├çanakkale Sava┼člar─▒nda Bir Kad─▒n Muhabir; Wanda Zembruska (─░slam ├ľzdemir)

Tarih: 20/02/2011   /   Toplam Yorum 15   / Yazar Ad─▒:      /   Okunma 14324

D├╝nyan─▒n d├Ârt bir yan─▒ndan Gelibolu Yar─▒madas─▒nda oynanan bu kanl─▒ tiyatroyu izlemek ve tarihe not d├╝┼čmek i├žin gelen onlarca muhabirin cephedeki izlenimleri,├žektikleri foto─čraflar ve buradan ├╝lkelerindeki gazetelerine g├Ânderdikleri mektuplar veya belgeler sava┼č k├╝t├╝phanesinin en de─čerli vesikalar─▒ aras─▒ndad─▒r.├çanakkale Cephesinde T├╝rk Milletinin emperyalistlere kar┼č─▒ ger├žekle┼čtirdi─či vatan savunmas─▒n─▒ takip eden harp muhabirlerinden biri de Bulgar gazeteci Matmazel Wanda ZembruskaÔÇÖd─▒r.
Madam ZembruskaÔÇÖn─▒n ├çanakkale Cephesindeki izlenimlerini anlatt─▒─č─▒ bu mektuplar g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi cephe hatt─▒ndaki ├žarp─▒┼čmalar yerine cephe gerisinde ya┼čan─▒lan olaylardan bahsetmektedir.Bu mektuplar muharebe hatt─▒nda oldu─ču gibi Osmanl─▒ Ordusunun cephe gerisinde de savunma sava┼č─▒n─▒n zaferle sonu├žlanmas─▒ i├žin ne kadar b├╝y├╝k bir gayret sarf edildi─čini en g├╝zel ├Ârnekleriyle ortaya koymaktad─▒r.Konuyla ilgilenenlerin pek ├žok eserde rastlayamayacaklar─▒ ├Ânemli ayr─▒nt─▒lar─▒ ihtiva eden bu mektuplar ├çanakkale Cephesinde T├╝rk taraf─▒n─▒n cephe gerisinde ya┼čan─▒lanlar─▒na ─▒┼č─▒k tutmaktad─▒r.

 

            Kimi zaman mermilerin sa─čnak sa─čnak ya─čd─▒─č─▒ bir ate┼č hatt─▒n─▒n en tehlikeli noktas─▒nda, kimi zamansa bir sahra hastanesinin ├žad─▒rlar─▒ aras─▒nda gezinirken ve bazen de bir top├žu mevzisinden  ya da karargahtan muharebe sahas─▒n─▒ incelerken rastlars─▒n─▒z onlara. G├Ârevleri takibini yapt─▒klar─▒ bir muharebeyi ve o  muharebede ya┼čan─▒lanlar─▒ kamuoyuna anlatmakt─▒r. ├ľl├╝m├╝n  insan─▒n her an ba┼čucunda bekledi─či bu zorlu g├Ârev esnas─▒nda,kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒ g├╝├žl├╝kler ve engeller onlar─▒ y─▒ld─▒rmaya asla  yetmez.Sava┼č Muhabiri bir bal ar─▒s─▒na benzer.Cephede yorulmaks─▒z─▒n gezer,dola┼č─▒r,inceler ve g├Ârd├╝─č├╝ her kayda de─čer ┼čeyi ta┼č─▒d─▒─č─▒ g├Ârev ┼čuuruyla  belgeler ve bunlar─▒ tarihe not d├╝┼čer.B├Âylece petekteki bal misali harbin en anlaml─▒ ve k─▒ymetli vesikalar─▒ndan biri olu┼čur.Sava┼č ├Âl├╝ms├╝zle┼čmek i├žin onlar─▒n m├╝rekkep darbelerine ve objektiflerine muhta├žt─▒r.Her sava┼č alan─▒n─▒n vazge├žilmezi olan harp muhabirleri hi├ž ku┼čkusuz d├╝nyan─▒n en ├Ânemli savunma sava┼člar─▒ndan biri olan ├çanakkale Muharebelerinin  de  vazge├žilmez unsurudur.D├╝nyan─▒n d├Ârt bir yan─▒ndan Gelibolu Yar─▒madas─▒nda oynanan bu kanl─▒ tiyatroyu izlemek ve tarihe not d├╝┼čmek i├žin gelen onlarca muhabirin cephedeki izlenimleri,├žektikleri foto─čraflar ve buradan ├╝lkelerindeki gazetelerine g├Ânderdikleri mektuplar veya belgeler sava┼č k├╝t├╝phanesinin en de─čerli vesikalar─▒ aras─▒ndad─▒r.├çanakkale Cephesinde T├╝rk Milletinin emperyalistlere kar┼č─▒ ger├žekle┼čtirdi─či vatan savunmas─▒n─▒ takip eden harp muhabirlerinden biri de Bulgar gazeteci Matmazel Wanda ZembruskaÔÇÖd─▒r.

                                 

Anafartalar Muharebelerinin ard─▒ndan Gelibolu Yar─▒madas─▒n─▒n yolunu tutacak olan Madam Zembruska, BulgaristanÔÇÖ─▒n Otro  gazetesi ad─▒na cepheyi harpte incelemelerde bulunacakt─▒r.Yirmi d├Ârt ya┼č─▒nda orta boylu, beyaz tenli bir bayan olan Madam Zembruska,Almanca,Frans─▒zca ve Romence olmak ├╝zere ├╝├ž yabac─▒ dil bilmektedir.[1]├çanakkale Muharebeleri tarihine sava┼č─▒n tek kad─▒n muhabiri s─▒fat─▒yla ge├žecek olan Madam Zembruska, Be┼činci Osmanl─▒ Ordusuna muhabir olarak kat─▒lmak i├žin Osmanl─▒ Makamlar─▒na gerekli olan resmi ba┼čvurularda bulunur. Bulgar Gazetecinin bu konudaki izin talebi ilk olarak 3 A─čustos 1915 tarihinde Hariciye Nezareti Matbuat─▒ Umumiye M├╝d├╝riyetinin Kararg├óh-─▒ Umumi ─░stihbarat ┼×ubesi M├╝d├╝rl├╝─č├╝ne g├Ânderdi─či yaz─▒yla dile getirilir.[2]Bunun ├╝zerine Ba┼čkumandanl─▒k Vek├óleti 17 A─čustos 1915 tarihinde GeliboluÔÇÖdaki 5ÔÇÖinci Osmanl─▒ Ordusu Komutanl─▒─č─▒na g├Ânderdi─či yaz─▒da gen├ž muhabirenin bu talebinin uygun olup olmad─▒─č─▒n─▒ sorar. Bir g├╝n sonra al─▒nan  ve ordu kurmay ba┼čkan─▒ Alb.Kaz─▒m BeyÔÇÖin imzas─▒n─▒ ta┼č─▒yan cevab├«  telgrafta Madam ZembruskaÔÇÖn─▒n cephede harbi takip etmesinde bir sak─▒nca olmad─▒─č─▒ yaz─▒l─▒d─▒r.Madam Zembruskan─▒n Be┼činci  ordu saflar─▒na harp muhabiri olarak kat─▒labilmesi i├žin gerekli olan muhabirlere ait orduya iltihak ruhsatnamesi,19 A─čustos 1915 g├╝n├╝ ─░stihbarat  ┼×ubesi M├╝d├╝r├╝l├╝─č├╝nce haz─▒rlanarak Karargah─▒ Umumi Erkan─▒ Harbiye Reisi General Bronsat taraf─▒ndan da ayn─▒ g├╝n tasdik edilir.[3]Art─▒k Madam Zembruskan─▒n ├çanakkale Meydan─▒ Harbine gitmesi i├žin hi├žbir engel kalmam─▒┼čt─▒r. Emre g├Âre g├Ârev m├╝ddetince birlik olarak yaln─▒zca Be┼činci Ordu Kararg├óh─▒nda ve mevki olarakta GeliboluÔÇÖda dola┼čabilecektir aksi takdirde Be┼činci Ordu Komutanl─▒─č─▒ taraf─▒ndan tutuklanarak ─░stanbulÔÇÖa geri g├Ânderilecektir.

