Birinci Dünya Savaşı’nda Bediüzzaman Said Nursî (Dr. Ramazan Balcı)

Tarih: 27/12/2009   /   Toplam Yorum 9   / Yazar Adı:      /   Okunma 27012

Prof. Şerif Mardin, “Bediüzzaman Said Nursi” biyografisinde, Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra Nursi’nin görüşlerinde temel nitelikli bazı değişimler olduğunu, vicdan muhasebesi yaşadığını, siyasi yapılanmalarla iş yapmak yerine toplumun dini inancına hitap ettiğini belirtir. 20 yy.’ın İslam alimlerinin en başında gelenlerinden Bediüzzaman Said Nursi’nin Birinci Dünya Savaşı yıllarını Tarihçi Ramazan Balcı kaleme aldı. Balcı, Bediüzzaman’ın siyasi mülahazalarla İmparatorluğun harbe girişini eleştirenlerle hiçbir zaman katılmadığının altını çiziyor. Savaşın başlangıcında III.Ordu vaizi olarak görev yapan Nursi, talebeleriyle birlikte Doğu Cephesinde Rus ve Ermeni kuvvetleriyle bir çok sıcak çatışmaya da katılacaktır. Ruslara esir düşen Nursi hayli sıkıntılı geçen esaret yıllarının ardından mütareke dönemini yaşayan İstanbul’a dönmeyi başarır. Balcı’ya göre Bediüzzaman’ın ayrılıkçı bir düşüncesi olması durumunda bu düşünceyi açıklamanın en uygun zamanı mütareke dönemiydi. Zira Osmanlı devleti parçalanmış, azınlıkların her biri kendi devletlerini kurmanın sevdasına kapılmışlardı. Oysa Bediüzzaman şartların hazır olduğu böyle bir dönemde ittifaka vurgu yapmış ve Kürt kavminin kaderini, Türk milletinin kaderi ile ortak görmüştür. Milli Mücadele’ye de açık destek veren Bediüzzaman’ın o dönemde İkdam gazetesinde çıkan yazısı bu tarihten sonra ortaya koyacağı misyonu tarif eden en orijinal örneklerden birisidir.

 

Harp başladığında Osmanlı İmparatorluğu için elde çok fazla seçenek yoktu. İmparatorluk mali açıdan çökmüştü. Kendi imkânları ile ayakta durması neredeyse imkansız olan bir devletin, tarafsız bir politika uygulaması imkansızdan da öte bir şeydi. Kendisini Rus taleplerine karşı koruyacak hiçbir seçeneği de yoktu. Beklenen oldu, imparatorluk Almanya safında harbe girdi.

 

Harbin ilanından sonra alınan karar farklı kesimler tarafından acımasızca eleştirildi. Bediüzzaman siyasi mülahazalarla İmparatorluğun harbe girişini eleştirenlerle hiçbir zaman katılmadı. Üçyüz milyon müslümanı temsil eden bir hilafet devletinin, zillet içinde düşmana teslim edilmesini kabul edemezdi. Harbin neticesi, harbin gereği yerine getirilmeden anlaşılamazdı. Medresesini kapatıp talebeleri ile birlikte cepheye koştu.

Bindokuzyüzlü yılların başında aktif siyasetin içinde olan Bediüzzaman eğitim faaliyetlerinin yanında imparatorluğun geleceğini ilgilendiren konularla da yakından ilgileniyordu. Umumi bir harbi çok uzak görmüyordu. 1913 kışında talebelerine: “büyük bir musibet ve felâket bize yaklaşıyor" demiş ve medresesinde, derslerin yanında silah eğitimi de vermeye başlamıştı. Bölgede artan Ermeni terörüne önlemek için kendince tedbirler alıyordu. “Kendi talebelerine mavzer tüfekleri bulup medresesi asker kışlası gibi silâhlar, kitaplarla beraber bulunduğu bir vakit, bir asker feriki geldi. Silahları görünce "Bu medrese değil, kışladır" diye silahlarına el koydurmuştu. Bir iki ay sonra harb-i umumî çıktı silahları geri verildi.

Bediüzzaman 1914 Aralık ayında açılan Rus cephesinde III. Ordu vaizi olarak görev aldı. Bu tayinde doğudaki manevi şöhreti kadar İttihat ve Terakki üst yönetimi ile hürriyet döneminde geliştirdiği yakınlık etkili olmalıydı.

Kafkas cephesinde iki ay kadar şiddetli çarpışmalar yaşandı. Meşhur Sarıkamış taarruzu yapılmadan önceki günlerde, III. Ordu’nun 15 km kadar geri çekilmesi üzerine, yöre halkından toplanan Aşiret Süvari Alayları, ailelerini kurtarmak fikri ile dağılmışlardı. Bediüzaman’ın bunlara nasihatı tesirsiz kaldı.[i]

Bu cephede yaptığı hizmetler Van Valisi Cevdet Bey tarafından takdirle karşılanmıştı. Kendisine verilen vesikada, “Van fırkasının görmüş olduğu hizmet, tamamıyla Said‑i Kürdî'nin maddî ve manevî himmetiyle olduğu” özellikle vurgulanmıştı.[ii]

Sarıkamış Cephesinde özel katibi Molla Habip te Bediüzzaman’ın yanındaydı. Sipere döndükleri vakit, Molla Habib ile "İşârâtül-İ'caz"[iii] namındaki tefsirini tamamlamak için çalışıyorlardı.

Bediüzzaman Erzurum civarındaki muharebelerine ait bir hatırasını şöyle anlatmıştı: “Eski Harb-i Umumî'de Pasinler Cephesinde şehid merhum Molla Habib'le beraber Rusya'ya hücum niyetiyle gidiyorduk. Onların topçuları bir-iki dakika fasıla ile bize üç top güllesi atıyordu. Üç gülle tam başımızın iki metre üstünden geçip yere çakıldı. Arkada dere içine saklanan askerimiz görünmedikleri halde geri kaçtılar. Tecrübe için dedim: "Molla Habib ne dersin, ben bu gâvurun güllesine gizlenmeyeceğim." O da dedi: "Ben de senin arkandan çekilmeyeceğim." İkinci top güllesi pek yakınımızda düştü. Hıfz-ı İlahî bizi muhafaza ettiğine kanaatle Molla Habib'e dedim:

"Haydi ileri! Gâvurun top güllesi bizi öldüremez. Geri çekilmeye tenezzül etmeyeceğiz" dedim”.[iv]

Sarıkamış taarruzuna katılan Bediüzzaman, taarruzun başarısızlıkla neticelenmesi ve her iki ordunun eski sınırlarına çekilmesi üzerine Van’a döndü.

            Rusların Ermenilerin desteği ile yürüttükleri şiddetli saldırılar sonrasında Van cephesinin çökmesi üzerine Van'ın tahliyesi gündeme geldi. Bediüzzaman Van kalesine çekilmek  ve talebeleri ile şehid oluncaya kadar Rus saldırılarına direnmek fikrindeydi.

Ancak geri çekilen halkın korunması gerekiyordu.  Van Valisi Cevdet Bey’in ısrarıyla, Vestan kasabasına çekildi. Vestan’da oluşturduğu milis alayı ile geri çekilen halkı takip eden Rus kazaklarına karşı saldırı başlattı. Bu saldırılarda yirmi kadar talebesi ve İşarat‑ül İ’caz tefsirinin kâtibi Molla Habib’i kaybetti.

Bir haftalık direniş, Van halkına yeterli zamanı kazandırmıştı. Çok az bir zayiatla halk tamamen geri çekilmeyi başardılar. 

Van’ın tahliyesinden sonra Bitlis’in Hizan kazasında başlayan Ermeni harekatını durdurmak için görevlendirildi. Üç ay süren şiddetli çarpışmalardan sonra Hizan’daki Ermeni ayaklanması tamamen etkisiz hale getirildi.

Hizan’ın köylerini basan Ermeni çetelerin katliama tatbi tuttuğu köyler ile ilgili bir arşiv belgesi, Bediüzzaman’ın Bitlis civarında oldukça etkin bir mücadelenin içinde olduğunu göstermekteydi.

“Önce Kötis’e geldiler burada nâhiye reislerine tezkire yazarak üç cihet teklîf etdiler. Bu reisler arasında şimdilik esîr veyâ  telef edildiği şüpheli bulunan ve halk arasında Bediüzzaman Said-i Kürdî adıyla tanınan Molla Said de bulunuyordu. Bu teklîfler arasında ya teslîm olmak ya nâhiyeyi boşaltmak ya da işinize gelirse muharebe etmek vardı.

Bu teklîflerinden dokuz saat sonra 600 mevcûtla karyemize hücum ettiler. Cümlesi şapkalı ve asker elbiseli olduğundan Rus askeri var mıydı, yok muydu fark edemedik. Yalnız garîb insanlar çoktu. Bunlar ya Rus veya Rusya'dan gelen Ermenilerdi. Hiç bir ferd kalmamak üzere çoluk çocuk, erkek-kadın cümlemizi toplayarak Mezraa-i End'e götürdüler.

Sabah oldu. Bizler toplam 33 erkek idik. Seksen kadar kadın kız, çoluk çocuk ayrı bir kafile halinde Müküs'e gittik. Kadınlar kafilesi Çaçvan karyesinde bırakıldı. Erkek kafilesi, erkek çocuklar da dahil olmak üzere bir ferd geri bırakmadan o gece kılıçtan geçirildi.

