Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ S─▒ras─▒nda Said Halim Pa┼ča H├╝k├╝meti ( Hanefi Bostan )

Tarih: 29/08/2009   /   Toplam Yorum 6   / Yazar Ad─▒:      /   Okunma 26078

Hanefi Bostan bu makalesinde Balkan Sava┼č─▒ d├Âneminin ortalar─▒ ile Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n ilk y─▒llar─▒ aras─▒nda g├Ârev yapan Said Halim Pa┼ča h├╝k├╝metinin faaliyetlerini mercek alt─▒na al─▒yor. Bu zor, karma┼č─▒k d├Ânemde g├Ârev yapan Said Halim Pa┼čaÔÇÖn─▒n saderetinin b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝ Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda ge├žmi┼čtir . Bostan, Said Halim Pa┼ča H├╝k├╝metiÔÇÖnin T├╝rkiyeÔÇÖyi sebepsiz ve vakitsiz sava┼ča soktu─ču ileri s├╝r├╝l├╝rse de Pa┼čaÔÇÖn─▒n bu isnatlar─▒ kabul etmedi─čini belirtiyor. Said Halim Pa┼ča ÔÇťT├╝rkiyeÔÇÖnin Harb-i UmumiÔÇÖye ─░┼čtirakindeki SebeplerÔÇŁ ba┼čl─▒─č─▒ ile Sebil├╝rre┼čad dergisinde ├Âl├╝m├╝nden sonra bir b├Âl├╝m├╝n├╝n yay─▒nland─▒─č─▒ hat─▒ralar─▒nda Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin vakitsiz harbe girdi─čini kabul etmekle beraber, bunun ÔÇťharb-i umumide takib etmi┼č oldu─ču istikametin yanl─▒┼čl─▒─č─▒n─▒ÔÇŁ de─čil bu konuda ÔÇťtakip etti─či siyasetinÔÇŽ lay─▒k─▒yla tatbik edilemedi─čini g├ÂsterirÔÇŁ demekte, ÔÇťT├╝rkiyeÔÇÖninÔÇŁ Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda tarafs─▒z kalmas─▒n─▒n m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒n─▒ ├ž├╝nk├╝ devletin istiklal ve istikbalini temin edemeyece─či hakikatini anlad─▒─č─▒n─▒ ve tehlikenin b├╝y├╝kl├╝─č├╝n├╝ hissetti─či i├žin harbe girdi─čini ifade etmektedir.

 

D├Ârt y─▒l s├╝ren ( 1914 ÔÇô 1918 ) I. D├╝nya Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda, Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnde ─░ttihat ve Terakki h├╝k├╝metleri olarak de─čerlendirilen ba┼čta Said Halim Pa┼ča ile Talat Pa┼ča h├╝k├╝metleri ve ─░ttihat ve TerakkiÔÇÖnin art├ž─▒ kabinesi olarak de─čerlendirilen ─░zzet Pa┼ča H├╝k├╝meti g├Ârev yapm─▒┼čt─▒r. Bu makalede Said Halim Pa┼ča H├╝k├╝metÔÇÖinin faaliyetleri ve Pa┼čaÔÇÖn─▒n sava┼ča neden girildi─či ile ilgili de─čerlendirmeleri ele al─▒nacakt─▒r.

 

17 Haziran 1913ÔÇÖte kurulan Said Halim Pa┼ča h├╝k├╝metinde zaman i├žinde baz─▒ de─či┼čiklikler yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Sava┼č ba┼člamadan ├Ânce Said Halim Pa┼ča, kabinenin hem Sadrazam─▒ ve hem de Hariciye Naz─▒r─▒ idi. Kabinede Talat Bey D├óhiliye Naz─▒r─▒, Enver Pa┼ča Harbiye Naz─▒r─▒, Cemal Pa┼ča Bahriye Naz─▒r─▒, ├ç├╝r├╝ksulu Mahmud Pa┼ča Nafia Naz─▒r─▒, Cavid Bey Maliye Naz─▒r─▒, Hayri Efendi ┼×eyh├╝lislam, Oskan Efendi Posta ve Telgraf Naz─▒r─▒, S├╝leyman Bustani Ziraat ve Ticaret Naz─▒r─▒, ─░brahim Bey Adliye Naz─▒r─▒ ve vek├óleten ┼×ura-y─▒ Devlet Reisi, ┼×├╝kr├╝ Bey de Maarif Naz─▒r─▒ olarak g├Ârev yap─▒yordu.

 

─░talya ve Balkan Sava┼člar─▒ÔÇÖndan sonra ─░ngiltere, Fransa, Almanya, Rusya, Macaristan ve ─░talya, Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin g├╝├žs├╝zl├╝─č├╝n├╝ g├Ârerek bu devleti kendi aralar─▒nda taksim kavgas─▒na ba┼člad─▒lar. Bu kavgada petrol b├Âlgeleri birinci s─▒ray─▒ almaktad─▒r. ├ľzellikle Osmanl─▒ Devleti ile yapt─▒klar─▒ petrol b├Âlgeleri ve demir yollar─▒ ile ilgili imtiyazlar─▒n─▒ peki┼čtirmeye ve yeni demir yolu imtiyazlar─▒ sa─člamak i├žin yo─čun gayret sarf ettiler. Bunlar─▒n Osmanl─▒ Devleti ile yapt─▒klar─▒ antla┼čmalar bir bak─▒ma yeterli de─čildi. ├ç├╝nk├╝ Osmanl─▒ Devleti ile yap─▒lan antla┼čmalar yak─▒n veya uzak birbirlerinin menfaatine dokunuyordu. Bu nedenle yap─▒lan antla┼čmalar─▒n di─čer devletler taraf─▒ndan da onaylanmas─▒ gerekiyordu. 5 Aral─▒k 1912 ile 15 Haziran 1914 tarihleri aras─▒nda kendi aralar─▒nda yapt─▒klar─▒ antla┼čmalarla Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnden kopard─▒klar─▒ imtiyazlar─▒ birbirlerine kabul ettirdiler.

 

Osmanl─▒ Devleti de d├Ânemin b├╝y├╝k devletleri ile ittifak yapmak i├žin bir├žok te┼čebb├╝ste bulunmu┼čtur. 1913 y─▒l─▒ sonlar─▒nda Almanya ile ittifak te┼čebb├╝s├╝ne ge├žilmi┼č, ancak Almanya buna yana┼čmam─▒┼čt─▒r. ─░ngilizlerle ilk ittifak denemesi ─░talya sava┼č─▒n─▒n oldu─ču ve Ruslar─▒n bo─čazlardan sava┼č gemilerini ge├žirmek istedikleri bir s─▒rada yap─▒lm─▒┼čt─▒. ─░kinci ittifak denemesi ise Ruslar─▒n Do─ču Anadolu vilayetlerinin ─▒slah─▒ te┼čebb├╝s├╝n├╝ kendi lehlerine ├ževirmek i├žin bask─▒da bulunduklar─▒ d├Âneme rastlar. Osmanl─▒ Devleti, ─░ngiltere ile giri┼čti─či bu ittifak giri┼čimlerinden olumlu bir sonu├ž alamam─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca Fransa ve Rusya ile ittifak giri┼čimlerine girilmi┼čse de bunlardan da sonu├ž al─▒namad─▒─č─▒ bilinen bir husustur.