 

            Resmi makamlar aras─▒ndaki yaz─▒┼čmalar─▒n uzun s├╝rmesi  Madam ZembruskaÔÇÖn─▒n  Anafartalar Muharebelerini inceleme ┼čans─▒n─▒ elinden alm─▒┼č olsa da o yine de bu durumdan ┼čikayet├ži de─čildir. ├çanakkaleÔÇÖde kayda de─čer daha  pek ├žok vak─▒ayla kar┼č─▒la┼čaca─č─▒ndan emin oldu─čundan ÔÇť-Ne olursa olsun  h├╝sn-├╝ neticeye iktiran eden her ┼čey bence iyidirÔÇŁdiyerek bu konudaki iyimserli─čini muhafaza etmi┼čtir.O art─▒k amac─▒na ula┼čm─▒┼č,k─▒yametin koptu─ču sava┼č alan─▒na ula┼čmas─▒na sadece saatler kalm─▒┼čt─▒r.├çanakkale Cephesine m├╝himmat ve malzeme ta┼č─▒yan ├╝├ž nakliye ┼čilebini Marmara Denizindeki denizalt─▒ h├╝cumlar─▒na kar┼č─▒ korumakla g├Ârevli olan  bir torpidoyla s─▒cak bir a─čustos ak┼čam─▒nda ─░stanbulÔÇÖa veda eden sava┼č muhabiri kavu┼čmak istedi─či b├╝y├╝k maceran─▒n k─▒y─▒lar─▒na her dakika biraz daha yakla┼čmaktad─▒r art─▒k.Torpidoya bindi─činde  m├╝rettebat─▒n kendisini ÔÇť-Bu kad─▒n aram─▒zda m─▒nt─▒ka-─▒ harpte ne ar─▒yor ?dercesine ┼ča┼čk─▒n bak─▒┼člarla s├╝zd├╝─č├╝n├╝ anlat─▒r Madam Zembuska. Kendisi d─▒┼č─▒nda be┼č ayr─▒ ├╝lkenin sava┼č muhabirinin de cephenin yolunu tuttu─ču bu mavi ve sinsi yolculuk boyunca ─░stanbulÔÇÖdan ├çanakkale Cephesine yap─▒lan deniz nakliyat─▒n─▒n hangi zor ┼čartlarda ve hangi tehlikelere g├Â─č├╝s gererek ger├žekle┼čtirildi─čine ┼čahitlik eder.Gemide seyahat eden meslekta┼člar─▒yla torpido kaptan─▒n─▒n gemi hakk─▒nda verdi─či bilgileri ve ─░ngiliz Denizalt─▒lar─▒n─▒n nakliye konvoylar─▒na kar┼č─▒ yapt─▒klar─▒ ak─▒nlar hakk─▒nda anlatt─▒klar─▒n─▒ endi┼čeyle dinler.Bu k├╝├ž├╝k toplant─▒n─▒n sonras─▒nda yenilen ak┼čam yeme─činin ard─▒ndan havan─▒n kararmas─▒yla birlikte denizalt─▒ sald─▒r─▒s─▒na u─čramamak i├žin geminin t├╝m ─▒┼č─▒klar─▒ s├Ând├╝r├╝l├╝r.Torpido zifirden karanl─▒k bir gecede MarmaraÔÇÖn─▒n h─▒r├ž─▒n sular─▒n─▒ yara yara menziline do─čru giderken Madam Zembruska kendisine tahsis edilen kamarada  denizalt─▒ sald─▒r─▒s─▒ndan ve ├Âl├╝mden kendilerini korumas─▒ i├žin Allaha dua  ederek istirahate ├žekilir.[4]

 

 

     Marmara Denizindeki yolculu─čun ilk sabah─▒nda cephenin en ├Ânemli lojistik destek merkezlerinden biri olan Tekirda─čÔÇÖa ula┼č─▒l─▒r ve burada ak┼čama kadar s├╝ren uzun bir mola verilir. Madam Zembruska bu sayede Tekirda─č ┼čehrini yak─▒ndan tan─▒ma f─▒rsat─▒n─▒ bulur. Bu s─▒rada gemide sohbet eden T├╝rk subaylar─▒ Alman subaylar─▒na Tekirda─čÔÇÖ─▒n Balkan Harbinde Bulgar ─░┼čgali alt─▒nda kald─▒─č─▒ndan bahseder ve Almanlar ┼ča┼čk─▒nl─▒kla: - Nas─▒l? Buraya kadar geldiler mi? Diye sorarlar.Madam Zembruska bu konu┼čmalara kulak misafiri olurken birden bire SofyaÔÇÖda bulundu─ču s─▒rada Tekirda─čÔÇÖdaki bir arkada┼č─▒ndan ald─▒─č─▒ mektubu ve zarf─▒n  i├žindeki kurutulmu┼č ├ži├žekleri an─▒msar. -Acaba o ├ži├žekler ┼ču k├╝├ž├╝k  ┼čehrin hangi bah├žesinden kopar─▒lm─▒┼čt─▒? diye d├╝┼č├╝n├╝r. G├╝n boyu bir T├╝rk ┼čehrinden ├žok Rum kasabas─▒n─▒ and─▒rd─▒─č─▒n─▒ ifade etti─či Tekirda─čÔÇÖ─▒n dik ve ta┼čl─▒ yollar─▒nda y├╝r├╝yen ve ├ži├žek bah├želeri aras─▒nda dola┼čan Madam Zembruska mektuplar─▒nda bu ┼čehri; Tekfurda─č ger├žekten g├╝zel bir kasabad─▒r. Vasi ve latif bir k├Ârfez sahilinde kaim olan kasaba kademe kademe birbiri ├╝zerine bina edilmi┼č evleriyle amfiteatr ┼čeklinde bir beldeciktir. S├Âzleriyle anlat─▒r.[5]

                     

 

                MERHABA GEL─░BOLU

 

 

             Ak┼čam saatlerinde Tekirda─č iskelesinden demir alan torpido, g├╝n├╝n ilk ─▒┼č─▒klar─▒ bo─čaz─▒n sular─▒n─▒ ayd─▒nlat─▒rken Gelibolu Yar─▒madas─▒ k─▒y─▒lar─▒na ula┼č─▒r. O an─▒; ÔÇťSabahleyin alt─▒da g├╝ne┼čin ilk puse-i tulu─ču ile deniz geceki uykusundan uyan─▒rken torpido Gelibolu ┼×ibhi ceziresinin sahile karip bir noktas─▒nda tevakkuf etti.ÔÇŁs├Âzleriyle anlatan Wanda Zembruska ve arkada┼člar─▒na sava┼č─▒n co─črafyas─▒ kendine has ├╝slubuyla ho┼č geldiniz der.[6]Torpido sahile yana┼čt─▒─č─▒nda Akba┼č liman─▒nda  b├╝y├╝k bir  tela┼č ve panik vard─▒r.Akba┼č 5ÔÇÖinci Menzil M├╝fetti┼čli─či Kumandan─▒  Wanda Zembruska ve di─čerlerine k─▒y─▒dan yapt─▒─č─▒ tela┼čl─▒ uyar─▒larla hemen gemiyi terk etmelerini emreder.Bu tela┼ča bir anlam veremeyen gen├ž muhabire  ve arkada┼člar─▒ apar topar e┼čyalar─▒n─▒ alarak gemiyi terk ederler.Komutan─▒n yan─▒na vard─▒klar─▒ndaysa bu tela┼č─▒n nedeni anla┼č─▒l─▒r.─░ngiliz U├žaklar─▒.Demirden mamul bu ├Âl├╝m ku┼člar─▒n─▒n her sabah alt─▒ ile yedi aras─▒nda ├╝slerinden kalk─▒p Osmanl─▒ Ordusunun ikmal b├Âlgelerine ve ├ževredeki yerle┼čim yerlerine bir saat s├╝reyle yapt─▒─č─▒ hava taarruzlar─▒d─▒r bu pani─čin nedeni.Wanda ZembruskaÔÇÖda kaderin cilvesi i┼čte  tam bu ├Âl├╝m ku┼člar─▒n─▒n kahvalt─▒ saatinde yar─▒madaya ayak basm─▒┼čt─▒r.Tepedeki bir n├Âbet├žinin ├žald─▒─č─▒ boru ve ard─▒ndan y├╝kselenÔÇťTayyare Geliyooooor!ÔÇŁsesiyle irkilen herkes yer alt─▒nda haz─▒rlanan s─▒─č─▒naklara ko┼čmaya ba┼člar. Etraftaki hayvanlar,malzemeler bombard─▒mandan hasar g├Ârmemesi i├žin mestur mekanlara ├žekilir.A├ž─▒ktaki nakliye gemileri buna g├Âre tertibat al─▒r.K─▒sacas─▒ Wanda Zembruska i├žin ├žok arzulad─▒─č─▒ korku ve heyecan dolu Gelibolu Maceras─▒ karaya ayak basar basmaz t├╝m deh┼čet ve ┼čiddetiyle ba┼člam─▒┼čt─▒r.Daha aya─č─▒n tozu da─č─▒lmadan d├╝┼čman taraf─▒ndan cephe gerisine yap─▒lan bir hava ak─▒n─▒na ┼čahit olacak,bu bombard─▒manlar s─▒ras─▒nda Osmanl─▒ Ordusunun cephe gerisinde neler ya┼čand─▒─č─▒n─▒ izleyebilecekti.

