil Pa┼ča'n─▒n emrine uygun olarak Kut Bayram─▒ olarak o g├╝n├╝ yad etmektedir. Halil Pa┼ča'n─▒n bu emrinde verdi─či mesaj ise son derece ├Ânemlidir.

Halil Pa┼ča KutÔÇÖun d├╝┼čt├╝─č├╝ tarih olan 29 Nisan1916 g├╝n├╝ 6 nc─▒ Orduya ┼ču mesaj─▒ yay─▒nlad─▒:

Orduma,
Arslanlar!
1.B├╝t├╝n T├╝rklere ┼čeref ve ┼čan, ─░ngilizlere kara meydan olan ┼ču k─▒zg─▒n topra─č─▒n g├╝ne┼čli semas─▒nda ┼čehitlerimizin ruhlar─▒ sevin├žle g├╝lerek u├žarken, ben de hepinizin pak al─▒nlar─▒ndan ├Âperek c├╝mlenizi tebrik ediyorum.
2.Bize 200 seneden beri tarihimizde okunmayan bir vakay─▒ kaydettiren CenabÔÇÖ─▒ AllahÔÇÖa hamd├╝ ┼č├╝k├╝r eylerim. AllahÔÇÖ─▒n b├╝y├╝kl├╝─č├╝ne bak─▒n─▒z ki, 1500 senelik ─░ngiliz devletinin tarihine bu vakay─▒ ilk defa yazd─▒ran T├╝rk s├╝ng├╝s├╝ oldu. ─░ki senedir devam eden cihan harbi b├Âyle parlak bir olay daha g├Âstermemi┼čtir.
3.Ordum gerek Kut kar┼č─▒s─▒nda ve gerekse KutÔÇÖu kurtarmaya gelen ordular kar┼č─▒s─▒nda 350 subay ve 10.000 erini ┼čehit vermi┼čtir. Fakat buna kar┼č─▒l─▒k bug├╝n KutÔÇÖta 13 general, 481 subay ve 13.300 er teslim al─▒yorum. Bu teslim ald─▒─č─▒m─▒z orduyu kurtarmaya gelen ─░ngiliz kuvvetleri de 30.000 zayiat vererek geri d├Ânm├╝┼člerdir.
4.┼×u iki farka bak─▒l─▒nca, cihan─▒ hayretlere d├╝┼č├╝recek kadar b├╝y├╝k bir fark g├Âr├╝l├╝r. Tarih bu olay─▒ yazmak i├žin kelime bulmakta m├╝┼čk├╝lata u─črayacakt─▒r.
5. ─░┼čte T├╝rk sebat─▒n─▒n ─░ngiliz inad─▒n─▒ k─▒rd─▒─č─▒ birinci zaferi ├çanakkaleÔÇÖde, ikinci zaferi burada g├Âr├╝yoruz.
6.Yaln─▒z s├╝ng├╝ ve g├Â─čs├╝m├╝zle kazand─▒─č─▒m─▒z bu zafer yeni geli┼čen sava┼č durumumuz kar┼č─▒s─▒nda gelecekteki ba┼čar─▒lar─▒m─▒z─▒n parlak bir ba┼člang─▒c─▒d─▒r.
7.Bug├╝ne ÔÇťKut Bayram─▒ÔÇŁ ad─▒n─▒ veriyorum. Ordumun her ferdi, her y─▒l bug├╝n├╝ kutlarken ┼čehitlerimize fatihalar okusunlar. ┼×├╝hedam─▒z ebedi hayatta g├Âklerde k─▒z─▒l kanlarla u├žarken, gazilerimiz de gelecekteki zaferlerimizin bek├žileri olsunlar.ÔÇŁ
 

KATEGOR─░DEK─░ D─░─×ER BA┼×LIKLAR

13/04/2019 - 13:38 Who are your heroes of Gallipoli? An exclusive interview with John Gillam, The author of "Turkish Charlie Ryan" (with Yvonne Fletcher ) ( Tuncay Y─▒lmazer )