Beni geri çevirdiler: "Sana çok para vereceğiz. Git, Molla Said’e ve diğer reislere söyle! Orada kalan Ermenileri bize teslîm etsinler ve şurasını da iyi anlat ! Artık boş yere telef olmakda fâyda yok! Zâten her taraf alındı. Ruslar tâ Haleb'e kadar gitdiler. Ermenistan tasdîk olundu. Gelsin bize teslîm olsunlar. Bir de orada asker olup olmadığını gel bize haber ver" dediler. Bunları  söyleyen Dilo’ydu. Çeteler onun tarafından idare ediliyordu. Ben geri döndüm Çaçvan'a geldim. Bakdım ki bizim jandarmalar Kürd kuvvetinin reisi ve  Molla Said Efendi ile oraya gelmişler. Dört beş saat çarpışmadan sonra kadınlar kâfilesini Ermenilerin ellerinden aldılar. Kadınlar perişan bir haldeydi.”[v]

Bitlis’in kazalarında Ermeni çeteleri ile mücadele eden Bediüzzaman, Rusların Muş merkezine girmesi üzerine karlı dağlara dökülen halkın geri çekilme yollarında güvenlik tedbirleri alınması ve Bitlis savunması için hazırlanmaktaydı.

Van ve Muş bölgesini işgal eden Ruslar üç fırka asker ile Bitlis üzerine hücuma geçtiler. Ellerinde bir tabur asker ve ikibin kadar gönüllü kaldığını gören Bitlis Valisi Memduh Bey ve Kumandan Kel Ali, geri çekilme kararı aldılar.

Bediüzzaman halkın güvenli bir şekilde geri çekilebilmesi için dört beş gün kadar Bitlis’in savunulması gerektiğini aksi halde büyük zayiat verileceğini ileri sürdü. Kumandan, Bitlis müdafaasının ancak Muş’un tahliyesi sırasında yolda terk edilen 30 kadar topun kurtarılması ile mümkün olabileceğini ileri sürmesi üzerine Bediüzzaman topların kurtarılması görevini üzerine aldı.

Bitlis savunmasında yanında bulunan talebeleri esaret günlerini şöyle anlattılar: “Bitlis'i müdafaa için Muş taraflarında kalmış olan topları kurtarmak üzere, üç yüz kişilik gönüllüleri ile gittiklerinde, ben de içlerinde idim. Muş'un Ruslar tarafından işgal edildiğini, yolda öğrendik. Üstâd Bediüzzaman, bizleri ondörder kişilik mangalara ayırdı, her bir mangayı ayrı bir topu kurtarmak için görevlendirdi. Altı kişilik bir müfrezeyi de cephane kaçırmaya memur etti.

Biz top ve cephaneleri getirip, Bitlis‑Tatvan yolu üzerinde mevzilenmiş bir nizamiye taburuna teslim ettik. Bu arada Ruslar da üç koldan taarruza geçtiler, bizi Bitlis boğazında mahsur bıraktılar. Yedi gün geceli gündüzlü Ruslara karşı müdafaa yapıldı. Üstâd’a, bu harpte bir defada üç mermi yedi. Bunlardan birisi hançerinin kabzasına, diğeri tütün tabakasına, öbürü de sağ omzuna isabet etti.

O gün kumandan Kel Ali, Üstâd’a: “Herhalde hocam size kurşun tesir etmiyor” demişti.

Üstâd ise, “Allah insanı muhafaza ederse, değil kurşun, top mermisi bile onu öldüremez,” cevabını vermişti.

Bir hafta süren şiddetli çarpışmalardan sonra Bitlis’e giremeyeceklerini anlayan Ruslar Tatvan yolu üzerinden geri çekilmeye başlamışlardı. Bu arada Bitlis tamamen boşaltılmış çoluk çocuk kurtulmuştu

Ermenilerin rehberliğiyle geri dönen Ruslar, Bitlis'in güneyindeki Güzeldere yolundan ilerleyip Bitlis‑Siirt yolunu kestiler. Araplar köprüsünü de tuttuktan sonra gece yarısı, Bitlis'e tekrar saldırdılar.

Halk ile birlikte askerler de geri çekilmiş Bitlis’in içinde sadece Bediüzzaman ve yirmi beş kadar gönüllüsü kalmıştı. Gece yarısından sonra, Bitlis'in sokaklarında Ruslarla göğüs göğüse, el ele ateş ediyorduk. Arkadaşlarımız dört kişi müstesna hepsi şehit oldular. Üstâd’ın öz yeğeni Ubeyd  benim yanımda şehit düştü”.[vi]

“Rus askerleri bizi dar bir çembere almışlardı. Biz dört arkadaş Üstâd’ın arkasından koşuyorduk. Üç dört defa  etrafımızdaki çemberi yardık. Şehrin Kızılmescid yakasına geçmek istiyorduk. Önümüze kemer gibi bir duvar geldi. Üstâd o duvardan aşağıya atladı. Karın altında kalan büyük bir taşa çarpan Üstâd’ın bir ayağı kırıldı.

Üstad “Arkadaşlar! Kader bizi esir etti. Allahu a'lem bir bacağım kırıldı. Gelin, beni settareli bir yere götürün” dedi.

Biz hemen toplandık, Üstâd’ı üstü kapalı bir su arkının içine götürdük. Soğuk, kar, açlık, uykusuzluk, korku ve hiddet karışımı bir halet içinde 34 saat geçirmiştik. Kurtuluş umudu kalmayınca ruslara teslim olduk.

Bitlis Hükûmet konağında toplam yirmi yedi gün kadar kaldık. Orada yirmi beş kadar yüksek rütbeli subay ve memurlarımızın da  esir edildiğini gördük”.[vii]

 

"Rus kumandanı, Üstad'a 'Siz tanınmış ve nüfuzlu bir kumandansınız. Aşiretlere birer mektup yazın, silâhlarını teslim etsinler. Anlaşma yapalım. Yine buraları onlara bırakıp gideriz' deyince, Üstad  'Siz Ermenilerin silâhlarını toplayın, onlar bizim himayemize girsinler, o zaman sizinle anlaşırız' dedi.

Rus kumandanı: 'Bitlis ve Muş civarında otuzbeşbin silâhlı Ermeni var. Bunların hepsinin silâhlarını toplamak imkânsızdır' dedi. Üstad hiddetlenerek, 'Biz bunlara bu kadar hürriyet verdiğimiz halde, başımıza bu felâketi getirdiler. Çoluk çocuk dinlemeden katliâm yaptılar. Geri kalan insanları da, çeşitli hilelerle onlara kırdırmak mı istiyorsunuz? Bütün dağ-taş senin askerlerinle dolsa, bundan sonra Deliklitaş'ı geçemeyeceksiniz' dedi.”[viii]

“Bitlis’ten Van’a getirilen Bediüzzaman’a Ruslar aşırı derecede hürmet ediyorlardı. Bunun sesebi onu Kürtlerin başına geçirerek doğuda kendilerine alet olacak bir yönetim kurmaktı. Ruslar bu niyetlerini Rus yanlısı bazı Kürt ağaları aracılığıyla Bediüzzaman’a açtılar. “Bitlis'te ayağı kırılıp esir düştüğü zaman, Sibirya'ya nakli için Van'a götürülen Bediüzzaman’a; Ruslara iltihak etmiş bazı ağalar, “Biz seni Rus kumandanından alırız. Fakat bize reis olup davamızı yürütecek isen...” dediler.

Bediüzzaman: “Ben Müslüman Türk milleti aleyhine çalışamam. Esareti riyasete tercih ederim” diyerek onları susturdu”.[ix]

Rusların siyasi oyunlarına alet olmayan Bediüzzaman, Van’dan Celfa, Tiflis, Kiloğrif, yoluyla Kosturma'ya sevk edildi. Bedüzzaman, eski Said diye adlandırdığı ilk hayatı ile ilgili çok az hatıra bıraktı. Bunlardan birkaç satıra burada yer verildi:

“Bitlis muhasarasında ve avcı hattında Rus'un üç güllesi öldürecek yerime isabet etti. Biri de şalvarımı delip iki ayağımın arasından geçip o tehlikeli vaziyette sipere oturmaya tenezzül etmemek gibi bir halet-i ruhiye taşıdığımdan, arkadan Kumandan Kel Ali, Vali Memduh Bey işittiler. "Aman çekilsin veya sipere otursun!" dedikleri halde; "Bu gâvurun gülleleri bizi öldürmeyecek" dediğim ve hiçbir ihtiyat ve tedbire ehemmiyet vermeyerek o gençlik zamanında o zevkli hayatımın muhafazasına çalışmadım....”[x]

“1333’te harb‑i umumide en müthiş bir vaziyete giriftar olmuştum. İşarat‑ül İ’caz’ın müsvedde‑i evvelisi düşmanın elinde parça parça olmuştu. Bir defada dört mermi vücuduma isabet etti. Yaralı, ayağım kırık, su ve çamur içinde otuz dört saat ölüme muntazır kaldım.”

 

Kosturma’da Esaret Hayatı

 

Tiflis üzerinden Sibirya içlerinde bulunan Kosturma’ya sevk edilen Bediüzzaman, bu bölgede iki buçuk sene kadar kaldı. Esaret günlerini anlattığı bir yazısında Kosturma’daki hayatından önemli kesitler sundu.

