25 Nisan 1915 Çanakkale Kara Muharebeleri ( Melike Bayrak )

Tarih: 24/04/2009   /   Toplam Yorum 14   / Yazar Ad─▒:      /   Okunma 49367

ÔÇťBerrak ve g├╝zel bir bahar g├╝n├╝ sabah─▒, daha ┼čafakla beraber kulaklar─▒n her g├╝n i┼čitmeye itiyad etti─či (al─▒┼čt─▒─č─▒) top g├╝r├╝lt├╝leri aras─▒nda duyulan ve yak─▒ndan bir muharebenin vukuunu ifham eden (anlatan) t├╝fek sesleri ve sahil tarassut (g├Âzetleme) k─▒taat─▒ndan gerideki f─▒rka (T├╝men) kararg├óhlar─▒na telefon ve emirberlerle gelen raporlar, vaziyetin pek ciddi oldu─čunu ilan ediyordu. Art─▒k k─▒taat bir zamandan beri oldu─ču gibi talim ve manevra maksad─▒yla yapt─▒klar─▒ silah ba┼č─▒na hareketi, bu g├╝n o manevra ve talimlerde istihdaf (ama├ž) eyledikleri hakiki hedefi kar┼č─▒lamak ├╝zere yap─▒l─▒yordu. Binaenaleyh (bunun ├╝zerine) her tarafta ba┼člayan mesai daha ziyade ate┼čli ve heyecanl─▒ idi. ├ç├╝nk├╝ bilhassa 18 Mart Deniz Muharebesinden sonra intizar olunan (beklenilen) ─░tilaf k─▒taat─▒n─▒n hareketi ba┼člam─▒┼čt─▒ÔÇŽÔÇŁ Tarih├ži Melike Bayrak , 19. T├╝men Kurmay Ba┼čkan─▒ Binba┼č─▒ ─░zzettin ├çal─▒┼člarÔÇÖ─▒n Erkan-─▒ Harbiye Mektebindeki konferans─▒n─▒n a├ž─▒l─▒┼č s├Âzleriyle ba┼člayarak , ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n d├Ân├╝m noktalar─▒ndan 25 Nisan 1915 Gelibolu Yar─▒madas─▒ ve Kumkale ├ç─▒karmalar─▒n─▒ b├╝t├╝n y├Ânleriyle inceliyorÔÇŽ

 

 ÔÇťBerrak ve g├╝zel bir bahar g├╝n├╝ sabah─▒, daha ┼čafakla beraber kulaklar─▒n her g├╝n i┼čitmeye itiyad etti─či (al─▒┼čt─▒─č─▒) top g├╝r├╝lt├╝leri aras─▒nda duyulan ve yak─▒ndan bir muharebenin vukuunu ifham eden (anlatan) t├╝fek sesleri ve sahil tarassut (g├Âzetleme) k─▒taat─▒ndan gerideki f─▒rka (T├╝men) kararg├óhlar─▒na telefon ve emirberlerle gelen raporlar, vaziyetin pek ciddi oldu─čunu ilan ediyordu. Art─▒k k─▒taat bir zamandan beri oldu─ču gibi talim ve manevra maksad─▒yla yapt─▒klar─▒ silah ba┼č─▒na hareketi, bu g├╝n o manevra ve talimlerde istihdaf (ama├ž) eyledikleri hakiki hedefi kar┼č─▒lamak ├╝zere yap─▒l─▒yordu. Binaenaleyh (bunun ├╝zerine) her tarafta ba┼člayan mesai daha ziyade ate┼čli ve heyecanl─▒ idi. ├ç├╝nk├╝ bilhassa 18 Mart Deniz Muharebesinden sonra intizar olunan (beklenilen) ─░tilaf k─▒taat─▒n─▒n hareketi ba┼člam─▒┼čt─▒ÔÇŽÔÇŁ

 

19. T├╝men Kurmay Ba┼čkan─▒ Binba┼č─▒ ─░zzettin ├çal─▒┼člar, 25 Nisan 1915 g├╝n├╝n├╝ anlatt─▒─č─▒ Erkan-─▒ Harbiye Mektebindeki konferans─▒na bu sat─▒rlarla ba┼čl─▒yorÔÇŽ

 

 

13 Mart 1915 g├╝n├╝ ├çanakkaleÔÇÖdeki birliklerin Kara Kuvvetleri Komutanl─▒─č─▒na getirilen ─░ngiliz General Ian HamiltonÔÇÖu LondraÔÇÖdan cepheye hareket ederken u─čurlayan Lord Kitchner ┼č├Âyle diyordu: ÔÇťE─čer donanma ├çanakkale bo─čaz─▒n─▒ a┼čar ─░stanbul teslim olur ve siz b├Âyle bir ba┼čar─▒ya ula┼č─▒rsan─▒z bu bir muharebenin kazan─▒lmas─▒ de─čil bir sava┼č─▒n kazan─▒lmas─▒ olacakt─▒r.ÔÇŁ

 

Ayn─▒ g├╝n Kitchener HamiltonÔÇÖa ┼ču talimat─▒ verdi: ÔÇťDonanma, ├çanakkale bo─čaz─▒n─▒ zorlayarak ge├žmeyi ├╝stlenmi┼čtir. Bu ├Ânemli anda, b├╝y├╝k ├Âl├žekte herhangi bir karaya ├ž─▒k─▒┼č harek├ót─▒ i├žin askeri kuvvetlerin istihdam─▒, ancak donanman─▒n bo─čazdan ge├žmek konusunda sarf edece─či her t├╝rl├╝ ├žal─▒┼čmaya ra─čmen ba┼čar─▒ kazan─▒lmad─▒─č─▒ takdirde, tasarlanm─▒┼čt─▒r.ÔÇŁ

 

Oysaki Hamilton, 18 Mart g├╝n├╝ Gelibolu yar─▒madas─▒nda ├ž─▒kartma yap─▒labilecek her yerde hen├╝z kaz─▒lm─▒┼č topraklar, yeni ├žekilmi┼č tel ├Ârg├╝ler g├Ârerek Lord KitchenerÔÇÖe yazm─▒┼č oldu─ču mektupta ┼č├Âyle diyordu ÔÇťBuradan Gelibolu yar─▒madas─▒n─▒n k─▒r─▒lmas─▒ dairenizdeki harita ├╝zerinde g├Âr├╝nd├╝─č├╝nden daha ├žetin bir f─▒nd─▒─ča benziyor.ÔÇŁ

18 Mart g├╝n├╝ yap─▒lan deniz muharebelerinde, ─░tilaf devletleri ├çanakkale Bo─čaz─▒ÔÇÖndan geri d├Ânmek zorunda kald─▒lar. Fakat ├çanakkale Bo─čaz─▒ÔÇÖn─▒ ge├žmek fikrinden vazge├žmedilerÔÇŽ

 

 18 Mart yenilgisinden sonra ─░tilaf devletleri ┼ču ger├že─či anlam─▒┼člard─▒. Donanman─▒n bo─čazdan ge├žebilmesi i├žin ├Ânce bo─čazdaki may─▒nlar temizlenmeli idi. May─▒nlar temizlenmedik├že donanma MarmaraÔÇÖya giremezdi. May─▒nlar─▒ temizleyebilmek i├žin de bo─čaz─▒n Anadolu ve Rumeli yakas─▒ndaki bataryalar─▒n susturulmas─▒ gerekliydi. K─▒y─▒ toplar─▒ ve set bataryalar─▒ tamamen susturulmadan may─▒nlar temizlenemez, Karadan operasyon yap─▒lmadan k─▒y─▒ toplar─▒ susturulamazd─▒. Bunun i├žin de Gelibolu yar─▒madas─▒n─▒n ele ge├žirilmesi gerekmekteydi.

 

18 Mart yenilgisinden sonra 19 Mart g├╝n├╝ toplanan Harp meclisinin toplant─▒s─▒nda, kayba u─črayan gemilerin yerine muharebe gemisi g├Ânderilerek uygun g├Âr├╝ld├╝─č├╝ takdirde taarruzun tazelenmesi konusunda Amirale m├╝saade edilmesine karar verildi. Fakat Sir Ian HamiltonÔÇÖun bo─čaz─▒n gemiler ile zorlanabilece─čine art─▒k kani olmad─▒─č─▒ konusundaki raporu Lord KitchenerÔÇÖe ula┼čmas─▒ ile denizden kazan─▒lacak ba┼čar─▒ konusunda ├╝mitler sars─▒ld─▒.

 

Lord Kitchener, HamiltonÔÇÖa verdi─či cevapta s├Âyle diyordu: ÔÇť├çanakkale bo─čaz─▒n─▒n mutlaka zorlanmas─▒na ve yolu a├žmak i├žin Gelibolu yar─▒madas─▒ ├╝zerinde b├╝y├╝k ├Âl├žekte askeri harek├ót yap─▒lmas─▒na l├╝zum g├Âr├╝ld├╝─č├╝ takdirde bu harek├óta mutlaka ba┼član─▒lmas─▒ ve bunun ba┼čar─▒lmas─▒ hakk─▒ndaki g├Âr├╝┼člerimi bilirsinizÔÇŁ.

 

22 Mart 1915 g├╝n├╝ saat 10ÔÇÖda Queen ElizabethÔÇÖte bir deniz ÔÇô kara konferans─▒ yap─▒ld─▒. Oturumda ┼ču ┼čahsiyetler bulunuyordu. Amiral de Robeck, Amiral Wemyss, General Birdwood, General Braithwaite, Albay Polen ve Hamilton.

 

Hamilton toplant─▒y─▒ ┼č├Âyle anlat─▒yor: ÔÇťOturum a├ž─▒ld─▒─č─▒ zaman kara harek├ót─▒ veya amfibi ├ž─▒kartma harek├ót─▒ hakk─▒nda denizciler bize soru soruncaya kadar ┼ču veya bu ┼čekilde beyanda bulunmad─▒k, sustuk ve ÔÇťsadece filoya ├çanakkale bo─čaz─▒n─▒ zorlay─▒p ge├žerizÔÇŁ iddialar─▒n─▒ terk ettikleri ana kadar bekledik. Amiral de Robeck bize hitaben ÔÇť art─▒k kara birliklerinin deste─či olmadan ├çanakkale bo─čaz─▒n─▒n a┼č─▒lamayaca─č─▒naÔÇŁ kesinlikle kanaat getirdi─čini s├Âyledi. Buna kar┼č─▒ hi├žbir itiraz sesi y├╝kselmedi

 

ÔÇťAmiral de RobeckÔÇÖin itiraf─▒ndan sonra tart─▒┼čmay─▒ gerektirecek bir hal kalmad─▒. Derhal kara haritas─▒ a├ž─▒ld─▒. Dikkatler o y├Âne ├ževrildi. Ba┼čtanba┼ča planlardan ┼čemalardan m├╝te┼čekkil bir ├žal─▒┼čmayd─▒ bu. Hakikatte pek ├žok ihtimalleri d├╝┼č├╝nm├╝┼čt├╝m. Benim karakterimde olan birinin i├žinde g├╝├ž zapt edilen bir his ÔÇťilerle ve batan harp gemilerimiz intikam─▒n─▒ hemen alÔÇŁ diye kayn─▒yordu. Yar─▒n gece Al├ž─▒tepeÔÇÖde olmal─▒yd─▒k. Bir g├╝n yerine on g├╝n niye bekleyece─čim? Fakat bir harek├ót─▒n en mu─čl├ók ve ince hesap isteyen y├Ân├╝ karaya asker ve malzeme nakli noktas─▒ idi.ÔÇŁ

 

Bo─čaz─▒ ele ge├žirebilmek i├žin merkez tabyalar─▒n─▒n ele ge├žirilmesi laz─▒md─▒. Ac─▒ deniz ma─člubiyetinden sonra yap─▒lan yeni planda bu vazife art─▒k kara kuvvetine veriliyordu. Esas rol├╝ donanmaya veren eski plan─▒n tamamen z─▒dd─▒ olarak yeni planda esas rol├╝ kara kuvveti yapacak, deniz kuvveti ona yard─▒mc─▒ olacakt─▒.

 

Bu ┼čekilde 18 Mart 1915 g├╝n├╝ ├çanakkale bo─čaz─▒n─▒ sadece donanma ile ge├žilemeyece─čini anlayan ─░tilaf devletleri, 19 Marttan itibaren amfibi bir hareket i├žin haz─▒rlanmaya ba┼člad─▒. T├╝rk birlikleri de buna kar┼č─▒ al─▒nacak savunma tedbirleri i├žin planlar yapmaya ba┼člad─▒larÔÇŽ

 

18 MARTTAN SONRA T├ťRK TARAFI

 

18 Marttan sonra Osmanl─▒ genelkurmay─▒ ├çanakkaleÔÇÖye d├╝┼čman ├ž─▒karmas─▒ hakk─▒nda yeni haberleri dikkate alarak buradaki kara kuvvetini 3. T├╝men ve bir s├╝vari tugay─▒ ile takviye etti. B├╝t├╝n kuvvet 6 t├╝men ve bir s├╝vari tugay─▒na ├ž─▒kt─▒. Toplam 84.000 ki┼či idi.

 

M├╝stahkem Mevki Komutan─▒ Cevat Pa┼ča, mevcut savunma d├╝zenini tamamlay─▒c─▒ de─či┼čikliklere gidilmesini 20 Mart'ta Ba┼čkomutanl─▒─ča ├Ânerdi. 22 Mart'ta Ba┼čkomutanl─▒k, Cevat Pa┼ča'n─▒n ├Ânerisine vermi┼č oldu─ču cevapta; 9. T├╝men'in birliklerinin konu┼čunda bir de─či┼čikli─če gidilmeden oldu─ču yerde kalmas─▒n─▒, 19. T├╝men'in Saros K├Ârfezi ve Anadolu k─▒y─▒lar─▒ndan yap─▒labilecek ├ž─▒karma giri┼čimlerine kar┼č─▒ kullan─▒lmak ├╝zere 3. Kolordu'ya ba─čl─▒ kalarak Eceabat'ta toplu halde bulunmas─▒n─▒, 11. T├╝men'in, Anadolu yakas─▒na yap─▒labilecek bir ├ž─▒karmaya kar┼č─▒ ayn─▒ b├Âlgede kalmas─▒n─▒ belirtiyordu. Ayn─▒ emir gere─či, 9. T├╝men Kararg├óh─▒ 24 Mart sabah─▒ Eceabat'a al─▒narak Gelibolu yar─▒madas─▒ndaki yerle┼čmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r.

 

Ba┼čkomutanl─▒k, ─░tilaf Devletlerinin Bo─čaz'─▒ zorlayarak Marmara'ya buradan da ─░stanbul'a y├Ânelme planlar─▒n─▒ yineleyebilecekleri g├Âzden uzak tutulmad─▒. Donanma ile ba┼čar─▒ya ula┼č─▒lamayan deniz harek├ót─▒n─▒n karadan da denenebilece─čini hesaba katarak Gelibolu Yar─▒madas─▒'na yap─▒labilecek ├ž─▒karma operasyonlar─▒na kar┼č─▒ b├Âlgedeki kara birliklerini g├╝├žlendirmeye karar verdi. Bu ama├žla Bo─čaz'─▒n karadan gelecek olan sald─▒r─▒lara kar┼č─▒ savunma g├Ârevi i├žin 5. Ordu kuruldu. 24 Mart 1915'te 5. Ordu'nun komutanl─▒─č─▒na Liman Von Sanders atand─▒. 25 Mart tarihinde Ba┼čkomutanl─▒k ilgili birliklere g├Ânderdi─či emirde; "├çanakkale M├╝stahkem Mevki civar─▒nda ve Gelibolu Yar─▒madas─▒'nda bulunan birliklerden 9. T├╝men'in d├óhil oldu─ču 3. Kolordu, 11. ve 5. T├╝menlerle, jandarma Alaylar─▒ ve 64. Piyade Alay─▒'ndan olu┼čan 5. Ordu'nun kuruldu─ču, ordu komutanl─▒─č─▒na Mare┼čal Liman Von Sanders'in atand─▒─č─▒" yaz─▒l─▒yd─▒. Liman Von Sanders 25 Mart tarihinde GeliboluÔÇÖya ula┼čarak burada kararg├óh─▒n─▒ kurdu.

 

5. ordu Mart sonlar─▒nda Sedd├╝lbahir ve KumkaleÔÇÖyi M├╝stahkem Mevkii komutanl─▒─č─▒ndan devrald─▒. Bu ┼čekilde M├╝stahkem Mevkii Komutanl─▒─č─▒ sadece ├çanakkale i├ž ge├židinin g├╝venli─čini sa─člamak ile g├Ârevli kald─▒.

 

Liman pa┼čadan ├Ânce Yar─▒madada g├Ârevli 3. Kolordunun muhtemel bir d├╝┼čman ├ž─▒karmas─▒na kar┼č─▒ savunma ile ilgili tespitleri ┼ču ┼čekilde idi:

 

1). D├╝┼čman─▒n ├ž─▒karma yapmas─▒ en muhtemel k─▒y─▒lar Kabatepe, Sedd├╝lbahir aras─▒d─▒r.

2). Bolay─▒r ve Anadolu 2. derecede ├Ânemlidir.

3). Karaya ├ž─▒kan ve buraya yerle┼čen d├╝┼čman─▒ geri atmak imk├óns─▒z olmasa bile ├žok zordur.

4). Bu y├╝zden d├╝┼čman─▒ karaya ├ž─▒kartmamak esast─▒r.

 

Liman Von SandersÔÇÖten ├Ânce b├Âlgedeki tertibat ┼ču ┼čekilde idi:

 

5. T├╝men: Yenik├Ây, Bayrami├ž, Kad─▒k├Ây, Kuru├že┼čme m─▒nt─▒kas─▒nda,

7. T├╝men: Bolay─▒r, Gelibolu, Yenik├Ây m─▒nt─▒kas─▒nda,

9. T├╝men bir k─▒s─▒m kuvveti ile Anafartalar, Sedd├╝lbahir m─▒nt─▒kas─▒nda di─čer k─▒sm─▒ ile Kumkale ÔÇô Yeni┼čehir m─▒nt─▒kas─▒nda,

19. T├╝men: Maydos ve Sarafim ├žiftli─či civar─▒nda ihtiyatta,

126. Alay, Çanakkale güneyinde,

11. T├╝men: Be┼čigeler m─▒nt─▒kas─▒nda,

├çanakkale Seyyar Jandarma Taburlar─▒, Tarakl─▒ÔÇÖda,

Gelibolu ve Bursa seyyar jandarma taburlar─▒ Tayfur ve Tur┼čunk├ÂyÔÇÖde da─č─▒n─▒k olarak bulunuyordu.

3. kolordu en tehlikeli k─▒y─▒lar─▒ kuvvetli ve az tehlikeli k─▒y─▒lar─▒ zay─▒f tutmu┼čtu.