 

Herkesin can havliyle s─▒─č─▒naklara ko┼ču┼čturdu─ču anda meydana gelen bo┼čluktan faydalanmak isteyen Madam Zembruska  mesle─činin verdi─či temel i├žg├╝d├╝ ve cesaretle sava┼č u├ža─č─▒n─▒ g├Ârmek i├žin kafas─▒n─▒ yukar─▒ kald─▒r─▒r ve bu esnada tedbirsiz davran─▒┼č─▒na sinirlenen bir askerin kolundan tutmas─▒yla kendisini yer alt─▒ndaki s─▒─č─▒naklarda bulur.Darac─▒k s─▒─č─▒na─č─▒n i├žinde ─░ngiliz u├žaklar─▒n─▒n yapt─▒─č─▒ bombard─▒man─▒n patlamalar─▒yla irkilen Zembruska; d├╝┼čman u├žaklar─▒n─▒n her g├╝n d├╝zenli olarak yapt─▒klar─▒ bu hava ak─▒nlar─▒n─▒n zannedildi─či gibi b├╝y├╝k tahribata sebep olmad─▒─č─▒n─▒ yazar BulgaristanÔÇÖa g├Ânderdi─či mektuplar─▒nda.Bombard─▒man─▒n ard─▒ndan d├╝┼čman u├žaklar─▒n─▒n semada kaybolmas─▒yla n├Âbet├žinin boru sesi ve ard─▒ndan y├╝kselen ÔÇôÔÇťTayyare gidiyooooor!ÔÇŁnidalar─▒yla herkes yuvalar─▒ndan ├ž─▒kan kar─▒ncalar misali s─▒─č─▒naklar─▒ terk eder.Bu hava taarruzlar─▒n─▒n  Akba┼č iskelesinde  yapt─▒─č─▒ tahribat ile ilgili olarak Madam Zembruska mektubunda;ÔÇťD├╝┼čman─▒n att─▒─č─▒ be┼č bomba nakliye sef├óini aras─▒nda onlar─▒ hasarzede etmeksizin i┼čtial etmi┼čti. Bir├žok zamandan beridir ki ─░ngiliz tayyareleri herg├╝n ale's-sabah alt─▒dan yediye kadar, kez├ó ak┼čam da ayn─▒ saatde buralarda u├žar ve biraz bomba at─▒p para sarf ettikten sonra ├žekilir gider. Bombalardan deniz k├Âp├╝r├╝r, dalgalan─▒r, fakat nakliye sef├óini yerlerinden bile k─▒m─▒ldamazlar. ─░ngilizler bu te┼čebb├╝slerinde ┼čimdiye kadar bir defa muvaffak oldular.O da sahile kar├«b bir noktada duran k├╝├ž├╝k bir nakliye sefinesine isabet eden bomban─▒n sefineyi ihr├ók eylemi┼č olmas─▒ndan ibarettir.diye yazar.[7]Mevki kumandan─▒n─▒n;ÔÇť-Daha bitmedi, daha ba┼čkalar─▒ gelecekdir.Fakat o zamana kadar birer kahve i├žebiliriz."s├Âzleriyle yapt─▒─č─▒ nazik teklif ├╝zerine kahvelerini yudumlad─▒klar─▒ s─▒rada ─░ngiliz u├žaklar─▒n─▒n geri geldi─čini haber veren n├Âbet├žinin insan─▒n y├╝re─čini hoplatan tela┼čl─▒ naralar─▒ yine ortal─▒─č─▒ kar─▒┼čt─▒r─▒r.Yer ├╝st├╝ndekiler ÔÇôs─▒─č─▒naklara! Emriyle alelacele yer alt─▒ndaki g├╝venli bar─▒naklar─▒ doldurmaya ba┼člar. Wanda Zembruskan─▒n i├žindeki cesaret ve gazetecilere has temel i├žg├╝d├╝ ─░ngiliz Sava┼č U├ža─č─▒n─▒n ├╝zerlerinden ge├žmesiyle yeniden alevlenir.─░ngiliz u├ža─č─▒n─▒ yak─▒ndan g├Ârmek i├žin elindeki d├╝rb├╝n├╝ ona do─čru tevcih eden Zembruska yan─▒ndaki komutan─▒n ikazlar─▒n─▒ duymazdan gelerek u├ža─č─▒ takip etmeye ba┼člar.O an─▒ ve Gelibolu Yar─▒madas─▒na ayak bast─▒─č─▒ ilk g├╝n├╝; ÔÇť Harp cephesine muvasalat─▒m─▒zda pek garip bir surette istikb├ól olunduk.D├╝┼čman tayyaresi ├╝├ž├╝nc├╝ defa olarak ├╝zerimizden ge├žerken ben kumandan─▒n davet ve hiddetine ra─čmen elimdeki d├╝rb├╝n ile onu tema┼čaya ba┼člad─▒m.B├╝y├╝k demir ku┼č sahil ├╝zerinde birka├ž kavis resm ile icr├ó-y─▒ kesfiy├ótdan sonra bomba atmaks─▒z─▒n ta┼čl─▒ bay─▒r─▒n arkas─▒nda nazarlardan nih├ón oldu. Cephe-i harbe muv├ósalat─▒m─▒z─▒n ilk an─▒nda bomba ile kar┼č─▒land─▒k.ÔÇŁs├Âzleriyle mektuplar─▒nda anlat─▒r.[8] Gelibolu Yar─▒madas─▒nda oynanan bu ac─▒mas─▒z sava┼č tiyatrosunu Akba┼č ─░skelesinde izlemeye ba┼člayan Harp Muhabiri i├žin art─▒k ├çanakkale Cephesinin cephe gerisindeki en yak─▒n lojistik destek merkezine veda etme zaman─▒ gelmi┼čtir.5.Ordu Kararg├óh─▒ndan tahsis edilen iki fayton, bir ├Âzel ara├ž ve yol arac─▒na e┼čyalar─▒n─▒ y├╝kleyen Madam Zembruska muhabir arkada┼člar─▒yla Akba┼čÔÇÖtan ayr─▒larak cephenin kumandan─▒ General Liman Von Sanders Pa┼čayla tan─▒┼čmak ├╝zere ordu kararg├óh─▒na hareket eder.

 

BE┼×─░NC─░ ORDU KARARG├éHINDA.

 

       Tahsis edilen paytonla karargah─▒n yolunu tutan Zembruska ve arkada┼člar─▒n─▒ yolda b├╝y├╝k s├╝rpriz beklemektedir.Paytoncunun birden bire ÔÇôBurada! Diyerek arabay─▒ durdurmas─▒ ├╝zerine d─▒┼čar─▒ya bakan harp muhabiri, kar┼č─▒s─▒nda hayal etti─či bir k─▒┼čla binas─▒ yerine ├žam a─ča├žlar─▒yla ├Âr├╝t├╝l├╝ hi├žbir yap─▒n─▒n bulunmad─▒─č─▒ bombo┼č bir arazi g├Âr├╝nce ya┼čad─▒─č─▒ ┼ča┼čk─▒nl─▒kla arabac─▒ya;-Burada m─▒? Fakat Burada hi├žbir ┼čey yok bizi karargah─▒ umumiye g├Ât├╝r!diyerek kar┼č─▒l─▒k verir.Kendi ifadesiyle arabac─▒n─▒n  hi├ž istifini bozmaks─▒z─▒n lakay─▒t bir bi├žimde ayn─▒ cevab─▒ vermesi ve arabadan inip bir a─čac─▒n g├Âlgesinde sigara t├╝tt├╝rmeye ba┼člamas─▒yla ├žaresizce payton yolculu─čundan incinmi┼č olan v├╝c├╝tlar─▒n─▒ biraz olsun dinlendirmek i├žin a┼ča─č─▒ya inip beklemeye ba┼člarlar.Bulunduklar─▒ yeri; ÔÇť-Tevakkuf etti─čimiz mahal ├žam a─ča├žlar─▒yla muh├ót, v├ósiÔÇś bir ova idi. Etraf gun├╗de-i samt u s├╝k├╗t!Arabac─▒n─▒n "burada" nid├ós─▒yla ima etdi─či karargahtan bir eser, bir ni┼čane bile g├Âr├╝nm├╝yordu.ÔÇŁdiye umutsuz ve tedirgin s├Âzlerle anlatan Madam Zembruska,ne kadar s├╝rece─čini kestiremedikleri bu istirahat esnas─▒nda ├žal─▒l─▒klar─▒ yara yara kendilerine do─čru yakla┼č─▒p,Ho┼č Geldiniz!diyerek  yak─▒nl─▒k g├Âsteren karargahta g├Ârevli bir Y├╝zba┼č─▒y─▒  g├Âr├╝nce derdini anlatabilece─či ├╝midiyle Karargah─▒ Umumiye gitmek istediklerini s├Âyler.[9]Y├╝zba┼č─▒n─▒n;- Karargah─▒ Umumi buras─▒d─▒r.Cevab─▒yla ┼ča┼čk─▒nl─▒─č─▒ bir kat daha artan Madam Zembruska ve arkada┼člar─▒ paytoncunun hakl─▒ oldu─čunu anlarlar.Ger├žek ayan beyan ortadad─▒r.Karargah─▒ Umumi tahayy├╝l ettikleri  bir gibi k─▒┼čla  binas─▒ de─čildir.Y├╝zba┼č─▒n─▒n; ÔÇôGeliniz.s├Âz├╝yle istirahatlerine son verip T├╝rklerin ortal─▒kta g├Âr├╝nmeyen gizemli karargah─▒n─▒n yolunu tutarlar.