“Rusya'da Kosturma'da doksan esir zabitlerimizle beraber bir koğuşta idik. Ben o zabitlerimize ara sıra ders veriyordum. Bir gün Rus kumandanı geldi, gördü, dedi: "Bu Kürd gönüllü alay kumandanı olup çok askerimizi kesmiş. Şimdi de burada siyasî ders veriyor. Ben yasak ediyorum, ders vermesin." İki gün sonra geldi, dedi:

"Madem dersiniz siyasî değil, belki dinîdir, ahlâkîdir; dersine devam eyle" dedi izin verdi.[xi]

“[Kamptaki] zâtların bana karşı haddimden çok ziyade teveccühleri bulunmasından, nasihatla gürültülere meydan vermezdim. Fakat birden asabiyet ve sıkıntıdan gelen bir titizlik, şiddetli münakaşalara sebebiyet vermeye başladı. Ben de üç-dört adama dedim: Siz nerede gürültü işitseniz, gidiniz haksıza yardım ediniz. Onlar dahi öyle yaptılar, zararlı münakaşalar kalktı. Benden sordular: "Neden bu haksız tedbiri yaptın?" Dedim: Haklı adam, insaflı olur; bir dirhem hakkını, istirahat-ı umumînin yüz dirhem menfaatine feda eder. Haksız ise ekseriyetle enaniyetli olur, feda etmez, gürültü çoğalır”[xii]

Bir gün Rus Başkumandanı Nikola Nikolaviç esirleri teftişe gelmişti. Bediüzzaman'ın önünden geçerken onun hiç ehemmiyet vermeden oturması, Başkumandanın dikkatini çekti.

Nikolaviç, tercüman aracılığı ile sordu

“Beni tanımadılar mı?”

“Evet tanıdım. Nikola Nikolaviç, Çar'ın dayısıdır. Kafkas cephesi başkumandanıdır.”

“O halde ne için hakaret ettiler?”

“Hâyır, affetsinler ben kendilerine hakaret etmiş değilim. Ben mukaddesatımın emrettiğini yaptım.”

“Mukaddesat ne emrediyormuş?”

“Ben Müslüman âlimiyim. Kalbimde iman vardır. Kendisinde iman olan bir şahıs, imanı olmayan şahıstan efdaldir. Ben ona kıyam etseydim, mukaddesatıma hürmetsizlik yapmış olurdum. Onun için ben kıyam etmedim.”

“Şu halde, bana imansız demekle benim şahsımı, hem ordumu, hem de milletimi ve Çar'ı tahkir etmiş oluyor. Derhal divan-ı harb kurulunda sorgulansın”

Bu emir üzerine divan-ı harb kurulur. Rus Çarını ve Rus ordusunu tahkir maddesinden hakkında idam kararı verilir. Ancak Bediüzzaman’ın pervasız ve asil tavırlarından etkilenen Nikolaviç, onun yüksek bir iman taşıdığı kanaatine varır.

“Beni affediniz! Sizin bana hakaret için bu hareketi yaptığınızı zannediyordum. Hakkınızda kanunî muamele yaptım. Fakat şimdi anlıyorum ki, siz bu hareketinizi imanınızdan alıyorsunuz. Tekrar tekrar rica ediyorum beni affediniz diyerek hadiseyi kapatır.[xiii]

Bu hadise 30 yıl sonra gazetelerde yayınlandığında Bediüzzaman olayın aslını doğrular. “O esaret hâdisesi aslı doğrudur. Fakat şahidim olmadığından tafsilen beyan etmemiştim. Yalnız bir manga beni idam etmek için geldiğini bilmiyordum, sonra anladım. Ve Rus kumandanı tarziye için Rusça bir şeyler söyledi, ben bilmedim. Demek hazır bulunan ve bu hâdiseyi gazeteye ihbar eden Müslüman yüzbaşı anlamış ki, kumandan tekrar tekrar "Affet" demiş”[xiv]

Bediüzzaman, Kosturma’da geçen günlerine dair diğer bir kısım hatıratını da sonradan kaleme aldığı Lem’alar’da şöyle anlatır: “Harb-i Umumî'de esaretle, Rusya'nın şark-ı şimalîsinden, çok uzak olan Kosturma vilayetinde bulunuyordum. Orada Tatarların küçük bir câmisi, meşhur Volga Nehri'nin kenarında bulunuyordu. Oradaki arkadaşlarım olan esir zabitler içinde sıkılıyordum. Yalnızlık istedim; dışarıda izinsiz gezemiyordum. Tatar mahallesi, kefaletle beni o Volga Nehri'nin kenarındaki küçük câmiye aldılar. Ben yalnız olarak câmide yatıyordum. Bahar da yakın. O şimal kıt'asının pek çok uzun gecelerinde çok uyanık kalıyordum. O karanlık gecelerde ve karanlıklı gurbette, Volga Nehri'nin hazîn şırıltıları ve yağmurun rikkatli şıpıltıları ve rüzgârın firkatli esmesi, beni derin gaflet uykusundan muvakkaten uyandırdı. Gerçi daha kendimi ihtiyar bilmiyordum, fakat Harb-i Umumî'yi gören ihtiyardır. Güya[xv] ‘öyle günlerdir ki; çocukları ihtiyarlandırır’ sırrına mazhar olarak, kırk yaşında iken, kendimi seksen yaşında bir vaziyette buldum. O karanlıklı uzun gece ve hazîn gurbet ve hazîn vaziyet içinde hayattan ve vatandan bir me'yusiyet geldi. Aczime, yalnızlığıma baktım, ümidim kesildi. O halette iken Kur'an-ı Hakîm'den imdad geldi; dilim[xvi]  “hasbünallahu ve ni’mel  vekil” dedi, kalbim de ağlayarak

“Garibim, kimsesizim, zaif ve güçsüzüm, af istiyor, eman diliyorum Allhım senin dergahından meded bekliyorum” dedi.

Ruhum dahi vatanımdaki eski dostları düşünüp o gurbette vefatımı tahayyül ederek, Niyazi-i Mısrî[xvii] gibi dedim:

Dünya gamından geçip, yokluğa kanat açıp,

Şevk ile her dem uçup, çağırırım dost, dost! diye, dostları arıyordu. Her ne ise... O hüzünlü, rikkatli, firkatli uzun gurbet gecesinde, dergâh-ı İlahîde za'f u aczim o kadar büyük bir şefaatçi ve vesile oldu ki, şimdi de hayretteyim. Çünkü birkaç gün sonra, gayet hilaf-ı me'mul bir surette, yayan gidilse bir senelik mesafede, tek başımla Rusça bilmediğim halde firar ettim. Za'f u aczime binaen gelen inayet-i İlahiye ile hârika bir surette kurtuldum. Tâ Varşova ve Avusturya'ya uğrayarak İstanbul'a kadar geldim ki, bu surette kolaylıkla kurtulmak pek hârika olmuştu. Rusça bilen en cesur ve en kurnaz adamların muvaffak olamadıkları, çok teshilât ve çok kolaylıkla, o uzun firarî seyahati bitirdim”.[xviii]

Bediüzzaman esaret kampında da yüksek bir dava adamına yakışan tavırlar sergiledi. Şartların değişmesi O’nun davranışları üzerinde olumsuz bir etki yapmıyordu. Esaret kampını birlikte paylaştıkları bir asker onu şöyle anlattı.

"Havalar çok soğuktu. Orada gece-gündüz belli olmuyordu. Güneş batmazdı. Molla Said Efendi boş durmuyor, yasak olmasına rağmen geceleri dersler veriyor, değişik kamplara gidip kitap okuyordu. Gündüzleri namazları bize kendisi kıldırıyordu. Önce müdahale edip, kıldırmadılar. Sonra Üstad onlara bir şeyler söyledi, biraz serbest bıraktılar. Kalabalık olarak bir araya getirmemeye çalışıyorlardı. Orada biz Ona 'Diyanet Reisi' diyorduk. O Rus nöbetçilerine bile din anlatıyordu. Dinleyen nöbetçilere zabitleri baskı yapıyorlardı. Molla Said Efendi, bize hep moral veriyor, 'üzülmeyin, kurtulacağız’ diyordu. Ben Üstad'ın Sibirya'da geceleri uyuduğunu bilmiyorum. Hep okuyordu. Bir şeyler not ediyordu”.

 Bediüzzaman’ın esareti ile zamanın İttihat ve Terakki[xix] hükümeti yakından ilgilendi. Osmanlı Hilal‑i Ahmer Cemiyeti aracılığı ile kendisine bir miktar para gönderildi.[xx]

Bediüzzaman da Rusya’nın içten içe kaynamakta olduğunu ve Bolşevik ihtilalinin yakınlaştığını bir vasıta ile Enver Paşa’ya duyurdu. Bu bilgiler o günler için oldukça önemliydi.

 

 Esaretten Kurtuluşu

 

İmam Bediüzzaman, esaretten kurtuluşunu bazı yakınlarına şöyle anlattı:

“Ben Rusya’da esirken, firar edeceğim günlerde, her zaman kamp içine girip çıkan Arap kıyafetli bir adam bana bir gün dedi ki; “Sen buradan kaçmak ister misin?”

Ben dedim: “İsterim ama nasıl kaçayım? Kampın etrafındaki surdan nasıl çıkarım?”

O dedi: “Bu iş kolay. Ben sana elbisemi veririm, giyersin ve çıkarsın, kimse sana bir şey demez. Surun dışında buluşur, sana yolu târif ederim,” dedi.

          Ben onun elbisesini giydim ve surun kapısından çıktım. Kimse bir şey demedi. Sonra o zat geldi, elbisesini iade ettim. Bana yolu tarif etti, gittim, gittim. Bir ormanın içine daldım, orada yolu ve yönü kaybettim. Sonra orada otlayan bir ineğe rast geldim. Bu hayvan herhalde insanların olduğunu gösterir diye, hayvanı yürüttüm, bende arkasından yürüdüm. Biraz gittik, bir mağaraya geldik. Hayvan mağaraya girdi. Bende arkasından girdim. İçerde pir‑i fani ihtiyar bir zat vardı. Selam verdim. O da benim ismimi, künyemi, lakabımı söyleyerek “Ve Aleykümüsselam!” dedi. Beni oturttu, “herhalde karnın açtır” dedi. “Ama benim yiyeceğim ekmeğim bitmiş. Ben sana şu ineğimden biraz süt sağayım, onu içersin” dedi. Sütü içtikten sonra, bana dedi ki: “Büyük musibetler, felaketler gelecek. Bunları def'edecek üç şey vardır:

Birincisi: Her yerde seslice Ezan‑ı Muhammedî okumak.