 

Liman Von Sanders, emir ve komutay─▒ ele ald─▒ktan sonra 1 Nisan g├╝n├╝ cepheyi dola┼čt─▒. 9. T├╝men m─▒nt─▒kas─▒n─▒ tefti┼č ederken ┼č├Âyle bir fikir y├╝r├╝tt├╝. ÔÇťdeniz vas─▒talar─▒ m├╝kemmel olan bir d├╝┼čman istedi─či bir k─▒y─▒ya muhakkak ├ž─▒kabilir. Buna mani olmak m├╝mk├╝n de─čildir. Bu sebeple k─▒y─▒lar─▒ zay─▒f tutmak ve d├╝┼čman karaya ├ž─▒kt─▒ktan sonra kuvvetli ihtiyatlarla ├╝zerine at─▒lmak icap ederÔÇŁ bu d├╝┼č├╝nce ile yeni m├╝dafaa plan─▒ haz─▒rlanmaya ba┼čland─▒. T├╝menler bu esasa g├Âre tertiplendi.

 

5. Ordu Komutan─▒ Liman Von Sanders kuvvetleri 3 guruba ay─▒rd─▒:

Saroz m─▒nt─▒kas─▒nda; 5. ve 7. T├╝menler,

Yar─▒madan─▒n g├╝ney b├Âlgesinde; 9. T├╝men

Bo─čaz─▒n Anadolu yakas─▒nda; 3. ve 11. T├╝menler

Maydos ve Bigal─▒ m─▒nt─▒kas─▒nda ordu ihtiyat─▒ olarak 19. T├╝men

S├╝vari tugay─▒ da Saroz k├Ârfezi kuzeyini g├Âzetleyecek.

 

3. Kolordu Kurmay Ba┼čkan─▒ Yarbay Fahrettin (Altay) bu durumu ┼ču ┼čekilde anlat─▒yor:

ÔÇťD├╝┼čman─▒n nerede karaya ├ž─▒kaca─č─▒ m├╝naka┼ča konusu oluyordu. Kolordumuz ve T├╝men komutanlar─▒m─▒z hatta Anadolu taraf─▒ndaki 15. Kolordunun kurmaylar─▒ Sedd├╝lbahir ve Kabatepe kumsallar─▒nda karaya ├ž─▒kacaklar─▒na kani olduklar─▒ halde Alman Mare┼čal, Bolay─▒r ve Anadolu k─▒y─▒lar─▒nda karaya ├ž─▒kacaklar─▒na inan─▒yordu. Bizler bu iki kumsal─▒ ├Ânemli g├Ârerek buradaki kuvvetleri biraz fazlaca bulundurmak isterken Alman Mare┼čali b├╝t├╝n k─▒y─▒larda az kuvvet tutup ihtiyatlar─▒ kuvvetli bulundurmak ve karaya ├ž─▒kanlara kar┼č─▒ sald─▒r─▒ yapmak fikrini ileri s├╝r├╝yordu.ÔÇŁ

 

Harp Tarih├žisi Kadri Perk ise bu durumu ┼ču ┼čekilde de─čerlendiriyor: ÔÇťDaha ├Ânceki T├╝rk tertibat─▒nda hatalar vard─▒, fakat k─▒y─▒y─▒ kuvvetli tutmak ve d├╝┼čman─▒ karaya ├ž─▒kartmamak, ├ž─▒karsa taarruzla atmak esast─▒. Bu suretle tehlikeli k─▒y─▒lar olduk├ža kuvvetli tutuluyor idi. ├ç├╝nk├╝ d├╝┼čman─▒n en zay─▒f zaman─▒ deniz ├╝zerinde k─▒y─▒ya ├ž─▒karken olan zamand─▒ ve ├ž─▒kartma vas─▒talar─▒nda toplu bulunan kuvvetleri k─▒y─▒ya ├ž─▒karken ate┼čle, ├ž─▒kanlar─▒ da s├╝ng├╝ ile imha daha uygundu. Liman pa┼čan─▒n yapt─▒─č─▒ tertibat ise daha hatal─▒ idi. Bir s─▒klet merkezi yoktu. Herhangi bir k─▒y─▒ya zaman─▒nda yeti┼čip d├╝┼čman─▒ denize d├Âkecek kuvvetli ihtiyatlar bulunmuyordu, bunlar─▒ az zamanda toplamak ise m├╝mk├╝n de─čildi. ├ç├╝nk├╝ bir birinden uzak ├╝├ž m─▒nt─▒kaya kuvvetler da─č─▒n─▒k miktarda da─č─▒lm─▒┼čt─▒. Bo─čaz─▒n her iki taraf─▒ndaki kuvvetlere icab─▒nda k─▒y─▒ de─či┼čtirtmek i├žin laz─▒m vas─▒talar k├ófi miktarda temin edilmemi┼č ve muhtelif vaziyetlere g├Âre laz─▒m limanlar tespit edilmemi┼čti. Liman pa┼čan─▒n yapt─▒─č─▒ tertibata g├Âre d├╝┼čman ├ž─▒karmas─▒n─▒ birinci derede Bolay─▒r, sonra Anadolu k─▒y─▒s─▒ ve ├╝├ž├╝nc├╝ derecede yar─▒mada g├╝neyinden bekledi─či anla┼č─▒l─▒yor. Liman Von Sanders, D├╝nyan─▒n en m├╝kemmel kuvvetinin sevk ve idaresini eline ald─▒─č─▒ anda hatalara ba┼člad─▒. Ba┼člang─▒├žta yap─▒lan bir hatan─▒n b├╝t├╝n harp m├╝ddetince telafisi m├╝mk├╝n olmayan mahzurlar do─čuraca─č─▒ bir sevk├╝lcey┼č kaidesi olarak biliyoruz.ÔÇŁ

 

 

ÇIKARTMA PLANLARI

 

Hamilton, 22 Mart toplant─▒s─▒ndan sonra ├çanakkale Bo─čaz─▒ÔÇÖndan ayr─▒ld─▒ ve ─░skenderiyeÔÇÖye yelken a├žt─▒. Toplant─▒da b├╝t├╝n kararla┼čt─▒r─▒lan, OrduÔÇÖnun donanmaÔÇÖya yard─▒m etmesi gerekti─či idi. Ayr─▒ca, Hamilton ├ž─▒karma i├žin muhtemelen Yar─▒madaÔÇÖn─▒n ucunu se├žece─čini belirtti. Hamilton ve kurmaylar─▒ 22 Mart g├╝n├╝ tamamlanm─▒┼č olan basit bir plan─▒ esas itibari ile kabul etti.

 

Bu plana g├Âre; esas hedefi te┼čkil eden Kilitbahir platosunu ele ge├žirmek i├žin harek├ót─▒n a─č─▒rl─▒k merkezi Gelibolu yar─▒madas─▒ olacakt─▒. ├çanakkale bo─čaz─▒na ve T├╝rk k─▒y─▒ toplar─▒na h├ókim co─črafi olu┼čum Kilitbahir platosu idi. ├çanakkale bo─čaz─▒ndan sorunsuz bir ge├ži┼či sa─člamak i├žin gereken h├ókim y├╝kseltileri i┼čgal etmek ve T├╝rk tabya ve bataryalar─▒na etkisiz hale getirebilmek i├žin Gelibolu yar─▒madas─▒na asker ├ž─▒karmak laz─▒md─▒. Hamilton, Bo─čazdaki May─▒nlar temizlenmeden, istihk├ómlardaki ana silahlar tahrip edilmeden kesinlikle bo─čaza h├╝cum edilmemesini ihtar ediyordu. KilitbahirÔÇÖin ordu ile zabt─▒ bir deniz taarruzu ile zapt─▒ndan daha aza mal olabilirdi.

 

Toplant─▒da, Asya yakas─▒na yap─▒lacak ├ž─▒karma i├žin ├žok itiraz ediliyordu. Arazinin geni┼č ve engebeli olmas─▒ndan dolay─▒ mevcut kuvvetlerin yetmeyece─či bir kara seferi ile sonlanacakt─▒. Bir kere karaya ayak bas─▒ld─▒ m─▒ art─▒k ordunun donanma toplar─▒ndan yard─▒m g├Ârmesine imk├ón yoktu. Bo─čaz─▒n dar k─▒sm─▒nda temel savunma tertibat─▒ Rumeli yakas─▒nda olup bunlara Asya yakas─▒ndan h├ókim olman─▒n imk├ón ve ihtimali yoktu. Ayn─▒ zamanda Lord KitchenerÔÇÖda ba┼čkomutan─▒n Asya yakas─▒n─▒ i┼čgal etmesini ┼čiddetle yasakl─▒yordu. Bu sebeplerden dolay─▒, genelkurmayl─▒k ├ž─▒k─▒┼č─▒, i┼čgalin as─▒l hedefini te┼čkil edecek olan Kilitbahir platosunun bulundu─ču Rumeli yakas─▒na yap─▒lmas─▒n─▒ se├žti.

 

Kilitbahir platosu, h├ókim y├╝kselti olmas─▒, platodaki tabya ve bataryalara h├ókim olmas─▒, bo─čaz tabyalar─▒n─▒ arkas─▒na almas─▒, Anadolu yakas─▒ndaki istihk├ómlara h├ókim bir b├Âlge olu┼čturmas─▒ ve susturabilmesi bak─▒m─▒ndan ├Ânemli idi. Bu y├╝zden Hamilton, ba┼člang─▒├ž olarak ilk ilerleyi┼čte Al├ž─▒tepeÔÇÖyi alarak ├Ânemli Kilitbahir PlatosuÔÇÖnun tamam─▒n─▒ ele ge├žirmek maksad─▒yla ana sald─▒r─▒s─▒n─▒ Sedd├╝lbahir b├Âlgesinden yapmaya karar verdi. Ayn─▒ zamanda, mevcut olan be┼č kumsal─▒ kullansa bile orada t├╝m kuvvetini ayn─▒ anda karaya ├ž─▒karamazd─▒. Bu y├╝zden ikinci bir a─č─▒r sald─▒r─▒y─▒ KabatepeÔÇÖnin hemen kuzeyindeki kumsaldan ba┼člatma karar─▒ ald─▒. Kuzey sald─▒r─▒s─▒ ba┼čar─▒s─▒z olursa, g├╝├žl├╝ bir ┼ča┼č─▒rtmaca olacakt─▒ ve askerler yeniden gemilere tahliye edilecekti. E─čer ba┼čar─▒l─▒ olursa kuzeydeki kuvvet, HamiltonÔÇÖ─▒n Kilitbahir Platosu kadar ├Ânemsedi─či Koca├žimen TepeÔÇÖyi ele ge├žirecekti. Buras─▒n─▒n al─▒nmas─▒, g├╝ney kuvveti Kilitbahir PlatosuÔÇÖna sald─▒r─▒rken takviye kuvvetlerinin g├╝neye hareketini engelleyecekti. Buras─▒ ele ge├žti─či zaman ├çanakkale bo─čaz─▒, M├╝ttefik ordusunun ayaklar─▒ alt─▒na serilecekti. Bu iki ana ├ž─▒karmaya yard─▒mc─▒ olmas─▒ i├žin iki tane aldatma ├ž─▒karmas─▒ yap─▒lmas─▒na karar verildi, biri Bolay─▒rÔÇÖ─▒n kuzeyine ve di─čeri KumkaleÔÇÖnin g├╝neyine. B├╝y├╝k plan─▒n tasla─č─▒ bu ┼čekilde idi... 

 

 Amiral de Robeck 12 Nisan g├╝n├╝ verdi─či emirde ┼č├Âyle diyordu; ÔÇťHarek├ót─▒n genel plan─▒, bo─čaz─▒n i├ž ve dar k─▒sm─▒ndaki istihk├ómlar─▒ tahrip ve ├çanakkale bo─čaz─▒na emin bir surette h├ókim olma─č─▒ temin etmek i├žin donanma ve ordu Gelibolu Yar─▒madas─▒ÔÇÖna kar┼č─▒ ortak bir taarruz yapacakt─▒r. Donanman─▒n ilk mesaisi, ordunun karaya ├ž─▒kmas─▒na ve yerle┼činceye kadar himayesine y├Ânelik olacakt─▒r. Bundan sonra ordunun yard─▒m─▒ ile bo─čaz─▒n dar (Kilitbahir) k─▒sm─▒ndaki istihk├ómlara taarruz etmek olacakt─▒r.ÔÇŁ

 

HamiltonÔÇÖun 25 Nisan sabah─▒ karaya ├ž─▒k─▒┼č harek├ót─▒na dair verdi─či emirde

Seferi kuvvetin hedefini ┼ču ┼čekilde bildiriyordu: ÔÇťSeferi kuvvetin hedefi, Kilitbahir platosunu zapt etmek ve bo─čazdaki tabyalara h├ókim olmak sureti ile donanman─▒n ├çanakkale bo─čaz─▒ndan ge├žmesine yard─▒m etmektirÔÇŁ.

 

General HamiltonÔÇÖun plan─▒na g├Âre ├ž─▒karma i├žin kuvvet b├Âl├╝m├╝ ┼č├Âyle olacakt─▒:

 

Sed├╝lbahirÔÇÖdeki as─▒l ├ž─▒karma yerinde: ─░ngiliz kuvvetlerinden 29 T├╝men ve Ruvayyal deniz T├╝menleri ile Frans─▒zlar─▒n m├╝rettep 1. T├╝meni.

Kabatepe ikinci ├ž─▒karma alan─▒na: Anzak kolordusu (iki T├╝men)

Kumkale ├ž─▒karma yerine: Takviyeli bir Frans─▒z Alay─▒.

Saroz ve Be┼čige g├Âsteri┼č ├ž─▒karma hareketlerinde, bir miktar nakliye gemisi ile donanmadan baz─▒ k─▒s─▒mlar ayr─▒lm─▒┼čt─▒.

 

├ç─▒karma i├žin 23 Nisan g├╝n├╝ belirlenmi┼čti fakat o g├╝n havan─▒n bozulmas─▒ ile zorunlu olarak 25 Nisan g├╝n├╝ne ertelendi. ├ç─▒karma 25 Nisan g├╝n├╝ saba 05.00ÔÇÖte yar─▒m saatlik bir bombard─▒mandan sonra ba┼člayacakt─▒.

 

25 N─░SAN 1915 G├ťN├ť, KARA MUHAREBELER─░N─░N KADROSU

 

T├ťRK B─░RL─░KLER─░ KADROSU:

 

5. Ordu komutan─▒: Mare┼čal Liman Von Sanders

5. Ordu Kurmay Ba┼čkan─▒: Yarbay Kaz─▒m ─░nan├ž

M├╝stahkem Mevkii Komutan─▒: Tu─čgeneral Cevat Pa┼ča (├çobanl─▒)

M├╝stahkem Mevkii Kurmay Ba┼čkan─▒: Yarbay Selahaddin (Adil)

 

Anadolu yakas─▒nda 15. kolordu birlikleri vard─▒. 15. kolordu 26 Mart 1915 tarihinde 3. T├╝men ve 11. T├╝men ile iki taburlu 64. Alaydan, ├çanakkale jandarma taburu, Bal─▒kesir jandarma taburu birliklerinden olu┼čmaktad─▒r.

 

15. Kolordu d├╝zeni: Komutan─▒, General Weber,

3. T├╝men komutan─▒: Albay Nicolai

31. Alay komutan─▒: Yarbay ─░smail Hakk─▒

                        32. Alay komutan─▒: Yarbay Hasan Basri

                        39. Alay komutan─▒: Yarbay H├╝seyin Nurettin

                        64. Alay komutan─▒: Binba┼č─▒ Mehmet Servet

 

11. T├╝men komutan─▒: Albay Refet Bey

33. Alay komutan─▒: Yarbay Ahmet ┼×evki Bey

126. Alay komutan─▒: Yarbay Mustafa ┼×evki

127.Alay komutan─▒: Yarbay Hasan L├╝tfi

 

 

Anadolu yakas─▒nda ayr─▒ca M├╝stahkem Mevkii emrinde, Beyo─člu jandarma Alay─▒ vard─▒.

 

Gelibolu Yar─▒madas─▒nda, 3. kolordu emrinde 7. 9. T├╝menler. Ayr─▒ca 5. T├╝men, ba─č─▒ms─▒z s├╝vari tugay─▒ ve 5. Ordunun genel ihtiyat─▒ olarak 19. T├╝men bulunmakta idi.

 

3. Kolordu Komutan─▒: Tu─čgeneral Esat Pa┼ča

3. kolordu kurmay ba┼čkan─▒: Yarbay Fahrettin (Altay)

 

9. T├╝men komutan─▒: Albay Halil Sami

25. Alay komutan─▒: Yarbay Mehmet ─░rfan

26. Alay komutan─▒: Yarbay Haf─▒z Kadri

                           3. tabur komutan─▒: Binba┼č─▒ Mahmut Sabri

27. Alay komutan─▒: Yarbay Mehmet ┼×efik (Aker)

1.tabur kom: Binba┼č─▒ ─░brahim

                           2.tabur kom: Binba┼č─▒ ─░smet 

                           3.tabur kom. Binba┼č─▒ Halis (Ataksor)

 

19. T├╝men komutan─▒: Yarbay Mustafa Kemal (ATAT├ťRK)

19. T├╝men Kurm. Ba┼čk.: Yarbay ─░zzettin (├çal─▒┼člar)

57. Alay komutan─▒: H├╝seyin Avni ÔÇô Yarbay

                           1. tabur kom. Binba┼č─▒ Ahmet Zeki

                           2. tabur kom. Y├╝zba┼č─▒ Ata Efendi

                           3. tabur kom. Y├╝zba┼č─▒ Hayri

72. Alay komutan─▒: Binba┼č─▒ Mehmet M├╝nir 

77. Alay komutan─▒: Yarbay Saip

 

5. T├╝men komutan─▒: Yarbay Hasan Basri

13. Alay komutan─▒: Yarbay Ali R─▒za 

14. Alay komutan─▒: Yarbay Ali R─▒fat 

15. Alay komutan─▒: Yarbay ─░brahim ┼×├╝kr├╝

 

7. T├╝men komutan─▒: Albay Ali Remzi

               19. Alay komutan─▒: Yarbay Sabri

               20. Alay komutan─▒: Binba┼č─▒ Halit

               21. Alay komutan─▒: Yarbay Halil

 

Gelibolu Yar─▒madas─▒nda ayr─▒ca, Gelibolu ve bursa jandarma taburlar─▒ ve Saroz K├Ârfezinin kuzey k─▒y─▒lar─▒nda Ba─č─▒ms─▒z s├╝vari tugay─▒ bulunmakta idi.