 

28 Haziran 1914ÔÇÖte Avusturya-Macaristan ─░mparatorlu─čunun veliaht─▒ Ferdinand ve e┼či, Saray-BosnaÔÇÖda bir S─▒rpl─▒ taraf─▒ndan ├Âld├╝r├╝lmesi ├╝zerine Avusturya-Macaristan ─░mparatorlu─ču H├╝k├╝meti, Osmanl─▒ Devletini ├╝├žl├╝ ittifaka ├žekmek ├╝zere ├žal─▒┼čamaya ba┼člad─▒. Almanya, Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin 1913ÔÇÖteki teklifini g├╝ndeme getirerek 22 Temmuz 1914ÔÇÖte ittifak teklifinde bulundu. AlmanyaÔÇÖn─▒n ittifak teklifi Said Halim Pa┼ča, Enver Pa┼ča, Talat Bey ve Halil Bey kabul ettiler. Bu teklifi kabul etmelerinin sebebi Rus korkusudur. AlmanyaÔÇÖn─▒n o d├Ânemde Osmanl─▒ Devletinin toprak b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ bozacak veya devleti zay─▒flatacak bir politikas─▒ s├Âz konusu de─čildi. AlmanyaÔÇÖn─▒n Osmanl─▒ Devletini bir m├╝stemleke gibi eline ge├žirmesi m├╝mk├╝n bulunmamaktayd─▒. Almanya, Osmanl─▒ Devletini bir irtibat pazar─▒ olarak g├Ârmekteydi. Osmanl─▒ Devleti g├╝├žl├╝ olduk├ža ve ayakta durduk├ža bu menfaatleri devam edecekti.

 

2 A─čustos 1914ÔÇÖte Almanya ile Osmanl─▒ Devleti aras─▒nda ─░ttifak Antla┼čmas─▒, Sadrazam Said Halim Pa┼ča ve Almanya B├╝y├╝kel├žisi Wangerheim taraf─▒ndan imzaland─▒. SadrazamÔÇÖ─▒n Yenik├ÂyÔÇÖdeki yal─▒s─▒nda imzalanan antla┼čma tecav├╝zi ve taarruzi bir ittifak olmay─▒p, tedaf├╝i yani Rus sald─▒r─▒s─▒na kar┼č─▒ korunmak i├žin akdedilen bir savunma anla┼čmas─▒d─▒r.

 

1-2 A─čustos 1914 gecesi Sadrazam ve Hariciye Naz─▒r─▒ Said Halim Pa┼čaÔÇÖn─▒n yal─▒s─▒nda toplanan Enver Pa┼ča, Talat Bey, Cavit Bey ve Meclis-i Mebusan Reisi Halil BeyÔÇÖden m├╝rekkep bir k─▒s─▒m vekiller, b├╝y├╝k devletler aras─▒ndaki siyasi gerginli─či g├Âz ├Ân├╝ne alarak genel seferberlik karar─▒ ald─▒lar. 2 A─čustos 1914ÔÇÖte de padi┼čah─▒n onay─▒ al─▒narak genel seferberlik ilan edildi ve ayn─▒ g├╝n h├╝k├╝met Meclis-i MebusanÔÇÖ─▒ s├╝resiz kapatt─▒─č─▒n─▒ ve bor├žlar─▒n─▒ tecil etti─čini ilan etti.

           

Said Halim Pa┼ča H├╝k├╝meti, Almanya ile yap─▒lan ittifaktan sonra di─čer devletlerle de ittifak te┼čebb├╝slerinde bulundu. ─░lk antla┼čma BulgaristanÔÇÖla yap─▒ld─▒.

           

Said Halim Pa┼čaÔÇÖn─▒n onay─▒yla Enver Pa┼ča 5 A─čustos 1914ÔÇÖte RusyaÔÇÖya ittifak teklifinde bulunur. 10 A─čustos 1914ÔÇÖte G├Âben ve Breslav adl─▒ Alman sava┼č gemilerinin Osmanl─▒ sular─▒na girmeleri ├╝zerine Said Halim Pa┼ča H├╝k├╝meti gemilerin sat─▒n al─▒nd─▒─č─▒n─▒ ve Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin tarafs─▒z oldu─čunu ilan eder. 17 A─čustosÔÇÖta ─░ngiltere, Fransa ve Rusya b├╝y├╝k el├žileri sadrazam─▒ ziyaret ederek, e─čer Osmanl─▒ H├╝k├╝meti sava┼č─▒n sonuna kadar tarafs─▒z kal─▒rsa, bunun kar┼č─▒l─▒─č─▒nda toprak b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ taahh├╝t edeceklerini s├Âylerler. Said Halim Pa┼ča, ─░tilaf Devletlerinin bu te┼čebb├╝s├╝ ├╝zerine Maliye Naz─▒r─▒ Cavid Beyi bu devletlerin b├╝y├╝k el├žileri ile g├Âr├╝┼čmeye memur eder. Ayn─▒ zamanda Cemal Pa┼ča da ─░tilaf DevletleriÔÇÖnin b├╝y├╝k el├žileri ile temasa ge├žer. Osmanl─▒ H├╝k├╝meti, devletin toprak b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝, kapit├╝lasyonlar─▒n ilgas─▒, Yunanl─▒lar─▒n i┼čgal etti─či adalar─▒n iadesi ve M─▒s─▒r meselesinin hallini ister. Bunlar─▒n kar┼č─▒l─▒─č─▒nda da tarafs─▒zl─▒─č─▒n─▒ muhafaza edecekti. Ancak bu g├Âr├╝┼čmelerden kesin ve olumlu bir sonu├ž al─▒namad─▒.

           

5 Eyl├╝l 1914 tarihinde Bakanlar Kurulu toplant─▒s─▒nda Sadrazam ve Hariciye Naz─▒r─▒ Said Halim Pa┼čaÔÇÖn─▒n teklifi ile b├╝t├╝n kapit├╝lasyonlar─▒n kald─▒r─▒lmas─▒na karar verildi ve 1 Ekim 1914 tarihinden itibaren b├╝t├╝n kapit├╝lasyonlar─▒n kald─▒r─▒ld─▒─č─▒ ilgili devletlere resmen bildirildi.

 

Almanya, Osmanl─▒ Devletini sava┼ča sokmak i├žin ├že┼čitli tertipler d├╝zenledi. Nitekim Karadeniz olay─▒ bunlardan biridir. Osmanl─▒ Donanmas─▒ÔÇÖn─▒n birinci komutan─▒ Amiral SouchonÔÇÖa Enver Pa┼ča taraf─▒ndan 25 Ekim 1914ÔÇÖte KaradenizÔÇÖe ├ž─▒k─▒p Rus filosuna sald─▒rma emri verdi─či ileri s├╝r├╝lmektedir ki, Halil Bey ( Mente┼če ) bu iddiay─▒ ileri s├╝renlerin iddialar─▒n─▒ ispatlayamad─▒klar─▒n─▒ ve hatta Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n b├Âyle bir emir vermedi─čini kendisine s├Âyledi─čini belirtmektedir.