İkincisi: Cemaatle namaz kılmak.

Üçüncüsü: Kur’ân derslerini vermek ve almak.”

Daha sonra, o ihtiyar zat bana yolu tarif etti, izin isteyerek ayrıldım.”[xxi]

 

            Esaret Dönüşü İstanbul Hayatı

 

Leningrad'dan Almanya sınırına gelen Bediüzzaman bir müddet Alman askerî karargâhında kaldı. Petersburg, Varşova ve Viyana’ya uğradıktan sonra Sofya üzerinden trenle 1918 Haziran ayında İstanbul'a geldi.[xxii]

İstanbul’a döner dönmez kendisine haber verilmeden, Meşihat dairesindeki "Dar’ül-Hikmet’il İslâmiye"[xxiii] âzalığına tâyin edildi ayrıca “Mahreç”[xxiv] payesi ile taltif edildi.Esarette çok sarsılmış ve sinirleri yıpranmıştı uzun bir süre görevine başlayamadı.

Bediüzzaman’ın İstanbul’daki son günleri, altı yüz yıllık İslam devleti olan Osmanlı İmparatorluğu’nun da son günleriydi. Ardı ardına yıkılışlar, çöküşler, kopuşlar yaşanıyordu. Gerek aydın kesimde, gerekse halkın vicdanında büyük bir karamsarlık hakimdi.

30 Ekim 1918’de yapılan mütareke ile Osmanlı Orduları silah bıraktı. Bu tarihten sonra İslam topraklarının büyük kısmında olduğu gibi İstanbul’da da işgal günleri başladı. Bu dönemde İngilizlerin nüfuzu oldukça kuvvetliydi. Sair devlet kurumları gibi Darulhikmet’i de siyasî amaçları doğrultusunda kullanmak istiyorlardı. Ancak Bediüzzaman’ın etkin muhalefeti karşısında İngilizler bu kurumu kontrol altına alamadılar.

Mütareke döneminin karmaşası içerisinde her unsur, her azınlık ana gövdeden bir şeyler koparmak için çalışmaktaydı. Rum, Arap, Acem demeden bütün azınlıklar ayaklanmıştı.

Bu günlerde İstanbul gazetelerinde bir haber neşredildi. Habere göre Paris merkezinde Kürtlerle Ermeniler ittifak anlaşması imzalamıştı. İkdam gazetesi 22 şubat 1336 (7 Mart 1920) tarihli nüshasında konu ile ilgili bir anket yayınladı ve okuyucularının görüşlerini sordu.

Bu haber üzerine Bediüzzaman ile iki arkadaşı aynı gazetede olayı protesto ettiler.

Protesto yazısı aynen şöyleydi:

Sayın İkdam Gazetesine

Önceki gün gazetelerde Paris’te Şerif Paşa ile Ermeni Heyeti Başkanı Boğos Nubar Paşa arasında Kürdistan ve Ermenistan’ın birleşmesine yönelik bir anlaşmanın imzalandığı haberleri yayınlandı. Ve Kürt halkının bu konudaki düşünceleri soruldu.

Dört buçuk asırdan beri İslâmiyetin emrettiği birlik içerisinde İslam’ın fedakâr ve cesur bir hadimi ve taraftarları olarak yaşamış ve dinî ananesine sadakati, hayatlarının gayesi bilmiş olan Kürtler, henüz beşyüzbine yakın şehitlerinin kanı kurumadan, şişlere geçirilen yetimlerinin, gözleri oyulan ihtiyarlarının acı hatıralarını üzüntü içinde anarken; İslâmiyet’in zararına olarak, tarihî ve hayatî düşmanlarıyla birleşmek suretiyle; dine bağlılıklarındaki kuvvetin aksine ayrılıkçı bir düşünce takip edemezler

Kürt kavmi millî vicdanlarında yaşayan hissiyatlarına aykırı hareket eden bu zatları tanımazlar. Onların yegâne emelleri dinî ve millî birliklerini muhafaza etmektir.  Konunun bu şekilde kamuoyuna duyurulmasını gazetenizden istirham ederiz.

Sadat‑ı Berzenciyeden Dava Vekili Ahmed Arif ;

Hizan Sadat‑ı Kiram’ından, İhtiyat Binbaşısı Muhammed Sıddık;

Ulema‑yı Ekrâddan Said‑i Kürdî[xxv]

 

İkdam gazetesinde yayınlanan bu protesto yazısı zaman zaman Bediüzzaman aleyhinde ileri sürülen  ayrılıkçı - Kürtçü iddialarına güzel bir cevaptır.

Bediüzzaman’ın ayrılıkçı bir düşüncesi olması durumunda bu düşünceyi açıklamanın en uygun zamanı mütareke dönemiydi. Zira Osmanlı devleti parçalanmış, azınlıkların her biri kendi devletlerini kurmanın sevdasına kapılmışlardı. Bütün şartların hazır olduğu böyle bir dönemde ittifaka vurgu yapması ve  Kürt kavminin kaderini, Türk milletinin kaderi ile ortak görmesi Bediüzzaman’ın bu tarihten sonra ortaya koyacağı misyonu tarif eden en en orijinal örneklerden birisidir.

İşgal kuvvetleri ile İstanbul’a gelen Angilikan kilisesine mensup bir papaz, küstah bir şekilde bazı sorular sormuştu. Bu zor günde konuşmak yine Bediüzzaman’a düştü:

“Ben o zaman Dârü’l-Hikmeti’l-İslâmiye'nin âzası idim. Bana dediler: "Bir cevap ver." Ben de dedim (...) O devlet, işte görüyorsunuz; ayağını boğazımıza bastığı dakikada, onun papazı mağrurane üstümüzde sual sormasına karşı, yüzüne tükürmek lâzım geliyor. Tükürün o ehl-i zulmün  merhametsiz yüzüne!.." [xxvi]

            İstanbul hükümetinin Anadolu’da başlatılan Milli Mücadele aleyhindeki tutumu dikkate alındığında onun bu türden davranışlarının değeri daha iyi anlaşılır. Bu  ve benzeri çalışmaların etkisi ile Saray erkanını elde eden İngiliz siyasetinin, İstanbul’u Anadolu’dan koparma planları başarısız kalacaktır.

            İngilizler desiseleriyle Şeyh-ül-İslâmı ve diğer bazı ulemayı lehlerine çevirmeğe çalışmalarına mukabil, Bediüzzaman, "Hutuvat-ı Sitte" adlı eseri ve İstanbul'daki faaliyeti ile; İngilizlerin Âlem-i İslâm ve Türkler aleyhindeki sömürgecilik siyaseti, entrikaları ve tarihî düşmanlığı üzerinde durmuş, Anadoludaki Millî Kurtuluş Hareketini desteklemişti. Saray çevresinden Anadolu hareketi aleyhinde yayılan haberlere itimat edilemeyeceğini şöyle vurgular. “Alem-i İslamı Anadolu için, Anadolu’yu İstanbul için, İstanbul’u da saltanat için feda etmek gibi bir ihaneti değil Vahdeddin gibi dindar bir zat, belki halife unvanını taşıyan en facir bir adam da isteyerek yapmaz, “demek, [Vahdeddin] mükrehtir. (tehdid altındadır) O halde ona itaat, adem-i itaattir (itaat etmemektir)”[xxvii]

İngiliz işgalinin siyasî baskısı altında bulunan Meşihat Dairesi’nin, Millî Mücadele aleyhinde bir fetva yayınlaması üzerine gazetelerde şu mealde bir beyanatı yayınlandı:

“Sual: Anadolu aleyhinde çıkan fetvaya ne dersin?

“Sebep ve sonuçları itibarıyla genel bir hüküm olsa fetva sayılabilir ve bir özür teşkil ederdi. Fetvanın hüküm vermekten (kazadan) farkı mevzusunun genel olması, belirli şahıslarla ilgili olmayıp, belirli taraflar arasında bağlayıcı bir hüküm taşımamasıdır. Kaza ise, tarafları bellidir. Ve sonuçları bağlayıcıdır.

Şu fetvada ise, taraflar bellidir. Kim görse kastedilenleri hemen anlar. Hem halkı onların aleyhine sevk etmek için verildiği açıktır

Madem ki, şu fetva yalnız bir fetva değil aynı zamanda bir hükümdür (kazadır). Bu durumda iki tarafı da dinlemek zorunludur. Siyaset bilimciler ve alimlerden kurulu bir heyet her iki tarafın da iddialarını ve delillerini dinlemeli, İslamiyet’in yararı dikkate alınarak bir karar verilmeliydi.

Zaten şimdi bazı hakikatler suret değiştirmişler. Zıtlardan biri diğerinin ismini almış... Zulme, adalet, Cihada, isyan... Esarete hürriyet namı veriliyor.”[xxviii]

           Yukarda genel hatları ile ortaya koyduğumuz, Bediüzzaman’ın cihan harbi ile ilgili hatıralarından ayrı olarak, onun cihan harbi hakkındaki genel değerlendirmeleri üzerinde durmak, konunun tamamlanması açısından önemlidir.