 

Y├╝zba┼č─▒n─▒n rehberli─činde ├çanakkale Savunmas─▒n─▒n emir komuta merkezine yap─▒lan bu  y├╝r├╝y├╝┼č esnas─▒nda yolda g├Ârd├╝klerini; ÔÇť- ┼×urada k├╝├ž├╝k ta┼člar ile ├Ârt├╝lm├╝┼č dar bir yol a┼ča─č─▒ do─čru imtid├ód ve bil├óhare meyillenerek orman i├žinde kayboluyordu. ├ľtede kurumu┼č dere ├╝zerine mevz├╗ÔÇś k├╝├ž├╝k k├Âpr├╝, ├žamlar aras─▒ndan n├«m manz├╗r oluyor, ├žam dallar─▒ndan yap─▒lm─▒┼č latif bir k├Â┼čk de insan─▒ h├╝lyad├ór g├Âlgesine davet ediyordu.ÔÇŁs├Âzleriyle anlatan Madam Zembruska,yazl─▒k bir bah├že olarak tasvir ve tahayy├╝l etti─či gizemli  karargaha en sonunda ula┼č─▒r.[10]Oraya buraya ya─čd─▒r─▒lan emir sesleri, g├╝ne┼čin yak─▒c─▒ s─▒ca─č─▒na ald─▒r─▒┼č etmeksizin ne┼če i├žinde sohbet eden askerler, ├ževrede dola┼čan g├Â─čs├╝ madalya ile dolu Alman ve T├╝rk subaylar─▒. K─▒sacas─▒ her ┼čey birden bire askeri bir renge ve ya┼čam bi├žimine d├Ân├╝┼čm├╝┼čt├╝r. ZembruskaÔÇÖy─▒ buradaki T├╝rk ve Alman Subaylar─▒ b├╝y├╝k bir nezaketle kar┼č─▒larlar. Ho┼č sohbetler edilir, yemekler yenir, kahveler i├žilir. Subaylar─▒n vazifeleri ba┼č─▒na d├Ânmesiyle yaln─▒z kalan sava┼č muhabiri sessizce etraf─▒ tema┼ča etmeye ba┼člar. T├╝rk Ordusunun kararg├óh─▒n─▒n gizlili─čine ve ├žal─▒┼čkanl─▒─č─▒na hayran kalan Wanda Zembruska bu konudaki hayranl─▒─č─▒n─▒; ÔÇť- Bu tepelerden bin defa ge├žseydim, bu ihtiyar ├žam a─ča├žlar─▒n─▒n alt─▒nda bin sekiz y├╝z ki┼čiden ibaret bir kararg├óh heyetinin bulundu─čunu k├óbil de─čil hissedemezdim. B├╝t├╝n bu lev├óz─▒m o derece mah├óretle setr ve ihf├ó olunmu┼čtur ki insan ├Ân├╝nde ├žad─▒rlardan m├óÔÇśad├ó hi├žbir ┼čey g├Âremez. Her tarafta s├╝k├╗n ve itidal tamam─▒yla h├╝k├╝m-ferm├ó...Y├óver ve emir ├žavu┼člar─▒n─▒n b├«-s├╗d g├╝r├╝lt├╝leri yok.Bu vez├óifi telefon ve telgraf ┼čebekeleri hakk─▒yla ├«f├ó ediyor.D├╝┼čman tayyareleri

beyh├╗de yere kararg├óh─▒ ke┼čfe ├žal─▒┼č─▒yorlar.ÔÇŁs├Âzleriyle anlat─▒r mektuplar─▒nda.[11]Ak┼čam olmu┼čtur.Gecenin zulmetinde yan─▒k t├╝rk├╝ sesleri at ki┼čnemelerine kar─▒┼čmaktad─▒r.Ak┼čam yeme─činin ard─▒ndan istirahat etmek i├žin ├žad─▒r─▒na ├žekilen harp muhabiri i├žin GeliboluÔÇÖdaki yorucu maceran─▒n ilk g├╝n├╝ b├Âylece bitmi┼čti.

 

SANDERS PA┼×AYLA SOHBET

 

            Kararg├óh─▒ Umumiye var─▒┼č─▒n─▒n ertesi sabah─▒nda ├çanakkale Savunmas─▒n─▒n kaderi emir ve komutas─▒na tevdi edilen Be┼činci Osmanl─▒ Ordusu Komutan─▒ General Liman Von Sanders Pa┼čaÔÇÖn─▒n huzuruna ├ž─▒kart─▒lan Zembruska, Sanders Pa┼ča taraf─▒ndan nazik bir bi├žimde kar┼č─▒lan─▒r. Sanders Pa┼čaÔÇÖy─▒ mektuplar─▒nda ├Âvg├╝ ve hayranl─▒k dolu c├╝mlelerle ├Âl├╝ms├╝zle┼čtiren Wanda Zembruska, yazd─▒─č─▒ sat─▒rlarda Alman Mare┼čal hakk─▒nda da ├žok ├Ânemli bilgiler vermektedir.ÔÇť├çehresinde, Almanlara has olan tebess├╝m ve al├óim-i ┼×├ód├«yi her an g├Âr├╝rs├╝n├╝z.ÔÇŁdedi─či 64 ya┼č─▒ndaki Mare┼čalin fiziki yap─▒s─▒n─▒ orta boydan birazca uzun ve t─▒knazca s├Âzleriyle tasvir ederken, ÔÇťLiman Pa┼ča, Kararg├óh-─▒ Umum├«'de nevÔÇśi ┼čahs─▒na m├╝nhas─▒r olan yeg├óne zatd─▒r. AleÔÇÖs-sabah saat alt─▒da otomobili derin bir u─čultu ile mev├ókiÔÇś-i askeriyeye ku┼č s├╝ratiyle u├žup gider.Kararg├óha avdeti, ├Â─čleden sonra veya ak┼čam ├╝zeri ve bazen de gece yar─▒s─▒ vuku bulur.B├╝t├╝n um├╗r ve husus├ót─▒ bizzat kendisi tedkik ve muayene ile tanzim eder. Bu kadar m├╝┼čkil ve muhtelif ┼čuÔÇśab├óta m├╝nkasem olan vez├óifi-askeriyenin k├óffesinin n├óz─▒m─▒, bizzat Liman Pa┼čaÔÇÖd─▒r. ├ç├╝nk├╝ Gelibolu'nun m├╝dafaas─▒ ─░stanbulÔÇÖun m├╝dafaas─▒yla tevÔÇÖemdirÔÇŁs├Âzleriyle de ├╝stlendi─či vazifenin ehemmiyetini ve GeliboluÔÇÖdaki g├╝nl├╝k  sava┼č mesaisini anlatmaya ├žal─▒┼č─▒r.[12]

 

Astlar─▒n─▒n onu bir baba gibi sevip sayd─▒─č─▒n─▒ ve verdi─či emirleri yerine getirmek i├žin azami gayret g├Âsterdiklerini ifade eden sava┼č muhabiriyle hayran kald─▒─č─▒ Sanders Pa┼ča aras─▒nda ge├žen sohbet esnas─▒nda,ilk defa muharebe sahas─▒na gitmek isteyen kad─▒n bir harp muhabiriyle kar┼č─▒la┼čman─▒n ┼ča┼čk─▒nl─▒─č─▒n─▒ ya┼čayan  Pa┼čaÔÇÖn─▒n kendisine  ÔÇť-Korkmuyor musunuz?ÔÇŁdiye sormas─▒na i├žerleyen Zembruska,o an hissedip te s├Âyleyemediklerini sonradan; ÔÇť─░┼čte daima maÔÇśr├╗z oldu─čum sual. Halbuki h├ól-i h├óz─▒r muharebelerini tema┼ča, hi├žbir ve├žhile d├óÔÇś├«-i tehlike de─čildir. Bu hususta tehlike ancak siperlerde ate┼č edenler ve h├╝cum edenler i├žin vard─▒r.ÔÇŁs├Âzleriyle mektuplar─▒na yazarak ancak sat─▒rlara i├žini d├Âkmekle kifayet eder.[13]Olduk├ža hararetli ge├žen sohbetin sonunda Harp Muhabirinin;- "├çanakkale'de vaziyet ne merkezdedir?"sualine Liman Von Sanders; ÔÇť-"M├╝kemmel, ─░ngilizler beyh├╗de yere ilerlemeye ├žabal─▒yorlar. Fakat yak─▒nda geri d├Ânmeye mecbur olacaklard─▒r. ├ť├ž aydan beri vuku bulan gayretlerine ra─čmen el-├ón bulunduklar─▒ bir yerlerden  kar─▒┼č bile ilerleyemiyorlar. Onlar─▒ tamam─▒yla mevzilerinden p├╝sk├╝rterek denize atmakl─▒─č─▒m─▒z, beyh├╗de yere kahraman askerlerimizi telef etmek istemedi─čimizden ne┼čet ediyor. D├╝┼čman bulundu─ču mevkide aciz ve ─▒zt─▒r├ór├« olarak ad─▒m at─▒yor."s├Âzleriyle kar┼č─▒l─▒k vererek cephedeki vaziyeti ├Âzetlerken,maiyetindeki subaylara; ÔÇť-Efendiler! Bu dediklerimi ┼čimdi bizzat g├Âreceksiniz!" diye Wanda ZembruskaÔÇÖya cepheyi harpte yard─▒mc─▒ olmalar─▒ i├žin emir verir.[14]Liman Von SandersÔÇÖin istirahat etmek i├žin makam─▒ndan ayr─▒lmas─▒ndan sonra Alman Mare┼čalin yaveri Von Perike ile birlikte muharebe sahas─▒na yapacaklar─▒ ziyaretin planlar─▒n─▒ yapan Wanda Zembruska, yol arkada┼č─▒ndan o tarihte ─░ngilizler i├žin bir ├ž─▒kmaza s├╝r├╝klenip mevzi muharebelerine d├Ân├╝┼čen Anafartalar Muharebeleriyle ilgili bilgiler al─▒r. Yap─▒lan plana g├Âre de ilk gidecekleri yer GeliboluÔÇÖdaki boks ma├ž─▒n─▒n son raundunun yap─▒ld─▒─č─▒ Anafartalar Cephesi, ziyaret edecekleri ilk komutanda bu cephenin kaderini de─či┼čtirip ─░ngilizleri dize getiren Anafartalar Grup Komutan─▒ Albay Mustafa Kemal BeyÔÇÖdir.

