Çanakkale Savaşlarında Bir Kadın Muhabir; Wanda Zembruska (İslam Özdemir)

Tarih: 20/02/2011   /   Toplam Yorum 11   / Yazar Adı:      /   Okunma 10991

Dünyanın dört bir yanından Gelibolu Yarımadasında oynanan bu kanlı tiyatroyu izlemek ve tarihe not düşmek için gelen onlarca muhabirin cephedeki izlenimleri,çektikleri fotoğraflar ve buradan ülkelerindeki gazetelerine gönderdikleri mektuplar veya belgeler savaş kütüphanesinin en değerli vesikaları arasındadır.Çanakkale Cephesinde Türk Milletinin emperyalistlere karşı gerçekleştirdiği vatan savunmasını takip eden harp muhabirlerinden biri de Bulgar gazeteci Matmazel Wanda Zembruska’dır.
Madam Zembruska’nın Çanakkale Cephesindeki izlenimlerini anlattığı bu mektuplar görüldüğü gibi cephe hattındaki çarpışmalar yerine cephe gerisinde yaşanılan olaylardan bahsetmektedir.Bu mektuplar muharebe hattında olduğu gibi Osmanlı Ordusunun cephe gerisinde de savunma savaşının zaferle sonuçlanması için ne kadar büyük bir gayret sarf edildiğini en güzel örnekleriyle ortaya koymaktadır.Konuyla ilgilenenlerin pek çok eserde rastlayamayacakları önemli ayrıntıları ihtiva eden bu mektuplar Çanakkale Cephesinde Türk tarafının cephe gerisinde yaşanılanlarına ışık tutmaktadır.

 

            Kimi zaman mermilerin sağnak sağnak yağdığı bir ateş hattının en tehlikeli noktasında, kimi zamansa bir sahra hastanesinin çadırları arasında gezinirken ve bazen de bir topçu mevzisinden  ya da karargahtan muharebe sahasını incelerken rastlarsınız onlara. Görevleri takibini yaptıkları bir muharebeyi ve o  muharebede yaşanılanları kamuoyuna anlatmaktır. Ölümün  insanın her an başucunda beklediği bu zorlu görev esnasında,karşılaştıkları güçlükler ve engeller onları yıldırmaya asla  yetmez.Savaş Muhabiri bir bal arısına benzer.Cephede yorulmaksızın gezer,dolaşır,inceler ve gördüğü her kayda değer şeyi taşıdığı görev şuuruyla  belgeler ve bunları tarihe not düşer.Böylece petekteki bal misali harbin en anlamlı ve kıymetli vesikalarından biri oluşur.Savaş ölümsüzleşmek için onların mürekkep darbelerine ve objektiflerine muhtaçtır.Her savaş alanının vazgeçilmezi olan harp muhabirleri hiç kuşkusuz dünyanın en önemli savunma savaşlarından biri olan Çanakkale Muharebelerinin  de  vazgeçilmez unsurudur.Dünyanın dört bir yanından Gelibolu Yarımadasında oynanan bu kanlı tiyatroyu izlemek ve tarihe not düşmek için gelen onlarca muhabirin cephedeki izlenimleri,çektikleri fotoğraflar ve buradan ülkelerindeki gazetelerine gönderdikleri mektuplar veya belgeler savaş kütüphanesinin en değerli vesikaları arasındadır.Çanakkale Cephesinde Türk Milletinin emperyalistlere karşı gerçekleştirdiği vatan savunmasını takip eden harp muhabirlerinden biri de Bulgar gazeteci Matmazel Wanda Zembruska’dır.

                                 

Anafartalar Muharebelerinin ardından Gelibolu Yarımadasının yolunu tutacak olan Madam Zembruska, Bulgaristan’ın Otro  gazetesi adına cepheyi harpte incelemelerde bulunacaktır.Yirmi dört yaşında orta boylu, beyaz tenli bir bayan olan Madam Zembruska,Almanca,Fransızca ve Romence olmak üzere üç yabacı dil bilmektedir.[1]Çanakkale Muharebeleri tarihine savaşın tek kadın muhabiri sıfatıyla geçecek olan Madam Zembruska, Beşinci Osmanlı Ordusuna muhabir olarak katılmak için Osmanlı Makamlarına gerekli olan resmi başvurularda bulunur. Bulgar Gazetecinin bu konudaki izin talebi ilk olarak 3 Ağustos 1915 tarihinde Hariciye Nezareti Matbuatı Umumiye Müdüriyetinin Karargâh-ı Umumi İstihbarat Şubesi Müdürlüğüne gönderdiği yazıyla dile getirilir.[2]Bunun üzerine Başkumandanlık Vekâleti 17 Ağustos 1915 tarihinde Gelibolu’daki 5’inci Osmanlı Ordusu Komutanlığına gönderdiği yazıda genç muhabirenin bu talebinin uygun olup olmadığını sorar. Bir gün sonra alınan  ve ordu kurmay başkanı Alb.Kazım Bey’in imzasını taşıyan cevabî  telgrafta Madam Zembruska’nın cephede harbi takip etmesinde bir sakınca olmadığı yazılıdır.Madam Zembruskanın Beşinci  ordu saflarına harp muhabiri olarak katılabilmesi için gerekli olan muhabirlere ait orduya iltihak ruhsatnamesi,19 Ağustos 1915 günü İstihbarat  Şubesi Müdürülüğünce hazırlanarak Karargahı Umumi Erkanı Harbiye Reisi General Bronsat tarafından da aynı gün tasdik edilir.[3]Artık Madam Zembruskanın Çanakkale Meydanı Harbine gitmesi için hiçbir engel kalmamıştır. Emre göre görev müddetince birlik olarak yalnızca Beşinci Ordu Karargâhında ve mevki olarakta Gelibolu’da dolaşabilecektir aksi takdirde Beşinci Ordu Komutanlığı tarafından tutuklanarak İstanbul’a geri gönderilecektir.