 

Amiral Souchon komutas─▒ndaki Osmanl─▒ Donanmas─▒ 27 Ekim ak┼čam─▒ KaradenizÔÇÖe a├ž─▒ld─▒. 29 Ekim 1914ÔÇÖte sabah karanl─▒─č─▒nda Sivastopol ve Novorossisk ve 30 Ekimde de Odessa limanlar─▒ bombard─▒man edildi. 29 Ekim ak┼čam─▒ olaydan haberdar olan Said Halim Pa┼ča, Bab─▒├óliÔÇÖde baz─▒ H├╝k├╝met ├╝yeleri ile bir toplant─▒ yapt─▒. Kendisinden habersiz i┼čler yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ ve kesinlikle harbe taraftar olmad─▒─č─▒n─▒, e─čer kendisinin fikrine i┼čtirak edilmiyorsa hemen h├╝k├╝metten ├žekilmeye haz─▒r oldu─čunu s├Âyledi. Bunun ├╝zerine Enver Pa┼ča yeminle olaydan haberdar olmad─▒─č─▒n─▒ belirtti. 30 Ekim g├╝n├╝ Said Halim Pa┼ča istifa etti. Ayn─▒ g├╝n kabine ├╝yelerinin tamam─▒na yak─▒n─▒ Pa┼čaÔÇÖn─▒n yal─▒s─▒na giderek istifadan vazge├žmesini istediler. ÔÇťHadiseyi tamir etmek ve alakadarlara tarziye vermek ┼čart─▒ ileÔÇŁ istifas─▒n─▒ geri alabilece─čini s├Âyledi. Bu teklifi kabul edilince istifas─▒n─▒ geri ald─▒.

 

Said Halim Pa┼ča ilk kabine toplant─▒s─▒nda ├╝├žl├╝ ─░tilaf Devletleri ile sulhun korunmas─▒ kararla┼čt─▒r─▒ld─▒. Rusya B├╝y├╝kel├žisine bir nota verilerek Karadeniz Olay─▒ÔÇÖn─▒n sulh yolu ile ├ž├Âz├╝lmesi istendi. Ancak Rusya bu notaya olumlu cevap vermedi. 31 EkimÔÇÖde Rus B├╝y├╝kel├žisi, 1 Kas─▒mÔÇÖda da ─░ngiliz ve Frans─▒z b├╝y├╝kel├žileri ─░stanbulÔÇÖdan ayr─▒ld─▒lar. ─░tilaf DevletleriÔÇÖnin b├╝y├╝k el├žileri gittikten sonra 2 Kas─▒mÔÇÖda yap─▒lan ilk Bakanlar Kurulu toplant─▒s─▒nda Sadrazam ve Hariciye Naz─▒r─▒ Said Halim Pa┼ča, Karadeniz Olay─▒ÔÇÖn─▒ ve sulh te┼čebb├╝slerini, buna kar┼č─▒l─▒k ─░tilaf Devletlerinin olumsuz tutumlar─▒n─▒ anlat─▒r. Art─▒k Osmanl─▒ H├╝k├╝meti kendisini Rusya, ─░ngiltere ve Fransa H├╝k├╝metleri ile harp halinde saymak durumunda oldu─čunu ve durumun yaz─▒ ile padi┼čaha bildirilmesi l├╝zumunu a├ž─▒klar. Bunun ├╝zerine Posta ve Telgraf Naz─▒r─▒ Oskan Efendi, Ziraat ve Ticaret Naz─▒r─▒ S├╝leyman Bustani sulh tarafl─▒s─▒ olduklar─▒n─▒ s├Âyleyerek istifa ettiler. Naf─▒a Naz─▒r─▒ ├ç├╝r├╝ksulu Mahmud Pa┼ča ise h├╝k├╝metteki arkada┼člar─▒n─▒n ├Ânemli konularda dahi kendisine bilgi vermediklerini ileri s├╝rerek istifa etti. Cavid Bey toplant─▒ya gelmedi ve istifa edece─čini Talat BeyÔÇÖe bildirildi. 6 Kas─▒m 1914ÔÇÖte yay─▒nlanan irade-i seniye ile istifa eden naz─▒rlar─▒n istifalar─▒ kabul edilir ve bo┼č nezaretlere ┼ču isimler getirilir: Maliye NezaretiÔÇÖne vek├óleten Maarif Naz─▒r─▒ ┼×├╝kr├╝ Bey, Ticaret ve Ziraat NezaretiÔÇÖne ve Naf─▒a Nezaret vekilli─čine ─░stanbul Mebusu Ahmed Nesimi Bey getirildi. 8 Kas─▒m 1914ÔÇÖte Bursa valisi Abbas Halim Pa┼čaÔÇÖya  vek├óleten y├╝r├╝t├╝len Naf─▒a Nezareti g├Ârevi verildi.     

           

2 Kas─▒m 1914ÔÇÖte Rusya, 5 Kas─▒mÔÇÖda da ─░ngiltere ve Fransa, Osmanl─▒ DevletiÔÇÖne sava┼č ilan ettiler. Buna kar┼č─▒l─▒k Osmanl─▒ Devleti de 11 Kas─▒mÔÇÖda yay─▒nlanan irade-i seniye ile bu devletlere cihat ilan eder. 23 Kas─▒m 1914ÔÇÖte irade-i seniye ile Cihat Fetvas─▒ yay─▒nlan─▒r. Cihat Fetvas─▒ T├╝rk├že, Arap├ža, Fars├ža, Tatarca ve Urduca olarak ne┼čredilmi┼čtir. Cihat Fetvas─▒ÔÇÖndan ba┼čka 29 ki┼čilik Meclis-i Ali-i ─░lmi taraf─▒ndan haz─▒rlan─▒p imzalanan Cihad-─▒ Ekber hakk─▒nda uzun bir beyanname be┼č dilde yay─▒nlan─▒r. Bu fetva ve beyannameden milyonlarca n├╝sha bast─▒r─▒larak M├╝sl├╝manlar─▒n ya┼čad─▒klar─▒ b├Âlgelere da─č─▒t─▒l─▒r. Bunlar─▒n d─▒┼č─▒nda M─▒s─▒rl─▒ ├ólim Abd├╝laziz ├çav─▒┼č da Cihat Fetvas─▒ÔÇÖn─▒ destekleyen Arap├ža bir beyannamesi ile NecefÔÇÖdeki ┼×ii Ulemas─▒ÔÇÖn─▒n Fars├ža olarak yazd─▒─č─▒ fetva da dikkate de─čer.

           

Osmanl─▒ Devleti be┼č cephede muharebeye kat─▒ld─▒. Kafkasya, Kanal ve Filistin cephelerinde ba┼čar─▒l─▒ olunamam─▒┼čt─▒r. Buna kar┼č─▒l─▒k ├çanakkale sava┼člar─▒nda ├╝st├╝n ba┼čar─▒lar g├Âsterilmi┼čtir. Yine Irak cephesinde, Kut-el-AmaraÔÇÖda ba┼čar─▒lar elde edilmi┼čtir.