09/04/2019 - 13:38 Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ve D├╝nya Sava┼č─▒ - Said Halim Pa┼ča (Fatih Y├╝cel)

23/03/2019 - 13:18 I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ├ťsk├╝dar Mekteb-i Sultan├«si (Nuri G├╝├žtekin)

17/03/2019 - 14:19 18 MART ├ľZEL - 18 Mart Bo─čaz Harbinde M├╝ttefik Filonun Sald─▒r─▒ Plan─▒ ile T├╝rk Savunma D├╝zeni ├ťzerine De─čerlendirmeler (M. Onur Yurdal)

13/03/2019 - 05:59 Orgeneral Cevat ├çobanl─▒ Pa┼čan─▒n Vefat─▒ Ve Cenaze Merasimi (Ahmet Yurttakal)

03/03/2019 - 05:37 Cephe Hatt─▒ Raporlar─▒na G├Âre Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ┼×ehit T├╝rk Subaylar─▒ (Nuri G├╝├žtekin)

17/12/2018 - 13:03 Sar─▒kam─▒┼č Harek├ót─▒na Taktik Yakla┼č─▒mlar (Dr. B├╝lend ├ľzen)

09/12/2018 - 10:02 Elveda Zeytinda─č─▒ ÔÇô 100.Y─▒l D├Ân├╝m├╝ÔÇÖnde Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒n─▒ Yeniden De─čerlendirmek (Tuncay Y─▒lmazer)

05/11/2018 - 12:37 Kararg├óh Umumi Foto─čraf├ž─▒s─▒ Burhan Felek ve ├çanakkale (Mustafa Onur Yurdal)

17/10/2018 - 06:09 Troya M├╝zesinde Bir ├çanakkale ┼×ehidiÔÇÖnin Mezar Ta┼č─▒ (Ahmet Yurttakal)

15/09/2018 - 20:54 Mustafa Kemal Atat├╝rk ve Enver Pa┼ča (─░smail Pehlivan)

30/08/2018 - 10:16 ├çanakkale Sava┼č─▒ Sonras─▒nda Mezarl─▒klar ─░le ─░lgili Ortaya ├ç─▒kan Sorunlar Ve Yap─▒lan Tart─▒┼čmalar (Burhan Say─▒l─▒r)

03/07/2018 - 04:23 Ar┼čiv Belgelerinde L├ópseki (1915 - 1922) (H├╝seyin Arabac─▒)

24/05/2018 - 04:02 Yar─▒madaÔÇÖdaki Ate┼čkes: 24 May─▒s 1915 - The Armistice on the Gallipoli Peninsula - 24 May 1915 (Yusuf Ali ├ľzkan)

20/05/2018 - 08:02 ├çanakkale Sava┼č─▒ Siperin Ard─▒ Vatan (G├╝rsel G├Ânc├╝ - ┼×ahin Aldo─čan)

16/05/2018 - 09:33 Payitahtta Nutuklar─▒m : Cemal Pa┼čaÔÇÖy─▒ Y├╝celtme Amac─▒yla Yaz─▒lm─▒┼č Bir Risale (Nevzat Artu├ž)

06/05/2018 - 20:14 Haf─▒z Hakk─▒ Pa┼ča Hayat─▒ Ve Eserleri (Mustafa Birol ├ťlker)

28/04/2018 - 06:41 Mahmut Sabri Bey Ve Sedd├╝lbahir Savunmas─▒n─▒n ─░lk ├ť├ž G├╝n├╝ (Burhan Say─▒l─▒r)

24/04/2018 - 07:03 25 Nisan 1915 Gelibolu Yar─▒madas─▒ ├ç─▒karmalar─▒ ├ťzerine Taktik Yakla┼č─▒mlar (B├╝lend ├ľzen)