 

            Resmi makamlar arasındaki yazışmaların uzun sürmesi  Madam Zembruska’nın  Anafartalar Muharebelerini inceleme şansını elinden almış olsa da o yine de bu durumdan şikayetçi değildir. Çanakkale’de kayda değer daha  pek çok vakıayla karşılaşacağından emin olduğundan “-Ne olursa olsun  hüsn-ü neticeye iktiran eden her şey bence iyidir”diyerek bu konudaki iyimserliğini muhafaza etmiştir.O artık amacına ulaşmış,kıyametin koptuğu savaş alanına ulaşmasına sadece saatler kalmıştır.Çanakkale Cephesine mühimmat ve malzeme taşıyan üç nakliye şilebini Marmara Denizindeki denizaltı hücumlarına karşı korumakla görevli olan  bir torpidoyla sıcak bir ağustos akşamında İstanbul’a veda eden savaş muhabiri kavuşmak istediği büyük maceranın kıyılarına her dakika biraz daha yaklaşmaktadır artık.Torpidoya bindiğinde  mürettebatın kendisini “-Bu kadın aramızda mıntıka-ı harpte ne arıyor ?dercesine şaşkın bakışlarla süzdüğünü anlatır Madam Zembuska. Kendisi dışında beş ayrı ülkenin savaş muhabirinin de cephenin yolunu tuttuğu bu mavi ve sinsi yolculuk boyunca İstanbul’dan Çanakkale Cephesine yapılan deniz nakliyatının hangi zor şartlarda ve hangi tehlikelere göğüs gererek gerçekleştirildiğine şahitlik eder.Gemide seyahat eden meslektaşlarıyla torpido kaptanının gemi hakkında verdiği bilgileri ve İngiliz Denizaltılarının nakliye konvoylarına karşı yaptıkları akınlar hakkında anlattıklarını endişeyle dinler.Bu küçük toplantının sonrasında yenilen akşam yemeğinin ardından havanın kararmasıyla birlikte denizaltı saldırısına uğramamak için geminin tüm ışıkları söndürülür.Torpido zifirden karanlık bir gecede Marmara’nın hırçın sularını yara yara menziline doğru giderken Madam Zembruska kendisine tahsis edilen kamarada  denizaltı saldırısından ve ölümden kendilerini koruması için Allaha dua  ederek istirahate çekilir.[4]

 

 

     Marmara Denizindeki yolculuğun ilk sabahında cephenin en önemli lojistik destek merkezlerinden biri olan Tekirdağ’a ulaşılır ve burada akşama kadar süren uzun bir mola verilir. Madam Zembruska bu sayede Tekirdağ şehrini yakından tanıma fırsatını bulur. Bu sırada gemide sohbet eden Türk subayları Alman subaylarına Tekirdağ’ın Balkan Harbinde Bulgar İşgali altında kaldığından bahseder ve Almanlar şaşkınlıkla: - Nasıl? Buraya kadar geldiler mi? Diye sorarlar.Madam Zembruska bu konuşmalara kulak misafiri olurken birden bire Sofya’da bulunduğu sırada Tekirdağ’daki bir arkadaşından aldığı mektubu ve zarfın  içindeki kurutulmuş çiçekleri anımsar. -Acaba o çiçekler şu küçük  şehrin hangi bahçesinden koparılmıştı? diye düşünür. Gün boyu bir Türk şehrinden çok Rum kasabasını andırdığını ifade ettiği Tekirdağ’ın dik ve taşlı yollarında yürüyen ve çiçek bahçeleri arasında dolaşan Madam Zembruska mektuplarında bu şehri; Tekfurdağ gerçekten güzel bir kasabadır. Vasi ve latif bir körfez sahilinde kaim olan kasaba kademe kademe birbiri üzerine bina edilmiş evleriyle amfiteatr şeklinde bir beldeciktir. Sözleriyle anlatır.[5]

                     

 

                MERHABA GELİBOLU

 

 

             Akşam saatlerinde Tekirdağ iskelesinden demir alan torpido, günün ilk ışıkları boğazın sularını aydınlatırken Gelibolu Yarımadası kıyılarına ulaşır. O anı; “Sabahleyin altıda güneşin ilk puse-i tuluğu ile deniz geceki uykusundan uyanırken torpido Gelibolu Şibhi ceziresinin sahile karip bir noktasında tevakkuf etti.”sözleriyle anlatan Wanda Zembruska ve arkadaşlarına savaşın coğrafyası kendine has üslubuyla hoş geldiniz der.[6]Torpido sahile yanaştığında Akbaş limanında  büyük bir  telaş ve panik vardır.Akbaş 5’inci Menzil Müfettişliği Kumandanı  Wanda Zembruska ve diğerlerine kıyıdan yaptığı telaşlı uyarılarla hemen gemiyi terk etmelerini emreder.Bu telaşa bir anlam veremeyen genç muhabire  ve arkadaşları apar topar eşyalarını alarak gemiyi terk ederler.Komutanın yanına vardıklarındaysa bu telaşın nedeni anlaşılır.İngiliz Uçakları.Demirden mamul bu ölüm kuşlarının her sabah altı ile yedi arasında üslerinden kalkıp Osmanlı Ordusunun ikmal bölgelerine ve çevredeki yerleşim yerlerine bir saat süreyle yaptığı hava taarruzlarıdır bu paniğin nedeni.Wanda Zembruska’da kaderin cilvesi işte  tam bu ölüm kuşlarının kahvaltı saatinde yarımadaya ayak basmıştır.Tepedeki bir nöbetçinin çaldığı boru ve ardından yükselen“Tayyare Geliyooooor!”sesiyle irkilen herkes yer altında hazırlanan sığınaklara koşmaya başlar. Etraftaki hayvanlar,malzemeler bombardımandan hasar görmemesi için mestur mekanlara çekilir.Açıktaki nakliye gemileri buna göre tertibat alır.Kısacası Wanda Zembruska için çok arzuladığı korku ve heyecan dolu Gelibolu Macerası karaya ayak basar basmaz tüm dehşet ve şiddetiyle başlamıştır.Daha ayağın tozu dağılmadan düşman tarafından cephe gerisine yapılan bir hava akınına şahit olacak,bu bombardımanlar sırasında Osmanlı Ordusunun cephe gerisinde neler yaşandığını izleyebilecekti.