           

ErmenilerÔÇÖin ba┼čka yerlere nakledilip isk├ón edilmeleri Said Halim Pa┼ča H├╝k├╝meti taraf─▒ndan ger├žekle┼čtirilmi┼čtir.  Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin I.D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖna kat─▒lmas─▒yla birlikte, Ermeniler ba─čl─▒ bulunduklar─▒ birlikten ka├žmaya, orduyu arkadan vurmaya ve ─░tilaf Devletleri hesab─▒na casusluk yapmaya ve M├╝sl├╝man halk─▒ katletmeye ba┼člad─▒lar. H├╝k├╝met, Ermeni komite ├╝yelerine ve Ermeni milletvekillerine bu hareketlerden vazge├žmedikleri takdirde ┼čiddetli tedbirlere ba┼čvurulaca─č─▒n─▒ ihtar etti ise de bu ihtarlara ald─▒ran olmad─▒. Hatta ┼čiddet ve kanl─▒ eylemlerini daha da art─▒rd─▒lar. Bunun ├╝zerine D├óhiliye Naz─▒r─▒ Talat Bey, 24 Nisan 1915ÔÇÖte Ermeni Komite ├╝yelerine ve Ermeni milletvekillerine bu hareketlerden vazge├žmedikleri takdirde ┼čiddetli tedbirlere ba┼čvurulaca─č─▒n─▒ ihtar etti ise de bu ihtarlara ald─▒ran olmad─▒. Hatta ┼čiddet ve kanl─▒ eylemlerini daha da art─▒rd─▒lar. Bunun ├╝zerine D├óhiliye Naz─▒r─▒ Talat Bey, 24 Nisan 1915ÔÇÖte Ermeni Komite merkezlerinin kapat─▒lmas─▒, evrak─▒na el konulmas─▒ ve komite ileri gelenlerinin tutuklanmas─▒n─▒ isteyen bir tamim yay─▒nlad─▒.

 

Osmanl─▒ Devleti ├Âl├╝m kal─▒m m├╝cadelesi i├žinde iken Ermenilerin bu hainane davran─▒┼člar─▒n─▒n g├Âz ard─▒ edilmesi m├╝mk├╝n de─čildi. H├╝k├╝metÔÇÖin emirlerine, memleket savunmas─▒na ve asayi┼čin korunmas─▒ i├žin al─▒nan tedbirlere kar┼č─▒ gelenlerle, casusluk yapanlar─▒n tek tek veya toplu olarak yine Osmanl─▒ Devleti s─▒n─▒rlar─▒ d├óhilinde bulunan daha g├╝venli b├Âlgelere nakledilmesi i├žin D├óhiliye Naz─▒r─▒ Talat Bey imzas─▒ ile 26 May─▒s 1915ÔÇÖte bir tezkere sadarete g├Ânderilir. 30 May─▒s 1915 tarihinde yap─▒lan Bakanlar Kurulu toplant─▒s─▒nda bu tezkere ele al─▒narak kabul edilir. Ayr─▒ca n├╝fus naklinin hangi b├Âlgelerden yap─▒laca─č─▒ ve nakledilenlerin nerelere isk├ón edilece─či karara ba─član─▒r ve al─▒nan karar─▒n y├╝r├╝rl├╝─če girmesi i├žin 31 May─▒s 1915 tarihinde D├óhiliye, Harbiye ve Maliye nezaretlerine tebli─č edilir.

 

Said Halim Pa┼ča, 24 Ekim 1915ÔÇÖte Talat BeyÔÇÖin h├╝k├╝met i├žinde n├╝fuzunu g├╝├žlendirmek i├žin yapt─▒─č─▒ bask─▒ sonucunda Hariciye Naz─▒rl─▒─č─▒ÔÇÖndan istifa etti. Bo┼čalan nezarete Meclis-i Mebusan reisi Halil Bey getirildi. 24 Nisan 1916ÔÇÖda Adliye Naz─▒r─▒ ─░brahim Bey ┼×ura-y─▒ Devlet Reisli─čine getirildi. Adliye Nezareti g├Ârevi vek├óleten Hariciye Naz─▒r─▒ Halil BeyÔÇÖe tevdi edildi. Bunun ├╝zerine ┼×eyh├╝lislam Hayri Efendi istifa ederek bu makama 8 May─▒s 1916ÔÇÖda Musa Kaz─▒m Efendi atand─▒. Me┼čihata ba─čl─▒ olan Vak─▒flar ─░daresi, Evkaf Nezareti olarak te┼čkilatland─▒r─▒larak bu nezarete ┼×ura-y─▒ Devlet Reisi ─░brahim Bey nasb edildi.

 

Osmanl─▒ Devleti harbe girdikten sonra 4.Ordu Kumandanl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒ deruhte etmek ├╝zere 21 Kas─▒m 1914ÔÇÖte Cemal Pa┼ča SuriyeÔÇÖye hareket etti. Bahriye Nezareti g├Ârevini vek├óleten y├╝r├╝tmek ├╝zere Harbiye Naz─▒r─▒ Enver Pa┼čaÔÇÖya verildi.

 

1916 y─▒l─▒nda Said Halim Pa┼ča H├╝k├╝metiÔÇÖni d├╝┼č├╝rmek ├╝zere Yakup Cemil bir suikast te┼čebb├╝s├╝nde bulundu. Bu te┼čebb├╝s ├Â─črenilince Yakup Cemil 11 Eyl├╝l 1916ÔÇÖda tutuklan─▒p idam edildi.

 

Mekke Emiri ┼×erif H├╝seyin Pa┼ča 15 Temmuz 1915ÔÇÖte Osmanl─▒ OrdusuÔÇÖnun b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝n├╝n ├çanakkale b├Âlgesinde olmas─▒n─▒n verdi─či g├╝venle ─░ngiltereÔÇÖye askeri i┼čbirli─či teklif etti. 11 Ocak 1916ÔÇÖda Teb├╝kÔÇÖten MekkeÔÇÖye kadar uzanan Hicaz b├Âlgesinde muhtar idaresinin kabul edilmesini ve emirli─čin b├╝y├╝k evlad─▒na ge├žmek ┼čart─▒ ile ├Âmr├╝n├╝n sonuna kadar kendisine verilmesini isteyen bir telgraf─▒ Harbiye Naz─▒r─▒ Enver Pa┼čaya g├Ânderdi. 6 Haziran 1916ÔÇÖda ┼×erif H├╝seyinÔÇÖin o─čullar─▒ ┼×erif Ali ve ┼×erif Faysal y├Ânetiminde Kanal Seferi i├žin MedineÔÇÖye gelen Bedevi Ordusu, Medine karakollar─▒na sald─▒rarak fiilen isyan etti.