            Osmanlı devletinin Cihan harbine girişini eleştirenlere kesin olarak katılmaz. "Haksız olarak harbe girildi. Hasmımız haklı idiler. Cihad değildi" şeklinde ileri sürülen bir iddiayı “Tek bir veliyi inkâr veya istihfaf etmek meş'umdur. (uğursuzluktur) Öyle ise iki milyon evliyaullah olan şühedayı inkâr etmek ve kanları heder saymak meş'umların en meş'umudur. Zira bu hüküm iki milyon şühedanın şahadetini inkârdır.” [xxix]

   “Mağlubiyet biliniyordu, en azından biz biliyorduk. Bizi bilerek belaya attılar” şeklindeki bir görüşe de "Acaba Hindenburg gibi dehşetli -askerî dehalar- nazarında nazarî kalmış olan gaye-i harb, sizin gibi acemilere nasıl mâlûm ve bedihi olabilir?” diye sorar. Muhaliflerin fikir olarak ileri sürdüğü düşüncelerin siyasetin çirkin ve zalim yöntemlerinden birini ortaya koyduğunu ima eder. Siyasetçi muhalifinden intikam almak arzusu ile, devletin, milletin mahvolmasını arzu eder. Sonuçta kendi haklılığını iddia edebilsin ister. Kendi ikbalini, devletin batmasında görenlerin arzularını, fikir olarak ileri sürdüklerine vurgu yapar.  Bu tür siyasetçilerden birinin intikam hırsıyla bir kere ağzından çıkan 'İslâm mağlûp olacak, kalbi parçalanacak' sözünün doğruluğunu göstermek için İslâm’ın perişaniyetini arzu edip alkışladığını düşmanın vurduğu darbelerden lezzet aldığını ileri sürer. [xxx]

Harpten sonra ittihatçıların acımasızca eleştirilmesine de karşı çıkar. İstanbul’a hakim olan İngiliz siyasetinin kıyasıya İttihatçı liderleri eleştirdiği günlerde  daha tutarlı bir davranış ortaya koyar. İngiliz siyaseti onların azim ve sebatlarını, vatanın savunması için ortaya koydukları olağan üstü gayretleri ve İngilizlerle işbirliği yaparak İslamiyet aleyhinde bir rejiminin Müslümanlara kabul ettirilmesi siyasetine alet olmadıkları için eleştirmektedirler. Oysa bunlar onların iyilikleridir. Böyle bir durumda onları eleştirmek İngilizlerin hesabına geçer. Bediüzzaman bu görüşünü  “Ben tokadımı Antranik ile beraber Enver'e, Venizelos ile beraber Said Halim'e vurmam, nazarımda vuran da sefildir" cümlesi ile özetler.

İslam aleminin cihan harbindeki mağlubiyetini bütün bütün musibet olarak görmez. Bazı musibetlerin neticesinin saadet olduğuna vurgu yapan Bediüzzaman,  Osmanlı devletinin felaketi İslam aleminin istikbaldeki saadeti ile telafi edilecektir der. Bu büyük musibet İslam milletlerinin hayat pınarı olan, İslam kardeşliğinin inkişafına sebep olacaktır.

Osmanlı devletinin harpten galip ayrılması durumunda İslam alemini fıtratına aykırı olarak, batı medeniyetinin semavi kanunları inkar eden esaslarını kabul etmeye zorlayacağı, batının müstebid bir ortağı olacağı tesbitini yapan Bediüzzaman, bu medeniyetin ömrünün kısa olduğunu ileri sürer. İslam alemi kısa olan hazır zamanı kaybetmiş ancak geniş olan istikbali kazanmıştır.

       Dr. Ramazan Balcı

       Araştırmacı-Yazar



[i] Süleyman İzzet Yeğinatı, Aşiret Süvari Alayları

[ii] Badıllı, aynı eser, s. 375 (Abdülmecid Nursî’den nakil)

[iii] Bediüzzaman  için cihadın büyüğü cehalete karşı karşı yapılan cihaddır. Yeri geldiğinde silaha sarılan İmam Bediüzzaman bu esnada da kalemi elinden bırakmamıştır. Harp cephesinde yazılan bu harika tefsir ilk defa 1918 yılında İstanbul’da Evkaf-ı İslamiye matbaasında basılmıştır. Takip eden yıllarda bir çok baskısı yapılan eser Türkçe’ye çevrilmiş. 1974 yılında Beyrut’ta, 1987 yılında da Irak’ta yayınlanmıştır. İşarat’ül- İ’caz halen Ezher Üniversitesi’nde ders kitabı olarak okutulmaktadır.

[iv] Bediüzzaman, Emirdağ Lahikası, II, s. 14

[v] HR.SYS. 2872/2, BELGE 167-175

[vi] Erdem, Rahmi, Davam, Timaş, İstanbul 1993, s. 195-196

[vii]Abdülkadir Badıllı,  Mufassal Tarihçe-i Hayat, c. I, s. 391

[viii] Molla Münevver, Şahiner, 1/71

[ix] Badıllı, c. I,  s. 293, (Kardeşi Abdülmecid’in not defterinden)

[x] Bediüzzaman, Emirdağ Lahikası, s.13

[xi] Bediüzzaman, Şualar, s. 527

[xii] Bediüzzaman, aynı eser, s. 321

[xiii] Abdürrahim Zapsu, “Bediüzzaman’ın Akıllara Hayret Veren Bir Seciyesi”, Ehl-i Sünnet Mecmuası, 15 Teşrin-i Evvel 1948

[xiv] Bediüzzaman, Şualar, s. 523

[xv] "Çocukları ihtiyarlatan bir gün." Müzzemmil Sûresi, 73/17.

[xvi] "Allah bize yeter; O ne güzel vekildir." Âl-i İmrân Sûresi, 3/173.

[xvii] Niyazi Mısrî, (1618-1694 m.) Türk tasavvuf tarihinin önde gelen isimlerindendir. Malatyalıdır. Tahsilini Mısır’ın el Ezher Medresesinde tamamladığı için “Mısrî” lakabını aldı. Divanı ve Risalet’ül-Hasenenyn, Mevaid’ül-irfan ve Avaıd’ül-ihsan, Hediyye’tül-ihvan gibi eserleri vardır.

[xviii] Bediüzzaman, Lem’alar, Envar Neşriyat, İstanbul 1996, s. 235

[xix] İttihad ve Terakki, "Terakki ve ittihad" ismiyle ilk defa l890 tarihinde ve İstanbul Askeri Tıbbiyesinde Doktor Abdullah Cevdet, İshak Sukutî ve İbrahim Temo tarfından kurulmuştur. Örgüt alınan bütün tedbirlere rağmen yirmi yıla yakın bir sürede ordu içindeki örgütlenmesini tamamlamış ve İkinci Meşrutiyet’in ilan edilmesinde etkin bir rol üstlenmiştir. Sultan Abdülhamid’in hal’ine sebep olan 31 Mart olayından sonraki siyasî gelişmelerde cemiyetin rolü artarak devam etmiştir. Nihayet 23 Kanunusani l9l3 Perşembe günü yapılan Bab-ı Âli baskını ile kanlı bir şekilde hükümeti ele geçirmiştir. İttihad ve Terakki bu tarihten sonra üzerinde çok tartışılan kararlar almıştır. Acımasız bir şekilde sürdürülen siyasî istibdad ve muhalifleri sindirme hareketi, Sultan Abdülhamid’in zayıf istibdadını gölgede bırakmıştır. Birinci Cihan Harbine girme ve savaşta alınan sonuçlardan bu parti sorumlu tutulmaktadır. Nihayet l4 Teşrinievvel l9l8 Pazartesi günü yapılan ateşkes anlatması üzerine önde gelen liderleri ülkeyi terk etmiştir.

İttihat ve Terakki bir bakıma imparatorluğun insan mozayiğini yansıtır. İçlerinde her biri kendi ırkı için çalışan çok sayıda etnik grup vardır. Avrupa’dan gördüğü dış desteğe paralel olarak teşkilat içerisinde masonların etkisi de artmıştır. Enver Paşa ve Niyazi Bey gibi dindar milliyetçi kesimin etkileri sınırlı kalmıştır. Günümüze, askerî ve sivil komitelerle, demokratik hakların engellenmesi geleneğini miras bırakmıştır.

 

[xx] Badıllı, , C I, s. 410

[xxi] Badıllı, C I, s. 418

[xxii] Şahiner, Bilinmeyen Tarafları ile Bediüzzaman Said Nursî, s. 181

[xxiii] Dar’ul-Hikmet, 25 Ağustos 1918 tarihinde açılmıştır. Açılış nutkunda dairenin görevi “Müslümanların ihtiyaçlarını karşılamak üzere dinin ruhsat ve müsaadelerini araştıracak, aynı zamanda dinin esas ve zaruretlerinden ve İslam’ın yüce hükümlerinden sapmayı önleyerek insanları Allah’ın metin ipine sarılmaya teşvik etmek” olarak tarif edilmişti. Devrin tanınmış alimlerini bünyesinde toplayan daire bir İslam akademisi hüviyetindeydi. 1922 yılında lağvedildi. (bkz. Albayrak, Sadık, Son Devrin İslam Akademisi, Şamil Yayınevi, İstanbul 1972)

[xxiv] Mahreç payesi, İlim adamlarına verilen rütbelerden birinin adıdır. Kibar-ı müderrisinden büyük; Mısır, Şam, Edirne, Bursa, Filibe (bilad-ı hamse) kadılıklarından küçük sayılırdı.(bkz. Pakalın, Mehmet Zeki, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, C II, Milli Eğitim Basımevi, İstanbul 1983, s. 385)

[xxv] Mufassal, s 517 (metin sadeleştirilmiştir)

[xxvi] Bediüzzaman, Mektubat, s.. 417

[xxvii] Bediüzzaman, Risale-i Nur Külliyatı, Yeni Nesil yay, s. 2057

[xxviii] Bediüzzaman, Sunuhat, Tuluat, İşaret, Envar Neşriyat, İstanbul 1996, s. 81(Metni sadeleştirmek istedimse de tam olarak beceremedim. r.b.)