18/04/2018 - 10:58 ├çanakkale Sava┼č─▒ Esnas─▒nda ├çekildi─či ─░ddia Edilen Bir Foto─čraf Hakk─▒nda (Erhan ├çif├ži)

13/04/2018 - 05:58 ÔÇťB├╝y├╝k StratejisizlikÔÇŁten Sahadaki Ger├žekliklere, Gazze,Bir├╝ssebi ve Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒ (B├╝lend ├ľzen)

07/04/2018 - 11:16 18 Mart G├╝n├╝ Dardanos ┼×ehidi Zabit Namzedi Halim Efendi (Ahmet Yurttakal)

04/04/2018 - 06:50 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda ─░stanbul a Yap─▒lan Hava Sald─▒r─▒lar─▒ (Emin Kurt - Mesut G├╝venba┼č)

31/03/2018 - 15:41 K─▒sa Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ Tarihi (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

29/03/2018 - 09:02 Bo─čazÔÇÖ─▒n Fedaileri "├çanakkale Bo─čaz─▒ Tahkimatlar─▒ ve ├çanakkale Bo─čaz MuharebeleriÔÇÖnde T├╝rk Top├žusu" adl─▒ kitaplar─▒n tan─▒t─▒m─▒ (Bayram Akg├╝n)

23/03/2018 - 13:22 Verdun Sava┼č─▒ (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

20/03/2018 - 17:57 LondraÔÇÖn─▒n Sava┼č Planlar─▒: 1906 Taba Krizi Ve ├çanakkale (Yusuf Ali ├ľzkan)

17/03/2018 - 04:39 18 Mart ├ľzel - ├çanakkale Bo─čaz─▒ Savunmas─▒nda Kullan─▒lan 240/35ÔÇÖlik Alman Krupp K─▒y─▒ Topunun Teknik ├ľzellikleri (Bayram Akg├╝n)

12/03/2018 - 11:23 Uydurmadan Ger├že─če- ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Bulutlar ─░├žerisinde Kayboldu─ču ─░ddia Edilen Norfolk Taburu (Tuncay Y─▒lmazer)

25/02/2018 - 13:09 Yi─čitler Harman─▒ Yozgad Mekteb-i Sultanisi -Yozgat Lisesi- (Osman Karaca)

19/02/2018 - 09:19 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 2 (Bayram Akg├╝n)

11/02/2018 - 12:02 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 1 (Bayram Akg├╝n)

05/02/2018 - 05:38 ─░ngilizlerin 1915 Y─▒l─▒ Strateji De─či┼čikli─či: ├çanakkale, ─░ngiliz Karar Vericiler ─░├žin Bir Se├ženek Haline Nas─▒l Geldi? (Yusuf Ali ├Âzkan)

30/01/2018 - 08:02 Medine M├╝dafaas─▒ ve Fahreddin Pa┼ča (S├╝leyman Beyo─člu)

20/01/2018 - 10:18 D├╝┼čman ├çanakkaleÔÇÖyi Ge├žecek Olursa (Do├ž.Dr. Mesut Uyar)

13/01/2018 - 11:19 Amiral CardenÔÇÖin ├çanakkale Bo─čaz─▒ Sald─▒r─▒ Plan─▒ ├ťzerine Bir De─čerlendirme ( Bayram Akg├╝n)

17/12/2017 - 12:41 Gelibolu Yar─▒madas─▒nda Kaybolan ┼×ehitlik ve An─▒tlar (Mustafa Onur Yurdal)

08/12/2017 - 19:02 Tarih dergilerinde Kud├╝s 100.Y─▒l Dosyalar─▒

04/12/2017 - 12:16 Topyekûn Harp Erich von Ludendorff, Erhan Çifci (ed.), Çev. Aynur Onur Çifci-Erhan Çifci (Zafer Efe)

22/11/2017 - 03:49 ├ť├ž Mermi ─░le Bir Defter - ├çanakkaleÔÇÖde Yedek Subay Bir M├╝hendisin Hikayesi (Mustafa Onur Yurdal)