 

Herkesin can havliyle sığınaklara koşuşturduğu anda meydana gelen boşluktan faydalanmak isteyen Madam Zembruska  mesleğinin verdiği temel içgüdü ve cesaretle savaş uçağını görmek için kafasını yukarı kaldırır ve bu esnada tedbirsiz davranışına sinirlenen bir askerin kolundan tutmasıyla kendisini yer altındaki sığınaklarda bulur.Daracık sığınağın içinde İngiliz uçaklarının yaptığı bombardımanın patlamalarıyla irkilen Zembruska; düşman uçaklarının her gün düzenli olarak yaptıkları bu hava akınlarının zannedildiği gibi büyük tahribata sebep olmadığını yazar Bulgaristan’a gönderdiği mektuplarında.Bombardımanın ardından düşman uçaklarının semada kaybolmasıyla nöbetçinin boru sesi ve ardından yükselen –“Tayyare gidiyooooor!”nidalarıyla herkes yuvalarından çıkan karıncalar misali sığınakları terk eder.Bu hava taarruzlarının  Akbaş iskelesinde  yaptığı tahribat ile ilgili olarak Madam Zembruska mektubunda;“şmanın attığı beş bomba nakliye sefâini arasında onları hasarzede etmeksizin iştial etmişti. Birçok zamandan beridir ki İngiliz tayyareleri hergün ale's-sabah altıdan yediye kadar, kezâ akşam da aynı saatde buralarda uçar ve biraz bomba atıp para sarf ettikten sonra çekilir gider. Bombalardan deniz köpürür, dalgalanır, fakat nakliye sefâini yerlerinden bile kımıldamazlar. İngilizler bu teşebbüslerinde şimdiye kadar bir defa muvaffak oldular.O da sahile karîb bir noktada duran küçük bir nakliye sefinesine isabet eden bombanın sefineyi ihrâk eylemiş olmasından ibarettir.diye yazar.[7]Mevki kumandanının;“-Daha bitmedi, daha başkaları gelecekdir.Fakat o zamana kadar birer kahve içebiliriz."sözleriyle yaptığı nazik teklif üzerine kahvelerini yudumladıkları sırada İngiliz uçaklarının geri geldiğini haber veren nöbetçinin insanın yüreğini hoplatan telaşlı naraları yine ortalığı karıştırır.Yer üstündekiler –sığınaklara! Emriyle alelacele yer altındaki güvenli barınakları doldurmaya başlar. Wanda Zembruskanın içindeki cesaret ve gazetecilere has temel içgüdü İngiliz Savaş Uçağının üzerlerinden geçmesiyle yeniden alevlenir.İngiliz uçağını yakından görmek için elindeki dürbünü ona doğru tevcih eden Zembruska yanındaki komutanın ikazlarını duymazdan gelerek uçağı takip etmeye başlar.O anı ve Gelibolu Yarımadasına ayak bastığı ilk günü; “ Harp cephesine muvasalatımızda pek garip bir surette istikbâl olunduk.Düşman tayyaresi üçüncü defa olarak üzerimizden geçerken ben kumandanın davet ve hiddetine rağmen elimdeki dürbün ile onu temaşaya başladım.Büyük demir kuş sahil üzerinde birkaç kavis resm ile icrâ-yı kesfiyâtdan sonra bomba atmaksızın taşlı bayırın arkasında nazarlardan nihân oldu. Cephe-i harbe muvâsalatımızın ilk anında bomba ile karşılandık.”sözleriyle mektuplarında anlatır.[8] Gelibolu Yarımadasında oynanan bu acımasız savaş tiyatrosunu Akbaş İskelesinde izlemeye başlayan Harp Muhabiri için artık Çanakkale Cephesinin cephe gerisindeki en yakın lojistik destek merkezine veda etme zamanı gelmiştir.5.Ordu Karargâhından tahsis edilen iki fayton, bir özel araç ve yol aracına eşyalarını yükleyen Madam Zembruska muhabir arkadaşlarıyla Akbaş’tan ayrılarak cephenin kumandanı General Liman Von Sanders Paşayla tanışmak üzere ordu karargâhına hareket eder.

 

BEŞİNCİ ORDU KARARGÂHINDA.

 

       Tahsis edilen paytonla karargahın yolunu tutan Zembruska ve arkadaşlarını yolda büyük sürpriz beklemektedir.Paytoncunun birden bire –Burada! Diyerek arabayı durdurması üzerine dışarıya bakan harp muhabiri, karşısında hayal ettiği bir kışla binası yerine çam ağaçlarıyla örütülü hiçbir yapının bulunmadığı bomboş bir arazi görünce yaşadığı şaşkınlıkla arabacıya;-Burada mı? Fakat Burada hiçbir şey yok bizi karargahı umumiye götür!diyerek karşılık verir.Kendi ifadesiyle arabacının  hiç istifini bozmaksızın lakayıt bir biçimde aynı cevabı vermesi ve arabadan inip bir ağacın gölgesinde sigara tüttürmeye başlamasıyla çaresizce payton yolculuğundan incinmiş olan vücütlarını biraz olsun dinlendirmek için aşağıya inip beklemeye başlarlar.Bulundukları yeri; “-Tevakkuf ettiğimiz mahal çam ağaçlarıyla muhât, vâsi‘ bir ova idi. Etraf gunûde-i samt u sükût!Arabacının "burada" nidâsıyla ima etdiği karargahtan bir eser, bir nişane bile görünmüyordu.”diye umutsuz ve tedirgin sözlerle anlatan Madam Zembruska,ne kadar süreceğini kestiremedikleri bu istirahat esnasında çalılıkları yara yara kendilerine doğru yaklaşıp,Hoş Geldiniz!diyerek  yakınlık gösteren karargahta görevli bir Yüzbaşıyı  görünce derdini anlatabileceği ümidiyle Karargahı Umumiye gitmek istediklerini söyler.[9]Yüzbaşının;- Karargahı Umumi burasıdır.Cevabıyla şaşkınlığı bir kat daha artan Madam Zembruska ve arkadaşları paytoncunun haklı olduğunu anlarlar.Gerçek ayan beyan ortadadır.Karargahı Umumi tahayyül ettikleri  bir gibi kışla  binası değildir.Yüzbaşının; –Geliniz.sözüyle istirahatlerine son verip Türklerin ortalıkta görünmeyen gizemli karargahının yolunu tutarlar.