[xxix]Bediüzzaman Sunuhat, Tuluat, İşaret, s.109

[xxx] Aynı eser, s. 217


  27012 defa Görüntülendi.

**********************

Tüm yazı, yorum ve içerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yayımlanmış olmaları, bu görüşleri Tuncay Yılmazer'in benimsediği anlamına gelmez. Yorum bölümü özgür bir tartışma ortamı yaratmak için vardır. Ancak saldırgan ve düzeysiz yorumlar yayınlanmayacaktır. Eğer bu siteye ilk kez yorum yazıyorsanız, yorum kurallarına gözatmanızı istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

996_Editör 31-12-2009, 23:29:53
Geçtiğimiz yüzyılın önde gelen İslam alimlerinden biri olan Bediüzzaman Said Nursî’nin yaşamının çok önemli bir kesitini bizlere anlattığı için değerli araştırmacı Ramazan Balcı’ya çok teşekkür ediyorum. Bediüzzaman’ın özellikle mütareke dönemi gibi son derece bunalımlı bir dönemde Türklerin ve Kürtlerin ayrılmaz birlikteliğini savunmasının çok önemli olduğunu düşünüyorum.
Bu makaledeki bazı görüşlerle ilgili okurlarımızdan sorular geldi. Hepsini buraya almam mümkün olmasa da açıklığa kavuşması gereken bazı konuları sayın Balcı’ya iletmek istedim.

Makalede benim dikkatimi çeken bir nokta Bediüzzaman’ın İttihatçıların Birinci Dünya Savaşı’na giriş konusunda eleştirilmelerinin doğru olmadığını düşünmesi , İngilizlerle işbirliği yaparak İslamiyet aleyhinde bir rejiminin Müslümanlara kabul ettirilmesi siyasetine alet olmamalarının en büyük iyilikleri olduğu , İttihatçıları eleştirmenin İngilizlerin hesabına geçeceği şeklinde düşünceleri…
Bediüzzaman’ın İttihatçıların savaşa girme konusunda eleştirilmemeleri şeklindeki görüşüne katılmadığımı belirteyim. İttihatçı dediğimiz topluluğun, cemiyetin veya partinin herneyse Bediüzzaman’ın ifadelerinin aksine İslam’ı ne derece merkeze aldıkları (gösterişli cihad ilanına, fetvalara rağmen) tartışılır. Vatansever olduklarına kuşku yok. Ancak vatanseverliği merkeze alarak değerlendirme yapmakta bizleri hatalı sonuca götürüyor. Savaşa ne sözler verilerek ve alınarak girildiği bugün bile tartışma konusu değil mi? Savaş boyunca Alman Genel Karargahının bir alt birimi gibi çalışan Osmanlı Genelkurmayı , Enver, Talat ve Cemal Paşa’ların başını çektikleri ITC’nin politikasının sonucu değil mi? Savaşın yönetiminde sadece askeri alanda hatalar değil, özellikle ekonomik alanda yolsuzluklar da Birinci Dünya Savaş dönemi İttihat Terakki hükümetinin günahlarının başında gelmektedir. ITC hükümetinin başına buyruk, hesap vermez, militarist anlayışla yolsuzluğa bulaşmış yönetimi felaketin başlıca nedeni değil miydi? Böyle bir hükümetin eleştirilmesinin uygun görülmemesi ( velev ki İslami bir yönetim olsun) doğru mu? Bu konudaki görüşlerinizi belirtirseniz sevinirim.

İkincisi ise makalenin son paragrafında geçen ifade bazı okuyucularımızın dikkatini çekmiş. Müsaadenizle tekrar buraya almak istiyorum: “…..Osmanlı devletinin harpten galip ayrılması durumunda İslam alemini fıtratına aykırı olarak, batı medeniyetinin semavi kanunları inkar eden esaslarını kabul etmeye zorlayacağı, batının müstebid bir ortağı olacağı tesbitini yapan Bediüzzaman, bu medeniyetin ömrünün kısa olduğunu ileri sürer. İslam alemi kısa olan hazır zamanı kaybetmiş ancak geniş olan istikbali kazanmıştır…”
Bediüzzaman Said Nursî’nin burada tam olarak anlatmak istediği nedir? Osmanlı Devleti’nin eğer savaşı kazansaydı Batı Medeniyetinin etkisine gireceğini mi kastediyor? Bu görüşün kaynağı nedir? Bu bölümü biraz daha açabilir misiniz?

Saygılarımla.
Tuncay Yılmazer








 
997_ahmet cengiz 02-01-2010, 01:02:35
Sayın Balcı'ının çalışması kayde değer ve önemli bir çalışma.

Zira o karışık dönemlerde savaş atmosferinde de birlik beraberlik ve vatan müdafasını ön planda tutması bana görede dikkat çekicidir.

günümüzde birlik beraberliği sadece siyasetçiler değil kanaat önderleri, alim zatlarında açıklamaları ön plana çıkmalıdır diye düşünüyorum
 
999_ramazan balcı 03-01-2010, 18:05:28
SAYIN EDİTÖRE
Savaşa giriş konusunun sağlıklı olarak değerlendirilmediğini düşünüyorum. Bugün dile getirilen görüşler, mütarekeden sonra savaş suçunun tamamen İttihatçılara yakılarak daha iyi şartlarda bir barış yapılacağına dair İngiliz kaynaklı telkinler doğrultusunda yapılandırılan görüşlerdir. Maalesef bu telkinler resmî görüş haline gelmiş, saltanat taraftarı milliyetçi duruşu da şekillendirmiştir.
İngilizler ve müttefiklerinin 93 harbi sonrası Osmanlı politikaları yakından bilinmelidir. (benim Osmanlı’nın Son Öyküsü’nde bir parça değindiğim ana başlıklara göre – bir parça reklam olsun!-)
93 harbinin sözde müttefiki İngiltere, sırasıyla Kıbrıs, Mısır, Sudan, Umman, Bahreyn ve Kuveyt’e el koymuş, bu işgalleri batılı dostlarına kabul ettirmek için gizli anlaşmalarla Tunus’a Fransızların, Trablusgarp’a İtalyanların, Bosna-Hersek’e Avusturya’nın ve Balkanlarda Rusların işgal ve tahriklerine uluslar arası siyasette destek vermekten kaçınmamıştı.
Harbin yaklaştığı günlerde (reval mülakatı gibi) Osmanlının sair topraklarını da aralarında paylaşmışlar, İstanbul vaadi ile Rusları İtilaf cephesine almışlardı. Bu türden tahrikleri çoğaltmak mümkündür.
İttihatçılar harpsiz geçecek bir on seneye çok ihtiyaçlarının olduğunu biliyorlardı. Bunun için özellikle Rusya ile 10 yıllık bir anlaşma yapmak için çok uğraşıldı. Ama Ruslara diğer müttefikleri izin vermedi. Mali buhran hiç kimsenin önünde seçenek bırakmadı. Mecburen Almanya yanında harbe girildi.
Karadeniz baskını gibi olaylar harbe girmek için değil, anlaşmalarla harbe girildikten sonra yapılmış hareketlerdir. Bu hareketler harp taktiği açısından değerlendirilebilir.
Harbe girme konusunda Osmanlı devletinin dolayısı ile ittihatçıların suçu yoktur.
Savaşa girme ve savaşta yüklenilen sorumluluklar konusunda gizli olan bir taraf yoktur. Sonuç batı cephesinde alınacağı için Osmanlı orduları batı cephesinin yükünü azaltma görevi aldılar. Ve bu maksatla Ruslar ve İngilizler üzerine taarruz edildi. Bunlar bilinen şeyler.
Osmanlı ordusunun Alman Genel kurmayının emrine verilmesi milliyetçi bir söyleme kurban edilmemeli. Savaşın tek komutanlık tarafından idare edilmesi oldukça yerinde bir karardı. O günkü şartlar açısından herhalde Alman ordusu Türk Genel kurmayının emrine verilemezdi. Bu tarzın daha yerinde olduğunu gören itilaf devletleri de harbin ikinci yılında ordularını tek komutanlık altında birleştirdiler.
Bunun yanında ittihatçıların hükümet etme tarzlarını bu günkü demokratik usuller açısından doğru bulmamız söz konusu değil. Aynı şekilde klasik Osmanlı yönetim tarzı açısından da öyle! Ne varki harpten sonra kurulan tek parti sistemi şeflerinin – yaptıklarına bakınca- bu açıdan İttihatçıları eleştirmelerindeki anlamsızlık ta ortadadır.
Mütareke sonrasında hiçbir insaf ve fazilet düsturunu ve işin hakikatını gözetmeden yurt dışına çıkmış olan İttihatçı şeflere - en hafifi vatan hainliği olmak üzere- iftira edilmesine Bediüzzaman, sahip olduğu ahlaki değerler açısından karşı çıkmıştır.
Bu toptancı bir yaklaşım değildir. azından 4 yıllık bir savaş halinin iyi yada kötü bir çok uygulaması elbette eleştirilebilir.
Ancak harbe girme suçu önce Osmanların sonra ittihatçıların değildir.
İttihatçıların hesap vermediği konusu da yanlış algılanmaktadır. Hesap, harpten sonra alınıp verilecekti ama, yeni kurulan hükümet harbin hesabını sormak yerine, suikast ithamıyla ittihatçıları ortadan kaldırmayı tercih etti.
Olaya ittihatçı yönetimin İslamîliği açısından değil, tenkitteki yöntemin ahlakîliği açısından bakılması gerektiğini düşünüyorum!
Harpten sonra İngilizlerin İttihatçılarla pazarlık yaptığı bilinmektedir. Ancak İttihatçılar, İngilizlerin harpten sonrası için yaptıkları teklifleri kabul etmemiş olmalılar ki Bediüzzaman, onlar için İngilizler elinde “alet-i tesmim” zehirleme aleti olmadılar demektedir.
Bazı önü açık yorumlara göre İngilizler, yeni bir liderlik ihtiyacı için Yunan macerasını başlattılar. Gerçekten de Filistin cephesinde ağır bir yenilgi alarak 3 günde 600 km’yi terk eden yeni askerî liderlerin, İngilizlerin düşündüğü reformları yapabilecek bir karizmaları yoktu.
Milli mücadeleden sonra geliştirilen “batıya rağmen batıcılık..” söyleminin, Türk İslam medeniyetinin 600 yıllık bütün müesseselerini birkaç yıl içinde nasıl yok edebildiğini gördükten sonra, Bediüzzaman’ın son tespitine katılmama imkanı yok gibidir.
Jön Türk neslinin İslamiyet hakkındaki olumsuz kanaatleri bilinmektedir. “İslamiyet bizi geri koydu” yalanının kuvvetle revacı zamanında batı ittifakıyla galip bir şekilde kutsal beldeler elde iken harpten çıkılmış olsaydı, askerî şeflerin insanları topluca İslamiyet aleyhine sevk etmeleri, Mescid-i Nebevî ve Beytullah çevresini heykelleri ile doldurmaları işten bile değildi.!
Nasıl ki küçük bir numunesine şahit olduk
Bununla birlikte eski deyimle bu hamur çok su götürür! İzah mizahı bozmadan cevabımı burada noktalıyorum!
Ramazan Balcı
saygılarımla
 