 

2 Temmuz 1916ÔÇÖda Mekke Emiri ┼×erif H├╝seyin Pa┼ča g├Ârevinden azledilerek yerine Meclis-i Ayan ├╝yesi ┼×erif Ali Haydar Bey tayin edildi. Bunun ├╝zerine ┼×erif H├╝seyin Pa┼ča 29 Ekim 1916ÔÇÖda kendisini Arap Meliki ilan etti.

 

Said Halim Pa┼ča ile D├óhiliye Naz─▒r─▒ Talat BeyÔÇÖin aralar─▒n─▒n a├ž─▒lmas─▒, Pa┼čaÔÇÖn─▒n Hariciye NezaretiÔÇÖnden istifa ettirilmesi ile ba┼člad─▒. Talat Bey h├╝k├╝met i├žinde n├╝fuzunu g├╝├žlendirerek sadrazam olmak istiyordu. Said Halim Pa┼ča 3 ┼×ubat 1917ÔÇÖde sadrazaml─▒k g├Ârevinden istifa etti ve istifas─▒ Padi┼čah V. Mehmed Re┼čad taraf─▒ndan kabul edildi. 4 ┼×ubat 1917ÔÇÖde Talat BeyÔÇÖe vezirlik r├╝tbesi verilerek sadrazaml─▒k makam─▒na atamas─▒ yap─▒ld─▒. Said Halim Pa┼čaÔÇÖn─▒n sadaret m├╝ddeti 3 sene, 7 ay ve 21 g├╝n s├╝rd├╝.

 

Said Halim Pa┼čaÔÇÖn─▒n sadaret d├Âneminin yar─▒s─▒ndan fazlas─▒ I.D├╝nya Sava┼č─▒ devresinde ge├žmi┼čtir. Said Halim Pa┼ča H├╝k├╝metiÔÇÖnin T├╝rkiyeÔÇÖyi sebepsiz ve vakitsiz sava┼ča soktu─ču ileri s├╝r├╝l├╝rse de Pa┼ča bu isnatlar─▒ kabul etmez. Nitekim ÔÇťT├╝rkiyeÔÇÖnin Harb-i UmumiÔÇÖye ─░┼čtirakindeki SebeplerÔÇŁ ba┼čl─▒─č─▒ ile Sebil├╝rre┼čad dergisinde ├Âl├╝m├╝nden sonra bir b├Âl├╝m├╝n├╝n yay─▒nland─▒─č─▒ hat─▒ralar─▒nda ┼ču hususlar─▒ g├╝ndeme getirmektedir: Sevr Muahedenamesi ile ya─čma ve talan edilen ÔÇťT├╝rk mevcudiyet-i milliyesinin silaha sar─▒larak m├╝dafaÔÇÖa edilmesi mecburiyet-i katÔÇÖisinden ┼č├╝phe edilemiyorsaÔÇŁ 1914ÔÇÖte de b├╝y├╝k harbe T├╝rkiyeÔÇÖyi i┼čtirak ettiren sebeplerin me┼črulu─čundan ┼č├╝phe edilemeyece─čini belirtmektedir. Pa┼ča, RusyaÔÇÖn─▒n ve di─čer ─░tilaf DevletleriÔÇÖnin T├╝rkiye i├žin besledikleri menfi niyetlerin yeni olmad─▒─č─▒n─▒, ├Âzellikle Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin harbe girdikten sonra do─čmad─▒─č─▒n─▒ belirtmektedir. Onlar─▒n Osmanl─▒ Devletini da─č─▒tma, par├žalama ve T├╝rkÔÇÖ├╝ tarih sahnesinden silme siyasetlerinin Cihan Harbini do─čuran sebeplerin en ├Ânemlisi oldu─ču gibi, ÔÇťbug├╝n devam edilen muharebenin-─░stiklal HarbiÔÇÖnin de sebebidirlerÔÇŁ.

 

Said Halim Pa┼ča, e─čer Osmanl─▒ Devleti, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒nda ve T├╝rk MilletiÔÇÖnin ─░stiklal Harbinde ├╝zerine d├╝┼čen a─č─▒r vazifeyi yapmaktan ka├ž─▒nsayd─▒, kendi izmihlaline bizzat kendisi i┼čtirak etmi┼č olaca─č─▒n─▒ s├Âylemektedir.         

 

Yine Pa┼ča; ÔÇťE─čer T├╝rk Milleti bug├╝n ÔÇô ─░stiklal Harbinde-hala m├╝cadele edebiliyor ve Cenab-─▒ HakkÔÇÖ─▒n inayeti muazzez ve m├╝beccel evlatlar─▒n─▒n havar─▒k-─▒ fedakariyesi ile kendisine h├╝r ve m├╝min bir ati temin edebiliyorsa bu s─▒rf 1914ÔÇÖde kendisine terett├╝p eden vazife-i ulviyeyi idrak ederek m├╝cadele edece─či kuvvetlerin b├╝y├╝kl├╝─č├╝ ├Ân├╝nde bir ictinab ve teredd├╝tÔÇŽÔÇŁ  g├Âstermeden m├╝cadele etmesinden kaynakland─▒─č─▒n─▒ ifade etmektedir.

 

Said Halim Pa┼ča, Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin vakitsiz harbe girmesi meselesi ├╝zerinde de durmaktad─▒r. O, Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin vakitsiz harbe girdi─čini kabul etmekle beraber, bunun ÔÇťharb-i umumide takib etmi┼č oldu─ču istikametin yanl─▒┼čl─▒─č─▒n─▒ÔÇŁ g├Âstermedi─čini ancak bu konuda ÔÇťtakip etti─či siyasetinÔÇŽ lay─▒k─▒yla tatbik edilemedi─čini g├ÂsterirÔÇŁ demektedir. Yine Said Halim Pa┼ča ÔÇťT├╝rkiyeÔÇÖninÔÇŁ Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda tarafs─▒z kalmas─▒n─▒n m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒n─▒ ├ž├╝nk├╝ devletin istiklal ve istikbalini temin edemeyece─či hakikatini anlad─▒─č─▒n─▒ ve tehlikenin b├╝y├╝kl├╝─č├╝n├╝ hissetti─či i├žin harbe girdi─čini ifade etmektedir. DevletÔÇÖin tarafs─▒z kalmas─▒ halinde al├žak├ža bir ├Âl├╝m├╝ tercih etmek durumunda oldu─čunu yazmaktad─▒r.

 

 

Yrd. Do├ž. Dr. Hanefi Bostan

Marmara ├ťniversitesi ├ľ─čretim ├ťyesi

 

 

Bibliyografya

 

Said Halim Pa┼ča, ÔÇťT├╝rkiyeÔÇÖnin Harb-i UmumiÔÇÖye ─░┼čtirakindeki SebeplerÔÇŁ, Sebil├╝rre┼čad, c.XX, say─▒ 507, Ankara 4 Zilkade 1340-29 Haziran 1338.

Harp Kabinelerinin ─░sticvab─▒, ─░stanbul 1933.

Halil Mente┼čeÔÇÖnin Hat─▒ralar─▒, ─░stanbul 1986.

M.Hanefi Bostan, Said Halim Pa┼ča, ─░stanbul 1992.