 

Yüzbaşının rehberliğinde Çanakkale Savunmasının emir komuta merkezine yapılan bu  yürüyüş esnasında yolda gördüklerini; “- Şurada küçük taşlar ile örtülmüş dar bir yol aşağı doğru imtidâd ve bilâhare meyillenerek orman içinde kayboluyordu. Ötede kurumuş dere üzerine mevzû‘ küçük köprü, çamlar arasından nîm manzûr oluyor, çam dallarından yapılmış latif bir köşk de insanı hülyadâr gölgesine davet ediyordu.”sözleriyle anlatan Madam Zembruska,yazlık bir bahçe olarak tasvir ve tahayyül ettiği gizemli  karargaha en sonunda ulaşır.[10]Oraya buraya yağdırılan emir sesleri, güneşin yakıcı sıcağına aldırış etmeksizin neşe içinde sohbet eden askerler, çevrede dolaşan göğsü madalya ile dolu Alman ve Türk subayları. Kısacası her şey birden bire askeri bir renge ve yaşam biçimine dönüşmüştür. Zembruska’yı buradaki Türk ve Alman Subayları büyük bir nezaketle karşılarlar. Hoş sohbetler edilir, yemekler yenir, kahveler içilir. Subayların vazifeleri başına dönmesiyle yalnız kalan savaş muhabiri sessizce etrafı temaşa etmeye başlar. Türk Ordusunun karargâhının gizliliğine ve çalışkanlığına hayran kalan Wanda Zembruska bu konudaki hayranlığını; “- Bu tepelerden bin defa geçseydim, bu ihtiyar çam ağaçlarının altında bin sekiz yüz kişiden ibaret bir karargâh heyetinin bulunduğunu kâbil değil hissedemezdim. Bütün bu levâzım o derece mahâretle setr ve ihfâ olunmuştur ki insan önünde çadırlardan mâ‘adâ hiçbir şey göremez. Her tarafta sükûn ve itidal tamamıyla hüküm-fermâ...Yâver ve emir çavuşlarının bî-sûd gürültüleri yok.Bu vezâifi telefon ve telgraf şebekeleri hakkıyla îfâ ediyor.Düşman tayyareleri

beyhûde yere karargâhı keşfe çalışıyorlar.”sözleriyle anlatır mektuplarında.[11]Akşam olmuştur.Gecenin zulmetinde yanık türkü sesleri at kişnemelerine karışmaktadır.Akşam yemeğinin ardından istirahat etmek için çadırına çekilen harp muhabiri için Gelibolu’daki yorucu maceranın ilk günü böylece bitmişti.

 

SANDERS PAŞAYLA SOHBET

 

            Karargâhı Umumiye varışının ertesi sabahında Çanakkale Savunmasının kaderi emir ve komutasına tevdi edilen Beşinci Osmanlı Ordusu Komutanı General Liman Von Sanders Paşa’nın huzuruna çıkartılan Zembruska, Sanders Paşa tarafından nazik bir biçimde karşılanır. Sanders Paşa’yı mektuplarında övgü ve hayranlık dolu cümlelerle ölümsüzleştiren Wanda Zembruska, yazdığı satırlarda Alman Mareşal hakkında da çok önemli bilgiler vermektedir.“Çehresinde, Almanlara has olan tebessüm ve alâim-i Şâdîyi her an görürsünüz.”dediği 64 yaşındaki Mareşalin fiziki yapısını orta boydan birazca uzun ve tıknazca sözleriyle tasvir ederken, “Liman Paşa, Karargâh-ı Umumî'de nev‘i şahsına münhasır olan yegâne zatdır. Ale’s-sabah saat altıda otomobili derin bir uğultu ile mevâki‘-i askeriyeye kuş süratiyle uçup gider.Karargâha avdeti, öğleden sonra veya akşam üzeri ve bazen de gece yarısı vuku bulur.Bütün umûr ve hususâtı bizzat kendisi tedkik ve muayene ile tanzim eder. Bu kadar müşkil ve muhtelif şu‘abâta münkasem olan vezâifi-askeriyenin kâffesinin nâzımı, bizzat Liman Paşa’dır. Çünkü Gelibolu'nun müdafaası İstanbul’un müdafaasıyla tev’emdir”sözleriyle de üstlendiği vazifenin ehemmiyetini ve Gelibolu’daki günlük  savaş mesaisini anlatmaya çalışır.[12]

 

Astlarının onu bir baba gibi sevip saydığını ve verdiği emirleri yerine getirmek için azami gayret gösterdiklerini ifade eden savaş muhabiriyle hayran kaldığı Sanders Paşa arasında geçen sohbet esnasında,ilk defa muharebe sahasına gitmek isteyen kadın bir harp muhabiriyle karşılaşmanın şaşkınlığını yaşayan  Paşa’nın kendisine  “-Korkmuyor musunuz?”diye sormasına içerleyen Zembruska,o an hissedip te söyleyemediklerini sonradan; “İşte daima ma‘rûz olduğum sual. Halbuki hâl-i hâzır muharebelerini temaşa, hiçbir veçhile dâ‘î-i tehlike değildir. Bu hususta tehlike ancak siperlerde ateş edenler ve hücum edenler için vardır.”sözleriyle mektuplarına yazarak ancak satırlara içini dökmekle kifayet eder.[13]Oldukça hararetli geçen sohbetin sonunda Harp Muhabirinin;- "Çanakkale'de vaziyet ne merkezdedir?"sualine Liman Von Sanders; “-"Mükemmel, İngilizler beyhûde yere ilerlemeye çabalıyorlar. Fakat yakında geri dönmeye mecbur olacaklardır. Üç aydan beri vuku bulan gayretlerine rağmen el-ân bulundukları bir yerlerden  karış bile ilerleyemiyorlar. Onları tamamıyla mevzilerinden püskürterek denize atmaklığımız, beyhûde yere kahraman askerlerimizi telef etmek istemediğimizden neşet ediyor. Düşman bulunduğu mevkide aciz ve ıztırârî olarak adım atıyor."sözleriyle karşılık vererek cephedeki vaziyeti özetlerken,maiyetindeki subaylara; “-Efendiler! Bu dediklerimi şimdi bizzat göreceksiniz!" diye Wanda Zembruska’ya cepheyi harpte yardımcı olmaları için emir verir.[14]Liman Von Sanders’in istirahat etmek için makamından ayrılmasından sonra Alman Mareşalin yaveri Von Perike ile birlikte muharebe sahasına yapacakları ziyaretin planlarını yapan Wanda Zembruska, yol arkadaşından o tarihte İngilizler için bir çıkmaza sürüklenip mevzi muharebelerine dönüşen Anafartalar Muharebeleriyle ilgili bilgiler alır. Yapılan plana göre de ilk gidecekleri yer Gelibolu’daki boks maçının son raundunun yapıldığı Anafartalar Cephesi, ziyaret edecekleri ilk komutanda bu cephenin kaderini değiştirip İngilizleri dize getiren Anafartalar Grup Komutanı Albay Mustafa Kemal Bey’dir.