 

Bulgar Harp Muhabiri Wanda Zembruska BulgaristanÔÇÖdaki Otro Gazetesine g├Ânderdi─či mektubunun bundan sonraki b├Âl├╝m├╝nde Liman Pa┼čaÔÇÖn─▒n emir ve komutas─▒ndaki 5ÔÇÖinci Osmanl─▒ Ordusu Karargah─▒n─▒n idari yap─▒s─▒ ile Balkan Sava┼č─▒ sonras─▒ Osmanl─▒ Ordusunu modernize etmek i├žin AlmanyaÔÇÖdan gelen Alman Askeri Heyeti ve bunlar─▒n nerede, hangi s─▒fatlarla hangi g├Ârevlerde bulunduklar─▒yla alakal─▒ teferruatl─▒ bilgiler vermektedir. ├çanakkale Savunmas─▒n─▒n t├╝m plan ve program─▒n─▒ Almanlar─▒n haz─▒rlay─▒p T├╝rklerin uygulamaya koydu─čunu s├Âylerken, GeliboluÔÇÖdaki Savunma sava┼č─▒n─▒n her ad─▒m─▒nda Alman subaylar─▒n yer ald─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nenlerin de  b├╝y├╝k bir yan─▒lg─▒ya d├╝┼čt├╝klerini, harekata kat─▒lan Alman Subaylar─▒n mevcudunun zannedildi─či kadar fazla olmad─▒─č─▒n─▒, hatta Liman Von Sanders Pa┼čaÔÇÖn─▒n Karargah─▒ndaki Alman Subaylar─▒n says─▒n─▒n yaln─▒zca on ki┼čiden ibaret oldu─čunu ifade etmektedir. Harp muhabiri Zembruska bu konuyla alakal─▒ mektuplar─▒nda ┼čunlar─▒ yazmaktad─▒r.ÔÇťLiman Pa┼čaÔÇÖn─▒n Erk├ón-─▒ Harbiye Heyeti tamam─▒yla Alman zabitan─▒ndan m├╝rekkeptir.Ancak Almanya'da ikm├ól-i tahsil ile Almanca'ya v├ók─▒f T├╝rk z├óbit├ón─▒da heyet-i mezk├╗reye ata┼če s─▒fat─▒yla idh├ól edilmi┼člerdir. Z├óbit├ón─▒-─▒ mezk├╗re,

Alman ümerâ-yı askeriyesiyle Almanca bilmeyen Türk zâbitânı arasında vâsıta-i muhâvere oluyorlar.Hulâsa Gelibolu'daki hareket-i askeriyenin nâzımı Almanlar, yani kısm-ı

nazar├«yi Almanlar tertib ediyor, ameliy├ót─▒ ise T├╝rkler ├«f├ó ediyorlar.Gelibolu'da her hatvede Alman z├óbiti arayanlar yan─▒l─▒yorlar. Alman z├óbit├ón─▒, tasavvur olundu─čundan pek azd─▒r.Kararg├óh Umum├«'deki Alman z├óbit├ón─▒ a┼ča─č─▒ yukar─▒ on kisiden ibarettir.Bundan m├óÔÇśad├ó ─░stanbul ve sair mev├ókiÔÇśde de baz─▒ Alman z├óbit├ón─▒ daha vard─▒r ki bunlar, ya erk├ón-─▒ harb veya sun├╗f-─▒ saire-i askeriye m├╝tehass─▒s├«nindendir.Bunlar─▒n bir k─▒sm─▒ esasen T├╝rkiye'de muallim s─▒fat─▒yla bulunuyordu.Liman ve Goltz Pa┼čalar gibi... Di─čer k─▒s─▒m ise g├Ân├╝ll├╝ olarak Almanya'dan

gelenlerdir ki istedikleri zaman avdet edebilirler.T├╝rkiye'de hizmet eden Alman z├óbit├ón─▒n─▒n r├╝tbeleri terfi edilir ve ayn─▒ zamanda m├╝stemlek├ótda oldu─ču gibi maa┼čdan m├óÔÇśad├ó ihtis├ós├ót da al─▒rlar.Burada Erk├ón-─▒ Harbiye HeyÔÇÖeti'nden m├óÔÇśad├ó istihk├óm, top├žuda da birka├ž Alman

z├óbiti vard─▒r. K─▒taÔÇś├ót-─▒ mezk├╗re de Alman nefer├ót─▒ da var. Piyade k─▒taÔÇś├ót─▒nda

Alman zâbitân ve efrâdı yok ise de donanma ve tayyârede birinci derecede

Almanlar ├«f├ó-y─▒ vazife ediyorlar.Almanlar hastah├ónelerde de mevcuttur. Z├óbit├ón-─▒ mezk├╗re b├╝y├╝k r├╝tbeli ├╝mer├ó-y─▒ askeriyeden olduklar─▒ i├žin do─črudan do─čruya T├╝rk efr├ód─▒yla

temasda bulunmazlar.ÔÇŁ[15]

 

 

 T├╝rk Ordusundaki subaylar─▒n Ba┼čkumandan Vekili ve Harbiye Naz─▒r─▒ Enver Pa┼čaÔÇÖya kar┼č─▒ b├╝y├╝k bir itimat, ihtiram ve muhabbet beslediklerini, onlar─▒n g├Âz├╝nde Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n fevkalade bir ┼čahsiyet oldu─čunu belirten Madam Zembruska,T├╝rklerin ├çanakkale Savunmas─▒n─▒n zaferle sonu├žlanmas─▒ i├žin ellerinden gelen gayreti en g├╝zel bir bi├žimde g├Âsterdiklerinin de alt─▒n─▒ ├žizer.BulgaristanÔÇÖa yollad─▒─č─▒ mektuplar─▒na Alman ve T├╝rk Subaylar─▒ aras─▒ndaki ikili ili┼čkilerden bahsederek son veren Sava┼č─▒n Kad─▒n Muhabiri bu konuyla alakal─▒ izlenimlerini sat─▒rlar─▒nda ┼ču c├╝mlelerle aktararak sat─▒rlar─▒na son verir;ÔÇťAlman ve T├╝rk z├óbit├ón─▒n─▒n m├╝naseb├ót ve rev├ób─▒t─▒na dair v├órid olacak suale s├Âyle cevap verebilirim:Z├óbit├ón-─▒ mezk├╗re beyninde samimi bir r├ób─▒ta c├óy-g├«rdir.Von LiebsichÔÇÖin vefat─▒ h├ódisesi etraf─▒nda deveran eden s├óyiÔÇś├ót T├╝rk z├óbit├ón─▒ nezdinde b├ód├«-i nefret ve telÔÇś├«n olmu┼čtur.Almanl─▒k ile T├╝rkl├╝k ├ód├ót ve tab├óyiÔÇśi beynindeki fark ve tez├ód nazar-─▒ dikkate al─▒nd─▒─č─▒ takdirde Kararg├óh-─▒ Umum├«'de Almanlar ile T├╝rklerin ayr─▒ birer ordug├óh te┼čkil eylemelerinin sebebi pek kolayl─▒kla anla┼č─▒l─▒r. Onlar m├╝teferrik olmakla daha rahat ve daha serbesttirler.ÔÇŁ

            Madam ZembruskaÔÇÖn─▒n ├çanakkale Cephesindeki izlenimlerini anlatt─▒─č─▒ bu  mektuplar g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi cephe hatt─▒ndaki ├žarp─▒┼čmalar yerine cephe gerisinde ya┼čan─▒lan olaylardan bahsetmektedir.Bu mektuplar muharebe hatt─▒nda oldu─ču gibi  Osmanl─▒ Ordusunun cephe gerisinde de savunma sava┼č─▒n─▒n zaferle sonu├žlanmas─▒ i├žin ne kadar b├╝y├╝k bir gayret sarf edildi─čini en g├╝zel ├Ârnekleriyle ortaya koymaktad─▒r.Konuyla ilgilenenlerin pek ├žok eserde rastlayamayacaklar─▒ ├Ânemli ayr─▒nt─▒lar─▒ ihtiva eden bu mektuplar ├çanakkale Cephesinde T├╝rk taraf─▒n─▒n cephe gerisinde ya┼čan─▒lanlar─▒na ─▒┼č─▒k tutmaktad─▒r.As─▒llar─▒ Osmanl─▒ Ar┼čivinin tozlu sayfalar─▒nda bulunan bu k─▒ymetli vesikalar her ge├žen g├╝n biraz daha ya┼članan ve tarihin derinliklerindeki yerini sa─člamla┼čt─▒ran bu b├╝y├╝k vatan savunmas─▒n─▒n bilinmeyenlerini dile getirmekte ve b├Âylece bu m├╝cadeleye farkl─▒ bir a├ž─▒dan bakmam─▒z─▒ sa─člamaktad─▒r.