Hasan Babacan, Mehmed Talat Pa┼ča ( 1874ÔÇô1921 ), Ankara 2005.


  26078 defa G├Âr├╝nt├╝lendi.

**********************

T├╝m yaz─▒, yorum ve i├žerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yay─▒mlanm─▒┼č olmalar─▒, bu g├Âr├╝┼čleri Tuncay Y─▒lmazer'in benimsedi─či anlam─▒na gelmez. Yorum b├Âl├╝m├╝ ├Âzg├╝r bir tart─▒┼čma ortam─▒ yaratmak i├žin vard─▒r. Ancak sald─▒rgan ve d├╝zeysiz yorumlar yay─▒nlanmayacakt─▒r. E─čer bu siteye ilk kez yorum yaz─▒yorsan─▒z, yorum kurallar─▒na g├Âzatman─▒z─▒ istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

5611_Deniz ┼×ahin 20-04-2015, 07:24:56
├çok g├╝zel bir ├žal─▒┼čma olmu┼č ellerinize sa─čl─▒k.
 
8265_─░smail 18-11-2015, 23:34:00
├çanakkale hadisesini herkes az ├žok bilir, ancak ├žanakkaleye giden s├╝re├žte nelerin ya┼čand─▒─č─▒n─▒ ├žo─ču insan bilmez. bu makale ile Hanesi Bostan ├žo─čumuzun g├Âzden ka├ž─▒rd─▒─č─▒ ayr─▒nt─▒ya dikkatleri ├žekmi┼čtir. Merak etti─čim bir konuda benim i├žin ayd─▒nlat─▒c─▒ bir makale oldu. Hocam─▒za te┼čekk├╝r eder, ba┼čar─▒lar─▒n─▒n devam─▒n─▒ dilerim.
 

KATEGOR─░DEK─░ D─░─×ER BA┼×LIKLAR

13/04/2019 - 13:38 Who are your heroes of Gallipoli? An exclusive interview with John Gillam, The author of "Turkish Charlie Ryan" (with Yvonne Fletcher ) ( Tuncay Y─▒lmazer )

09/04/2019 - 13:38 Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ve D├╝nya Sava┼č─▒ - Said Halim Pa┼ča (Fatih Y├╝cel)

23/03/2019 - 13:18 I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ├ťsk├╝dar Mekteb-i Sultan├«si (Nuri G├╝├žtekin)

17/03/2019 - 14:19 18 MART ├ľZEL - 18 Mart Bo─čaz Harbinde M├╝ttefik Filonun Sald─▒r─▒ Plan─▒ ile T├╝rk Savunma D├╝zeni ├ťzerine De─čerlendirmeler (M. Onur Yurdal)

13/03/2019 - 05:59 Orgeneral Cevat ├çobanl─▒ Pa┼čan─▒n Vefat─▒ Ve Cenaze Merasimi (Ahmet Yurttakal)

03/03/2019 - 05:37 Cephe Hatt─▒ Raporlar─▒na G├Âre Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ┼×ehit T├╝rk Subaylar─▒ (Nuri G├╝├žtekin)

17/12/2018 - 13:03 Sar─▒kam─▒┼č Harek├ót─▒na Taktik Yakla┼č─▒mlar (Dr. B├╝lend ├ľzen)

09/12/2018 - 10:02 Elveda Zeytinda─č─▒ ÔÇô 100.Y─▒l D├Ân├╝m├╝ÔÇÖnde Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒n─▒ Yeniden De─čerlendirmek (Tuncay Y─▒lmazer)

05/11/2018 - 12:37 Kararg├óh Umumi Foto─čraf├ž─▒s─▒ Burhan Felek ve ├çanakkale (Mustafa Onur Yurdal)

17/10/2018 - 06:09 Troya M├╝zesinde Bir ├çanakkale ┼×ehidiÔÇÖnin Mezar Ta┼č─▒ (Ahmet Yurttakal)

15/09/2018 - 20:54 Mustafa Kemal Atat├╝rk ve Enver Pa┼ča (─░smail Pehlivan)

30/08/2018 - 10:16 ├çanakkale Sava┼č─▒ Sonras─▒nda Mezarl─▒klar ─░le ─░lgili Ortaya ├ç─▒kan Sorunlar Ve Yap─▒lan Tart─▒┼čmalar (Burhan Say─▒l─▒r)

03/07/2018 - 04:23 Ar┼čiv Belgelerinde L├ópseki (1915 - 1922) (H├╝seyin Arabac─▒)

24/05/2018 - 04:02 Yar─▒madaÔÇÖdaki Ate┼čkes: 24 May─▒s 1915 - The Armistice on the Gallipoli Peninsula - 24 May 1915 (Yusuf Ali ├ľzkan)

20/05/2018 - 08:02 ├çanakkale Sava┼č─▒ Siperin Ard─▒ Vatan (G├╝rsel G├Ânc├╝ - ┼×ahin Aldo─čan)

16/05/2018 - 09:33 Payitahtta Nutuklar─▒m : Cemal Pa┼čaÔÇÖy─▒ Y├╝celtme Amac─▒yla Yaz─▒lm─▒┼č Bir Risale (Nevzat Artu├ž)

06/05/2018 - 20:14 Haf─▒z Hakk─▒ Pa┼ča Hayat─▒ Ve Eserleri (Mustafa Birol ├ťlker)

28/04/2018 - 06:41 Mahmut Sabri Bey Ve Sedd├╝lbahir Savunmas─▒n─▒n ─░lk ├ť├ž G├╝n├╝ (Burhan Say─▒l─▒r)

24/04/2018 - 07:03 25 Nisan 1915 Gelibolu Yar─▒madas─▒ ├ç─▒karmalar─▒ ├ťzerine Taktik Yakla┼č─▒mlar (B├╝lend ├ľzen)

18/04/2018 - 10:58 ├çanakkale Sava┼č─▒ Esnas─▒nda ├çekildi─či ─░ddia Edilen Bir Foto─čraf Hakk─▒nda (Erhan ├çif├ži)

13/04/2018 - 05:58 ÔÇťB├╝y├╝k StratejisizlikÔÇŁten Sahadaki Ger├žekliklere, Gazze,Bir├╝ssebi ve Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒ (B├╝lend ├ľzen)

07/04/2018 - 11:16 18 Mart G├╝n├╝ Dardanos ┼×ehidi Zabit Namzedi Halim Efendi (Ahmet Yurttakal)

04/04/2018 - 06:50 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda ─░stanbul a Yap─▒lan Hava Sald─▒r─▒lar─▒ (Emin Kurt - Mesut G├╝venba┼č)

31/03/2018 - 15:41 K─▒sa Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ Tarihi (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

29/03/2018 - 09:02 Bo─čazÔÇÖ─▒n Fedaileri "├çanakkale Bo─čaz─▒ Tahkimatlar─▒ ve ├çanakkale Bo─čaz MuharebeleriÔÇÖnde T├╝rk Top├žusu" adl─▒ kitaplar─▒n tan─▒t─▒m─▒ (Bayram Akg├╝n)