 

Bulgar Harp Muhabiri Wanda Zembruska Bulgaristan’daki Otro Gazetesine gönderdiği mektubunun bundan sonraki bölümünde Liman Paşa’nın emir ve komutasındaki 5’inci Osmanlı Ordusu Karargahının idari yapısı ile Balkan Savaşı sonrası Osmanlı Ordusunu modernize etmek için Almanya’dan gelen Alman Askeri Heyeti ve bunların nerede, hangi sıfatlarla hangi görevlerde bulunduklarıyla alakalı teferruatlı bilgiler vermektedir. Çanakkale Savunmasının tüm plan ve programını Almanların hazırlayıp Türklerin uygulamaya koyduğunu söylerken, Gelibolu’daki Savunma savaşının her adımında Alman subayların yer aldığını düşünenlerin de  büyük bir yanılgıya düştüklerini, harekata katılan Alman Subayların mevcudunun zannedildiği kadar fazla olmadığını, hatta Liman Von Sanders Paşa’nın Karargahındaki Alman Subayların saysının yalnızca on kişiden ibaret olduğunu ifade etmektedir. Harp muhabiri Zembruska bu konuyla alakalı mektuplarında şunları yazmaktadır.“Liman Paşa’nın Erkân-ı Harbiye Heyeti tamamıyla Alman zabitanından mürekkeptir.Ancak Almanya'da ikmâl-i tahsil ile Almanca'ya vâkıf Türk zâbitânıda heyet-i mezkûreye ataşe sıfatıyla idhâl edilmişlerdir. Zâbitânı-ı mezkûre,

Alman ümerâ-yı askeriyesiyle Almanca bilmeyen Türk zâbitânı arasında vâsıta-i muhâvere oluyorlar.Hulâsa Gelibolu'daki hareket-i askeriyenin nâzımı Almanlar, yani kısm-ı

nazarîyi Almanlar tertib ediyor, ameliyâtı ise Türkler îfâ ediyorlar.Gelibolu'da her hatvede Alman zâbiti arayanlar yanılıyorlar. Alman zâbitânı, tasavvur olunduğundan pek azdır.Karargâh Umumî'deki Alman zâbitânı aşağı yukarı on kisiden ibarettir.Bundan mâ‘adâ İstanbul ve sair mevâki‘de de bazı Alman zâbitânı daha vardır ki bunlar, ya erkân-ı harb veya sunûf-ı saire-i askeriye mütehassısînindendir.Bunların bir kısmı esasen Türkiye'de muallim sıfatıyla bulunuyordu.Liman ve Goltz Paşalar gibi... Diğer kısım ise gönüllü olarak Almanya'dan

gelenlerdir ki istedikleri zaman avdet edebilirler.Türkiye'de hizmet eden Alman zâbitânının rütbeleri terfi edilir ve aynı zamanda müstemlekâtda olduğu gibi maaşdan mâ‘adâ ihtisâsât da alırlar.Burada Erkân-ı Harbiye Hey’eti'nden mâ‘adâ istihkâm, topçuda da birkaç Alman

zâbiti vardır. Kıta‘ât-ı mezkûre de Alman neferâtı da var. Piyade kıta‘âtında

Alman zâbitân ve efrâdı yok ise de donanma ve tayyârede birinci derecede

Almanlar îfâ-yı vazife ediyorlar.Almanlar hastahânelerde de mevcuttur. Zâbitân-ı mezkûre büyük rütbeli ümerâ-yı askeriyeden oldukları için doğrudan doğruya Türk efrâdıyla

temasda bulunmazlar.”[15]

 

 

 Türk Ordusundaki subayların Başkumandan Vekili ve Harbiye Nazırı Enver Paşa’ya karşı büyük bir itimat, ihtiram ve muhabbet beslediklerini, onların gözünde Enver Paşa’nın fevkalade bir şahsiyet olduğunu belirten Madam Zembruska,Türklerin Çanakkale Savunmasının zaferle sonuçlanması için ellerinden gelen gayreti en güzel bir biçimde gösterdiklerinin de altını çizer.Bulgaristan’a yolladığı mektuplarına Alman ve Türk Subayları arasındaki ikili ilişkilerden bahsederek son veren Savaşın Kadın Muhabiri bu konuyla alakalı izlenimlerini satırlarında şu cümlelerle aktararak satırlarına son verir;“Alman ve Türk zâbitânının münasebât ve revâbıtına dair vârid olacak suale söyle cevap verebilirim:Zâbitân-ı mezkûre beyninde samimi bir râbıta cây-gîrdir.Von Liebsich’in vefatı hâdisesi etrafında deveran eden sâyi‘ât Türk zâbitânı nezdinde bâdî-i nefret ve tel‘în olmuştur.Almanlık ile Türklük âdât ve tabâyi‘i beynindeki fark ve tezâd nazar-ı dikkate alındığı takdirde Karargâh-ı Umumî'de Almanlar ile Türklerin ayrı birer ordugâh teşkil eylemelerinin sebebi pek kolaylıkla anlaşılır. Onlar müteferrik olmakla daha rahat ve daha serbesttirler

            Madam Zembruska’nın Çanakkale Cephesindeki izlenimlerini anlattığı bu  mektuplar görüldüğü gibi cephe hattındaki çarpışmalar yerine cephe gerisinde yaşanılan olaylardan bahsetmektedir.Bu mektuplar muharebe hattında olduğu gibi  Osmanlı Ordusunun cephe gerisinde de savunma savaşının zaferle sonuçlanması için ne kadar büyük bir gayret sarf edildiğini en güzel örnekleriyle ortaya koymaktadır.Konuyla ilgilenenlerin pek çok eserde rastlayamayacakları önemli ayrıntıları ihtiva eden bu mektuplar Çanakkale Cephesinde Türk tarafının cephe gerisinde yaşanılanlarına ışık tutmaktadır.Asılları Osmanlı Arşivinin tozlu sayfalarında bulunan bu kıymetli vesikalar her geçen gün biraz daha yaşlanan ve tarihin derinliklerindeki yerini sağlamlaştıran bu büyük vatan savunmasının bilinmeyenlerini dile getirmekte ve böylece bu mücadeleye farklı bir açıdan bakmamızı sağlamaktadır.

 

KAYNAKÇA

 

 

1) Osmanlı Belgelerinde Çanakkale Muharebeleri II Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivleri Daire Başkanlığı Yayın Nu:76 ANKARA 2005

 



[1] Osmanlı Belgelerinde Çanakkale Muharebeleri II S.48 Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivleri Daire Başkanlığı Yayın Nu:76 ANKARA 2005

[2] A.g.e. S.46/47

[3] A.g.e S.49

[4] A.g.e. S.52

[5] A.g.e. S.53/54

[6] A.g.e. S 54

[7] A.g.e. S.55

[8] A.g.e. S.56

[9] A.g.e. S.57

[10]A.g.e S.58

[11] A.g.e S.59

[12] A.g.e S.61

[13]A.g.e S.62

[14] A.g.e S.62/63

[15] A.g.e. S.63/64


  10991 defa Görüntülendi.