 

KAYNAKÇA

 

 

1) Osmanl─▒ Belgelerinde ├çanakkale Muharebeleri II Ba┼čbakanl─▒k Devlet Ar┼čivleri Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ Osmanl─▒ Ar┼čivleri Daire Ba┼čkanl─▒─č─▒ Yay─▒n Nu:76 ANKARA 2005

 



[1] Osmanl─▒ Belgelerinde ├çanakkale Muharebeleri II S.48 Ba┼čbakanl─▒k Devlet Ar┼čivleri Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ Osmanl─▒ Ar┼čivleri Daire Ba┼čkanl─▒─č─▒ Yay─▒n Nu:76 ANKARA 2005

[2] A.g.e. S.46/47

[3] A.g.e S.49

[4] A.g.e. S.52

[5] A.g.e. S.53/54

[6] A.g.e. S 54

[7] A.g.e. S.55

[8] A.g.e. S.56

[9] A.g.e. S.57

[10]A.g.e S.58

[11] A.g.e S.59

[12] A.g.e S.61

[13]A.g.e S.62

[14] A.g.e S.62/63

[15] A.g.e. S.63/64


  14324 defa G├Âr├╝nt├╝lendi.

**********************

T├╝m yaz─▒, yorum ve i├žerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yay─▒mlanm─▒┼č olmalar─▒, bu g├Âr├╝┼čleri Tuncay Y─▒lmazer'in benimsedi─či anlam─▒na gelmez. Yorum b├Âl├╝m├╝ ├Âzg├╝r bir tart─▒┼čma ortam─▒ yaratmak i├žin vard─▒r. Ancak sald─▒rgan ve d├╝zeysiz yorumlar yay─▒nlanmayacakt─▒r. E─čer bu siteye ilk kez yorum yaz─▒yorsan─▒z, yorum kurallar─▒na g├Âzatman─▒z─▒ istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

1459_Serdar halis ataksor 20-02-2011, 22:46:19
Bu g├╝zel ve bilinmeyenlerin vurguland─▒─č─▒ makale i├žin te┼čekk├╝r ederim.
Ara┼čt─▒rmalar─▒n─▒zda ba┼čar─▒lar dilerim.

S.Serdar Halis Ataksor
 
1460_Cemalettin Y─▒ld─▒z 21-02-2011, 13:56:23
Sevgili ─░slam Karde┼čim vatan hizmetini tamamlay─▒p , d├Ând├╝n , ge├žmi┼čolsun.Sen bizim ├çanakkale G├Ân├╝lda┼č─▒m─▒zs─▒n ,├žal─▒┼čmalar─▒nda ba┼čar─▒lar diler.Yeni ├žal─▒┼čma ve kitaplar─▒n─▒ bekliyoruz.Ya┼čam─▒nda ve ├žal─▒┼čmalar─▒nda ba┼čar─▒lar diler , her ┼čeyin g├Ânl├╝nce olmas─▒ dile─čimle. Cemalettin Abin.
 
1463_Mustafa Onur YURDAL 22-02-2011, 18:35:18
Bu yaz─▒ belki tek bir kaynaktan al─▒nt─▒lanarak yaz─▒lm─▒┼č ama ─░slam bey yorumlar─▒ ve uslubuyla,ayr─▒ca ├çanakkale Sava┼člar─▒na dair ├╝st├╝n bilgisinin deste─čiyle harmanlayarak bu bilgiyi bize en g├╝zel ┼čekilde sunmu┼č,herzamanki gibi....Ba┼čar─▒lar─▒n─▒n devam─▒n─▒ dilerim...Sayg─▒lar─▒mla....
 
1464_Muhterem ├ľzdemir 22-02-2011, 21:34:59
De─čerli O─člum ─░slam, Yazd─▒─č─▒n makaleye b├╝y├╝k bir keyifle okudum ve tabiki ├žok be─čendim.Ayr─▒ca ├žok Ba┼čar─▒l─▒ buldum. seni tekrar tebrik ediyorum can─▒m o─člum.Allah yolunu A├ž─▒k Etsin Ba┼čar─▒lar─▒n─▒n Devam─▒n─▒ Diliyorum.
 
1465_Sakine ├ľzdemir 22-02-2011, 22:13:15
De─čerli Abicim, yeni makaleni i├žtenlikle okudum eline ,eme─čine ve y├╝re─čine sa─čl─▒k diyorum.Senin Makalelerini okumayal─▒ uzun zaman olmu┼čtu ├Âzlemi┼čtim ger├žekten .Herzamanki gibi ├žok Profesyonelce ,ak─▒c─▒ ve s├╝r├╝kleyici bir yaz─▒ olmu┼č.Tebrik ederim.Yak─▒nda ├ç─▒kacak olan kitab─▒n─▒ Sab─▒rs─▒zl─▒kla bekliyorum ve Ba┼čar─▒lar─▒n─▒n Devam─▒n─▒ Diliyorum can─▒m...:)
.
 
1466_─░smail SABAH 25-02-2011, 01:51:33
Muhteviyat─▒ ile ├Ânemli, de─čerli yazar─▒n ├╝slubu ile bir o kadar k─▒ymetli bir ├žal─▒┼čma olmu┼č. Y─▒llard─▒r cephe hatt─▒nda yo─čunla┼čan ├žal─▒┼čmalardan farkl─▒ olarak cephe gerisinin anlat─▒lmas─▒ biz ├çanakkale okuyucular─▒ i├žin bulunmaz bilgiler vermektedir. ┼×unuda ifade etmek isterim ki, bu ├žal─▒┼čma asl─▒nda bizlere farketmemiz gereken bir ger├že─či i┼čaret etmektedir ┼č├Âyleki; ├çanakkale'yi okurken veya yazarken bilimsel temeli olmayan "hurafe" dite tabir etti─čimiz m├╝sveddelerden ziyade ar┼čiv kaynaklar─▒─▒ ile temellendirilerek ol┼čturulan ├žal─▒┼čmalara y├Ânelmemiz gerekmektedir. ├çal─▒┼čma alan─▒ olarak g├╝zel bir saha (cephe gerisi) se├žen ara┼čt─▒rmac─▒ya, b├╝y├╝k bir eme─čin neticesinde bizlerin okumas─▒na sundu─ču ├žal─▒┼čmas─▒ i├žin te┼čekk├╝r eder, ├žal─▒┼čmalar─▒nda ba┼čar─▒lar dilerim.
 
1467_Ahmet ├ľzdemir 25-02-2011, 22:26:44
De─čerli O─člum ─░slam, Seni ├žok tebrik ediyor ve g├Âzlerinden ├Âp├╝yorum.Makalen muhte┼čem olmu┼č ma┼čallah...Ba┼čar─▒l─▒lar─▒n─▒n devam─▒n─▒ can─▒ g├Ân├╝lden allahtan niyaz ederim.Allah yolunu A├ž─▒k Etsin Sevgilerimle Baban...
 
1532_nermin g├╝ner 18-03-2011, 09:24:53
ara┼čt─▒rma ve emekler sonucu yaz─▒lm─▒┼č g├╝zel bir makale ba┼čar─▒lar─▒n─▒n devam─▒n─▒ dilerim
 

KATEGOR─░DEK─░ D─░─×ER BA┼×LIKLAR

13/04/2019 - 13:38 Who are your heroes of Gallipoli? An exclusive interview with John Gillam, The author of "Turkish Charlie Ryan" (with Yvonne Fletcher ) ( Tuncay Y─▒lmazer )

09/04/2019 - 13:38 Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ve D├╝nya Sava┼č─▒ - Said Halim Pa┼ča (Fatih Y├╝cel)

23/03/2019 - 13:18 I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ├ťsk├╝dar Mekteb-i Sultan├«si (Nuri G├╝├žtekin)

17/03/2019 - 14:19 18 MART ├ľZEL - 18 Mart Bo─čaz Harbinde M├╝ttefik Filonun Sald─▒r─▒ Plan─▒ ile T├╝rk Savunma D├╝zeni ├ťzerine De─čerlendirmeler (M. Onur Yurdal)

13/03/2019 - 05:59 Orgeneral Cevat ├çobanl─▒ Pa┼čan─▒n Vefat─▒ Ve Cenaze Merasimi (Ahmet Yurttakal)