23/03/2018 - 13:22 Verdun Sava┼č─▒ (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

20/03/2018 - 17:57 LondraÔÇÖn─▒n Sava┼č Planlar─▒: 1906 Taba Krizi Ve ├çanakkale (Yusuf Ali ├ľzkan)

17/03/2018 - 04:39 18 Mart ├ľzel - ├çanakkale Bo─čaz─▒ Savunmas─▒nda Kullan─▒lan 240/35ÔÇÖlik Alman Krupp K─▒y─▒ Topunun Teknik ├ľzellikleri (Bayram Akg├╝n)

12/03/2018 - 11:23 Uydurmadan Ger├že─če- ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Bulutlar ─░├žerisinde Kayboldu─ču ─░ddia Edilen Norfolk Taburu (Tuncay Y─▒lmazer)

25/02/2018 - 13:09 Yi─čitler Harman─▒ Yozgad Mekteb-i Sultanisi -Yozgat Lisesi- (Osman Karaca)

19/02/2018 - 09:19 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 2 (Bayram Akg├╝n)

11/02/2018 - 12:02 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 1 (Bayram Akg├╝n)

05/02/2018 - 05:38 ─░ngilizlerin 1915 Y─▒l─▒ Strateji De─či┼čikli─či: ├çanakkale, ─░ngiliz Karar Vericiler ─░├žin Bir Se├ženek Haline Nas─▒l Geldi? (Yusuf Ali ├Âzkan)

30/01/2018 - 08:02 Medine M├╝dafaas─▒ ve Fahreddin Pa┼ča (S├╝leyman Beyo─člu)

20/01/2018 - 10:18 D├╝┼čman ├çanakkaleÔÇÖyi Ge├žecek Olursa (Do├ž.Dr. Mesut Uyar)

13/01/2018 - 11:19 Amiral CardenÔÇÖin ├çanakkale Bo─čaz─▒ Sald─▒r─▒ Plan─▒ ├ťzerine Bir De─čerlendirme ( Bayram Akg├╝n)

17/12/2017 - 12:41 Gelibolu Yar─▒madas─▒nda Kaybolan ┼×ehitlik ve An─▒tlar (Mustafa Onur Yurdal)

08/12/2017 - 19:02 Tarih dergilerinde Kud├╝s 100.Y─▒l Dosyalar─▒

04/12/2017 - 12:16 Topyekûn Harp Erich von Ludendorff, Erhan Çifci (ed.), Çev. Aynur Onur Çifci-Erhan Çifci (Zafer Efe)

22/11/2017 - 03:49 ├ť├ž Mermi ─░le Bir Defter - ├çanakkaleÔÇÖde Yedek Subay Bir M├╝hendisin Hikayesi (Mustafa Onur Yurdal)

07/11/2017 - 18:30 Pomaklar─▒n ├çanakkale A─č─▒d─▒ - Pesna (├ľmer Arslan)

30/10/2017 - 18:41 25 Nisan 1915, Ar─▒burnu Anzak ├ç─▒karmas─▒nda 57.AlayÔÇÖ─▒n Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna ─░ntikali ÔÇô Yeniden De─čerlendirme ( M. ┼×ahin Aldo─čan )

17/10/2017 - 11:31 Prof. Dr. Christopher Bell'in yeni eseri Churchill and the Dardanelles ├╝zerinden bir inceleme: Churchill ├çanakkale Sava┼člar─▒n─▒n tek sorumlusu mudur?

09/09/2017 - 05:40 Florence NightingaleÔÇÖin Eli AnadoluÔÇÖya da De─čmi┼čti-K─▒r─▒m Sava┼č─▒ndan Unutulan ─░lk Prefabrik Hastane: Erenk├Ây (Renkioi) (Mustafa Onur Yurdal)

22/08/2017 - 07:18 Ku┼čatma ve Esaretin Ad─▒ K├ŤTULAM├éRE Esir Bir ─░ngiliz Subay─▒n An─▒lar─▒ - Edward W.C. Sandes -(Muzaffer Albayrak)

09/08/2017 - 18:07 19. T├╝men Kurmay Ba┼čkan─▒ ─░zzettin ├çal─▒┼člarÔÇÖ─▒n ├çe┼čitli Konferans ve Yay─▒nlar─▒nda Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ Taarruzu (Melike Bayrak-Mustafa Onur Yurdal)

27/07/2017 - 13:33 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒ 2.B├Âl├╝m-2.Gazze Muharebesi(Tuncay Y─▒lmazer )

11/07/2017 - 10:07 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒-Gazze Muharebeleri(1.B├Âl├╝m)(Tuncay Y─▒lmazer)

22/05/2017 - 05:29 M├╝stahkem Mevkii nin Anafartalardaki Sesi-K├╝├ž├╝k Anafartalar Toplar─▒(Bayram Akg├╝n)

09/05/2017 - 08:12 K├╗tulam├óre Ku┼čatmas─▒ÔÇÖndan Esarete Y├╝zba┼č─▒ SandesÔÇÖin Hat─▒ralar─▒ - ├çev. Tuncay Y─▒lmazer

02/05/2017 - 11:45 ─░zmir-Bay─▒nd─▒r ─░l├žesinden ├çanakkale Harbine Kat─▒lanlar (Necat ├çetin)

28/04/2017 - 08:49 Kûtulamâre Zaferi 1916(Muzaffer Albayrak,Vahdettin Engin)

23/04/2017 - 21:24 T├╝rk OrdusuÔÇÖnda K├╝nye Uygulamas─▒na ─░li┼čkin ─░lk Giri┼čimler ve ─░lk K├╝nyelerle ─░lgili K─▒sa Bilgiler (The First Attempts On The Use Of Identity Tags In Turkish Army And Information About The Early Identity Tags) (Burhan SAYILIR)

13/04/2017 - 05:43 ├çanakkale Sava┼č─▒, Kara Savunmas─▒ ─░├žin M├╝stahkem Mevkii Top Deste─či (Bayram Akg├╝n)

07/04/2017 - 14:30 Çanakkale Muharebelerinde İdari ve Lojistik Faaliyetler (Ayhan Candan)

06/04/2017 - 19:17 Kabata┼č Erkek Lisesi 1.B├╝y├╝te├ž Tarih ├ľ─črenci Sempozyumu (8-9 Nisan 2017)

04/04/2017 - 21:12 Resmi Belgelere (N├╝fus ├ľl├╝m-Genelkurmay-Kay─▒ts─▒z ├ľl├╝m Defterleri) G├Âre ─░zmir - Beyda─č ┼×ehitleri (Necat ├çetin-A.Levent Ertekin)

31/03/2017 - 07:25 ├çanakkale nin ┼×ehit Kalemleri (─░smail Sabah)

27/03/2017 - 19:43 ├çanakkale M├╝stahkem MevkiiÔÇÖye Ba─čl─▒ Top Mermisi ├çe┼čitleri (Bayram Akg├╝n)

25/03/2017 - 20:58 GeliboluyuAnlamak ├ľzel- 100. Y─▒l─▒nda Gazze Muharebeleri Kahramanlar─▒n─▒ An─▒yoruz (Tuncay Y─▒lmazer)