Ordunun kuvveti: 84.000 ki┼či ve 72 top idi. Silah─▒m─▒z azd─▒. Askerin sadece t├╝fe─či, kasaturas─▒ ve bombas─▒ vard─▒.

 

─░T─░LAF DEVLETLER─░ B─░RL─░KLER─░

 

AKDEN─░Z SEFER─░ KUVVET─░N KURULU┼×U:

 

Seferi Kuvvet Komutan─▒: Orgeneral Sir Ian Hamilton

Seferi kuvvet Kurmay Ba┼čkan─▒: Tu─čgeneral W.P. Braithwaite

 

29. T├╝men Komutan─▒: Tu─čgeneral A.G. Hunter Weston

86. Tugay (2 Hassa Taburu, 1 Munster Taburu, 1 Lancashire Taburu, 1 Dublin Taburu)

87. Tugay: (2 G├╝ney Wales taburu, 1 Inn─▒skililling Taburu, 1 K.O.S.B. Taburu, 1 Hudut Alay─▒)

88.Tugay: (4 Worcestershire Alay─▒, 2 Hampshire Alay─▒, 1 Essex Alay─▒, 1 V. Hassa ─░sko├ž taburu)

 

Bahriye T├╝meni Komutan─▒: Tu─čgeneral A.Paris

Bahriye Tugay─▒ (Drake, Nelson, Deal) taburlar─▒ndan meydana gelmi┼čtir.

Bahriye Tugay─▒ (Howe, Hood, Anson) taburlar─▒ndan meydana gelmi┼čtir.

Hassa Bahriye Tugay─▒ (Chatham, Portsmounth, Plymouth) taburlar─▒ndan meydana gelmi┼čtir.

 

Avustralya Ve Yeni Zelanda Kolordusu Komutan─▒: Korgeneral Sir W. Birdwood

Avustralya T├╝meni komutan─▒: t├╝mgeneral W.T Bridges

1. Avustralya tugay─▒: I. II. III. IV. Yeni g├╝ney Avustralya Wales taburlar─▒ndan meydana gelmi┼čtir.

2. Avustralya tugay─▒: V. VI. VII: VIII. Victoria taburlar─▒ndan meydana gelmi┼čtir.

3. Avustralya tugay─▒: IX. Queensland, X. G├╝ney Avustralya, XI. Bat─▒ Avustralya ve XII. G├╝ney ve bat─▒ Avustralya ve Tasmanya Taburlar─▒ndan meydana gelmi┼čtir.

 

Yeni Zelanda Ve Avustralya T├╝meni Komutan─▒: T├╝mgeneral Sir A. Godley

Yeni Zelanda tugay─▒: (Auckland, Canterbury, Otogo ve Wellington taburlar─▒ndan meydana gelmi┼čtir.

IV. Avustralya tugay─▒: (XIII. Yeni g├╝ney Avustralya Wales, XIV. Victoria, XV. Tasmania ve Queensland ve XVI G├╝ney ve Bat─▒ Avustralya taburlar─▒ndan meydana gelmi┼čtir.

 

Frans─▒z Do─ču Seferi Kuvveti Komutan─▒: General DÔÇÖamade

1. T├╝men komutan─▒: General Masnou

Merkez tugay─▒: 175. Alay ve iki taburu zuaf ve bir taburu yabanc─▒ askerlerden meydana gelmi┼čtir.

M├╝stemleke tugay─▒: (4. m├╝stemleke Alay─▒, 6. m├╝stemleke Alay─▒)

 

─░ngiliz ve Frans─▒z kara kuvveti, irili, ufakl─▒ 84 ta┼č─▒t gemisi ile

Gelibolu Yar─▒madas─▒ k─▒y─▒s─▒na ├ž─▒kacakt─▒r. Bu kuvvet 63.056 ─░ngiliz, 12.000 Frans─▒z ve

De─či┼čik cins ve ├žapta 140 toptan olu┼čan alt─▒ T├╝menden (4 ─░ngiliz + 1 Frans─▒z + 1 Hint )ve

Bir piyade tugay─▒ndan olu┼čuyordu.

 

DONANMA G├ťC├ť

 

Filo Komutan─▒ Gemisi: Queen Elizabeth

1. Filo: Sedd├╝lbahir

─░dare ve g├Âzetleme gemileri: Euryalus, ─░mplacable, Cornvallis.

Setir gemileri: Switsure, Albion, Vengeance, Lord Nelson, Princ George, Golyath, Talbot, Dublin, Minevra.

 

2. Filo: Anzak

─░dare ve g├Âzetleme gemileri: Queen, London, Princ Of Wales.

Setir gemileri: Triumph, Majestik, Bacchnte ve 8 torpido muhribi.

 

3. Filo: Saroz K├Ârfezi

Canopus, Dartmount, Doris ve 2 torpido muhribi.

 

Filo: Y sahili

Amethyst, Sapphire,

 

5. Filo: Bo─čazda torpil aramada

Agamemnon

 

6. Filo: Asya Sahili

Jaureguubiry, Charlemenge, Henri IV, Janned Arc (Frans─▒z) Asgold (Rus)

 

 

25 N─░SAN 1915 PAZARÔÇŽ

 

AKDEN─░Z Seferi Kuvvet Komutan─▒ Orgeneral Sir Ian Hamilton, 25 Nisan 1915 Pazar g├╝n├╝ ├çanakkale cephesinde ba┼član─▒lan kara muharebelerine ┼ču d├╝┼č├╝nceler ile ba┼člad─▒ÔÇŽ

ÔÇťBizim krali├žemiz ÔÇťQueen ElizabethÔÇŁ z─▒rhl─▒s─▒, harp makyaj─▒n─▒ yapt─▒ ve sabaha kar┼č─▒ g├Â─č├╝ ve ufuklar─▒ saran so─čuk dumanl─▒ bir havada harekete haz─▒rland─▒. Saat sabah─▒n d├Ârd├╝ hen├╝zÔÇŽ Saat 4.15ÔÇÖte art─▒k s├╝k├╗n i├žinde bir han─▒mefendi de─čil, sava┼ča haz─▒r bir erkek. Emirler heyecanla icra edildi. Su ge├žmez b├Âlmeler, kaportalar kapat─▒ld─▒ ve her yer deniz tertibi haz─▒rlan─▒p gerekli olmayan e┼čyalar z─▒rh g├Âvde alt─▒ndaki ambarlara istif edildi. Tam bir ─░ngiliz gibi, harp gemimiz sava┼ča ba┼člamak ├╝zere tedbirlerini tamamlad─▒ ve g├╝nl├╝k i┼člerini dahi g├Ârd├╝. ┼×imdi ben de haz─▒r─▒mÔÇŽÔÇŁ

 

25 Nisan sabah─▒ saate 05.00 ten itibaren GeliboluÔÇÖdaki 5. ordu kararg├óh─▒na d├╝┼čman ├ž─▒karmas─▒n─▒n yap─▒ld─▒─č─▒ yolunda raporlar ya─čmaya ba┼člad─▒...

 

25 N─░SAN 1915 G├ťN├ť ├çANAKKALE CEPHES─░NDE YAPILAN ├çIKARMALAR:

 

1). Ana ├ž─▒karma b├Âlgesi Sedd├╝lbahirÔÇÖdir. Hedefi elde etmek amac─▒ ile yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

 

2). Tali ├ž─▒karma b├Âlgesi KabatepeÔÇÖdir. Buradaki ama├ž, esas ├ž─▒karmaya yard─▒mc─▒ olmak, birliklerin manevra imk├ónlar─▒n─▒ kazanmalar─▒n─▒ sa─člamakt─▒r.

 

3). Aldatma ├ž─▒karma b├Âlgesi KumkaleÔÇÖdir. Bu s─▒n─▒rlanm─▒┼č ├ž─▒karmada ama├ž ise bir b├Âlgedeki top├žu g├╝c├╝n├╝ ve birlikleri esas ├ž─▒karma b├Âlgesinden uzak tutmak ve susturmakt─▒r.

 

4). G├Âsteri┼č ├ž─▒karmalar─▒ b├Âlgesi Be┼čige ve SarozÔÇÖdur.  G├Âsteri┼č ├ž─▒karmalar─▒ndaki ama├ž, d├╝┼čman kuvvetlerini ├╝zerine ├žekerek esas ve tali ├ž─▒karmalar─▒n ba┼čar─▒l─▒ olmalar─▒n─▒ sa─člamakt─▒r. G├Âsteri┼č ├ž─▒karmalar─▒n─▒n ba┼čar─▒l─▒ olabilmelerindeki en ├Ânemli unsur kar┼č─▒ taraf─▒n ├ž─▒karma bekledi─či yerden yapmakt─▒r.

 

1). ANA ├çIKARMA B├ľLGES─░, SEDD├ťLBAH─░R:

 

General Hamilton ana ├ž─▒karma b├Âlgesi olan Sedd├╝lbahir ve yak─▒n ├ževresi k─▒y─▒lar─▒n─▒ i├žin, ├╝├ž piyade T├╝meni, bir Hint Piyade Tugay─▒ ayr─▒lm─▒┼čt─▒. ─░lk ├Ânce 29. ─░ngiliz T├╝meni k─▒y─▒ya ├ž─▒kar─▒lacak, daha sonra Frans─▒z T├╝meni ve 1. ─░ngiliz Kraliyet Deniz Piyade T├╝meni takip edecekti. Buraya ├ž─▒kar─▒lan birlikler ilk ├Ânce Al├ž─▒tepeÔÇÖyi ele ge├žirecekler, Sonra Kilitbahir platosunuÔÇŽ

 

Bu b├Âlgede bulunan T├╝rk taraf─▒n─▒n vaziyeti ┼ču ┼čekilde idi: Yar─▒madan─▒n g├╝neyini t├╝m g├Âzetleme, g├╝venlik ve savunma g├Ârevi 9. T├╝mene aitti. 9. T├╝men Azmak Dereden, Morto Koyunun do─čusunda Eskihisarl─▒k s─▒rtlar─▒na, kadar olan k─▒sm─▒ korumakla g├Ârevli idi. 9. T├╝menin sorumluluk alan─▒ 35 km k─▒y─▒ ┼čeridi ve 200 kilometrelik bir alan─▒ kaps─▒yordu. Bu T├╝menin 26. Alay─▒ ├çamtepeÔÇÖden KerevizdereÔÇÖye kadar uzanan k─▒y─▒ ┼čeridine yerle┼čtirildi. 25. Alay ve T├╝men kararg├óh─▒ Sarafim ├žiftli─činde idi. 26. Alay 3.taburunun sorumluluk alan─▒ 6 kilometreyi a┼čk─▒n k─▒y─▒ ┼čeridi idi. 10. b├Âl├╝k Ertu─črul Koyu s─▒rtlar─▒nda ve 12. b├Âl├╝k Tekke Koyu ├╝zerine yerle┼čtirilmi┼čti. 9. ve 11. b├Âl├╝kler de tabur ihtiyat─▒ olarak Ahmet A─ča bay─▒r─▒, K─▒zlars─▒rt─▒ ├ževresine yerle┼čtirilmi┼čti. 

 

25 Nisan sabah─▒ alacakaranl─▒─č─▒nda Sedd├╝lbahir dolaylar─▒nda irili ufakl─▒ bir├žok sava┼č ve ta┼č─▒t gemileri ile sar─▒lm─▒┼č oldu─ču g├Âr├╝ld├╝. Saat 04.30ÔÇÖda cehennemi bir ate┼č ba┼člad─▒. ─░ngiliz filosunun ilk d├Ânemdeki ate┼č g├╝c├╝ 62 a─č─▒r namlu, 104 ortalama namlu ve 163 hafif namlu olmak ├╝zere toplam 329 top idi. Ayr─▒ca Queen Elizabeth muharebe gemisi de ├žo─ču zaman bu kesimde bulunuyor ve ta┼č─▒d─▒─č─▒ 381 mmlik taretleri ile filoyu destekliyordu.

B├╝y├╝k gemilerin 75 milimetreden k├╝├ž├╝k toplar─▒n, muhrip ve torpidobotlar─▒n muharebeye kat─▒lan top├žu kitlesini hesap etmek zordu. Bombard─▒man─▒n ba┼člamas─▒ ile 3. tabur komutan─▒ Binba┼č─▒ Mahmut Sabri derhal ihtiyat b├Âl├╝klerini alarma ge├žirdi. Her iki ihtiyat b├Âl├╝─č├╝ evvelce verilmi┼č olan talimat gere─čince ileri toplanma yerlerine ko┼čarken kendisi de HarapkaleÔÇÖdeki g├Âzetleme yerine ├ž─▒kt─▒.

 

3. Tabur Komutan─▒ Binba┼č─▒ Mahmut Sabri, Alaya g├Ânderdi─či ilk raporunda kar┼č─▒s─▒ndaki d├╝┼čman kuvvetlerini bir liste halinde g├Âstermi┼čti: 12 muharebe gemisi ve Kruvaz├Âr ÔÇô 15 muhrip ve torpidobot ÔÇô 10 b├╝y├╝k ta┼č─▒t gemisi ÔÇô 13 daha k├╝├ž├╝k ta┼č─▒t gemisi ÔÇô 2 duba ve say─▒s─▒z ┼čalope, layter ve kay─▒klar. 

 

SEDD├ťLBAH─░R B├ľLGES─░NDEK─░ ├çIKARMA ALANLARI:

 

S sahili - Morto koyu (Eskihisarl─▒k k─▒y─▒s─▒): 36 metre y├╝kseklikte, tepesinde eski bir hisar bulunan dik bir u├žurumun biraz bat─▒s─▒nda ve tatl─▒ bir meyil ├Ân├╝nde idi.

 

Morto KoyuÔÇÖna ├╝├ž b├Âl├╝kten olu┼čan bir tabur karaya ├ž─▒kar─▒lacakt─▒. Tabur ilk ├Ânce Eskihisarl─▒k harabelerini ve buradaki y├╝ksek s─▒rt─▒ ele ge├žirecek, Morto koyunu kontrol edecek Tenger s─▒rtlar─▒ndaki T├╝rk top├žusunu bask─▒ alt─▒nda bulunduracakt─▒. Buradaki m├╝dafaa kuvveti 26. Alay─▒n ihtiyattaki 2. taburunun 8. b├Âl├╝─č├╝nden bir tak─▒m idi. Tabur, T├╝rk tak─▒m─▒ kar┼č─▒s─▒nda saat 07.30 da karaya ├ž─▒kabildi. 20 dakika zarf─▒nda T├╝rk tak─▒m─▒n─▒n siperlerini zapt ettiler ve yarlara s─▒─č─▒n─▒p kald─▒lar. Ancak eski hisarl─▒─č─▒ ele ge├žirebildiler.

 

V sahili - Ertu─črul Koyu:  Sedd├╝lbahir ve Ertu─črul tabyas─▒ aras─▒nda, 300 metre uzunluk ve 10 metre geni┼čli─činde, 1,5 metre y├╝ksekli─činde bir kumsald─▒r.

 

Buraya bir Alaydan fazla kuvvet ├ž─▒kacakt─▒, 1,5 tabur k├╝├ž├╝k ta┼č─▒t gruplar─▒ ile di─čer b├╝y├╝k k─▒sm─▒ River Clayde adl─▒ k├Âm├╝r gemisi ile. Gemi bu i┼č i├žin tarihteki tahta Truva at─▒ndan esinlenerek haz─▒rlanm─▒┼čt─▒. Geminin ba┼č g├╝vertesi kum torbalar─▒ ile siperlenmi┼č ve bu k─▒sma otomatik toplar ve a─č─▒r makineli t├╝fekler yerle┼čtirilmi┼čti. Ertu─črul koyu ├ž─▒karmas─▒ Sedd├╝lbahir b├Âlgesindeki harek├ót─▒n odak noktas─▒ idi.

 

Buradaki m├╝dafaa kuvveti 26. Alay 3. taburun 10. b├Âl├╝─č├╝ idi. B├Âl├╝k bir tak─▒m ile Ertu─črul tabyas─▒nda di─čer tak─▒m ile Sedd├╝lbahir ├Ânlerinde siperlerde idi.

 

Saat 06.30 da bu koya ├ž─▒kacak kuvveti ta┼č─▒yan be┼č yedek kafilesi sahile yana┼čt─▒─č─▒ zaman ┼čiddetli bir ate┼č ba┼člad─▒. Filikalardaki askerlerin bir k─▒sm─▒ ├Âld├╝, bir k─▒sm─▒ bo─čuldu. Sahile ayak basanlar da yarlar─▒n kenar─▒na s─▒─č─▒nd─▒lar. River Clayde gemisi, i├žerinde 7 b├Âl├╝k oldu─ču halde kuma oturdu. K├Âpr├╝ yap─▒lamad─▒. Askerlerin bir k─▒sm─▒ bo─čuldu. Buraya ├ž─▒kmak isteyen birlikler b├╝y├╝k zayiata u─črat─▒ld─▒. ├ç─▒kartmaya ara verildi. ├ľ─čleden sonra tekrar harp gemilerinin ate┼či ile ├ž─▒kartma yeniden ba┼člad─▒ ve di─čer k─▒talar─▒ ancak gece ├ž─▒kartmay─▒ ba┼čarabildiler. Askerlerden 1.000 ki┼či geceye kadar k├Âm├╝r gemisinde hapis kald─▒. ─░ngiliz birlikleri ├žok fazla zayiat ile karaya ayak basabilmi┼čler, Fakat sahile yap─▒┼č─▒p kalm─▒┼čt─▒r.

Burada ├ž─▒karma ba┼čar─▒l─▒ olmam─▒┼čt─▒r.  Bu sahile ├ž─▒kmak isteyen 3 tabur b├╝y├╝k zayiat vermi┼č, deniz al kanlara boyanm─▒┼čt─▒r. Hava ke┼čfi yapan ─░ngiliz pilot Samson denizin sahilden itibaren k─▒rm─▒z─▒ g├Âz├╝kt├╝─č├╝n├╝ yazm─▒┼čt─▒r.

 

W sahili - Tekke koyu: 280 metre uzunlu─čunda ve 14,37 metre geni┼čli─činde idi. Bu kumsal 27 metre y├╝ksekli─činde u├žurumlarla ├ževrilmi┼č idi. Bir taraf─▒nda 35 rak─▒ml─▒ Karacao─član Tepe di─čer taraf─▒nda 42 rak─▒ml─▒ Beyaz Tepe vard─▒.

 

Buraya bir tabur (4. ─░ngiliz taburu) ├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒r. Buradan yap─▒lan ├ž─▒karma Ertu─črul koyundaki harek├ót─▒ kolayla┼čt─▒rmak ama├žl─▒ yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Buraya ├ž─▒kan birlikler ┼čiddetli donanma ate┼či himayesine ra─čmen ileri gidemediler. Birlikleri ta┼č─▒yan ilk filika karaya oturunca ate┼č ba┼člam─▒┼č ve a─č─▒r zayiat ile sahil kenar─▒ndaki siperler al─▒nm─▒┼č ve tugay komutan yaralanm─▒┼čt─▒r.