1047_Fırat Havuz 11-03-2010, 21:24:05
Eklemiş olduğunuz makaleyi çok beğendim uzun zamandır böyle bir yazı arıyordum çok teşekkür ederim SAYGILAR...
 
1192_Bilâl TUNÇ 05-08-2010, 20:31:18
Değerli araştırmacı Dr. Ramazan BALCI beye tebrik ve teşekkürler sunuyorum.. Önemli tesbit ve tahliller yapmış.. Kaynaklardan tahkiksiz alınan bâzı sehivler düzeltilirse dahâ da gerçekçi bir metne kavuşacağımızı ümid ediyorum..

“… Bediüzzaman, Van’dan Celfa(1), Tiflis(2), Kiloğrif(3)(4), yoluyla Kosturma'ya sevk edildi. ...”
1) Culfa.
2) Çok kısa geçilmiş. Tiflis’te 5-6 ay kaldığına dâir belgeler var..
3) Kologriv (Koloğrif).
4) Kologriv, Kostroma’ya bağlı küçük bir kasaba. (Burada 6 ay kadar kalıyor)

“Tiflis üzerinden Sibirya(5) içlerinde bulunan Kosturma’ya sevk edilen Bediüzzaman, bu bölgede iki buçuk sene kadar (6) kaldı.”
5) Kostroma (Kosturma); Asya’da bulunan Sibirya içlerinde değil, Rusya’nın Avrupa topraklarında bulunmaktadır.
6) Bu bölgede kaldığı süre birbuçuk seneyi geçmiyor. (Bitlis’te esir düşmesinden, esâretten kurtulup İstanbul’a dönünceye kadar geçen sürenin tamâmı 2 sene, 3 ay, 15 gündür.)

“Evet tanıdım. Nikola Nikolaviç, Çar'ın dayısıdır. ..”
7) Nikola Nikolaviç, Çar’ın dayısı değil, baba tarafından akrabâsıdır. Zâten Büyük Târihçe’de, “dayısı” kelimesi geçmiyor..


Bknz:

http://www.risaletashih.com/index.php/tashih-cesitlemeleri/136-bediuezzamanin-hayatindan-tesbtler
http://www.risaletashih.com/index.php/tashih-cesitlemeleri/109-uestad-sibiryada-kald-m
http://www.risaletashih.com/index.php/tashih-cesitlemeleri/110-bediuezzamann-esaret-sueresi
 

KATEGORİDEKİ DİĞER BAŞLIKLAR

17/10/2017 - 11:31 Prof. Dr. Christopher Bell'in yeni eseri Churchill and the Dardanelles üzerinden bir inceleme: Churchill Çanakkale Savaşlarının tek sorumlusu mudur?

09/09/2017 - 05:40 Florence Nightingale’in Eli Anadolu’ya da Değmişti-Kırım Savaşından Unutulan İlk Prefabrik Hastane: Erenköy (Renkioi) (Mustafa Onur Yurdal)

22/08/2017 - 07:18 Kuşatma ve Esaretin Adı KÛTULAMÂRE Esir Bir İngiliz Subayın Anıları - Edward W.C. Sandes -(Muzaffer Albayrak)

09/08/2017 - 18:07 19. Tümen Kurmay Başkanı İzzettin Çalışlar’ın Çeşitli Konferans ve Yayınlarında Conkbayırı Süngü Taarruzu (Melike Bayrak-Mustafa Onur Yurdal)

27/07/2017 - 13:33 Çanakkale’nin Filistin’deki Yansıması 2.Bölüm - 2.Gazze Muharebesi (Tuncay Yılmazer )

11/07/2017 - 10:07 Çanakkale’nin Filistin’deki Yansıması : Gazze Muharebeleri ( 1.Bölüm) (Tuncay Yılmazer)

22/05/2017 - 05:29 Müstahkem Mevkii’nin Anafartalar’daki Sesi - Küçük Anafartalar Topları (Bayram Akgün)

09/05/2017 - 08:12 Kûtulamâre Kuşatması’ndan Esarete Yüzbaşı Sandes’in Hatıraları - Çev. Tuncay Yılmazer

02/05/2017 - 11:45 İzmir-Bayındır İlçesinden Çanakkale Harbine Katılanlar (Necat Çetin)

28/04/2017 - 08:49 Kûtulamâre Zaferi 1916 (Muzaffer Albayrak – Vahdettin Engin)

23/04/2017 - 21:24 Türk Ordusu’nda Künye Uygulamasına İlişkin İlk Girişimler ve İlk Künyelerle İlgili Kısa Bilgiler (The First Attempts On The Use Of Identity Tags In Turkish Army And Information About The Early Identity Tags) (Burhan SAYILIR)

13/04/2017 - 05:43 Müstahkem Mevki’nin Kara Savunması İçin Top Desteği Sağlaması (Bayram Akgün)

07/04/2017 - 14:30 Çanakkale Muharebelerinde İdari ve Lojistik Faaliyetler (Ayhan Candan)

06/04/2017 - 19:17 Kabataş Erkek Lisesi 1.Büyüteç Tarih Öğrenci Sempozyumu (8-9 Nisan 2017)

04/04/2017 - 21:12 Resmi Belgelere (Nüfus Ölüm-Genelkurmay-Kayıtsız Ölüm Defterleri) Göre İzmir - Beydağ Şehitleri (Necat Çetin-A.Levent Ertekin)

31/03/2017 - 07:25 Çanakkale nin Şehit Kalemleri (İsmail Sabah)

27/03/2017 - 19:43 Çanakkale Müstahkem Mevkii’ye Bağlı Top Mermisi Çeşitleri (Bayram Akgün)

25/03/2017 - 20:58 GeliboluyuAnlamak Özel- 100. Yılında Gazze Muharebeleri Kahramanlarını Anıyoruz (Tuncay Yılmazer)

17/03/2017 - 21:15 18 Mart Özel Makalesi - Yaşayanların Ağzından 18 Mart Boğaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

16/03/2017 - 08:51 18 Fotoğrafla Çanakkale Boğaz Muharebesi 18 Mart 1915 - 18 March 1915 Dardanelles Assault with 18 photographs (Ahmet Yurttakal)

13/03/2017 - 05:47 Çanakkale Muharebeleri’nde Bir Hile: Sahte Toplar (Bayram Akgün)

07/03/2017 - 04:27 Çanakkale Zaferi’nden Mescid-i Nebevi’ye (Enver Paşa’nın 1916 Filistin-Hicaz ziyareti) (Tuncay Yılmazer)

23/02/2017 - 07:48 Gelibolu Savunması Bir Karargâh Çalışması - General G.S. Patton (Haluk Oral)

09/02/2017 - 06:24 İkinci Kirte Muharebesi (6-8 Mayıs 1915 Taarruzları) (Yücel Özkorucu)

31/01/2017 - 12:29 Türk Boğazları Meselesi (Ayhan Candan)

24/01/2017 - 05:39 Kanlı Bir Mendil Hikayesi (Ömer Arslan)

19/01/2017 - 10:32 Irak Cephesinde Gönüllü Kahramanlar Osmancık Taburu (Muzaffer Albayrak)

23/12/2016 - 20:32 Atlas Tarih Dergisi Aralık-Ocak Sayısında 1916 Sina Filistin Hicaz Cephesi (Tuncay Yılmazer)

13/12/2016 - 07:23 Birleşik Harekat Tecrübesi Olarak Cihan Harbinde Türk-Alman Askeri İttifakı (Gültekin Yıldız)

02/12/2016 - 20:23 Çanakkale Kara Muharebelerinde Ağıl Dere (Şaban Murat Armutak)

15/11/2016 - 11:48 Çanakkale de Bir Melek Hanım (Muzaffer Albayrak)

01/11/2016 - 05:41 Çanakkale Kara Muharebelerinde Asma Dere (Şaban Murat Armutak)

24/10/2016 - 06:55 42. Alay / Gelibolu 1915 - Ahmet Diriker (Oğuz Çetinoğlu)

10/09/2016 - 11:12 Seddülbahir Kahramanı Bigali Mehmet Çavuş (Ömer Arslan)