07/11/2017 - 18:30 Pomaklar─▒n ├çanakkale A─č─▒d─▒ - Pesna (├ľmer Arslan)

30/10/2017 - 18:41 25 Nisan 1915, Ar─▒burnu Anzak ├ç─▒karmas─▒nda 57.AlayÔÇÖ─▒n Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna ─░ntikali ÔÇô Yeniden De─čerlendirme ( M. ┼×ahin Aldo─čan )

17/10/2017 - 11:31 Prof. Dr. Christopher Bell'in yeni eseri Churchill and the Dardanelles ├╝zerinden bir inceleme: Churchill ├çanakkale Sava┼člar─▒n─▒n tek sorumlusu mudur?

09/09/2017 - 05:40 Florence NightingaleÔÇÖin Eli AnadoluÔÇÖya da De─čmi┼čti-K─▒r─▒m Sava┼č─▒ndan Unutulan ─░lk Prefabrik Hastane: Erenk├Ây (Renkioi) (Mustafa Onur Yurdal)

22/08/2017 - 07:18 Ku┼čatma ve Esaretin Ad─▒ K├ŤTULAM├éRE Esir Bir ─░ngiliz Subay─▒n An─▒lar─▒ - Edward W.C. Sandes -(Muzaffer Albayrak)

09/08/2017 - 18:07 19. T├╝men Kurmay Ba┼čkan─▒ ─░zzettin ├çal─▒┼člarÔÇÖ─▒n ├çe┼čitli Konferans ve Yay─▒nlar─▒nda Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ Taarruzu (Melike Bayrak-Mustafa Onur Yurdal)

27/07/2017 - 13:33 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒ 2.B├Âl├╝m-2.Gazze Muharebesi(Tuncay Y─▒lmazer )

11/07/2017 - 10:07 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒-Gazze Muharebeleri(1.B├Âl├╝m)(Tuncay Y─▒lmazer)

22/05/2017 - 05:29 M├╝stahkem Mevkii nin Anafartalardaki Sesi-K├╝├ž├╝k Anafartalar Toplar─▒(Bayram Akg├╝n)

09/05/2017 - 08:12 K├╗tulam├óre Ku┼čatmas─▒ÔÇÖndan Esarete Y├╝zba┼č─▒ SandesÔÇÖin Hat─▒ralar─▒ - ├çev. Tuncay Y─▒lmazer

02/05/2017 - 11:45 ─░zmir-Bay─▒nd─▒r ─░l├žesinden ├çanakkale Harbine Kat─▒lanlar (Necat ├çetin)

28/04/2017 - 08:49 Kûtulamâre Zaferi 1916(Muzaffer Albayrak,Vahdettin Engin)

23/04/2017 - 21:24 T├╝rk OrdusuÔÇÖnda K├╝nye Uygulamas─▒na ─░li┼čkin ─░lk Giri┼čimler ve ─░lk K├╝nyelerle ─░lgili K─▒sa Bilgiler (The First Attempts On The Use Of Identity Tags In Turkish Army And Information About The Early Identity Tags) (Burhan SAYILIR)

13/04/2017 - 05:43 ├çanakkale Sava┼č─▒, Kara Savunmas─▒ ─░├žin M├╝stahkem Mevkii Top Deste─či (Bayram Akg├╝n)

07/04/2017 - 14:30 Çanakkale Muharebelerinde İdari ve Lojistik Faaliyetler (Ayhan Candan)

06/04/2017 - 19:17 Kabata┼č Erkek Lisesi 1.B├╝y├╝te├ž Tarih ├ľ─črenci Sempozyumu (8-9 Nisan 2017)

04/04/2017 - 21:12 Resmi Belgelere (N├╝fus ├ľl├╝m-Genelkurmay-Kay─▒ts─▒z ├ľl├╝m Defterleri) G├Âre ─░zmir - Beyda─č ┼×ehitleri (Necat ├çetin-A.Levent Ertekin)