 

Buradaki m├╝dafaa kuvveti 3. taburun 12. b├Âl├╝─č├╝ idi. B├Âl├╝─č├╝n bir tak─▒m─▒ 35 rak─▒ml─▒ tepe de bir tak─▒m─▒ AytepeÔÇÖde bir tak─▒m─▒ da sa─č taraf gerisinde ihtiyatta idi.

 

Sonu├ž olarak buraya ├ž─▒kan birlikler Tekke Burnunun kuzeyine ├ž─▒kan birliklerin yard─▒m─▒ ile sahile h├ókim tepeleri ele ge├žirip burada tutunmakta ba┼čar─▒l─▒ olmu┼člard─▒r. (amfibi)

 

X sahili - ─░kiz koy: 180 metre uzunlu─čunda ve dokuz metre geni┼čli─čine bir kumsald─▒. Bu kumsal 18 metre y├╝ksekli─činde yumu┼čak ve ├ž─▒k─▒labilir bir u├žurumun ete─činde idi.

 

Bu sahilde ─░ki tabura yak─▒n kuvvet ├ž─▒kacakt─▒. Bir tabur iki kademe halinde saat 06ÔÇÖdan 07.30ÔÇÖa kadar ├ž─▒kar─▒ld─▒. Buraya ├ž─▒kan birlikler Z─▒─č─▒ndereÔÇÖye ├ž─▒kan birlikler ile i┼čbirli─či kurarak Al├ž─▒tepe eksenini zorlayan harek├ót─▒ tamamlayacakt─▒.

Burada m├╝dafaa kuvveti ise 12. b├Âl├╝─č├╝n ihtiyat tak─▒m─▒ndan bu tarafa s├╝r├╝lm├╝┼č bir mangal─▒k kuvvetti. 500 metre ileri de ihtiyat tak─▒m─▒ bulunuyordu.

 

Muharebe sonucunda bu b├Âlgeye ├ž─▒kan ─░ngiliz birlikleri sahile h├ókim s─▒rtlar─▒ ele ge├žirmede ba┼čar─▒l─▒ olmu┼člard─▒r.

 

Y sahili ÔÇô ( Sar─▒s─▒─člar Koyu) Z─▒─č─▒ndereÔÇÖnin a─čz─▒ndan 1,5 kilometre kuzeyi. Kayal─▒k bir s─▒rt─▒n alt─▒nda 60 metre kadar bir k─▒y─▒ kesimi vard─▒r.

 

Buraya iki tabur, bir b├Âl├╝k ve bir denizci m├╝frezesi ├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒r. Bunlar─▒n vazifesi Sedd├╝lbahir m─▒nt─▒kas─▒ndaki T├╝rk kuvvetlerinin ├Ân├╝n├╝ kesmek ve g├╝neydeki di─čer hareketlere yard─▒m etmektir. Buras─▒ tamamen bo┼č oldu─ču saptanm─▒┼č ve bask─▒n ┼čeklinde ├ž─▒karma i├žin se├žilmi┼čti. Gemiler t├╝m ─▒┼č─▒klar─▒n─▒ s├Ând├╝rerek 02.30ÔÇÖda hareket ettiler, 04.30ÔÇÖda k─▒y─▒lara geldiler ve 06.50ÔÇÖde b├╝t├╝n ─░ngiliz tugay─▒n─▒n ├ž─▒kar─▒lmas─▒ tamamlanm─▒┼čt─▒r.

 

Bu k─▒y─▒n─▒n m├╝dafaas─▒na memur olan 6. b├Âl├╝k, bu yerin 3 kilometre kuzeyindeki Sar─▒tepeÔÇÖyi bir tak─▒mla ve ├╝├ž kilometre g├╝neydeki Z─▒─č─▒ndere ba┼člang─▒c─▒nda bir posta ile tutmu┼č, buray─▒ bo┼č b─▒rakm─▒┼čt─▒. Burada sadece 6. b├Âl├╝─č├╝n kuzeye s├╝rd├╝─č├╝ tak─▒mdan baz─▒ ke┼čif kollar─▒ ve birka├ž devriyeden ba┼čka bir T├╝rk kuvveti yoktu.

 

─░ngilizler ├ž─▒kt─▒klar─▒ ilk s─▒rtlarda hareketsiz kald─▒lar. Harek├ót─▒ derinli─čine s├╝rmek i├žin yeni bir emir al─▒nmad─▒─č─▒ ve g├╝neydeki muharebelerin ne oldu─ču ├Â─črenilmedi─činden ├ž─▒k─▒lan k─▒y─▒ s─▒rtlar─▒nda beklemek zorunda kalm─▒┼člard─▒r. Buradaki birlikler 26 Nisan sabah─▒ geri al─▒nm─▒┼čt─▒r.

Sonu├ž olarak buradaki ├ž─▒karma harek├ót─▒ ba┼čar─▒l─▒ olmam─▒┼čt─▒rÔÇŽ

 

D├╝┼čman 25 Nisan g├╝n├╝ ak┼čama kadar TekkekoyuÔÇÖnu ileri ge├žememi┼čti. Ancak Tekke Burnu kuzeyine ├ž─▒kar─▒lan bir tabur yan tesiri yard─▒m─▒ ile AytepeÔÇÖyi saat 16ÔÇÖya kadar alabilmi┼č ve Ertu─črul koyunda taarruz eden di─čer 4. tabur da saat 17ÔÇÖye kadar yaln─▒z Ertu─črul tabyas─▒n─▒ alabilmi┼čti.

 

12 taburluk 29. ─░ngiliz T├╝meninin taarruzu 26. T├╝rk Alay─▒n─▒n topsuz ve makineli t├╝feksiz iki taburu kar┼č─▒s─▒nda durmu┼čtu. Bu m├╝dafaan─▒n merkez s─▒kleti de Sedd├╝lbahirÔÇÖdeki 3. taburla bu tabur m─▒nt─▒kas─▒ndaki 9. T├╝menin istihk├óm b├Âl├╝─č├╝nde idi. Bu tam manas─▒ ile bir T├╝men ile bir taburun muharebesi idi. 25 Nisan g├╝n├╝ ├Â─člene kadar kahramanca m├╝dafaaya devam eden 26. Alay─▒n 2. ve 3. taburu, kendilerinden on misli fazla olan kuvvet kar┼č─▒s─▒nda ancak sa─č taraf─▒n─▒ bir par├ža geri ├žekmi┼čti.

 

2). TAL─░ ├çIKARMA B├ľLGES─░ ARIBURNU:

 

25 Nisan sabah─▒ Ar─▒burnu b├Âlgesinde yap─▒lan ├ž─▒karma esas ├ž─▒karma b├Âlgesi olan Sedd├╝lbahirÔÇÖe yard─▒mc─▒ olmak ama├žl─▒ yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

├ç─▒karma yeri olarak Kabatepe ile k├╝├ž├╝k Ar─▒burnu aras─▒ndaki kumsal se├žilmi┼čtir. ├ľnc├╝ kademesi bu sahilde KabatepeÔÇÖnin bir mil kuzeyi ile Ar─▒burnu aras─▒ndaki 1.600 metrelik bir cepheye ├ž─▒kacaklard─▒r. Gece ay ─▒┼č─▒─č─▒ oldu─čundan ├ž─▒karman─▒n, karanl─▒kta bask─▒n ┼čeklinde yap─▒labilmesi i├žin ay batt─▒ktan sonra ba┼člamas─▒na karar verilmi┼čtir.

 

Ar─▒burnuÔÇÖna ├ž─▒kacak birliklerin amac─▒; bu b├Âlgeyi savunan T├╝rk birliklerini oyalamak ve aldatmak, g├╝neydeki birlikler ile olan ba─člant─▒s─▒n─▒ kesmek, sol yan─▒n─▒ emniyete al─▒p 1. 2. ve 3. s─▒rtlar─▒ ele ge├žirerek h├ókim y├╝kseltiler olan Conkbay─▒r─▒ - Koca├žimen hatt─▒n─▒ ele ge├žirmek, Maydos yoluna h├ókim olan MaltepeÔÇÖye ilerlemekti. Daha Sonra EceabatÔÇÖa do─čru i├žerlenilecek ve Kilitbahir platosunun zabt─▒ i├žin emir beklenecekti.

 

Ar─▒burnu b├Âlgesindeki ├ž─▒karma, iki T├╝menli Anzak kolordusu ve 2. filo g├Ârevli idi. Queen gemisinde bulunan Tu─čamiral C.F. ThursbyÔÇÖnin komutanl─▒─č─▒nda y├Ânetilecek olan 2. filo da:

Queen, Prince of Walles, London muharebe gemileri( refakat gemileri), Triump, Majestic muharebe gemileri, Bachant (z─▒rhl─▒ kruvaz├Âr├╝) kruvaz├Âr├╝, 1 denizalt─▒ ana gemisi, Ark Royal u├žak ana gemisi, Manika balon gemisi, 8 muhrip, 4 bal─▒k├ž─▒ gemisi g├Ârevli idi.

 

25 Nisan sabah─▒ Ar─▒burnu b├Âlgesine ├ž─▒karma yapacak kuvvetin, ilk h├╝cum dalgas─▒n─▒ 1. Avustralya T├╝meninin Albay Mac Lagan Komutas─▒ndaki 3. Tugay─▒ te┼čkil edecekti. (4 taburlu 4.000 ki┼či) Sat 03.30 da k─▒y─▒dan 2,5 mil kadar a├ž─▒kta askerleri filikalara bindirdiler. 4.30 da k─▒y─▒ya ├ž─▒kmaya ba┼člad─▒lar. K─▒y─▒ba┼č─▒ kuvveti 3. Avustralya piyade tugay─▒n─▒n 9. 10. 11. 12. taburlar─▒ (1.500 ki┼či) idi.  2. kademe olarak ta 8 destoryer ile 2.500 ki┼či olarak karaya ├ž─▒kar─▒ld─▒.

 

1. Avustralya Tümeninin harekât planı:

H├╝cum dalgas─▒ndaki 3. tugay, 3 istikamette yelpaze gibi yay─▒lacak, KabatepeÔÇÖyi ku┼čatarak i┼čgal edecek, 9. tabur, sa─ča ├ž─▒kacak, Kabatepe m─▒nt─▒kas─▒na do─čru ilerleyecek,

10. tabur, merkezde Kanl─▒s─▒rtÔÇÖa ve sonra 3. s─▒rtlara do─čru ilerleyecek,

11. tabur, sola ├ž─▒kacak, ┼čahin s─▒rt─▒ ├╝zerinden Conkbay─▒r─▒, Koca├žimen tepesine ilerleyecek,

12. tabur ihtiyatta kalacak sonra Kanl─▒s─▒rtÔÇÖa do─čru ilerleyecekti.

 

25 Nisan g├╝n├╝ karaya ├ž─▒kan Anzak kuvvetleri:

04.20 ÔÇô 1.500 ki┼či

05.30 ÔÇô 4.000 ki┼či

08.00 ÔÇô 8.000 ki┼či

14.00 ÔÇô 12.000 ki┼či. (14.00ÔÇÖte Hint da─č bataryas─▒ ├ž─▒km─▒┼čt─▒.)

15.10 ÔÇô 16.000 ki┼či

Gece Saroz k├Ârfezindeki g├Âsteri kuvvetlerinin Ar─▒burnuÔÇÖna gelmeleri emredildi. 36 filika ile g├╝n a─čarmadan yola ├ž─▒k─▒ld─▒, b├Âylece Ar─▒burnuÔÇÖndaki kuvvet 20.000 ki┼či olmu┼čtu.

 

ARIBURNU B├ľLGES─░ T├ťRK SAVUNMA KUVVETLER─░

 

Ar─▒burnu b├Âlgesi, 9. T├╝men sorumluk alan─▒n─▒n kuzey kesimini olu┼čturuyordu. Bu b├Âlgenin savunmas─▒nda 27. Alay─▒ g├Ârevlendirmi┼čti. Ayr─▒ca 19. T├╝men (1 tabur eksik olarak) Bigal─▒ÔÇÖda genel ordu ihtiyat─▒ olarak bulunuyordu.

 

Ar─▒burnu b├Âlgesinde 27.Alay─▒n 2. taburu g├Ârevli idi.

2. Taburun sorumluluk alan─▒, Azmak dereÔÇÖden ÔÇô ├çamtepeÔÇÖye kadar, 12 kilometrelik bir alan─▒ kaps─▒yordu. 2. Tabur k─▒y─▒ g├Âzetleme g├╝venlik i├žin 3 b├Âl├╝─č├╝n├╝ k─▒y─▒lar ├╝zerinde d├╝zenlemi┼č, 1 b├Âl├╝─č├╝n├╝ de ihtiyat olarak Kabatepenin 1,5 kilometre do─čusuna alm─▒┼čt─▒. 27. Alay─▒n 2. taburu direk 9. T├╝mene ba─čl─▒ idi.

 

Ar─▒burnu kuzey kanad─▒ (├ž─▒karma b├Âlgesi) 2. taburun 4. b├Âl├╝─č├╝ (8.b├Âl├╝k) sorumlulu─čunda idi. (Azmak dereÔÇÖden ├çakaldereÔÇÖye kadar. 4.km.)  B├Âl├╝k komutan─▒ Y├╝zba┼č─▒ Faik efendidir.

 

1.Tak─▒m Aste─čmen ─░brad─▒ÔÇÖl─▒ ─░brahim Hayrettin komutas─▒nda Azmak dere ÔÇô Ar─▒burnu aras─▒nda,

1 manga ÔÇô Azmakdere a─čz─▒nda,

1 manga ÔÇô B├╝y├╝k Ar─▒burnuÔÇÖnda (g├Âzetleme postas─▒ olarak)

Gerisi,  bal─▒k├ž─▒ damarl─▒ yak─▒n─▒nda topluca bulunuyordu.

 

2. Tak─▒m LapsekiÔÇÖli Aste─čmen Muharrem komutas─▒nda B├╝y├╝k ve K├╝├ž├╝k Ar─▒burnuÔÇÖndan ├çakal dereye kadar,

1 manga ÔÇô B├╝y├╝k Ar─▒burnu g├╝ney par├žas─▒,

1 manga ÔÇô K├╝├ž├╝k Ar─▒burnu g├Âzetlemede,

Gerisi HaintepeÔÇÖde siperlerde.

 

3. tak─▒m Gelibolulu S├╝leyman Efendi komutas─▒nda. 4. b├Âl├╝─č├╝n

─░htiyat─▒ olarak Merkeztepe kuzeyinde - Ar─▒burnuÔÇÖndan 2.km do─čuda boyun noktas─▒nda,

 

2. Taburun 2. ve 3. B├Âl├╝kleri  ÔÇô Kabatepe ÔÇô ├çamtepe aras─▒nda geni┼č bir k─▒y─▒ ┼čeridinde

1. B├Âl├╝k ÔÇô KabatepeÔÇÖden 1,5 km. do─čuda ihtiyatta bulunuyordu.

 

25 N─░SAN G├ťN├ť ARIBURNU B├ľLGES─░NE YAPILAN ├çIKAMA:

 

25 Nisan sabah─▒ Ar─▒burnu b├Âlgesine yap─▒lan ├ž─▒karmay─▒ ilk rapor eden 27. Alay, 2. tabur, 8. B├Âl├╝k Komutan─▒ Y├╝zba┼č─▒ Faik EfendiÔÇÖdir. Y├╝zba┼č─▒ Faik Efendi saat 02.30 s─▒ralar─▒nda 2. tabur komutan─▒ Binba┼č─▒ ─░smet BeyÔÇÖe ve 9. T├╝men komutanl─▒─č─▒na haber verdi.

 

Y├╝zba┼č─▒ Faik Efendi o an─▒ ┼č├Âyle anlat─▒yor:

ÔÇťO gece yar─▒s─▒ saat 2.00 s─▒ralar─▒nda ay ─▒┼č─▒─č─▒ hen├╝z vard─▒, yan─▒mdaki ihtiyattan g├Âzc├╝ler Bigal─▒ idris ve Gelibolulu Cemil, ay ─▒┼č─▒─č─▒nda d├╝┼čman ├ž─▒karma gemilerinin g├Âr├╝lmekte oldu─čunu haber verdiler. Kalkt─▒m d├╝rb├╝nle bakt─▒m. Tam kar┼č─▒m─▒zda fakat epeyce uzaklar─▒m─▒zda b├╝y├╝kl├╝─č├╝ k├╝├ž├╝kl├╝─č├╝ fark edilmeyen bir├žok gemilerin v├╝cudunu g├Ârd├╝m. Harekette olup olmad─▒klar─▒ anla┼č─▒lm─▒yordu.ÔÇŁ

 

ÔÇť9 ncu T├╝men Komutanl─▒─č─▒na malumat vermek ├╝zere telefon ba┼č─▒na gittim. Tahminen saat iki bu├žuk var idi. T├╝men kararg├óh─▒nda kar┼č─▒ma M├╝lhak Aste─čmen Nuri Efendi ├ž─▒kt─▒. S├Âyledim. Cevaben bana; ÔÇťKurmay ba┼čkan─▒na s├ÂyleyeyimÔÇŁ dedi. Biraz sonra: ÔÇťBu gemilerin ka├ž─▒ nakliye ka├ž─▒ harp gemisidirÔÇŁ diye sordu. Cevaben; karanl─▒kta bunun se├žilmesine imk├ón olmad─▒─č─▒n─▒, yaln─▒z gemilerin say─▒ca fazla oldu─čunu s├Âyledim.