**********************

Tüm yazı, yorum ve içerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yayımlanmış olmaları, bu görüşleri Tuncay Yılmazer'in benimsediği anlamına gelmez. Yorum bölümü özgür bir tartışma ortamı yaratmak için vardır. Ancak saldırgan ve düzeysiz yorumlar yayınlanmayacaktır. Eğer bu siteye ilk kez yorum yazıyorsanız, yorum kurallarına gözatmanızı istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

1459_Serdar halis ataksor 20-02-2011, 22:46:19
Bu güzel ve bilinmeyenlerin vurgulandığı makale için teşekkür ederim.
Araştırmalarınızda başarılar dilerim.

S.Serdar Halis Ataksor
 
1460_Cemalettin Yıldız 21-02-2011, 13:56:23
Sevgili İslam Kardeşim vatan hizmetini tamamlayıp , döndün , geçmişolsun.Sen bizim Çanakkale Gönüldaşımızsın ,çalışmalarında başarılar diler.Yeni çalışma ve kitaplarını bekliyoruz.Yaşamında ve çalışmalarında başarılar diler , her şeyin gönlünce olması dileğimle. Cemalettin Abin.
 
1463_Mustafa Onur YURDAL 22-02-2011, 18:35:18
Bu yazı belki tek bir kaynaktan alıntılanarak yazılmış ama İslam bey yorumları ve uslubuyla,ayrıca Çanakkale Savaşlarına dair üstün bilgisinin desteğiyle harmanlayarak bu bilgiyi bize en güzel şekilde sunmuş,herzamanki gibi....Başarılarının devamını dilerim...Saygılarımla....
 
1464_Muhterem Özdemir 22-02-2011, 21:34:59
Değerli Oğlum İslam, Yazdığın makaleye büyük bir keyifle okudum ve tabiki çok beğendim.Ayrıca çok Başarılı buldum. seni tekrar tebrik ediyorum canım oğlum.Allah yolunu Açık Etsin Başarılarının Devamını Diliyorum.
 
1465_Sakine Özdemir 22-02-2011, 22:13:15
Değerli Abicim, yeni makaleni içtenlikle okudum eline ,emeğine ve yüreğine sağlık diyorum.Senin Makalelerini okumayalı uzun zaman olmuştu özlemiştim gerçekten .Herzamanki gibi çok Profesyonelce ,akıcı ve sürükleyici bir yazı olmuş.Tebrik ederim.Yakında Çıkacak olan kitabını Sabırsızlıkla bekliyorum ve Başarılarının Devamını Diliyorum canım...:)
.
 
1466_İsmail SABAH 25-02-2011, 01:51:33
Muhteviyatı ile önemli, değerli yazarın üslubu ile bir o kadar kıymetli bir çalışma olmuş. Yıllardır cephe hattında yoğunlaşan çalışmalardan farklı olarak cephe gerisinin anlatılması biz Çanakkale okuyucuları için bulunmaz bilgiler vermektedir. Şunuda ifade etmek isterim ki, bu çalışma aslında bizlere farketmemiz gereken bir gerçeği işaret etmektedir şöyleki; Çanakkale'yi okurken veya yazarken bilimsel temeli olmayan "hurafe" dite tabir ettiğimiz müsveddelerden ziyade arşiv kaynaklarıı ile temellendirilerek olşturulan çalışmalara yönelmemiz gerekmektedir. Çalışma alanı olarak güzel bir saha (cephe gerisi) seçen araştırmacıya, büyük bir emeğin neticesinde bizlerin okumasına sunduğu çalışması için teşekkür eder, çalışmalarında başarılar dilerim.
 
1467_Ahmet Özdemir 25-02-2011, 22:26:44
Değerli Oğlum İslam, Seni çok tebrik ediyor ve gözlerinden öpüyorum.Makalen muhteşem olmuş maşallah...Başarılılarının devamını canı gönülden allahtan niyaz ederim.Allah yolunu Açık Etsin Sevgilerimle Baban...
 
1532_nermin güner 18-03-2011, 09:24:53
araştırma ve emekler sonucu yazılmış güzel bir makale başarılarının devamını dilerim
 

KATEGORİDEKİ DİĞER BAŞLIKLAR

23/04/2017 - 21:24 Türk Ordusu’nda Künye Uygulamasına İlişkin İlk Girişimler ve İlk Künyelerle İlgili Kısa Bilgiler (The First Attempts On The Use Of Identity Tags In Turkish Army And Information About The Early Identity Tags) (Burhan SAYILIR)

13/04/2017 - 05:43 Müstahkem Mevki’nin Kara Savunması İçin Top Desteği Sağlaması (Bayram Akgün)

07/04/2017 - 14:30 Çanakkale Muharebelerinde İdari ve Lojistik Faaliyetler (Ayhan Candan)

06/04/2017 - 19:17 Kabataş Erkek Lisesi 1.Büyüteç Tarih Öğrenci Sempozyumu (8-9 Nisan 2017)

04/04/2017 - 21:12 Resmi Belgelere (Nüfus Ölüm-Genelkurmay-Kayıtsız Ölüm Defterleri) Göre İzmir - Beydağ Şehitleri (Necat Çetin-A.Levent Ertekin)

31/03/2017 - 07:25 Çanakkale nin Şehit Kalemleri (İsmail Sabah)

27/03/2017 - 19:43 Çanakkale Müstahkem Mevkii’ye Bağlı Top Mermisi Çeşitleri (Bayram Akgün)

25/03/2017 - 20:58 GeliboluyuAnlamak Özel- 100. Yılında Gazze Muharebeleri Kahramanlarını Anıyoruz (Tuncay Yılmazer)

17/03/2017 - 21:15 18 Mart Özel Makalesi - Yaşayanların Ağzından 18 Mart Boğaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

16/03/2017 - 08:51 18 Fotoğrafla Çanakkale Boğaz Muharebesi 18 Mart 1915 - 18 March 1915 Dardanelles Assault with 18 photographs (Ahmet Yurttakal)

13/03/2017 - 05:47 Çanakkale Muharebeleri’nde Bir Hile: Sahte Toplar (Bayram Akgün)

07/03/2017 - 04:27 Çanakkale Zaferi’nden Mescid-i Nebevi’ye (Enver Paşa’nın 1916 Filistin-Hicaz ziyareti) (Tuncay Yılmazer)