31/03/2017 - 07:25 ├çanakkale nin ┼×ehit Kalemleri (─░smail Sabah)

27/03/2017 - 19:43 ├çanakkale M├╝stahkem MevkiiÔÇÖye Ba─čl─▒ Top Mermisi ├çe┼čitleri (Bayram Akg├╝n)

25/03/2017 - 20:58 GeliboluyuAnlamak ├ľzel- 100. Y─▒l─▒nda Gazze Muharebeleri Kahramanlar─▒n─▒ An─▒yoruz (Tuncay Y─▒lmazer)

17/03/2017 - 21:15 18 Mart ├ľzel Makalesi - Ya┼čayanlar─▒n A─čz─▒ndan 18 Mart Bo─čaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

16/03/2017 - 08:51 18 Foto─črafla ├çanakkale Bo─čaz Muharebesi 18 Mart 1915 - 18 March 1915 Dardanelles Assault with 18 photographs (Ahmet Yurttakal)

13/03/2017 - 05:47 Çanakkale Muharebelerinde Bir Hile: Sahte Toplar (Bayram Akgün)

07/03/2017 - 04:27 ├çanakkale ZaferiÔÇÖnden Mescid-i NebeviÔÇÖye Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n 1916 Filistin-Hicaz ziyareti(Tuncay Y─▒lmazer)

23/02/2017 - 07:48 Gelibolu Savunmas─▒ Bir Kararg├óh ├çal─▒┼čmas─▒ - General G.S. Patton (Haluk Oral)

09/02/2017 - 06:24 ─░kinci Kirte Muharebesi (6-8 May─▒s 1915 Taarruzlar─▒) (Y├╝cel ├ľzkorucu)

31/01/2017 - 12:29 T├╝rk Bo─čazlar─▒ Meselesi (Ayhan Candan)

24/01/2017 - 05:39 Kanl─▒ Bir Mendil Hikayesi (├ľmer Arslan)

19/01/2017 - 10:32 Irak Cephesinde G├Ân├╝ll├╝ Kahramanlar Osmanc─▒k Taburu (Muzaffer Albayrak)

23/12/2016 - 20:32 Atlas Tarih Dergisi Aral─▒k-Ocak Say─▒s─▒nda 1916 Sina Filistin Hicaz Cephesi (Tuncay Y─▒lmazer)

13/12/2016 - 07:23 Birle┼čik Harekat Tecr├╝besi Olarak Cihan Harbinde T├╝rk-Alman Askeri ─░ttifak─▒ (G├╝ltekin Y─▒ld─▒z)

02/12/2016 - 20:23 ├çanakkale Kara Muharebelerinde A─č─▒l Dere (┼×aban Murat Armutak)

15/11/2016 - 11:48 Çanakkale de Bir Melek Hanım (Muzaffer Albayrak)

01/11/2016 - 05:41 ├çanakkale Kara Muharebelerinde Asma Dere (┼×aban Murat Armutak)

24/10/2016 - 06:55 42. Alay / Gelibolu 1915 - Ahmet Diriker (O─čuz ├çetino─člu)

03/07/2016 - 14:42 ├çanakkaleÔÇÖden 100. Y─▒l─▒nda SommeÔÇÖa:Bir Sava┼č, ─░ki Muharebe (Mustafa Onur Yurdal)

11/06/2016 - 14:37 I.D├╝nya Sava┼č─▒ nda ┼×ii Ulemas─▒n─▒n Cihat Fetvalar─▒ ├çer├ževesinde Irak Cephesi (Ziya Abbas)

01/06/2016 - 06:23 Kut├╝lamare- Yarbay Mehmed Re┼čid Bey in G├╝nl├╝─č├╝ (─░. Bahtiyar ─░stekli)