Bir m├╝ddet sonra ay batt─▒. Gemiler karanl─▒kta g├Âr├╝nmez oldu. Bir zaman sonra bir silah cay─▒rt─▒s─▒ koptu. Kuzey Ar─▒burnu ilerisinden k├╝├ž├╝k gemilerden makineli t├╝fek ate┼či yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ g├Ârd├╝m. Derhal tak─▒m─▒ Kuzey Ar─▒burnuÔÇÖna h├ókim olan Y├╝seks─▒rtÔÇÖtaki siperleri tutturmak i├žin hareket ettirdim. Ayn─▒ zamanda tabur komutan─▒na; ÔÇťD├╝┼čman─▒n Ar─▒burnuÔÇÖna ihraca ba┼člamak ├╝zere oldu─čunu ve ihtiyattaki tak─▒mla o taraftaki mevziiye gidece─čimiÔÇŁ raporla yazd─▒m. Y├╝kseks─▒rtÔÇÖa geldik. 1.300 metreden ate┼č a├žt─▒rd─▒m. Biraz ilerimizdeki Haintepe siperlerinde bulunan 2. Tak─▒m ba┼čtan beri muharebeye tutu┼čmu┼čtu. ┼×iddetli muharebe devam ediyordu. Bu s─▒rada y├╝z metre solumuzdaki dikliklerden d├╝┼čman─▒n ate┼čine tutulduk. Bu m├╝cadelede tak─▒m─▒n komutan─▒ Gelibolulu S├╝leyman Ba┼č├žavu┼č yaraland─▒. Erat─▒m─▒z da vuruluyordu. Ben de kas─▒─č─▒mdan a─č─▒r bir yara ald─▒m ve tak─▒m─▒ komuta edemeyecek bir halde kald─▒m. Tak─▒m─▒n komutas─▒n─▒ L├ópsekili Muharrem ├çavu┼ča b─▒rakt─▒m ve geri ├žekildim. G├╝n hen├╝z a─čar─▒yordu. Tak─▒m daha bir m├╝ddet muharebe etmi┼č ve Muharrem ├çavu┼čta vurulduktan sonra birka├ž ki┼či kalan erat; arkalar─▒n─▒n kesildi─čini anlayarak sarp yama├žlar aras─▒ndan Bal─▒k├ž─▒damlar─▒ÔÇÖndaki 1. Tak─▒ma kat─▒lm─▒┼člar.ÔÇŁ

 

Saat 05.20ÔÇÖde 27.Alaydan 9.T├╝mene ihra├ž hareketi haber verildi.

        05.45 te 9. T├╝menden, 27.Alaya hareket emri verildi.

       05.50ÔÇÖde 27.Alay hareket etti.

       07.00ÔÇÖde 27.Alay KavaktepeÔÇÖye geldi.

       07.40ÔÇÖta h├ókim tepe olan KemalyeriÔÇÖne geldi.

       08.00ÔÇÖden itibaren muharebeye ba┼čland─▒.

       09.00ÔÇÖda yo─čun muharebelere ba┼član─▒ld─▒.

 

27. Alay─▒n ilk hedefi K─▒l─▒├žbay─▒r─▒ ÔÇô Merkeztepe ÔÇô Kanl─▒s─▒rt- K─▒rm─▒z─▒s─▒rt hatt─▒ olan 2 km geni┼čli─čindeki hatt─▒ tutmakt─▒. Alay─▒n elinde 2.000 ki┼čilik bir kuvvet vard─▒. (1. ve 3. taburlar) ve geni┼č cephe taarruzu yapmak zorunda idi. ─░lk amac─▒ d├╝┼čman─▒ belli bir hatta tutmakt─▒.

 

27. Alaydan sonra cepheye yeti┼čen birlik 19. T├╝men idi. Mustafa Kemal komutas─▒nda 19. T├╝men ba─čl─▒ Alaylar─▒ ile beraber Bigal─▒ civar─▒nda bulunuyordu. 19. T├╝men komutan─▒ ├ž─▒karmaya dair ilk raporu 77.Alay komutan─▒ndan 05.30ÔÇÖda ald─▒. Yarbay Mustafa Kemal 57. Alay─▒n tamam─▒ ile muharebe alan─▒na s├╝rmeye karar verdi. 07.45ÔÇÖte hareket ederek Bigal─▒ÔÇÖdan yola ├ž─▒k─▒ld─▒. 57. Alay 1. ve 2. taburlar─▒ ├Ânden 3. taburu ise Alay komutan─▒ H├╝seyin Avni Bey komutas─▒nda ihtiyat olarak geriden gelecekti.

 

Saat 10.24 s─▒ralar─▒nda Alay─▒n ├Ânce 2. taburu Y├╝zba┼č─▒ Ata Efendi komutas─▒nda, hemen sonra 1. taburu Y├╝zba┼č─▒ Zeki Efendi komutas─▒nda Suyata─č─▒ mevkiinden D├╝ztepeÔÇÖye do─čru Anzak birliklerine kar┼č─▒ 600 metreden muharebeye giri┼čti.

 

Daha sonra cepheye 19. T├╝menin 77. ve 72.Alaylar─▒ da geldi.

77.Alay 27.Alay─▒n sol kanad─▒ndan d├╝┼čmana taarruz edecekti.

72.Alay Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna gelerek 57.Alay─▒ takviye edecekti. (16.30da cepheye gelebildi.)

 

19 T├╝men Komutan─▒ Yarbay Mustafa Kemal Ar─▒burnu Muharebeleri raporuÔÇÖnda 25 Nisan g├╝n├╝ ya┼čananlar─▒ ┼ču ┼čekilde anlat─▒yor: ÔÇť25 Nisan sabah─▒ Ar─▒burnu civar─▒nda bir hadisenin cereyan etmekte oldu─ču i┼čitilen gemi toplar─▒ sadas─▒ndan anla┼č─▒lm─▒┼č ayn─▒ zamanda MaltepedeÔÇÖki 77 Alaydan telefon ile d├╝┼čman donanmas─▒n─▒n Kabatepe sahillerini bombard─▒man etmekte oldu─ču ve KabatepeÔÇÖnin kuzeyinden piyade ate┼či i┼čitilmekte oldu─ču bildirilmi┼č ve bunu m├╝teakib dokuzuncu f─▒rka kumandanl─▒─č─▒n─▒n saat 5.30ÔÇÖda yaz─▒lan raporu gelmi┼čti. ÔÇťd├╝┼čman Ar─▒burnu ile Kabatepe aras─▒nda bir├žok sefain-i harbiye ve vesait-i nakliyesiyle tekarr├╝bde ihra├ž te┼čebb├╝s├╝ne ba┼člad─▒─č─▒ ve ┼čimdi Ar─▒burnuÔÇÖna asker ├ž─▒kard─▒─č─▒ haber al─▒nd─▒. Beray─▒ malumat tebli─č olunur.ÔÇŁ

 

Derhal b├╝t├╝n f─▒rka k─▒taat─▒n─▒ harekete haz─▒rl─▒k derecesi tezyid edilerek bir tarafta Maydos m─▒nt─▒kas─▒ kumandanl─▒─č─▒ndan d├╝┼čman─▒n te┼čebb├╝s derecesi hakk─▒nda daha esasl─▒ malumata, di─čer taraftan da Kolordu veya Ordu kumandanl─▒klar─▒ndan emre intizar edilmekte bulunulmu┼čtur. F─▒rkan─▒n s├╝vari b├Âl├╝─č├╝ne dahi istihsal-i malumat i├žin Koca├žimen ├╝zerinden sahildeki ahval-i tahkik vazifesi ile hareket etmesi emri verilmi┼čtir. Bu s─▒rada ├ť├ž├╝nc├╝ Kolordu komutan─▒ Esad Pa┼ča Hazretleriyle GeliboluÔÇÖdan telefonla g├Âr├╝┼č├╝lm├╝┼č ve m├╝┼čarunileyh dahi hen├╝z cereyan-─▒ ahval hakk─▒nda vazih malumat edinememi┼č oldu─čunu bildirmi┼čtir.

 

Saat 9.30 evvelde Dokuzuncu F─▒rka kumandan─▒ Miralay Halil Sami BeyÔÇÖden a┼ča─č─▒daki raporu ald─▒m: ÔÇťKabatepeÔÇÖde tabur kumandanl─▒─č─▒ndan ┼čimdi al─▒nan raporda d├╝┼čman─▒n Ar─▒burnu s─▒rtlar─▒ndan KabatepeÔÇÖnin gerilerindeki s─▒rtlar─▒ sarmakta oldu─ču bildiriliyor. En yak─▒n bulunmas─▒ hasebi ile MaltepeÔÇÖdeki kuvvetinizden bir taburu KabatepeÔÇÖnin ┼čimalindeki Ar─▒burnuÔÇÖna kar┼č─▒ olan s─▒rtlara m├╝sareaten sevk ile neticesinin i┼čÔÇÖari mercudur.ÔÇŁ

                                                                                   

Bu anda zaten f─▒rka emr-i harekete m├╝heyya idi. ┼×ayan-─▒ dikkattir ki bu ana kadar d├╝┼čman─▒n Sedd├╝lbahir cihetindeki te┼čebb├╝s├╝nden hi├ž bahis edilmemekte, Ar─▒burnu ihrac─▒na kar┼č─▒ m├╝manat i├žin bir tabur kuvvet ile iktifa edilmekte idi. Art─▒k ihra├ž muhakkak oldu─čuna ve d├╝┼čman─▒n velev c├╝zi olsun sahile yerle┼čmesine meydan vermemek l├╝zumu da a┼čik├ór oldu─čuna g├Âre daha vakit ge├žirerek GeliboluÔÇÖdan f─▒rkan─▒n suret-i hareketine dair emr-i kati beklemek ahval-i harbiye ile gayri kabili telif idi. F─▒rkan─▒n maksad-─▒ umumi haricinde ve l├╝zumsuz yere istimal edilmemesi i├žin evvel emirde bir Alay piyade ve bir cebel bataryas─▒ ile Ar─▒burnuÔÇÖna yeti┼čerek ├ž─▒kan d├╝┼čmana taarruz etme─če ve f─▒rka k─▒sm-─▒ k├╝lsini yine Bigal─▒ civar─▒nda emri harekete haz─▒r bulundurma─ča karar verdim.

 

Kararg├óh─▒m─▒n bulundu─ču Bigal─▒ k├Ây├╝ne en yak─▒n, F─▒rkan─▒n Elli Yedinci Alay─▒ ile cebel bataryas─▒ idi. Derhal bu iki birli─čin kumandan─▒na harekete haz─▒rl─▒klar─▒n─▒ ikmal etmelerinin emir almak i├žin yan─▒ma gelmelerini yaver ve emir zabitleri ile ┼čifahen bildirdim.

 

Bu s─▒rada k─▒taata tebli─č edilmek ve bir suret-i Dokuzuncu F─▒rka kumandan─▒na g├Ânderilmek ├╝zere erk├ón-─▒ harbime a┼ča─č─▒daki emri not ettirdim:

D├╝┼čman─▒n Ar─▒burnu civar─▒ndaki ihra├ž te┼čebb├╝s├╝ di─čer noktalardaki te┼čebb├╝sat─▒ndan ciddidir.

S├╝vari b├Âl├╝─č├╝, 57. Alay ve cebel bataryas─▒, bir s─▒hh─▒ye m├╝frezesi Kocadere garb─▒ndaki s─▒rtlara hareket edecektir. (bunlara ben ┼čimdi ┼čifahen emir verece─čim)

Fırka kısm-ı küllisi ordugâhlarında harekete müheyya bir halde bulunacaklardır.

Ben bidayetten d├╝┼čmana hareket eden m├╝freze ile beraber bulunaca─č─▒m. ─░cap eder ise k─▒sm-─▒ k├╝lliye avdet edece─čim.

Fırka karargâhından kalan fırka erkân-ı harbiye irtibatta bulununuz.

karargah Bigal─▒ k├Ây├╝n├╝n ┼čark─▒ndaki s─▒rtta ve de─čirmen yak─▒n─▒ndad─▒r.

 

Telefon ile arz edilmek ├╝zere ┼ču raporu yazd─▒rd─▒m.

ÔÇťKabatepe ile ar─▒burnu aras─▒nda ├ž─▒kt─▒─č─▒ haber verilen d├╝┼čman─▒n cins ve miktar─▒ hakk─▒nda hen├╝z bir malumat al─▒namad─▒. S├╝var b├Âl├╝─č├╝n├╝ kocaderenin garp s─▒rtlar─▒na g├Ânderdim. D├╝┼čman─▒n kocaderenin garptaki s─▒rtlar─▒ i┼čgaline meydan vermemek maksad─▒ ile 57. Alay ve cebel bataryas─▒n─▒ da ┼čimdi kocadereÔÇÖnin garp s─▒rtlar─▒na tahrik ediyorum.d├╝┼čman─▒n kuvvet ve vaziyetini anlamak ve ona g├Âre tedabir-i taarruziye ittihaz eylemek ├╝zere f─▒rka erkan-─▒ harbini b─▒rakarak bizzat oraya gidiyorum. F─▒rka k─▒sm-─▒ k├╝lsinin istimalini icab ettirecek bir halin vukuunda f─▒rkam─▒n ba┼č─▒na gelece─čimi arz ederim.ÔÇŁ

 

Bundan sonra k─▒talar─▒n─▒ y├╝r├╝y├╝┼če m├╝heyya olarak i├žtima ettirmi┼č bulunan 57. Alay ve cebel bataryas─▒ kumandanlar─▒ ve ser tabib ve bir yaverim ile bir emir zabitim beraber oldu─ču halde i├žtima mahalline geldim. Ve Alay ve cebel bataryas─▒n─▒ basit bir tertip ile Bigal─▒ deresi boyunca giden yol ├╝zerinden bizzat y├╝r├╝y├╝┼če ge├žirerek Koca├žimen tepesine tevecc├╝h ettim. Ve s─▒hh─▒ye m├╝frezesinin arkadan iltihak etmesi i├žin emir vermesini sertabibe s├Âyledim

 

Yolda giderken piyade Alay─▒ ve cebel bataryas─▒ ve iltihak eden top├žu taburu kumandan─▒ ve sertabibe ┼čifahen izahat-─▒ laz─▒me verdim.

 

Efrat o m├╝┼čk├╝l araziyi bila tevakkuf kat etmek y├╝z├╝nden yorulmu┼č ve y├╝r├╝y├╝┼č umku derinle┼čmi┼čti.

 

Alay ve batarya kumandanlar─▒na efrad─▒ tamamen toplamak ve k├╝├ž├╝k bir istirahat vermek ├╝zere 10 dakika denizden mestur olarak tevakuf etmelerini badehu beni takip etmelerini ve kendimin Abdal Ge├židinden Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna gidece─čimi anlatt─▒m. Ve yan─▒mda yaverim ve emir zabitim ve ser tabib ile f─▒rka top├žu cebel taburu kumandan─▒ oldu─ču halde evvela atl─▒ olarak y├╝r├╝me─če te┼čebb├╝s ettik. Fakat arazi m├╝sait olmad─▒─č─▒ndan hayvanlar─▒ b─▒rakarak yaya olarak Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna vas─▒l olduk. Bu esnada Conkbay─▒r─▒ cenubundaki 261 rak─▒ml─▒ tepeden conkbay─▒r─▒na do─čru 27. Alaydana sahilin tarassut ve teminine memuren oralarda bulunan bir m├╝freze efrad─▒n─▒n Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna do─čru ka├žmakta olduklar─▒n─▒ g├Ârd├╝m. Bizzat bu efrad─▒n ├Ân├╝ne ├ž─▒karak ÔÇť Ni├žin Ka├ž─▒yorsunuz?ÔÇŁ dedim. ÔÇťEfendim D├╝┼čman!ÔÇŁ dediler. ÔÇťNerede?ÔÇŁ dedim. ÔÇť─░┼čte!ÔÇŁ Diye 261 rak─▒ml─▒ tepeyi g├Âsterdiler. D├╝┼čman─▒n biri avc─▒ hatt─▒ 261 rak─▒ml─▒ tepeye yakla┼čm─▒┼č ve kemal-i serbestiyle ileri do─čru y├╝r├╝yordu. O zaman bu ka├žan efrada ba─č─▒rarak ÔÇťD├╝┼čmandan Ka├ž─▒lmazÔÇŁ dedim. ÔÇťCephanemiz Kalmad─▒ÔÇŁ dediler. ÔÇťCephaneniz yoksa s├╝ng├╝n├╝z varÔÇŁ dedim. Ve ba─č─▒rarak bunlara s├╝ng├╝ takt─▒rd─▒m ve yere yat─▒rd─▒m. Ayn─▒ zamanda Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna do─čru gelmekte olan piyade Alay─▒ ile cebel bataryas─▒n─▒n yeti┼čebilen efrad─▒n─▒ mar┼č mar┼č ile benim bulundu─čum yere gelmeleri i├žin yan─▒mdaki zabitleri geriye sald─▒rd─▒m. Kolun ba┼č─▒nda bulunan bir b├Âl├╝k yeti┼čti. Cephanesiz efrad─▒ takviye ederek d├╝┼čmana ate┼č a├žmalar─▒n─▒ emrettim. Ve yan─▒ma gelmi┼č olan 57. Alay 2. tabur kumandan─▒na (Y├╝zba┼č─▒ Ata Efendi) b├╝t├╝n taburu ile bir b├Âl├╝─č├╝n├╝ takviye ederek 261 rak─▒ml─▒ tepe ├╝zerinden d├╝┼čmana taarruz etmesini emrettim. Cebel bataryas─▒na Suyata─č─▒ÔÇÖnda mevzi ald─▒rarak d├╝┼čman piyadesi ├╝zerine ate┼č a├žt─▒rd─▒m.

 

57. Alay─▒n taarruza ba┼člamas─▒ 10 evvel raddelerinde idi. Bu esnada Dokuzuncu F─▒rkaya mensup s├╝vari zabitan─▒ndan m├╝laz─▒m-─▒ evvel Mehmet Salih efendi Conkbay─▒r─▒ÔÇÖnda yan─▒ma geldi ve yirmi yedinci Alay─▒n Kocadere garb─▒ndaki s─▒rtlardan Kemalyeri ├╝zerinden d├╝┼čmanla muharebeye ba┼člad─▒─č─▒n─▒ haber verdi.

 

Bigal─▒da bulunan ─░zzettin BeyÔÇÖe ┼ču emri g├Ânderdim: 72. Alay  MaltepeÔÇÖye tekarr├╝p etsin. S─▒hh─▒ye b├Âl├╝─č├╝ KocadereÔÇÖye gelsin (hepsi) 77. Alay kocaÔÇÖdere ┼čark─▒na tekarr├╝p etsin ve bu raporu ├╝├ž├╝nc├╝ kolordu kumandan─▒na verini. 

 

├ť├ž├╝nc├╝ kolordu kumandanl─▒─č─▒na:

 

ÔÇťD├╝┼čman─▒n karaya ├ž─▒km─▒┼č bulunan piyadesi Ar─▒burnu ile Kabatepe aras─▒nda bir bu├žuk kilometre kadar bir cephedeki s─▒rtlar─▒ i┼čgal etmi┼čtir. 27. Alay d├╝┼čman─▒ ┼čark cephesindeki sekiz y├╝z metrede i┼čgal ediyor. D├╝┼čman─▒n tamamen sol cenah─▒ndan alt─▒ y├╝z metre den taarruza ba┼člad─▒m. Yaln─▒z piyadeden ibaret olan d├╝┼čman─▒ bir Alay tahmin ediyorum.