17/03/2017 - 21:15 18 Mart ├ľzel Makalesi - Ya┼čayanlar─▒n A─čz─▒ndan 18 Mart Bo─čaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

16/03/2017 - 08:51 18 Foto─črafla ├çanakkale Bo─čaz Muharebesi 18 Mart 1915 - 18 March 1915 Dardanelles Assault with 18 photographs (Ahmet Yurttakal)

13/03/2017 - 05:47 Çanakkale Muharebelerinde Bir Hile: Sahte Toplar (Bayram Akgün)

07/03/2017 - 04:27 ├çanakkale ZaferiÔÇÖnden Mescid-i NebeviÔÇÖye Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n 1916 Filistin-Hicaz ziyareti(Tuncay Y─▒lmazer)

23/02/2017 - 07:48 Gelibolu Savunmas─▒ Bir Kararg├óh ├çal─▒┼čmas─▒ - General G.S. Patton (Haluk Oral)

09/02/2017 - 06:24 ─░kinci Kirte Muharebesi (6-8 May─▒s 1915 Taarruzlar─▒) (Y├╝cel ├ľzkorucu)

31/01/2017 - 12:29 T├╝rk Bo─čazlar─▒ Meselesi (Ayhan Candan)

24/01/2017 - 05:39 Kanl─▒ Bir Mendil Hikayesi (├ľmer Arslan)

19/01/2017 - 10:32 Irak Cephesinde G├Ân├╝ll├╝ Kahramanlar Osmanc─▒k Taburu (Muzaffer Albayrak)

23/12/2016 - 20:32 Atlas Tarih Dergisi Aral─▒k-Ocak Say─▒s─▒nda 1916 Sina Filistin Hicaz Cephesi (Tuncay Y─▒lmazer)

13/12/2016 - 07:23 Birle┼čik Harekat Tecr├╝besi Olarak Cihan Harbinde T├╝rk-Alman Askeri ─░ttifak─▒ (G├╝ltekin Y─▒ld─▒z)

02/12/2016 - 20:23 ├çanakkale Kara Muharebelerinde A─č─▒l Dere (┼×aban Murat Armutak)

15/11/2016 - 11:48 Çanakkale de Bir Melek Hanım (Muzaffer Albayrak)

01/11/2016 - 05:41 ├çanakkale Kara Muharebelerinde Asma Dere (┼×aban Murat Armutak)

24/10/2016 - 06:55 42. Alay / Gelibolu 1915 - Ahmet Diriker (O─čuz ├çetino─člu)

03/07/2016 - 14:42 ├çanakkaleÔÇÖden 100. Y─▒l─▒nda SommeÔÇÖa:Bir Sava┼č, ─░ki Muharebe (Mustafa Onur Yurdal)

11/06/2016 - 14:37 I.D├╝nya Sava┼č─▒ nda ┼×ii Ulemas─▒n─▒n Cihat Fetvalar─▒ ├çer├ževesinde Irak Cephesi (Ziya Abbas)

01/06/2016 - 06:23 Kut├╝lamare- Yarbay Mehmed Re┼čid Bey in G├╝nl├╝─č├╝ (─░. Bahtiyar ─░stekli)

23/05/2016 - 12:01 Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ├çanakkale Muharebelerinde Sa─čl─▒k Alan─▒ndaki Faaliyetleri (Ayhan Candan)

16/05/2016 - 07:38 Bir Osmanl─▒ Kurmay Subay─▒- Irakl─▒ K├╝rt Devlet Adam─▒, Mehmet Emin Zeki Bey in Ya┼čam ├ľyk├╝s├╝ (Tuncay Y─▒lmazer)

10/05/2016 - 13:00 Mezopotamya da Bir Sava┼č 1915-1916 Kut├╝lAmare ÔÇô Nikolas Gardner ( Tuncay Y─▒lmazer )

07/05/2016 - 07:31 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n ─░slam D├╝nyas─▒na Etkileri (Y├╝ksel Nizamo─člu)

30/04/2016 - 19:20 ├çanakkale Sava┼č─▒: Bir Siyasi M├╝cadele Alan─▒ (├ľzg├╝r ├ľzt├╝rk)

23/04/2016 - 19:13 25 Nisan 1915 Anzak ├ç─▒karmas─▒ ─░lk Saatleri ÔÇô Daha Erken M├╝dahale Edilebilir miydi? ( Ahmet Yurttakal )

17/04/2016 - 21:26 Maskirovka Harekat─▒ - K├╗tulAmare bir zafer midir? ( Tuncay Y─▒lmazer )

28/03/2016 - 11:20 Çanakkale Muharebelerinde Osmanlı Ordusunun Asker Kaybı (Ayhan Candan)

26/03/2016 - 09:55 E─čitimli Neslin Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ ile ─░mtihan─▒ ( Dr. Nuri G├╝├žtekin )

24/03/2016 - 10:00 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri G├╝├žtekin)

21/03/2016 - 06:35 ├çanakkale Seferberli─či: Sava┼č, E─čitim, Cephe Gerisi (Mustafa Sel├žuk)

17/03/2016 - 08:15 18 MART ├ľZEL - ├çanakkale Zaferi ve Cevat Pa┼ča (Ahmet Yurttakal)

22/02/2016 - 12:27 Gertrude Bell Irak Sınırını Çizen Kadın (Veysel Sekmen)

14/01/2016 - 08:43 ├çanakkale ┼×ehidi Feyzi ├çavu┼čÔÇÖun Zevcesi Zehra Han─▒m─▒n Padi┼čaha Mektubu (Osman Ko├ž)

23/12/2015 - 16:47 ├çanakkale Sava┼člar─▒nda Binba┼č─▒ Halis BeyÔÇÖe Ait Bir Ganimetin ├ľyk├╝s├╝ (Serdar Halis Ataksor)

10/12/2015 - 18:03 Mesudiye Z─▒rhl─▒s─▒n─▒n Dram─▒ (Cemalettin Y─▒ld─▒z)

06/12/2015 - 20:29 KutÔÇÖ├╝lamarenin T├╝rklere Tesliminden Sonra Irak ─░ngiliz Ordusunun Faaliyetlerine Dair Rapor (Haz. Serdar Halis Ataksor)

01/12/2015 - 10:11 10 A─čustos 1915 Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ H├╝cumu (Muzaffer Albayrak)

17/11/2015 - 21:09 Çanakkale Deniz Muharebelerinde Verilen Zayiatlar (Ahmet Yurttakal)

10/11/2015 - 05:19 Reis-i Cumhur Mustafa Kemal in Çanakkaleyi ziyaretleri (M. Onur Yurdal )

08/11/2015 - 22:04 Mustafa Kemal Pa┼čan─▒n Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin 1. D├╝nya Sava┼č─▒na giri┼čiyle ilgili g├Âr├╝┼člerine dair bir belge

Osmanl─▒ Devleti Umumi Harpte Tarafs─▒z Kalabilir miydi? - Yusuf Ak├žura (De─čerlendirme: Muzaffer Albayrak)