03/07/2016 - 14:42 Çanakkale’den 100. Yılında Somme’a:Bir Savaş, İki Muharebe (Mustafa Onur Yurdal)

11/06/2016 - 14:37 I.Dünya Savaşı nda Şii Ulemasının Cihat Fetvaları Çerçevesinde Irak Cephesi (Ziya Abbas)

01/06/2016 - 06:23 Kutülamare- Yarbay Mehmed Reşid Bey in Günlüğü (İ. Bahtiyar İstekli)

23/05/2016 - 12:01 Osmanlı Devleti’nin Çanakkale Muharebelerinde Sağlık Alanındaki Faaliyetleri (Ayhan Candan)

16/05/2016 - 07:38 Bir Osmanlı Kurmay Subayı- Iraklı Kürt Devlet Adamı, Mehmet Emin Zeki Bey in Yaşam Öyküsü (Tuncay Yılmazer)

10/05/2016 - 13:00 Mezopotamya da Bir Savaş 1915-1916 KutülAmare – Nikolas Gardner ( Tuncay Yılmazer )

07/05/2016 - 07:31 Birinci Dünya Savaşının İslam Dünyasına Etkileri (Yüksel Nizamoğlu)

30/04/2016 - 19:20 Çanakkale Savaşı: Bir Siyasi Mücadele Alanı (Özgür Öztürk)

23/04/2016 - 19:13 25 Nisan 1915 Anzak Çıkarması İlk Saatleri – Daha Erken Müdahale Edilebilir miydi? ( Ahmet Yurttakal )

17/04/2016 - 21:26 Maskirovka Harekatı - KutülAmare bir zafer midir? ( Tuncay Yılmazer )

13/04/2016 - 05:30 Çanakkale Savaşları ve Barbaros’un Batışı (İsmail Bilgin)

28/03/2016 - 11:20 Çanakkale Muharebelerinde Osmanlı Ordusunun Asker Kaybı (Ayhan Candan)

26/03/2016 - 09:55 Eğitimli Neslin Birinci Dünya Savaşı ile İmtihanı ( Dr. Nuri Güçtekin )

24/03/2016 - 10:00 Birinci Dünya Savaşı nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri Güçtekin)

21/03/2016 - 06:35 Çanakkale Seferberliği: Savaş, Eğitim, Cephe Gerisi (Mustafa Selçuk)

17/03/2016 - 08:15 18 MART ÖZEL - Çanakkale Zaferi ve Cevat Paşa (Ahmet Yurttakal)

11/03/2016 - 06:49 Zaferi Kanla Yazan Fındıklılı Mehmet Muzaffer (İsmail Bilgin)

02/03/2016 - 12:48 Kut’ül Amare Zaferi -2 (İsmail Bilgin)

29/02/2016 - 11:29 Kut’ül Amare Zaferi -1 (İsmail Bilgin)

22/02/2016 - 12:27 Gertrude Bell Irak Sınırını Çizen Kadın (Veysel Sekmen)

14/01/2016 - 08:43 Çanakkale Şehidi Feyzi Çavuş’un Zevcesi Zehra Hanımın Padişaha Mektubu (Osman Koç)

23/12/2015 - 16:47 Çanakkale Savaşlarında Binbaşı Halis Bey’e Ait Bir Ganimetin Öyküsü (Serdar Halis Ataksor)

10/12/2015 - 18:03 Mesudiye Zırhlısının Dramı (Cemalettin Yıldız)

06/12/2015 - 20:29 Kut’ülamarenin Türklere Tesliminden Sonra Irak İngiliz Ordusunun Faaliyetlerine Dair Rapor (Haz. Serdar Halis Ataksor)

01/12/2015 - 10:11 10 Ağustos 1915 Conkbayırı Süngü Hücumu (Muzaffer Albayrak)

17/11/2015 - 21:09 Çanakkale Deniz Muharebelerinde Verilen Zayiatlar (Ahmet Yurttakal)

10/11/2015 - 05:19 Reis-i Cumhur Mustafa Kemal in Çanakkaleyi ziyaretleri (M. Onur Yurdal )

08/11/2015 - 22:04 Mustafa Kemal Paşanın Osmanlı Devleti’nin 1. Dünya Savaşına girişiyle ilgili görüşlerine dair bir belge

Osmanlı Devleti Umumi Harpte Tarafsız Kalabilir miydi? - Yusuf Akçura (Değerlendirme: Muzaffer Albayrak)

Nazım’ın Dayısı Çanakkale Şehidiydi (Melih Şabanoğlu)

Çanakkale Destanının Ölümsüz Efsaneleri (Osman Koç)

21/10/2015 - 04:02 100 Yıl Sonra İlim Heyeti Çanakkale’de Programı

17/10/2015 - 11:50 Çanakkale Savaşı'nın Kanada'da Bıraktığı İzler (Birol Uzunmehmetoglu)

27/09/2015 - 16:01 1917 Yılında Hicaz Cephesi:Arap İsyanının Yayılması ve Medine’nin Tahliyesi Programı (Yüksel Nizamoğlu)

22/09/2015 - 13:07 III. Kolordu’nun Çanakkale Muharebeleri’ne Hazırlanış Süreci (İsmail Bilgin)

15/09/2015 - 04:28 Kutü-l Amare Kahramanı Halil Kut Paşa (Enes Cifci)

11/08/2015 - 04:07 Türkiye Büyük Savaş a Nasıl Girdi? ( Emre Kızılkaya )

29/07/2015 - 03:30 1915 Gelibolu Harbi Günlüğü- Kazım Şakir (İ. Bahtiyar İstekli)

07/07/2015 - 02:49 Suyu Arayan Adamların Öyküsü - Millete Deva Olmak , Osmanlı Savaş Esirleri, TIP ve Milliyetçilik ( 1914-1939 ) -Yücel Yanıkdağ (Tuncay Yılmazer)

30/06/2015 - 03:55 Tarih, Otobiyografi ve Hakikat Yüzbaşı Torosyan Tartışması ve Türkiye’de Tarih Yazımı (Derleyen: Bülent Somay)

21/06/2015 - 16:34 Türklere Esir Olmak (Doğan Şahin)

23/05/2015 - 04:36 Çanakkale Savaşı

16/05/2015 - 15:30 İtilaf Devletleri Askerlerinin Gözüyle Çanakkale

12/05/2015 - 12:50 Muaveneti Milliye Muhribi Torpito Zabiti Ali Haydar Öztalay (Çimen Yüksel)

09/05/2015 - 08:24 Osmanlılar ve Ermeniler / Bir İsyan ve Karşı Harekâtın Tarihi (Edward J. Erickson)

03/05/2015 - 15:39 Neuve Chapelle’den Gelibolu’ya: Bir Askeri Planın Gelibolu’da Uygulamaya Konulması ( Mustafa Onur Yurdal )

28/04/2015 - 03:52 Cephe Arkadaşı Çanakkale Cephesi

25/04/2015 - 03:07 Çanakkale Müstahkem Mevkii Bataryalarının 25 Nisan 1915 ‘teki Rolü (Bayram Akgün)

24/04/2015 - 15:07 25 Nisan 1915 üzerine Gelibolu’yu Anlamak’ta çıkmış makalelerden seçmeler (Tuncay Yılmazer)

18/04/2015 - 17:10 Çanakkale Şehitleri Listesinde Ezineli Yahya Çavuş’un Adı Yok (Osman Koç)

10/04/2015 - 00:06 Kıyamet Koptuğunda - Hasan Cevdet Bey

03/04/2015 - 01:36 Rusya’daki 90.000 Osmanlı Savaş Esiri ve Sarıkamış Muharebesi (Yücel Yanıkdağ)

27/03/2015 - 17:57 Bir Hikayenin Daha Sonu: Topçamlar Tabyası (Bayram Akgün)

14/03/2015 - 07:57 Düşmana Korku Salan Efsanevi İntepe Topçularından Topçu Üsteğmen Mehmet Ali Bey (Muzaffer Albayrak)

11/03/2015 - 02:38 Seddülbahir’de Yalnız Top-210/40’lık Roon Topu (Bayram Akgün)

01/03/2015 - 13:31 Çanakkale Muharebeleri’nin İdaresi, Komutanlar - Strateji (Ed.: Lokman Erdemir, Kürşat Solak)

24/02/2015 - 17:39 Çanakkale Cephesinde Bir Damla Su İçin- Gelibolu Yarımadasında Jeoloji ve Muharebe İlişkisi ( İsmail Bilgin )

15/02/2015 - 17:55 Hashtag Tarih Dergisi Şubat 2015 Sayısında Kitap Değerlendirme Yazısı

08/02/2015 - 07:11 “Hafız Hakkı Paşanın Sarıkamış Günlüğü” Kitabıyla İlgili Mülahazalar (İsmail Bilgin)

// Bir Asır Sonra Ermeni Tehciri ve Çanakkale Üzerine… 100. Yıl Nasıl Anılmalı? (Tuncay Yılmazer)

23/12/2014 - 08:24 Sarıkamış İhata (Kuşatma) Harekâtı (İsmail Bilgin)

17/12/2014 - 02:24 Kut ül Amare Zaferi (Necmettin Özçelik)

08/12/2014 - 18:22 1. Dünya Harbi

06/12/2014 - 13:44 The Water Diviner – Son Umut Filminin Galasından Notlar… ( Tuncay Yılmazer )

01/12/2014 - 17:22 Cevat Çobanlı Paşa Çanakkale Kahramanı -Ahmet Yurttakal

16/11/2014 - 01:54 Goltz Paşa nın Mirası, Türkiye nin Geleceği – Osmanlı Devletinin 1. Dünya Savaşı na Girişi üzerine ( Tuncay Yılmazer )