 

Bir saat kadar ate┼č muharebesinden sonra d├╝┼čman─▒n sol cenah─▒ndan 261 rak─▒ml─▒ tepeye kadar ilerlemi┼č olan k─▒taat ricate mecbur edildi. 57. Alay ┼čiddetle d├╝┼čman─▒ takip ediyordu.ÔÇŁ

 

25 Nisan 1915 g├╝n├╝ Ar─▒burnu b├Âlgesine ├ž─▒karma yapan Anzak askerlerini ilk kar┼č─▒layan birlik 27. Alay ve daha sonra cepheye yeti┼čerek muharebeye kat─▒lan 57. Alay ve 19 T├╝men bu g├╝n├╝n en ├Ânemli birlikleridir. T├╝rk taraf─▒n─▒n sol ve merkez taraf─▒n─▒ 27. Alay, sa─č taraf─▒n─▒ da 57. Alay tutmu┼čtur.

 

Bu g├╝n├╝n sonunda:

57.Alay 180 Rak─▒ml─▒ Tepeyi ÔÇô Cesaret Tepe ÔÇô Ser├že TepeÔÇÖye kadar ele ge├žirdi.

27. Alay K─▒rm─▒z─▒s─▒rtÔÇÖ─▒ ele ge├žirdi.

77. Alay Komutan─▒ ve 27.Alay 1. tabur kom. Binb. ─░brahim aras─▒nda ya┼čanan bir kar─▒┼č─▒kl─▒k neticesinde Kanl─▒s─▒rt terk edildi.

 

Anzak askerleri: Cesarettepe, Kabaks─▒rt─▒, Bombas─▒rt─▒, Merkeztepe, Sivritepe, ┼×ehitlertepesi bat─▒s─▒, Ye┼čiltarla ve g├╝neyini ele ge├žirmi┼čtir.

 

─░ngilizlerin iki T├╝menli Anzak Kolordusu, ba┼člang─▒├žta 4.000 ki┼čilik kuvvetle d├Ârt T├╝rk tak─▒m─▒ kar┼č─▒s─▒nda karaya ├ž─▒karak ilk s─▒rtlar─▒ tutmada ba┼čar─▒l─▒ olmu┼č, yakla┼č─▒k 12.000 ki┼čilik kuvvetiyle iki T├╝rk Alay─▒n─▒n kar┼č─▒ taarruzu kar┼č─▒nda ├žekilmek zorunda kalm─▒┼č ve 16.000 mevcudu ile bir T├╝rk T├╝meni kar┼č─▒s─▒nda donanmas─▒n─▒n ├žok kuvvetli ate┼č himayesine ra─čmen sahildeki ilk s─▒rtlara yap─▒┼č─▒p kalm─▒┼čt─▒r.  Bu sebeple ├ž─▒karma ba┼čar─▒l─▒ olmu┼č ise de hedefe var─▒lamam─▒┼č olmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan ba┼čar─▒s─▒zl─▒kla sonu├žlanm─▒┼č olarak de─čerlendirilmesi gerekmektedir.

 

25 Nisan g├╝n├╝n├╝n ak┼čam─▒nda, Anzak askerleri dar bir kara par├žas─▒na s─▒k─▒┼čm─▒┼člard─▒. ├ç─▒karma yerindeki birliklerin geri al─▒nmas─▒ isteniyordu. General Birwood, General HamiltonÔÇÖa g├Ânderdi─či raporunda -b├╝t├╝n askerlerinin geriye ├žekmek zorunda kalaca─č─▒n─▒- yaz─▒yordu. General Hamilton saat.23.00ÔÇÖte Ar─▒burnu cephesine gelerek duruma el koydu. Karaya ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č bir kolordunun tekrar geriye al─▒nmas─▒ da kolay de─čildi. Bunun i├žin en az iki g├╝nl├╝k bir s├╝re ge├žerli idi. Avustralya denizalt─▒s─▒ AE2ÔÇÖnin Bo─čaz─▒ ge├žti─či haberi gelince General Hamilton ├žekilme karar─▒n─▒ reddetti ve ┼ču emri verdi: Avustralya denizalt─▒ gemisi bo─čaz─▒ ge├žmi┼čtir. Askerler ve subaylara yerlerini tutup korumaya son derece ├žaba g├Âstermelerini bizzat s├Âyleyiniz. ─░┼čin zor taraflar─▒n─▒ atlatt─▒n─▒z. Art─▒k size kalan i┼č, g├╝venli─činizi tamam─▒ ile sa─člay─▒ncaya kadar siper kazmak, siper kazmak, siper kazmakt─▒rÔÇŽ 

 

 

3). ALDATMA ÇIKARMASI:

 

KUMKALE:

 

General Hamilton, Frans─▒z birlikleri komutanl─▒─č─▒na 18 Nisan g├╝n├╝ verdi─či emirde Gelibolu Yar─▒madas─▒'na ├ž─▒kar─▒lacak birliklerin harek├ót─▒na yard─▒m etmek i├žin ├çanakkale Bo─čaz─▒'n─▒n Anadolu yakas─▒nda bulunan T├╝rk kuvvetlerinin me┼čgul edilmesi amac─▒ ile Kumkale dolaylar─▒na Aldatma niteli─činde ├ž─▒karma yapma g├Ârevini a├ž─▒klam─▒┼čt─▒.

 

T├╝rk birli─či olarak Kumkale'de 31. Alay'─▒n 6. B├Âl├╝─č├╝ (3 tak─▒ml─▒) g├Ârevliydi.

Buraya ├ž─▒kacak Frans─▒z kuvveti 3.000ÔÇÖi a┼čk─▒n asker ve 4 toplu bir sahra bataryas─▒ idi.

 

Frans─▒z filosu, 24 Nisan saat 22.00'de Mondros Liman─▒'ndan hareket ederek 25 Nisan g├╝n├╝ g├╝ne┼č do─čmadan saat 03.00 s─▒ralar─▒nda muharebe yerlerini ald─▒lar. Kumkale ├ž─▒karma kuvvetlerini be┼č ta┼č─▒t gemisi ta┼č─▒yordu. Filo saat 04.30'da Kumkale ├Ânlerine muharebe yerlerini alarak saat 05.15'te bombard─▒mana ba┼člad─▒. Jaurequibery ve IV. Henry muharebe gemileri Kumkale'ye ve Kumkale-Orhaniye aras─▒ndaki kesime ate┼člerini y├Ânelttiler. Saat 06.20'de ilk ├ž─▒karma kafileleri filikalara y├╝klenmeye ba┼člad─▒. Saat 07.00'ye do─čru ba─člama halatlar─▒n─▒ al─▒p ta┼č─▒t gemilerinden ayr─▒larak Kumkale'ye do─čru y├Âneldiler. Ak─▒nt─▒ sebebi ile yer yer da─č─▒lmalarla duraksayan filikalara ─░ntepe'deki bataryalardan a├ž─▒lan top├žu ate┼čleriyle zayiat verdirildikten sonra saat 10.00 sular─▒nda karaya ayak basabildiler. Saat 10.00'dan sonra ├ž─▒karman─▒n h─▒z─▒ artt─▒r─▒ld─▒. Kumkale'deki tarih├« kale harabesi ve Kumkale k├Ây├╝ Frans─▒zlar─▒n eline ge├žti. Ak┼čama kadar t├╝m Frans─▒z tugay─▒ karaya ├ž─▒kar─▒ld─▒. Orhaniye s─▒rtlar─▒n─▒n kuzeyindeki sazl─▒klar hatt─▒nda kurulan k─▒y─▒ ba┼č─▒, Frans─▒z tugay─▒n─▒n varabildi─či son a┼čama oldu. Saat 17.30'a kadar b├╝t├╝n Frans─▒z tugay─▒, top├žusu ve di─čer ba─čl─▒ birlikleri ile ├ž─▒karmas─▒n─▒ tamamlam─▒┼čt─▒. Saat 17.00'den itibaren ├ž─▒karma kafileleri seyrekle┼čmi┼čtir. Saat 19.00'da gece taarruzu ba┼člad─▒. ─░leri at─▒lan T├╝rk birlikleri k─▒y─▒da bulunan Frans─▒z askerleri ├╝zerine taarruz ettiler. Buradaki ├ž─▒karma kuvvetleri, taarruz eden birliklerimizden say─▒ca ├žok kuvvetliydi. A─č─▒r makineli t├╝feklerin yan ate┼čleri ve mevzideki piyade kuvvetleriyle ┼čiddetli kar┼č─▒ koyulmas─▒ neticesinde taarruz ba┼čar─▒l─▒ olamad─▒. Kumkale mezarl─▒─č─▒ndaki ve merkezdeki birlikler savunma cephesini ├ž├Âkerterek k├Âye girdiler. Kumkale sokaklar─▒nda muharebe yap─▒ld─▒. 39. Alay b├╝t├╝n ihtiyatlar─▒yla k├Âye girmi┼čti. K├Ây i├žerisinde harek├ót─▒n sevk ve idare imk├ón─▒ kalmam─▒┼čt─▒. Harek├ót durduruldu. Saat 24'e do─čru durmu┼č olan Kumkale gece taarruzu, 31. Alay'─▒n 1. Taburu'nun kat─▒lmas─▒yla saat 03.00'te yeniden ba┼člat─▒ld─▒. K├Ây sokaklar─▒na da─č─▒lm─▒┼č olan birlikleri idare etme imk├ón─▒ kalmad─▒─č─▒ i├žin taarruz 04.00'e do─čru durduruldu. Saat 05.00'te ├ž─▒karma birlikleri Kumkale ve Orhaniye s─▒rtlar─▒ aras─▒ndaki kumluk ├╝zerinden bir kar┼č─▒ taarruz yapt─▒ ise de buradaki bir tak─▒m─▒m─▒z─▒n m├╝dahalesiyle s├Ând├╝r├╝ld├╝. 05.00'ten sonra Kumkale taarruzunun ├╝├ž├╝nc├╝ d├Ânemi ba┼člad─▒. Muharebe saat 07.00'a kadar devam etti. Saat 07.00'den sonra muharebede bir duraklama oldu. Saat 16.00'da Kumkale tamamen bo┼čalt─▒lm─▒┼č ve b├Âlgedeki muharebe durumu eski h├óline getirilmi┼čti. ├ç─▒karma yapan Frans─▒zlar Kumkale k─▒y─▒ ba┼č─▒nda ├ž─▒kmaz bir duruma d├╝┼čm├╝┼čt├╝. Seferi Kuvvetler Ba┼čkomutan─▒ General Hamilton 26 Nisan sabah─▒ Frans─▒z T├╝men Komutan─▒na Sedd├╝lbahir'e ├ž─▒kar─▒laca─č─▒n─▒, haz─▒rl─▒klar─▒n─▒ tamamlamas─▒n─▒ ve Kumkale'deki kuvvetlerinin de 26/27 Nisan gecesi geriye al─▒nmas─▒n─▒ emretti. Frans─▒zlar gece karanl─▒─č─▒nda ve tam bir sessizlik i├žerisinde ├žekilmeye ba┼člad─▒lar. Filikalar k─▒y─▒lara s├╝r├╝lerek b├╝y├╝k gruplar halinde ve hi├žbir m├╝dahaleye u─čramadan g├╝n a─čar─▒ncaya kadar hi├ž kimseye sezdirilmeden tahliye i┼člemini tamamlad─▒lar.

 

4). G├ľSTER─░┼× ├çIKARMALARI

 

BE┼×─░GE:

 

Hamilton, Be┼čigeler'de ise g├Âsteri ├ž─▒karmas─▒ yap─▒lmas─▒ istenmi┼čtir. Amac─▒ ise hem Kumkale ├ž─▒karmas─▒na yard─▒mc─▒ olmas─▒, hem de harek├ót─▒n ciddi oldu─čunu g├Âsterebilmektir. B├Âylece Anadolu yakas─▒nda bulunan T├╝rk kanad─▒ bast─▒r─▒lacak, buradan kuzeye ve Gelibolu Yar─▒madas─▒'na kuvvet kayd─▒r─▒lmas─▒ geciktirilecekti. Sedd├╝lbahir b├Âlgesindeki harek├ót─▒n deniz ├╝zerinde ge├žirece─či kritik d├Ânem Kumkale dolaylar─▒ndan gelebilecek top├žu m├╝dahalesine kar┼č─▒ korunmu┼č olacakt─▒.

 

Frans─▒zlar 25 Nisan sabah─▒ g├╝ne┼čin do─čmas─▒ ile beraber saat 03.00 s─▒ralar─▒nda Be┼čigeler'de mevzi ald─▒lar. Belli ba┼čl─▒ taktik hedefler ile gemilerden top├žu ate┼čleri yap─▒ld─▒. ─░├ži asker dolu filika gruplar─▒ ta┼č─▒t gemilerinden ayr─▒larak k─▒y─▒lara do─čru ilerlemeye ba┼člad─▒. Tipik bir ├ž─▒karma harek├ót─▒ g├Âsteriliyor ve b├Âylece T├╝rk savunmas─▒n─▒n hassas bir noktas─▒ zorlanm─▒┼č oluyordu. Bu harek├óta 08.00-10.00 aras─▒nda Jeanne d'Arc ve Ascold Kruvaz├Ârleri de kat─▒ld─▒lar. K─▒y─▒lara ve derinlik arazisindeki taktik noktalara bombard─▒manlar yap─▒ld─▒. ├ľ─čleye do─čru Be┼čige sular─▒na sis bast─▒. Hedefler kapanm─▒┼č, ate┼č imk├ón─▒ kalmam─▒┼č ve g├Âsteri┼č harek├ót─▒ m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒ i├žin verilen emirle saat 11.00'da Bozcaada'ya ├žekilerek harek├óta son veridi.

 

SAROZ:

 

Saroz k├Ârfezinde g├Âsteri┼č yapacak kuvvet 7 ─░ngiliz gemisine bindirildi. Bunlar─▒ bir z─▒rhl─▒ iki kruvaz├Âr, iki torpido himaye ediyordu. 25 Nisan ak┼čam─▒na kadar bu grup k├Ârfezde torpil aramakta ve k─▒y─▒lar─▒ bombard─▒manla me┼čgul oldu. Ak┼čam├╝zeri yeni bir bombard─▒man ile 1200 ki┼čilik bir kuvvet sandallarla k─▒y─▒lar ├Ân├╝nde g├Âsteri┼č yapt─▒lar. Bunlardan k├╝├ž├╝k bir deniz m├╝frezesi saat 21.30 da Saroz kuzeyine ├ž─▒kar─▒ld─▒. ─░├žerilere do─čru ke┼čif kollar─▒ s├╝rd├╝ler ve k─▒y─▒da ate┼č yakt─▒lar. Bu m├╝freze gece yar─▒s─▒na do─čru gemilere al─▒nd─▒.

 

 Neticede bu g├Âsteri ├ž─▒karmalar─▒ ba┼čar─▒l─▒ oldu. Bu b├Âlgedeki T├╝rk kuvvetlerini burada tutmay─▒ ba┼čard─▒lar.

 

SONUÇ:

 

─░tilaf devletlerinin ├çanakkale cephesindeki temel hedefi; donanmaya bo─čaz─▒ a├žmakt─▒. (AkdenizÔÇÖden ─░stanbulÔÇÖa uzanan suyolunu a├žmak) Hedefleri ise ─░stanbulÔÇÖa ula┼čmakt─▒. Bu sebeple Hamilton komutas─▒ndaki ÔÇťAkdeniz seferi KuvvetiÔÇÖnin ismi ilk ├Ânce ÔÇť─░stanbul seferi kuvvetiÔÇŁ idiÔÇŽ

 

3 Kas─▒m g├╝n├╝ ├çanakkale Bo─čaz─▒n─▒n giri┼č istihk├ómlar─▒n─▒n bombard─▒man─▒ ile fiilen ba┼člayan muharebeler 18 Mart 1915 g├╝n├╝ ya┼čanan b├╝y├╝k zafer g├╝n├╝ne kadar deniz muharebeleri olarak devam etti. 18 Mart g├╝n├╝ ├çanakkale bo─čaz─▒n─▒ sadece donanma ile ge├žemeyeceklerini anlayan itilaf devletleri amfibi bir harek├ót ile ├çanakkale bo─čaz─▒n─▒ ge├žebilmeyi d├╝┼č├╝nd├╝ler. Planlar─▒n─▒ yapt─▒lar, haz─▒rl─▒klar─▒n─▒ tamamlad─▒lar ve 25 Nisan 1915 Pazar g├╝n├╝ sabah─▒ ├çanakkale bo─čaz─▒na geldiler. D├Ârt ayr─▒ koldan yapt─▒klar─▒ ├ž─▒karma giri┼čimleri ile bo─čaz─▒ a├žabileceklerini d├╝┼č├╝nd├╝ler...