23/02/2017 - 07:48 Gelibolu Savunması Bir Karargâh Çalışması - General G.S. Patton (Haluk Oral)

09/02/2017 - 06:24 İkinci Kirte Muharebesi (6-8 Mayıs 1915 Taarruzları) (Yücel Özkorucu)

31/01/2017 - 12:29 Türk Boğazları Meselesi (Ayhan Candan)

24/01/2017 - 05:39 Kanlı Bir Mendil Hikayesi (Ömer Arslan)

19/01/2017 - 10:32 Irak Cephesinde Gönüllü Kahramanlar Osmancık Taburu (Muzaffer Albayrak)

23/12/2016 - 20:32 Atlas Tarih Dergisi Aralık-Ocak Sayısında 1916 Sina Filistin Hicaz Cephesi (Tuncay Yılmazer)

13/12/2016 - 07:23 Birleşik Harekat Tecrübesi Olarak Cihan Harbinde Türk-Alman Askeri İttifakı (Gültekin Yıldız)

02/12/2016 - 20:23 Çanakkale Kara Muharebelerinde Ağıl Dere (Şaban Murat Armutak)

15/11/2016 - 11:48 Çanakkale de Bir Melek Hanım (Muzaffer Albayrak)

01/11/2016 - 05:41 Çanakkale Kara Muharebelerinde Asma Dere (Şaban Murat Armutak)

24/10/2016 - 06:55 42. Alay / Gelibolu 1915 - Ahmet Diriker (Oğuz Çetinoğlu)

10/09/2016 - 11:12 Seddülbahir Kahramanı Bigali Mehmet Çavuş (Ömer Arslan)

03/07/2016 - 14:42 Çanakkale’den 100. Yılında Somme’a:Bir Savaş, İki Muharebe (Mustafa Onur Yurdal)

11/06/2016 - 14:37 I.Dünya Savaşı nda Şii Ulemasının Cihat Fetvaları Çerçevesinde Irak Cephesi (Ziya Abbas)

01/06/2016 - 06:23 Kutülamare- Yarbay Mehmed Reşid Bey in Günlüğü (İ. Bahtiyar İstekli)

23/05/2016 - 12:01 Osmanlı Devleti’nin Çanakkale Muharebelerinde Sağlık Alanındaki Faaliyetleri (Ayhan Candan)

16/05/2016 - 07:38 Bir Osmanlı Kurmay Subayı- Iraklı Kürt Devlet Adamı, Mehmet Emin Zeki Bey in Yaşam Öyküsü (Tuncay Yılmazer)

10/05/2016 - 13:00 Mezopotamya da Bir Savaş 1915-1916 KutülAmare – Nikolas Gardner ( Tuncay Yılmazer )

07/05/2016 - 07:31 Birinci Dünya Savaşının İslam Dünyasına Etkileri (Yüksel Nizamoğlu)

30/04/2016 - 19:20 Çanakkale Savaşı: Bir Siyasi Mücadele Alanı (Özgür Öztürk)

23/04/2016 - 19:13 25 Nisan 1915 Anzak Çıkarması İlk Saatleri – Daha Erken Müdahale Edilebilir miydi? ( Ahmet Yurttakal )

17/04/2016 - 21:26 Maskirovka Harekatı - KutülAmare Bir Zafer Midir? ( Tuncay Yılmazer )

13/04/2016 - 05:30 Çanakkale Savaşları ve Barbaros’un Batışı (İsmail Bilgin)

28/03/2016 - 11:20 Çanakkale Muharebelerinde Osmanlı Ordusunun Asker Kaybı (Ayhan Candan)

26/03/2016 - 09:55 Eğitimli Neslin Birinci Dünya Savaşı ile İmtihanı ( Dr. Nuri Güçtekin )

24/03/2016 - 10:00 Birinci Dünya Savaşı nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri Güçtekin)

21/03/2016 - 06:35 Çanakkale Seferberliği: Savaş, Eğitim, Cephe Gerisi (Mustafa Selçuk)

17/03/2016 - 08:15 18 MART ÖZEL - Çanakkale Zaferi ve Cevat Paşa (Ahmet Yurttakal)

11/03/2016 - 06:49 Zaferi Kanla Yazan Fındıklılı Mehmet Muzaffer (İsmail Bilgin)

02/03/2016 - 12:48 Kut’ül Amare Zaferi -2 (İsmail Bilgin)

29/02/2016 - 11:29 Kut’ül Amare Zaferi -1 (İsmail Bilgin)

22/02/2016 - 12:27 Gertrude Bell Irak Sınırını Çizen Kadın (Veysel Sekmen)

14/01/2016 - 08:43 Çanakkale Şehidi Feyzi Çavuş’un Zevcesi Zehra Hanımın Padişaha Mektubu (Osman Koç)

23/12/2015 - 16:47 Çanakkale Savaşlarında Binbaşı Halis Bey’e Ait Bir Ganimetin Öyküsü (Serdar Halis Ataksor)

10/12/2015 - 18:03 Mesudiye Zırhlısının Dramı (Cemalettin Yıldız)

06/12/2015 - 20:29 Kut’ülamarenin Türklere Tesliminden Sonra Irak İngiliz Ordusunun Faaliyetlerine Dair Rapor (Haz. Serdar Halis Ataksor)

01/12/2015 - 10:11 10 Ağustos 1915 Conkbayırı Süngü Hücumu (Muzaffer Albayrak)

17/11/2015 - 21:09 Çanakkale Deniz Muharebelerinde Verilen Zayiatlar (Ahmet Yurttakal)

10/11/2015 - 05:19 Reis-i Cumhur Mustafa Kemal in Çanakkaleyi ziyaretleri (M. Onur Yurdal )

08/11/2015 - 22:04 Mustafa Kemal Paşanın Osmanlı Devleti’nin 1. Dünya Savaşına girişiyle ilgili görüşlerine dair bir belge

Osmanlı Devleti Umumi Harpte Tarafsız Kalabilir miydi? - Yusuf Akçura (Değerlendirme: Muzaffer Albayrak)

Nazım’ın Dayısı Çanakkale Şehidiydi (Melih Şabanoğlu)

Çanakkale Destanının Ölümsüz Efsaneleri (Osman Koç)

21/10/2015 - 04:02 100 Yıl Sonra İlim Heyeti Çanakkale’de Programı

17/10/2015 - 11:50 Çanakkale Savaşı'nın Kanada'da Bıraktığı İzler (Birol Uzunmehmetoglu)

27/09/2015 - 16:01 1917 Yılında Hicaz Cephesi:Arap İsyanının Yayılması ve Medine’nin Tahliyesi Programı (Yüksel Nizamoğlu)