03/03/2019 - 05:37 Cephe Hatt─▒ Raporlar─▒na G├Âre Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ┼×ehit T├╝rk Subaylar─▒ (Nuri G├╝├žtekin)

17/12/2018 - 13:03 Sar─▒kam─▒┼č Harek├ót─▒na Taktik Yakla┼č─▒mlar (Dr. B├╝lend ├ľzen)

09/12/2018 - 10:02 Elveda Zeytinda─č─▒ ÔÇô 100.Y─▒l D├Ân├╝m├╝ÔÇÖnde Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒n─▒ Yeniden De─čerlendirmek (Tuncay Y─▒lmazer)

05/11/2018 - 12:37 Kararg├óh Umumi Foto─čraf├ž─▒s─▒ Burhan Felek ve ├çanakkale (Mustafa Onur Yurdal)

17/10/2018 - 06:09 Troya M├╝zesinde Bir ├çanakkale ┼×ehidiÔÇÖnin Mezar Ta┼č─▒ (Ahmet Yurttakal)

15/09/2018 - 20:54 Mustafa Kemal Atat├╝rk ve Enver Pa┼ča (─░smail Pehlivan)

30/08/2018 - 10:16 ├çanakkale Sava┼č─▒ Sonras─▒nda Mezarl─▒klar ─░le ─░lgili Ortaya ├ç─▒kan Sorunlar Ve Yap─▒lan Tart─▒┼čmalar (Burhan Say─▒l─▒r)

03/07/2018 - 04:23 Ar┼čiv Belgelerinde L├ópseki (1915 - 1922) (H├╝seyin Arabac─▒)

24/05/2018 - 04:02 Yar─▒madaÔÇÖdaki Ate┼čkes: 24 May─▒s 1915 - The Armistice on the Gallipoli Peninsula - 24 May 1915 (Yusuf Ali ├ľzkan)

20/05/2018 - 08:02 ├çanakkale Sava┼č─▒ Siperin Ard─▒ Vatan (G├╝rsel G├Ânc├╝ - ┼×ahin Aldo─čan)

16/05/2018 - 09:33 Payitahtta Nutuklar─▒m : Cemal Pa┼čaÔÇÖy─▒ Y├╝celtme Amac─▒yla Yaz─▒lm─▒┼č Bir Risale (Nevzat Artu├ž)

06/05/2018 - 20:14 Haf─▒z Hakk─▒ Pa┼ča Hayat─▒ Ve Eserleri (Mustafa Birol ├ťlker)

28/04/2018 - 06:41 Mahmut Sabri Bey Ve Sedd├╝lbahir Savunmas─▒n─▒n ─░lk ├ť├ž G├╝n├╝ (Burhan Say─▒l─▒r)

24/04/2018 - 07:03 25 Nisan 1915 Gelibolu Yar─▒madas─▒ ├ç─▒karmalar─▒ ├ťzerine Taktik Yakla┼č─▒mlar (B├╝lend ├ľzen)

18/04/2018 - 10:58 ├çanakkale Sava┼č─▒ Esnas─▒nda ├çekildi─či ─░ddia Edilen Bir Foto─čraf Hakk─▒nda (Erhan ├çif├ži)

13/04/2018 - 05:58 ÔÇťB├╝y├╝k StratejisizlikÔÇŁten Sahadaki Ger├žekliklere, Gazze,Bir├╝ssebi ve Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒ (B├╝lend ├ľzen)

07/04/2018 - 11:16 18 Mart G├╝n├╝ Dardanos ┼×ehidi Zabit Namzedi Halim Efendi (Ahmet Yurttakal)

04/04/2018 - 06:50 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda ─░stanbul a Yap─▒lan Hava Sald─▒r─▒lar─▒ (Emin Kurt - Mesut G├╝venba┼č)

31/03/2018 - 15:41 K─▒sa Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ Tarihi (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

29/03/2018 - 09:02 Bo─čazÔÇÖ─▒n Fedaileri "├çanakkale Bo─čaz─▒ Tahkimatlar─▒ ve ├çanakkale Bo─čaz MuharebeleriÔÇÖnde T├╝rk Top├žusu" adl─▒ kitaplar─▒n tan─▒t─▒m─▒ (Bayram Akg├╝n)

23/03/2018 - 13:22 Verdun Sava┼č─▒ (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

20/03/2018 - 17:57 LondraÔÇÖn─▒n Sava┼č Planlar─▒: 1906 Taba Krizi Ve ├çanakkale (Yusuf Ali ├ľzkan)

17/03/2018 - 04:39 18 Mart ├ľzel - ├çanakkale Bo─čaz─▒ Savunmas─▒nda Kullan─▒lan 240/35ÔÇÖlik Alman Krupp K─▒y─▒ Topunun Teknik ├ľzellikleri (Bayram Akg├╝n)

12/03/2018 - 11:23 Uydurmadan Ger├že─če- ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Bulutlar ─░├žerisinde Kayboldu─ču ─░ddia Edilen Norfolk Taburu (Tuncay Y─▒lmazer)

25/02/2018 - 13:09 Yi─čitler Harman─▒ Yozgad Mekteb-i Sultanisi -Yozgat Lisesi- (Osman Karaca)

19/02/2018 - 09:19 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 2 (Bayram Akg├╝n)

11/02/2018 - 12:02 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 1 (Bayram Akg├╝n)

05/02/2018 - 05:38 ─░ngilizlerin 1915 Y─▒l─▒ Strateji De─či┼čikli─či: ├çanakkale, ─░ngiliz Karar Vericiler ─░├žin Bir Se├ženek Haline Nas─▒l Geldi? (Yusuf Ali ├Âzkan)

30/01/2018 - 08:02 Medine M├╝dafaas─▒ ve Fahreddin Pa┼ča (S├╝leyman Beyo─člu)

20/01/2018 - 10:18 D├╝┼čman ├çanakkaleÔÇÖyi Ge├žecek Olursa (Do├ž.Dr. Mesut Uyar)

13/01/2018 - 11:19 Amiral CardenÔÇÖin ├çanakkale Bo─čaz─▒ Sald─▒r─▒ Plan─▒ ├ťzerine Bir De─čerlendirme ( Bayram Akg├╝n)

17/12/2017 - 12:41 Gelibolu Yar─▒madas─▒nda Kaybolan ┼×ehitlik ve An─▒tlar (Mustafa Onur Yurdal)

08/12/2017 - 19:02 Tarih dergilerinde Kud├╝s 100.Y─▒l Dosyalar─▒

04/12/2017 - 12:16 Topyekûn Harp Erich von Ludendorff, Erhan Çifci (ed.), Çev. Aynur Onur Çifci-Erhan Çifci (Zafer Efe)

22/11/2017 - 03:49 ├ť├ž Mermi ─░le Bir Defter - ├çanakkaleÔÇÖde Yedek Subay Bir M├╝hendisin Hikayesi (Mustafa Onur Yurdal)

07/11/2017 - 18:30 Pomaklar─▒n ├çanakkale A─č─▒d─▒ - Pesna (├ľmer Arslan)

30/10/2017 - 18:41 25 Nisan 1915, Ar─▒burnu Anzak ├ç─▒karmas─▒nda 57.AlayÔÇÖ─▒n Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna ─░ntikali ÔÇô Yeniden De─čerlendirme ( M. ┼×ahin Aldo─čan )

17/10/2017 - 11:31 Prof. Dr. Christopher Bell'in yeni eseri Churchill and the Dardanelles ├╝zerinden bir inceleme: Churchill ├çanakkale Sava┼člar─▒n─▒n tek sorumlusu mudur?

09/09/2017 - 05:40 Florence NightingaleÔÇÖin Eli AnadoluÔÇÖya da De─čmi┼čti-K─▒r─▒m Sava┼č─▒ndan Unutulan ─░lk Prefabrik Hastane: Erenk├Ây (Renkioi) (Mustafa Onur Yurdal)

22/08/2017 - 07:18 Ku┼čatma ve Esaretin Ad─▒ K├ŤTULAM├éRE Esir Bir ─░ngiliz Subay─▒n An─▒lar─▒ - Edward W.C. Sandes -(Muzaffer Albayrak)

09/08/2017 - 18:07 19. T├╝men Kurmay Ba┼čkan─▒ ─░zzettin ├çal─▒┼člarÔÇÖ─▒n ├çe┼čitli Konferans ve Yay─▒nlar─▒nda Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ Taarruzu (Melike Bayrak-Mustafa Onur Yurdal)

27/07/2017 - 13:33 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒ 2.B├Âl├╝m-2.Gazze Muharebesi(Tuncay Y─▒lmazer )

11/07/2017 - 10:07 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒-Gazze Muharebeleri(1.B├Âl├╝m)(Tuncay Y─▒lmazer)

22/05/2017 - 05:29 M├╝stahkem Mevkii nin Anafartalardaki Sesi-K├╝├ž├╝k Anafartalar Toplar─▒(Bayram Akg├╝n)

09/05/2017 - 08:12 K├╗tulam├óre Ku┼čatmas─▒ÔÇÖndan Esarete Y├╝zba┼č─▒ SandesÔÇÖin Hat─▒ralar─▒ - ├çev. Tuncay Y─▒lmazer