 

Lord kitchener Askerleri ├çanakkaleÔÇÖye u─čurlarken ┼č├Âyle diyordu:

 ÔÇťG├Ârev b├╝t├╝n yi─čit ─░ngilizler taraf─▒ndan acze d├╝┼čmeden yap─▒lacakt─▒r ve inan─▒yorum ki, birlikleriniz ─░stanbulÔÇÖa ula┼čan yolu zaferle donanmaya a├žacakt─▒r. Frans─▒z birlikleri cesaret ve maharetleri sayesinde, silahlar─▒n─▒n zaferi sa─člayaca─ča dair kesin inan├ž ta┼č─▒d─▒─č─▒m─▒zdan emin olsunlarÔÇŽ Harek├ót─▒n─▒z ba┼člad─▒─č─▒ zaman d├╝┼č├╝ncelerim daima sizinle beraber olacakt─▒r. Gelibolu Yar─▒madas─▒ÔÇÖna bir kere ayak basarsan─▒z davam─▒z─▒ sonuna kadar g├Ât├╝rmek i├žin d├Âv├╝┼čmelisinizÔÇŁ

 

Planlar─▒, birlikleri, g├╝├žleri, silahlar─▒ÔÇŽ M├╝kemmeldi. ─░lk ├Ânce ├žok ├╝mitlenmi┼člerdi. Akdeniz Seferi Kuvvet Komutan─▒ General Hamilton 25 Nisan sabah─▒ askerler ├ž─▒kartmaya ba┼člad─▒klar─▒nda ┼č├Âyle d├╝┼č├╝n├╝yordu: ÔÇťArt─▒k her cephede sava┼č ba┼člad─▒. Helles burnu sahillerine d├Ând├╝k. Kirte k├Ây├╝ kar┼č─▒s─▒nda bir ba┼čka b├╝y├╝k an ya┼čan─▒yor. ├çok ba┼čar─▒l─▒ bir ├ž─▒kartma yapt─▒k, eminim ve bu bir ger├žek, bu kelimeyi kendime defalarca tekrar ediyorum. ÔÇťger├žekÔÇŁ ÔÇťger├žekÔÇŁ ÔÇťger├žek!ÔÇŁ. Emin olmak i├žin gemici d├╝rb├╝n├╝yle askerlerimizi izliyorum. Bazen insan─▒n inanmayas─▒ gelir; bir hap gemisinde r├╝yada gibiyim. ─░nsan─▒n ka─č─▒t ├╝zerinde ┼čekil bulmu┼č olan d├╝┼č├╝ncelerinin, bir d├╝rb├╝n merce─či i├žinde, ├žarp─▒┼čan askerler halinde hareket edi┼čini g├Ârmesi ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ oluyor.ÔÇŁ

 

Hamilton, Askerlerine ├žok g├╝veniyordu: ÔÇťBir husus apa├ž─▒k. Ne olursa olsun, zafere ula┼čma yolunday─▒z. D├╝nyada bizim askerimizden daha iyi yeti┼čtirilmi┼č bir asker mevcut de─čildir. Bizimkiler, askerli─čin ruhuna vak─▒f, hepsi de g├Ân├╝ll├╝ ve tam bu meslek i├ži yarat─▒lm─▒┼člar. Subaylar, her r├╝tbe ve kademede erleriyle birlikte ate┼če at─▒ld─▒lar. Hepsi de ├Âlecekler, ├Âlecekler ama yak─▒nda T├╝rkleri de yola getirecekler.ÔÇŁ

 

HamiltonÔÇÖun bu d├╝┼č├╝nceleri fazla uzun s├╝re dayanmad─▒. Birka├ž saat sonra Hamilton art─▒k ┼ču ┼čekilde d├╝┼č├╝nmeye ba┼člam─▒┼čt─▒; ÔÇť─░nsanlar bir k├óbusun pen├žesine yakalanm─▒┼člard─▒ ve biz ├žaresiz, peri┼čan bir halde bekliyorduk. ├ť├ž├žeyrek saat ge├žti ve Sedd├╝lbahirÔÇÖdeki durum d├╝zelmedi. Bir sald─▒r─▒ ger├žekle┼čmiyorsa durum k├Ât├╝le┼čiyor demektir. Takviye birlikleri kaya ├ž─▒kamad─▒lar ve bana da bir cevap gelmediÔÇŽÔÇŁ 

 

Hamilton, 25 Nisan g├╝n├╝n├╝n ak┼čam─▒nda ┼ču kanaate varm─▒┼čt─▒;

ÔÇťB├╝t├╝n g├╝n boyunca yap─▒lan i┼člerin toplam─▒ ┼ču oldu:

Frans─▒z birlikleri KumkaleÔÇÖye ├žok ba┼čar─▒l─▒ bir darbe indirdiler.

KabatepeÔÇÖnin kuzeyindeki tepeye kadar olan arazide tutunduk.

Gelibolu yar─▒madas─▒n─▒n g├╝ney ucundaki ├╝├ž plan b├Âlgesinden X ve W plajlar─▒ aras─▒nda d├╝┼čman savunmas─▒n─▒ k─▒rd─▒k.

Sedd├╝lbahir ├ževresindeki V plaj─▒na ├ž─▒kt─▒k ve tutunduk.

Bu b├Âlgede d├╝┼čman─▒n ├žok a─č─▒r mukavemeti ile kar┼č─▒la┼čm─▒┼čt─▒k. Oray─▒ terk etme zorunlulu─ču beliriyordu ama X ve W plajlar─▒n─▒n ileri harek├ót─▒n geli┼čmesi sa─člay─▒ncaya kadar oradakiler dayanmal─▒yd─▒lar.ÔÇŁ

 

Hamilton, 25 Nisan gecesinde ise art─▒k yapacak fazla da bir ┼čey olmad─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝yordu;

ÔÇťArt─▒k uyumaya ├žal─▒┼čmal─▒y─▒m. ├çarp─▒┼čma devam edecek ve birlikler hayatta kalmak i├žin d├Âv├╝┼čecekler. Onlar─▒ can pazar─▒nda b─▒rakt─▒m. Belki hi├žbiri bir daha ─░ngiltereÔÇÖye d├Ânemeyecek. Pekala, ya ben?... Ben uyuyorum! Binlerce insan birbirini bo─čazlamak i├žin m├╝cadele ederken, ben uyuyorum! Ama ba┼čka ne yapabilirim ki ?...ÔÇŁ

 

5. ordu komutan─▒ liman Von Sanders 25 Nisan g├╝n├╝n├╝ ┼ču ┼čekilde yorumluyor: ÔÇťD├╝┼čman─▒n haz─▒rl─▒─č─▒n─▒ takdirle kar┼č─▒lamak gerekirdi. Kusurlar─▒ ise, planlar─▒n─▒ eski ke┼čiflere yapm─▒┼č olmalar─▒ ve T├╝rk birliklerinin ┼čiddetli kar┼č─▒ koymas─▒n─▒ ├Ânceden hesaplayamamalar─▒yd─▒. Bu sebeple ilk g├╝nlerde ┼čiddetli bir darbe ile ba┼čar─▒ elde edilememi┼č ve asl─▒nda b├╝y├╝k olan bu hareket k─▒sa s├╝reli ve kesin sonu├žlu bir hareket olmaktan ├ž─▒km─▒┼čt─▒. Sekiz bu├žuk ay s├╝recek olan ve iki taraf─▒ 750 bin insan─▒n kat─▒ld─▒─č─▒ ├çanakkale muharebeleri Gelibolu yar─▒madas─▒nda i┼čte b├Âylece ba┼člam─▒┼č bulunuyordu.ÔÇŁ S.85

 

25 Nisan sabah─▒ tam 260 g├╝n s├╝recek ├žok yo─čun, kanl─▒ bir kara muharebesi ├çanakkale cephesinde ba┼člad─▒. Sadece 25 Nisan g├╝n├╝n├╝n bilan├žosu ┼ču idi:

 

Sedd├╝lbahir b├Âlgesinde T├╝rkler 1.700 ┼čehit ve yaral─▒ ve 27 esir,

─░tilaf devletleri, 2.200 ├Âl├╝ ve yaral─▒,

 

Ar─▒burnu b├Âlgesinde, T├╝rkler, 2.500 ┼čehit ve yaral─▒

─░tilaf devletleri, 2.000 ├Âl├╝ ve yaral─▒,

 

Kumkale b├Âlgesinde, 467 ┼čehit, 763 yaral─▒, 505 esir,

─░tilaf devletleri, 190 ├Âl├╝ ve 588 yaral─▒ÔÇŽ

 

9 Ocak 1916 g├╝n├╝ son itilaf devletleri askerleri Gelibolu Yar─▒madas─▒ndan ayr─▒lana kadar ise her iki taraftan da ne tam olacak say─▒lar─▒n─▒ ne de tam olarak isimlerinin bilmedi─čimiz askerler ┼čehit oldu, hayatlar─▒n─▒ kaybettiÔÇŽ

 

Peki, 25 Nisan 1916 ------ 25 Nisan 2009 tarihleri aras─▒nda neler oldu?

 

25 Nisan g├╝n├╝ hayatlar─▒n─▒ bu topraklarda kaybeden Anzak askerlerini anmak i├žin t├Ârenler AvustralyaÔÇÖda 1916 y─▒l─▒nda yap─▒lmaya ba┼čland─▒ ve kesintisiz devam etti. Gelibolu Yar─▒madas─▒ ─░ngiliz ─░┼čgali alt─▒nda iken 1920 ÔÇô 1923 y─▒llar─▒ aras─▒nda ayn─▒ t├Ârenler Gelibolu yar─▒madas─▒nda da yap─▒ld─▒. Yar─▒madada t├Ârenler kesintili olarak devam etse de 1990 y─▒l─▒ndan itibaren yar─▒madada ÔÇôhayatlar─▒n─▒ kaybettikleri topraklarda- B├╝y├╝k t├Ârenler yap─▒lmaktaÔÇŽ Her sene 25 Nisan sabah─▒ saat 05.30ÔÇÖda ┼čafak ayini ile ba┼člayan t├Ârenlerde hayatlar─▒n─▒ kaybeden t├╝m askerleri i├žin dualar okunuyor, ilahiler s├Âyleniyor ve sayg─▒ ile hat─▒rlan─▒yorÔÇŽ An─▒l─▒yorÔÇŽ

 

Biz 25 Nisan 1915 g├╝n├╝ ├çanakkale bo─čaz─▒n─▒, ─░stanbulÔÇÖu ve vatan─▒, can─▒n─▒ kan─▒n─▒ ortaya koyarak savunan, ┼×ehitlerimizi, Gazilerimizi, ├çok de─čerli komutanlar─▒m─▒z i├žin ne yap─▒yoruz?

 

Son birka├ž senedir -24- Nisan g├╝nlerinde Abide b├Âlgesine 11 ├╝lkenin ├çelengini koyulup, Milli mar┼člar okunuyor, sevgi dostluk nutuklar─▒ at─▒l─▒yor, ┼čeref defterleri imzalan─▒yor, mehteran ile halk co┼čturuluyorÔÇŽ

 

Ve yine son birka├ž senedir -25- Nisan g├╝nlerinde, 25 Nisan 1915 g├╝n├╝nde b├╝y├╝k ba┼čar─▒lar g├Âsteren 57. Alay─▒m─▒z─▒n ┼čehitli─činde protokol ve bas─▒n i├žin b├╝rokrasinin formalitelerinin ├Âtesine ge├žememi┼č, neyin ne ama├žla yap─▒ld─▒─č─▒n─▒n dahi bilincinde olunmadan bir k─▒s─▒m izcilerimiz de kat─▒ld─▒─č─▒ sadece birka├ž konu┼čmadan olu┼čan ve ad─▒na ÔÇô t├Âren ÔÇô bile diyebildi─čimiz g├Âsteriden ba┼čka ne yap─▒l─▒yor?

 

Ke┼čke her 25 Nisan g├╝nlerinde, 25 Nisan 1915 g├╝n├╝ cephede bulunup d├╝┼čman─▒ kar┼č─▒layan, bug├╝n bize ─░stanbulÔÇÖu, Vatan─▒ arma─čan eden,  Mustafa Kemal ATAT├ťRKÔÇÖ├╝, ─░zzettin ├çal─▒┼člarÔÇÖ─▒ ┼×efik AKERÔÇÖi, Halil SAM─░ÔÇÖyi, Halis ATAKSORÔÇÖu, Hafiz KadriÔÇÖyi, Mahmut SABR─░ÔÇÖyi, Malatyal─▒ ─░brahimÔÇÖi, Binba┼č─▒ ─░smetÔÇÖi,  Y├╝zba┼č─▒ Faik EfendiÔÇÖyi, ─░brad─▒ÔÇÖl─▒ ─░brahim HayreddinÔÇÖi, GeliboluÔÇÖlu S├╝leyman Ba┼č├žavu┼čÔÇÖu, Aste─čmen MuharremÔÇÖi ve 260 g├╝n bu cephede bulunan t├╝m kahramanlar─▒m─▒z─▒ hakk─▒ ile anabilsekÔÇŽ  

 

 

 

MEL─░KE BAYRAK

TARİHÇİ

GEL─░BOLU YARIMADASI

 

 

B─░BL─░YOGRAFYA

 

1). Ar─▒burnu Muharebeleri Raporu, Mustafa Kemal Atat├╝rk, Haz─▒rlayan: Ulu─č i─čdemir, TTK Yay─▒nlar─▒ Ankara 1990

 

2). ├çanakkale Muharebeleri Hat─▒ralar─▒ndan 12 Nisan 331 G├╝n├╝ (25 Nisan 1915) Erkan-I Harp Kaymakam─▒ (Kurmay Yarbay) ─░zzettin (├çal─▒┼člar) Askeri Mecm├╗a ─░stanbul 1920

 

3). Büyük Harbin Tarihi Çanakkale Gelibolu Askeri Harekâtı, General C.F. Aspinall Oglander, C.1. Arma yayınları. İstanbul 2005

 

4). Gelibolu g├╝nl├╝─č├╝ - Akdeniz Seferi Kuvvetler Ba┼čkomutan─▒ General Ian Ham─▒lton - ├çev: Osman ├ľnde┼č, H├╝rriyet Yay─▒nlar─▒ ─░stanbul 1972

 

5). ├çanakkale-Ar─▒burnu Sava┼člar─▒ ve 27. Alay, Albay ┼čefik Aker, Askeri Mecmuan─▒n Tarih K─▒sm─▒, say─▒ 40, Askeri Matbaa, ─░stanbul 1935

 

6). ├çanakkaleÔÇÖde Nas─▒l Kazand─▒k, Tahsin ├çelebican,  Fen Tatbikat Okulu Harp Tarihi ├ľ─čretmeni, Vakit Matbaa. ─░stanbul. 1937

 

7). Birinci dünya harbinde Çanakkale seferi, Yarbay Mehmet Nihat Bey, İlhami Fevzi matbaası, İstanbul 1926

 

8). Birinci Cihan Harbinde Türk Harbi V. Cilt Çanakkale Cephesi 2. kitap Genel Kurmay Basımevi Ankara, 1978

 

9). B├╝y├╝k Harpte ├çanakkale, ├çanakkale Sava┼člar─▒ Tarihi, II ve III. K─▒s─▒mlar, Kurmay Binba┼č─▒ Kadri Perk, Askeri Mecmuan─▒n Tarih K─▒sm─▒, Askeri Matbaa ─░stanbul 1940

 

10). Gelibolu. Yenilginin destan─▒. Nigel steel ÔÇô peter hart. Epsilon yay─▒nc─▒l─▒k. ─░stanbul. 2005.

 

11). Harb-i Umumide Sedd├╝lbahir, Cenup Gurubu Muharebat─▒, Binba┼č─▒ Mehmet Nihat Bey, Askeri Matbaa, ─░stanbul 1920

 

12). 10 y─▒l Sava┼č ve Sonras─▒ 1912 1922, G├Âr├╝p Ge├žirdiklerim, Fahrettin Altay, ─░nsel Yay─▒nc─▒l─▒k, Ankara 1970 

 

13). ├çanakkale sava┼č─▒, Kurmay Albay Fahri Belen. Harp akademisi matbaas─▒, ─░stanbul 1935

 

14). Çanakkale Raporu, Halis Ataksor, Arma Yayınları, İstanbul 1975

 

15). Ian HamiltonÔÇÖun ├çanakkale Sava┼člar─▒ Raporu. ├çom├╝, Atat├╝rk ve ├çanakkale Sava┼člar─▒ Ara┼čt─▒rma Merkezi Yay─▒nlar─▒. ├çanakkale 1999

 

16). Yak─▒n Tarih ─░ncelemeleri ├çanakkale Sava┼č─▒, Edit├Âr: Muzaffer Albayrak,  ÔÇť27. Alay Komutan─▒ Yarnay ┼×efik AkerÔÇÖin Ar─▒burnu Sava┼člar─▒ RaporuÔÇŁ ve ├çanakkale Sava┼č─▒ Anadolu Yakas─▒ MuharebeleriÔÇŁ Melike Bayrak, Yeditepe Yay─▒nevi, ─░stanbul, 2006

 

17). 1. D├╝nya Harbinde T├╝rk Harbi ├çanakkale Cephesi 25 Nisan 1915 Ar─▒burnu ├ç─▒karmas─▒ 27ÔÇÖnci Piyade Alay─▒n─▒n Kar┼č─▒ Taarruzu; 19ÔÇÖuncu T├╝menin Bu Kar┼č─▒ Taarruzu Desteklenmesi, Stratejik ve Taktik Sonu├žlar Serisi No: 4 Genelkurmay Harp Tarihi Ba┼čkanl─▒─č─▒ Yay─▒nlar─▒ Ankara 1976

 

18). The story Of Anzac, C.E.W. Bean, Avustralian War Memorial, Quennsland,  1981

 

19). ├çe┼čitli sava┼člardaki sahil ├ž─▒karmalar─▒ Amfibi harek├ót ├ľrnekleri, Kurmay Binba┼č─▒ ─░lyas Demirsoy, Genelkurmay Askeri Tarih ve Strateji et├╝t Daire Ba┼čkanl─▒─č─▒ Yay─▒nlar─▒, Ankara 2006

 

20). T├╝rkiyeÔÇÖde Be┼č Y─▒l, Liman Von Sanders, ├çev: ┼×evki Yazman, ─░stanbul 1968

 

21). ├çanakkale sava┼č─▒ ├╝zerine bir inceleme Emekli Korgenral Selahattin ├žetiner. D├╝nya Akt├╝el Yay─▒nevi, 1999 ─░stanbul.

 

22). ├çanakkaleÔÇÖde T├╝rk Zaferi, Celal Erikan, ─░┼č Bankas─▒ K├╝lt├╝r Yay─▒nlar─▒, Ankara 1964

 

23). Siperin Ard─▒ Vatan, G├╝rsel G├Ânc├╝ ÔÇô ┼×ahin Aldo─čan. Mb. Yay─▒nevi. ─░stanbul. 2006.

 

24). G├╝n G├╝n ├çanakkale, Melike Bayrak ÔÇô Cemil Yavuz,  Nesil Yay─▒nc─▒l─▒k, ─░stanbul 2008

 

 

 

 

 

 

 

 


  49367 defa G├Âr├╝nt├╝lendi.

**********************

T├╝m yaz─▒, yorum ve i├žerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yay─▒mlanm─▒┼č olmalar─▒, bu g├Âr├╝┼čleri Tuncay Y─▒lmazer'in benimsedi─či anlam─▒na gelmez. Yorum b├Âl├╝m├╝ ├Âzg├╝r bir tart─▒┼čma ortam─▒ yaratmak i├žin vard─▒r. Ancak sald─▒rgan ve d├╝zeysiz yorumlar yay─▒nlanmayacakt─▒r. E─čer bu siteye ilk kez yorum yaz─▒yorsan─▒z, yorum kurallar─▒na g├Âzatman─▒z─▒ istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

732_Atilla Asci 24-04-2009, 23:30:38
Melike hanimin yazilarini ilgiyle okuyorum. Bir okuyusta bir cok konuya hakim olabiliyorsunuz. Bu yazisini da begendim. Yalniz, Fansiz Kuvvetleri hakkinda (nacizen) bir ekleme yapmaya zorunlu hissettim kendimi.

Fransiz Kuvvetleri:
BIRINCI T├ťMEN B├ťNYESINDE:

Birinci Merkez Tugayi:
175. Alay. (Iki taburdan olusuyor)
Birinci Lejyon Taburu ve Ikinci Zouaves Taburu (Zuhaf, Afrika'dan Cezayirli asker)

Ikinci S├Âm├╝rge Tugayi ( Second Colonial Brigade)
D├Ârd├╝nc├╝ ve Altinci S├Âm├╝rge Alaylari

Kaynak:
A. Kearsey. Notes and Comments on the Dardanelles Campaign. London /Portmouth. 2000. S. 80
Ian Hamilton. Gallipoli Diary. London. Cilt 1. 1920. S. 79

 
733_Sel├žuk ├Âzt├╝rk 25-04-2009, 06:45:17
melike han─▒m ├Âncelikle emek verd─činiz bir yaz─▒ i├žin kutlar─▒m.
lakin g├Âzden kar├ž─▒rd─▒─č─▒n─▒z baz─▒ ayr─▒nt─▒lar okuyucular─▒ hatal─▒ bilgilendirmeye gidebilir
bilakis bu noktalar─▒ a┼ča─č─▒da belirtmek istedim

* Kara muharebeleri kadrosu vermi┼čsiniz. bu kadroda m├╝stahkem mevki olmamas─▒ gerekir. m├╝stahkem mevki do─črudan ba┼čkomutanl─▒k'a ba─čl─▒d─▒r. hem cevat pa┼ča orgeneral de─čil. d├╝zeltiniz.