22/09/2015 - 13:07 III. Kolordu’nun Çanakkale Muharebeleri’ne Hazırlanış Süreci (İsmail Bilgin)

15/09/2015 - 04:28 Kutü-l Amare Kahramanı Halil Kut Paşa (Enes Cifci)

11/08/2015 - 04:07 Türkiye Büyük Savaş a Nasıl Girdi? ( Emre Kızılkaya )

29/07/2015 - 03:30 1915 Gelibolu Harbi Günlüğü- Kazım Şakir (İ. Bahtiyar İstekli)

07/07/2015 - 02:49 Suyu Arayan Adamların Öyküsü - Millete Deva Olmak , Osmanlı Savaş Esirleri, TIP ve Milliyetçilik ( 1914-1939 ) -Yücel Yanıkdağ (Tuncay Yılmazer)

30/06/2015 - 03:55 Tarih, Otobiyografi ve Hakikat Yüzbaşı Torosyan Tartışması ve Türkiye’de Tarih Yazımı (Derleyen: Bülent Somay)

21/06/2015 - 16:34 Türklere Esir Olmak (Doğan Şahin)

23/05/2015 - 04:36 Çanakkale Savaşı

16/05/2015 - 15:30 İtilaf Devletleri Askerlerinin Gözüyle Çanakkale

12/05/2015 - 12:50 Muaveneti Milliye Muhribi Torpito Zabiti Ali Haydar Öztalay (Çimen Yüksel)

09/05/2015 - 08:24 Osmanlılar ve Ermeniler / Bir İsyan ve Karşı Harekâtın Tarihi (Edward J. Erickson)

03/05/2015 - 15:39 Neuve Chapelle’den Gelibolu’ya: Bir Askeri Planın Gelibolu’da Uygulamaya Konulması ( Mustafa Onur Yurdal )

28/04/2015 - 03:52 Cephe Arkadaşı Çanakkale Cephesi

25/04/2015 - 03:07 Çanakkale Müstahkem Mevkii Bataryalarının 25 Nisan 1915 ‘teki Rolü (Bayram Akgün)

24/04/2015 - 15:07 25 Nisan 1915 üzerine Gelibolu’yu Anlamak’ta çıkmış makalelerden seçmeler (Tuncay Yılmazer)

18/04/2015 - 17:10 Çanakkale Şehitleri Listesinde Ezineli Yahya Çavuş’un Adı Yok (Osman Koç)

10/04/2015 - 00:06 Kıyamet Koptuğunda - Hasan Cevdet Bey

03/04/2015 - 01:36 Rusya’daki 90.000 Osmanlı Savaş Esiri ve Sarıkamış Muharebesi (Yücel Yanıkdağ)

27/03/2015 - 17:57 Bir Hikayenin Daha Sonu: Topçamlar Tabyası (Bayram Akgün)

14/03/2015 - 07:57 Düşmana Korku Salan Efsanevi İntepe Topçularından Topçu Üsteğmen Mehmet Ali Bey (Muzaffer Albayrak)

11/03/2015 - 02:38 Seddülbahir’de Yalnız Top-210/40’lık Roon Topu (Bayram Akgün)

01/03/2015 - 13:31 Çanakkale Muharebeleri’nin İdaresi, Komutanlar - Strateji (Ed.: Lokman Erdemir, Kürşat Solak)

24/02/2015 - 17:39 Çanakkale Cephesinde Bir Damla Su İçin- Gelibolu Yarımadasında Jeoloji ve Muharebe İlişkisi ( İsmail Bilgin )

15/02/2015 - 17:55 Hashtag Tarih Dergisi Şubat 2015 Sayısında Kitap Değerlendirme Yazısı

08/02/2015 - 07:11 “Hafız Hakkı Paşanın Sarıkamış Günlüğü” Kitabıyla İlgili Mülahazalar (İsmail Bilgin)

// Bir Asır Sonra Ermeni Tehciri ve Çanakkale Üzerine… 100. Yıl Nasıl Anılmalı? (Tuncay Yılmazer)

23/12/2014 - 08:24 Sarıkamış İhata (Kuşatma) Harekâtı (İsmail Bilgin)

17/12/2014 - 02:24 Kut ül Amare Zaferi (Necmettin Özçelik)

08/12/2014 - 18:22 1. Dünya Harbi

06/12/2014 - 13:44 The Water Diviner – Son Umut Filminin Galasından Notlar… ( Tuncay Yılmazer )

01/12/2014 - 17:22 Cevat Çobanlı Paşa Çanakkale Kahramanı -Ahmet Yurttakal

16/11/2014 - 01:54 Goltz Paşa nın Mirası, Türkiye nin Geleceği – Osmanlı Devletinin 1. Dünya Savaşı na Girişi üzerine ( Tuncay Yılmazer )

10/11/2014 - 04:07 Turkish–Australian Reapprochement In The Light Of The Gallipoli Campaign (Kenan Çelik)

04/11/2014 - 01:37 Boğaziçi’nden Çanakkale’ye Şirket-i Hayriye Vapurları (Gözde Keskin)

19/10/2014 - 06:44 Beyrut Müftüsü Mustafa Neca Efendi’nin Anafartalar Grubuna Hitabı (Osman Koç)

11/10/2014 - 10:34 Bir Çanakkale Şehidinin Hikâyesi: Koca Ali Oğlu Mustafa (Necat Çetin)

14/09/2014 - 07:01 Suçlu Sırbistan- Ayağa Kalk ! Avrupa 1914’te Savaşa Nasıl Sürüklendi ? Sleepwalkers (Uyurgezerler) Christopher Clark- Tuncay Yılmazer

06/09/2014 - 07:14 Bilgeliğin Yedi Sütunu- Thomas Edward Lawrence (Nagihan Haliloğlu)

30/08/2014 - 20:49 1. DÜNYA SAVAŞI’YLA İLGİLİ TÜRKİYE’DE NELER YAPILDI/YAPILIYOR? (Adem Koçal)

23/08/2014 - 16:25 Vehip Paşa Kahramanlıktan Sürgüne (Dr. Yüksel Nizamoğlu)

28/07/2014 - 13:17 tarih Dergisi Ağustos Sayısında 1. Dünya Savaşı nın Nedenleri Dosyası

18/07/2014 - 14:59 Çanakkale Boğazı Müstahkem Mevkii İntepe Topçu Grubu’ndan Bir Subayın Günlüğü (Dr. Lokman Erdemir)