02/05/2017 - 11:45 ─░zmir-Bay─▒nd─▒r ─░l├žesinden ├çanakkale Harbine Kat─▒lanlar (Necat ├çetin)

28/04/2017 - 08:49 Kûtulamâre Zaferi 1916(Muzaffer Albayrak,Vahdettin Engin)

23/04/2017 - 21:24 T├╝rk OrdusuÔÇÖnda K├╝nye Uygulamas─▒na ─░li┼čkin ─░lk Giri┼čimler ve ─░lk K├╝nyelerle ─░lgili K─▒sa Bilgiler (The First Attempts On The Use Of Identity Tags In Turkish Army And Information About The Early Identity Tags) (Burhan SAYILIR)

13/04/2017 - 05:43 ├çanakkale Sava┼č─▒, Kara Savunmas─▒ ─░├žin M├╝stahkem Mevkii Top Deste─či (Bayram Akg├╝n)

07/04/2017 - 14:30 Çanakkale Muharebelerinde İdari ve Lojistik Faaliyetler (Ayhan Candan)

06/04/2017 - 19:17 Kabata┼č Erkek Lisesi 1.B├╝y├╝te├ž Tarih ├ľ─črenci Sempozyumu (8-9 Nisan 2017)

04/04/2017 - 21:12 Resmi Belgelere (N├╝fus ├ľl├╝m-Genelkurmay-Kay─▒ts─▒z ├ľl├╝m Defterleri) G├Âre ─░zmir - Beyda─č ┼×ehitleri (Necat ├çetin-A.Levent Ertekin)

31/03/2017 - 07:25 ├çanakkale nin ┼×ehit Kalemleri (─░smail Sabah)

27/03/2017 - 19:43 ├çanakkale M├╝stahkem MevkiiÔÇÖye Ba─čl─▒ Top Mermisi ├çe┼čitleri (Bayram Akg├╝n)

25/03/2017 - 20:58 GeliboluyuAnlamak ├ľzel- 100. Y─▒l─▒nda Gazze Muharebeleri Kahramanlar─▒n─▒ An─▒yoruz (Tuncay Y─▒lmazer)

17/03/2017 - 21:15 18 Mart ├ľzel Makalesi - Ya┼čayanlar─▒n A─čz─▒ndan 18 Mart Bo─čaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

16/03/2017 - 08:51 18 Foto─črafla ├çanakkale Bo─čaz Muharebesi 18 Mart 1915 - 18 March 1915 Dardanelles Assault with 18 photographs (Ahmet Yurttakal)

13/03/2017 - 05:47 Çanakkale Muharebelerinde Bir Hile: Sahte Toplar (Bayram Akgün)

07/03/2017 - 04:27 ├çanakkale ZaferiÔÇÖnden Mescid-i NebeviÔÇÖye Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n 1916 Filistin-Hicaz ziyareti(Tuncay Y─▒lmazer)

23/02/2017 - 07:48 Gelibolu Savunmas─▒ Bir Kararg├óh ├çal─▒┼čmas─▒ - General G.S. Patton (Haluk Oral)

09/02/2017 - 06:24 ─░kinci Kirte Muharebesi (6-8 May─▒s 1915 Taarruzlar─▒) (Y├╝cel ├ľzkorucu)

31/01/2017 - 12:29 T├╝rk Bo─čazlar─▒ Meselesi (Ayhan Candan)

24/01/2017 - 05:39 Kanl─▒ Bir Mendil Hikayesi (├ľmer Arslan)

19/01/2017 - 10:32 Irak Cephesinde G├Ân├╝ll├╝ Kahramanlar Osmanc─▒k Taburu (Muzaffer Albayrak)

23/12/2016 - 20:32 Atlas Tarih Dergisi Aral─▒k-Ocak Say─▒s─▒nda 1916 Sina Filistin Hicaz Cephesi (Tuncay Y─▒lmazer)

13/12/2016 - 07:23 Birle┼čik Harekat Tecr├╝besi Olarak Cihan Harbinde T├╝rk-Alman Askeri ─░ttifak─▒ (G├╝ltekin Y─▒ld─▒z)

02/12/2016 - 20:23 ├çanakkale Kara Muharebelerinde A─č─▒l Dere (┼×aban Murat Armutak)

15/11/2016 - 11:48 Çanakkale de Bir Melek Hanım (Muzaffer Albayrak)

01/11/2016 - 05:41 ├çanakkale Kara Muharebelerinde Asma Dere (┼×aban Murat Armutak)

24/10/2016 - 06:55 42. Alay / Gelibolu 1915 - Ahmet Diriker (O─čuz ├çetino─člu)

03/07/2016 - 14:42 ├çanakkaleÔÇÖden 100. Y─▒l─▒nda SommeÔÇÖa:Bir Sava┼č, ─░ki Muharebe (Mustafa Onur Yurdal)

11/06/2016 - 14:37 I.D├╝nya Sava┼č─▒ nda ┼×ii Ulemas─▒n─▒n Cihat Fetvalar─▒ ├çer├ževesinde Irak Cephesi (Ziya Abbas)

01/06/2016 - 06:23 Kut├╝lamare- Yarbay Mehmed Re┼čid Bey in G├╝nl├╝─č├╝ (─░. Bahtiyar ─░stekli)

23/05/2016 - 12:01 Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ├çanakkale Muharebelerinde Sa─čl─▒k Alan─▒ndaki Faaliyetleri (Ayhan Candan)

16/05/2016 - 07:38 Bir Osmanl─▒ Kurmay Subay─▒- Irakl─▒ K├╝rt Devlet Adam─▒, Mehmet Emin Zeki Bey in Ya┼čam ├ľyk├╝s├╝ (Tuncay Y─▒lmazer)

10/05/2016 - 13:00 Mezopotamya da Bir Sava┼č 1915-1916 Kut├╝lAmare ÔÇô Nikolas Gardner ( Tuncay Y─▒lmazer )

07/05/2016 - 07:31 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n ─░slam D├╝nyas─▒na Etkileri (Y├╝ksel Nizamo─člu)

30/04/2016 - 19:20 ├çanakkale Sava┼č─▒: Bir Siyasi M├╝cadele Alan─▒ (├ľzg├╝r ├ľzt├╝rk)

23/04/2016 - 19:13 25 Nisan 1915 Anzak ├ç─▒karmas─▒ ─░lk Saatleri ÔÇô Daha Erken M├╝dahale Edilebilir miydi? ( Ahmet Yurttakal )

17/04/2016 - 21:26 Maskirovka Harekat─▒ - K├╗tulAmare bir zafer midir? ( Tuncay Y─▒lmazer )

28/03/2016 - 11:20 Çanakkale Muharebelerinde Osmanlı Ordusunun Asker Kaybı (Ayhan Candan)

26/03/2016 - 09:55 E─čitimli Neslin Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ ile ─░mtihan─▒ ( Dr. Nuri G├╝├žtekin )

24/03/2016 - 10:00 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri G├╝├žtekin)

21/03/2016 - 06:35 ├çanakkale Seferberli─či: Sava┼č, E─čitim, Cephe Gerisi (Mustafa Sel├žuk)

17/03/2016 - 08:15 18 MART ├ľZEL - ├çanakkale Zaferi ve Cevat Pa┼ča (Ahmet Yurttakal)

22/02/2016 - 12:27 Gertrude Bell Irak Sınırını Çizen Kadın (Veysel Sekmen)

14/01/2016 - 08:43 ├çanakkale ┼×ehidi Feyzi ├çavu┼čÔÇÖun Zevcesi Zehra Han─▒m─▒n Padi┼čaha Mektubu (Osman Ko├ž)

23/12/2015 - 16:47 ├çanakkale Sava┼člar─▒nda Binba┼č─▒ Halis BeyÔÇÖe Ait Bir Ganimetin ├ľyk├╝s├╝ (Serdar Halis Ataksor)

10/12/2015 - 18:03 Mesudiye Z─▒rhl─▒s─▒n─▒n Dram─▒ (Cemalettin Y─▒ld─▒z)

06/12/2015 - 20:29 KutÔÇÖ├╝lamarenin T├╝rklere Tesliminden Sonra Irak ─░ngiliz Ordusunun Faaliyetlerine Dair Rapor (Haz. Serdar Halis Ataksor)

01/12/2015 - 10:11 10 A─čustos 1915 Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ H├╝cumu (Muzaffer Albayrak)

17/11/2015 - 21:09 Çanakkale Deniz Muharebelerinde Verilen Zayiatlar (Ahmet Yurttakal)

10/11/2015 - 05:19 Reis-i Cumhur Mustafa Kemal in Çanakkaleyi ziyaretleri (M. Onur Yurdal )

08/11/2015 - 22:04 Mustafa Kemal Pa┼čan─▒n Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin 1. D├╝nya Sava┼č─▒na giri┼čiyle ilgili g├Âr├╝┼člerine dair bir belge

Osmanl─▒ Devleti Umumi Harpte Tarafs─▒z Kalabilir miydi? - Yusuf Ak├žura (De─čerlendirme: Muzaffer Albayrak)