23/05/2016 - 12:01 Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ├çanakkale Muharebelerinde Sa─čl─▒k Alan─▒ndaki Faaliyetleri (Ayhan Candan)

16/05/2016 - 07:38 Bir Osmanl─▒ Kurmay Subay─▒- Irakl─▒ K├╝rt Devlet Adam─▒, Mehmet Emin Zeki Bey in Ya┼čam ├ľyk├╝s├╝ (Tuncay Y─▒lmazer)

10/05/2016 - 13:00 Mezopotamya da Bir Sava┼č 1915-1916 Kut├╝lAmare ÔÇô Nikolas Gardner ( Tuncay Y─▒lmazer )

07/05/2016 - 07:31 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n ─░slam D├╝nyas─▒na Etkileri (Y├╝ksel Nizamo─člu)

30/04/2016 - 19:20 ├çanakkale Sava┼č─▒: Bir Siyasi M├╝cadele Alan─▒ (├ľzg├╝r ├ľzt├╝rk)

23/04/2016 - 19:13 25 Nisan 1915 Anzak ├ç─▒karmas─▒ ─░lk Saatleri ÔÇô Daha Erken M├╝dahale Edilebilir miydi? ( Ahmet Yurttakal )

17/04/2016 - 21:26 Maskirovka Harekat─▒ - K├╗tulAmare bir zafer midir? ( Tuncay Y─▒lmazer )

28/03/2016 - 11:20 Çanakkale Muharebelerinde Osmanlı Ordusunun Asker Kaybı (Ayhan Candan)

26/03/2016 - 09:55 E─čitimli Neslin Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ ile ─░mtihan─▒ ( Dr. Nuri G├╝├žtekin )

24/03/2016 - 10:00 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri G├╝├žtekin)

21/03/2016 - 06:35 ├çanakkale Seferberli─či: Sava┼č, E─čitim, Cephe Gerisi (Mustafa Sel├žuk)

17/03/2016 - 08:15 18 MART ├ľZEL - ├çanakkale Zaferi ve Cevat Pa┼ča (Ahmet Yurttakal)

22/02/2016 - 12:27 Gertrude Bell Irak Sınırını Çizen Kadın (Veysel Sekmen)

14/01/2016 - 08:43 ├çanakkale ┼×ehidi Feyzi ├çavu┼čÔÇÖun Zevcesi Zehra Han─▒m─▒n Padi┼čaha Mektubu (Osman Ko├ž)

23/12/2015 - 16:47 ├çanakkale Sava┼člar─▒nda Binba┼č─▒ Halis BeyÔÇÖe Ait Bir Ganimetin ├ľyk├╝s├╝ (Serdar Halis Ataksor)

10/12/2015 - 18:03 Mesudiye Z─▒rhl─▒s─▒n─▒n Dram─▒ (Cemalettin Y─▒ld─▒z)

06/12/2015 - 20:29 KutÔÇÖ├╝lamarenin T├╝rklere Tesliminden Sonra Irak ─░ngiliz Ordusunun Faaliyetlerine Dair Rapor (Haz. Serdar Halis Ataksor)

01/12/2015 - 10:11 10 A─čustos 1915 Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ H├╝cumu (Muzaffer Albayrak)

17/11/2015 - 21:09 Çanakkale Deniz Muharebelerinde Verilen Zayiatlar (Ahmet Yurttakal)

10/11/2015 - 05:19 Reis-i Cumhur Mustafa Kemal in Çanakkaleyi ziyaretleri (M. Onur Yurdal )

08/11/2015 - 22:04 Mustafa Kemal Pa┼čan─▒n Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin 1. D├╝nya Sava┼č─▒na giri┼čiyle ilgili g├Âr├╝┼člerine dair bir belge

Osmanl─▒ Devleti Umumi Harpte Tarafs─▒z Kalabilir miydi? - Yusuf Ak├žura (De─čerlendirme: Muzaffer Albayrak)