* ayn─▒ kadro listesini verirken 33.alay komutan─▒ sabri.. yaz─▒lm─▒┼č. 33. Alay komutan─▒ Ahmet ┼×evki Bey'dir. kendisi 27 nisan g├╝n├╝ ┼čehit d├╝┼č├╝yor. yerine 2. tabur komutan─▒ Binb. R├╝┼čt├╝ ge├žiyor ve bir s├╝re Alay komutan─▒ oluyor (bknz.

On y─▒ll─▒k harbin kadrosu sayfa 85-98) Sabri bey ilerde bu alay─▒n komutan─▒ oluyor ama II. anafartalar muharebelerinde g├Âr├╝yoruz.(bknz. On y─▒ll─▒k harbin kadrosu sayfa 91) hatta ┼čevki beyin yaralanmas─▒n─▒ ┼×erif g├╝ralp ├žok g├╝zel anlat─▒yor. bknz. s.18-19

15 olordu komutan─▒ Weber 11. t├╝men komutan─▒ ise Alb Refet Bey'dir. bknz a.g.e. s.98. ary─▒ca

Bu komuta kadrsounu nerden yazd─▒n─▒z ┼ča┼č─▒rd─▒m do─črusu. ba┼čucu esera ke┼čke baksaydn─▒z. l├╝tfen komuta kadrsounu yabanc─▒lar dahil tekrar g├Âzden ge├žirmenizi ├Âneririm.

* Zayiatlar k─▒sm─▒nda dikkatimi baz─▒ noktalar ├žekti.
Ar─▒burnu b├Âlgesinde 2500 ┼čehit bence a┼č─▒r─▒ fazla zaten ilk g├╝n muharebeye kat─▒lan 2 alay bunlar─▒nda toplam mevcudu 5 bin falan nas─▒l 2500 ki┼či ┼čehit olur? bu rakam i├žin kaynak├žan─▒z nedir. bir├žok kaynakta rastlamad─▒m bu t├╝r rakamlara.

Kumkale b├Âlgesindeki esir says─▒ i├žin tam olarak kayna─čn─▒z nedir?
Frans─▒zlar kumkalede zayiat─▒ biraz farkl─▒ rakamlar vermi┼čsiniz. Genelkurmay─▒n eserinde ┼ču ┼čekilde bahsediyor. 6ÔÇśsi subay 170 er ├Âl├╝, 10 subay 471 yaral─▒, 4 subay 125 ki┼či kay─▒p.bknz BDHTH syf.85.

Zayiatlar konusunu biraz a├žarm─▒s─▒n─▒z dipnotunuzu da belirtirseniz sevinirim

iyi g├╝nler
 
734_MEL─░KE BAYRAK 25-04-2009, 09:25:28
Atilla Bey, Kibar yorumunuz ve de─čerli eklemelerinizi i├žin ├žok te┼čekk├╝r ederim.

Sel├žuk Bey, ├ľncelikle yaz─▒y─▒ bu kadar ayr─▒nt─▒l─▒ okuyarak de─čerlendirdi─činiz i├žin te┼čekk├╝r ederim.

Sorular─▒n─▒za cevap vereyim;

* Kara muharebeleri kadrosu verdim. 5. Ordu kadrosu de─čil. B├Âyle bir kadro vermekteki amac─▒m ise 25 Nisan g├╝n├╝ ├çanakkale cephesinde bulunan baz─▒ de─čerli komutanlar─▒m─▒z─▒n ad─▒n─▒ anmakt─▒. Zaten ├žok ├žok ayr─▒nt─▒l─▒ bir kadro olmad─▒─č─▒n─▒ fark ediyorsunuzdur (top├žu, istihk├óm vs. listede yok) Dolay─▒s─▒ ile M├╝stahkem mevkii de burada h├ólihaz─▒rda bulundu─ču i├žin, Komutan─▒ ve sadece Kurmay Ba┼čkan─▒n ad─▒n─▒ vermek istedim. Orgeneral, konusunda hakl─▒s─▒n─▒z. O s─▒rada Cevat Pa┼ča Tu─čgeneraldi. Ve biliyorsunuzdur bu cephede 9 Ocak 1916 g├╝n├╝ d├╝┼čman birliklerinin t├╝m├╝ tahliye edildikten sonra da 11 Ocak 1916 g├╝n├╝ ÔÇť├çanakkale Grubu Komutan─▒ÔÇŁ olarak bu cephede vazifesine devam ediyor. Yani kara muharebelerinin ba┼č─▒ndan sonuna kadar ├çanakkale cephesindeÔÇŽ Cevat Pa┼čaÔÇÖn─▒n ─░sminin o listede yaz─▒lm─▒┼č olmas─▒n─▒ fazlal─▒k olarak g├Ârm├╝yorum.


* Zayiatlar k─▒sm─▒na gelince, bu konu zaten ├╝zerinde en ├žok tart─▒┼č─▒lan ve en az do─črusu olan bir konu. Bu saatten sonra zayiatlar─▒n tam olarak ├ž─▒kar─▒labilece─čine de inanm─▒yorum. ┼×imdiye kadar t├╝m muharebelerde verildi─čini g├Ârd├╝─č├╝m├╝z zayiat listeleriniÔÇô yakla┼č─▒k - olarak de─čerlendirmek zorunday─▒z. Burada verdi─čim zayiat rakamlar─▒ da ayn─▒ ┼čekilde yakla┼č─▒k olarak verilmi┼č. Yaz─▒mda Ar─▒burnu b├Âlgesinde 2500 rakam─▒ ÔÇô ┼čehit ve yaral─▒ ÔÇô olarak verildi. L├╝tfen bunu da dikkate al─▒n. Sadece ┼čehit rakam─▒ de─čildir o.

* Zayiatlar k─▒sm─▒n─▒ ÔÇťG├╝rsel G├Ânc├╝ ÔÇô ┼×ahin Aldo─čan, Siperin Ard─▒ VatanÔÇŁ isimli kitaptan ald─▒m. Bknz s. 58. Bahsetti─činiz Genelkurmay kitab─▒n─▒n, 85. sayfas─▒nda verdi─činiz rakamlar yaz─▒l─▒ evet. Ama dikkatinizi ├žekti mi bilmiyorum bu rakamlar─▒ a┼ča─č─▒da dipnot olarak verdi─či ÔÇťLa Revue Miliraire Generale kaynakl─▒ bir makaledenÔÇŁ al─▒nm─▒┼č. Siperin Ard─▒ Vatan, ├çok ciddi kaynaklardan haz─▒rlanan, ciddi bir kitap. Bu sebeple listeyi oradan almay─▒ tercih ettim. Ama dedi─čim gibi bug├╝n hi├žbir kaynak ┼čehitler, zayiatlar konusunda kesin bir rakam veremez. E─čer Tarih, sosyal bir bilim iseÔÇŽ

33. Alay Komutan─▒ ve 11.T├╝men Komutan─▒ konusunda hakl─▒s─▒n─▒z, S├Âyledi─činiz isimlerÔÇŽ Gerekli d├╝zeltme Edit├Ârden rica edilerek yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca Aspinall Oglander'in 1. cildi sayfa 449 da 17. alay olarak verilen Merkez Tugay─▒ Orjinal kitapta 175. Alay oldu─čundan, Atilla Bey'in yaz─▒s─▒ dikkate al─▒narak d├╝zeltilmi┼čtir.


─░lginize tekrar te┼čekk├╝r eder, iyi g├╝nler dilerimÔÇŽ
 
736_Atilla Asci 25-04-2009, 18:11:31
Gercekten de, sayin Melike hanimin kaynak olarak aldigi General C.F. Aspinall-Oglander'in B├╝y├╝k Harbin Tarihi - Gelibolu Askeri Harekati adli (Arma Yayinlari. Istanbul. 2.Baski, 2005) eserin I. cildi, sayfa 449 da, Fransiz Kuvvetleri'nde Metropolitan (Merkez) Tugayi, 17. Alay olarak yazilmis ise de, Oglander'in 1929 tarihli, Londra basimli orijinal baskisinin, I. cildinin eki kitapciginda (Maps and Appendices) sayfa 6 da, kesin olarak 175. Alay olarak yazilmistir. Bu tugayda gercekten de 2 tabur Zuhaf (Afrika-Cezayir) ve bir de lejyoner taburu mevcuttur. Bu sekilde A. Kearsay'in kendi kitabinda bahsettigi (80. sayfa) Birinci Lejyon Taburu ve Ikinci Zuhaf Taburu tanimlamasi dogru degildir.
 
739_Sel├žuk ├ľzt├╝rk 26-04-2009, 10:51:38
Cevab─▒n─▒z ve d├╝zletme i├žin te┼čekk├╝r ederim.

yorum yazmaktaki amac─▒m ┼čahs─▒n─▒z─▒ yarg─▒lamak de─čil do─črular─▒ payla┼čma ve bulma ├žabas─▒ndan ileri gelmektedir.

Kumkale'deki esirler konusunda a├ž─▒klama yapmam─▒┼čs─▒n─▒z. Esirlerimizin 350-400 aras─▒nda oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yorum.zayiatlar konsuunda frans─▒z CASSAR'─▒n eserine ba┼čvurmnan─▒z yerinde olurdu.
ke┼čke bu gibi al─▒nt─▒larda dipnotland─▒rm─▒┼č olsayd─▒n─▒z daa iyi olacakt─▒r

iyi g├╝nler
 
742_isamail sabah 28-04-2009, 19:02:50
melike abla gerekten ├žok g├╝zel bir yaz─▒ yazm─▒┼čs─▒n. toplulktaki arkada┼člar─▒m─▒zada okumalar─▒ tavsiyesinde bulunaca─č─▒m. ger├žekten ├žok g├╝zewl bilgiler vermi┼čsin. ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n devam─▒n─▒ diliyorum.
 
743_irem alt─▒nda─č 29-04-2009, 12:04:21
Melike han─▒m yaz─▒n─▒z─▒ ben ve arkada┼člar─▒m ├žok beyendik bizi bu ┼čekilde ayd─▒nlatan kaliteli,g├╝venilir insanlar─▒n yazm─▒┼č oldu─ču makalelere ihtiyac─▒m─▒z var.daha ├Ânce de yaz─▒lar─▒n─▒z─▒ takip ediyordum.Her┼čeye ra─čmen yaz─▒lar─▒na devam edin d─▒┼č─▒rdan gelen olumsuz ele┼čtiriler sizi y─▒ld─▒rmas─▒n.
Sevgiler
 
5600_ FARUK TAPAÇ 11-04-2015, 16:51:00
ARIBURNU MUHAREBELER─░NDE 48.ALAY HANG─░ B├ľLGEDE SAVA┼×IYOR.BU KONUDA BEN─░ B─░LG─░LEND─░R─░R M─░S─░N─░Z.AYRICA BURADAK─░ YAZILARI NEDEN KOPYALAMIYORUZ.WEB SAYFASINA ├ťYEY─░M AMA B─░LG─░LER─░N ├çIKTISINI ALAMIYORUM.YAZILARIN B─░R ├ľRNE├É─░N─░ ALMAK ─░ST─░YORUM,YARDIMCI OLUR MUSSUNUZ.TE┼×K EDER─░M..
 
8500_FARUK TAPAÇ 08-05-2016, 20:02:11
11 N─░SAN 2015 'DE ├çANAKKALE SAVA┼×INA KATILAN,O ZAMAN ADANA B├ľLGES─░N─░N ASKERLER─░NDEN OLU┼×AN 48. ALAY ─░LE ─░LG─░L─░ B─░LG─░ SAH─░B─░ OLMAK ─░STED─░M ;AMA NE YAZIK K─░ MUAVAFAK OLAMADIM.48.ALAY HANG─░ B├ľLGEDE SAVA┼×IYOR .HANG─░ TAR─░HTE CEPHEYE ─░NT─░KAL ED─░YOR,SON OLARAK ┼×─░MAL GRUBU A├ÉIR MECRUH─░N 1.SEYYAR HASTANES─░ ┼×EH─░TLER─░ HANG─░ ┼×EH─░TL─░KTE BULUNUYOR.ALLAH RAZI OLSUN
 

KATEGOR─░DEK─░ D─░─×ER BA┼×LIKLAR

13/04/2019 - 13:38 Who are your heroes of Gallipoli? An exclusive interview with John Gillam, The author of "Turkish Charlie Ryan" (with Yvonne Fletcher ) ( Tuncay Y─▒lmazer )

09/04/2019 - 13:38 Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ve D├╝nya Sava┼č─▒ - Said Halim Pa┼ča (Fatih Y├╝cel)

23/03/2019 - 13:18 I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ├ťsk├╝dar Mekteb-i Sultan├«si (Nuri G├╝├žtekin)

17/03/2019 - 14:19 18 MART ├ľZEL - 18 Mart Bo─čaz Harbinde M├╝ttefik Filonun Sald─▒r─▒ Plan─▒ ile T├╝rk Savunma D├╝zeni ├ťzerine De─čerlendirmeler (M. Onur Yurdal)

13/03/2019 - 05:59 Orgeneral Cevat ├çobanl─▒ Pa┼čan─▒n Vefat─▒ Ve Cenaze Merasimi (Ahmet Yurttakal)

03/03/2019 - 05:37 Cephe Hatt─▒ Raporlar─▒na G├Âre Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ┼×ehit T├╝rk Subaylar─▒ (Nuri G├╝├žtekin)

17/12/2018 - 13:03 Sar─▒kam─▒┼č Harek├ót─▒na Taktik Yakla┼č─▒mlar (Dr. B├╝lend ├ľzen)

09/12/2018 - 10:02 Elveda Zeytinda─č─▒ ÔÇô 100.Y─▒l D├Ân├╝m├╝ÔÇÖnde Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒n─▒ Yeniden De─čerlendirmek (Tuncay Y─▒lmazer)

05/11/2018 - 12:37 Kararg├óh Umumi Foto─čraf├ž─▒s─▒ Burhan Felek ve ├çanakkale (Mustafa Onur Yurdal)

17/10/2018 - 06:09 Troya M├╝zesinde Bir ├çanakkale ┼×ehidiÔÇÖnin Mezar Ta┼č─▒ (Ahmet Yurttakal)

15/09/2018 - 20:54 Mustafa Kemal Atat├╝rk ve Enver Pa┼ča (─░smail Pehlivan)

30/08/2018 - 10:16 ├çanakkale Sava┼č─▒ Sonras─▒nda Mezarl─▒klar ─░le ─░lgili Ortaya ├ç─▒kan Sorunlar Ve Yap─▒lan Tart─▒┼čmalar (Burhan Say─▒l─▒r)

03/07/2018 - 04:23 Ar┼čiv Belgelerinde L├ópseki (1915 - 1922) (H├╝seyin Arabac─▒)

24/05/2018 - 04:02 Yar─▒madaÔÇÖdaki Ate┼čkes: 24 May─▒s 1915 - The Armistice on the Gallipoli Peninsula - 24 May 1915 (Yusuf Ali ├ľzkan)

20/05/2018 - 08:02 ├çanakkale Sava┼č─▒ Siperin Ard─▒ Vatan (G├╝rsel G├Ânc├╝ - ┼×ahin Aldo─čan)

16/05/2018 - 09:33 Payitahtta Nutuklar─▒m : Cemal Pa┼čaÔÇÖy─▒ Y├╝celtme Amac─▒yla Yaz─▒lm─▒┼č Bir Risale (Nevzat Artu├ž)

06/05/2018 - 20:14 Haf─▒z Hakk─▒ Pa┼ča Hayat─▒ Ve Eserleri (Mustafa Birol ├ťlker)

28/04/2018 - 06:41 Mahmut Sabri Bey Ve Sedd├╝lbahir Savunmas─▒n─▒n ─░lk ├ť├ž G├╝n├╝ (Burhan Say─▒l─▒r)

24/04/2018 - 07:03 25 Nisan 1915 Gelibolu Yar─▒madas─▒ ├ç─▒karmalar─▒ ├ťzerine Taktik Yakla┼č─▒mlar (B├╝lend ├ľzen)

18/04/2018 - 10:58 ├çanakkale Sava┼č─▒ Esnas─▒nda ├çekildi─či ─░ddia Edilen Bir Foto─čraf Hakk─▒nda (Erhan ├çif├ži)

13/04/2018 - 05:58 ÔÇťB├╝y├╝k StratejisizlikÔÇŁten Sahadaki Ger├žekliklere, Gazze,Bir├╝ssebi ve Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒ (B├╝lend ├ľzen)

07/04/2018 - 11:16 18 Mart G├╝n├╝ Dardanos ┼×ehidi Zabit Namzedi Halim Efendi (Ahmet Yurttakal)

04/04/2018 - 06:50 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda ─░stanbul a Yap─▒lan Hava Sald─▒r─▒lar─▒ (Emin Kurt - Mesut G├╝venba┼č)

31/03/2018 - 15:41 K─▒sa Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ Tarihi (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

29/03/2018 - 09:02 Bo─čazÔÇÖ─▒n Fedaileri "├çanakkale Bo─čaz─▒ Tahkimatlar─▒ ve ├çanakkale Bo─čaz MuharebeleriÔÇÖnde T├╝rk Top├žusu" adl─▒ kitaplar─▒n tan─▒t─▒m─▒ (Bayram Akg├╝n)

23/03/2018 - 13:22 Verdun Sava┼č─▒ (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

20/03/2018 - 17:57 LondraÔÇÖn─▒n Sava┼č Planlar─▒: 1906 Taba Krizi Ve ├çanakkale (Yusuf Ali ├ľzkan)

17/03/2018 - 04:39 18 Mart ├ľzel - ├çanakkale Bo─čaz─▒ Savunmas─▒nda Kullan─▒lan 240/35ÔÇÖlik Alman Krupp K─▒y─▒ Topunun Teknik ├ľzellikleri (Bayram Akg├╝n)

12/03/2018 - 11:23 Uydurmadan Ger├že─če- ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Bulutlar ─░├žerisinde Kayboldu─ču ─░ddia Edilen Norfolk Taburu (Tuncay Y─▒lmazer)

25/02/2018 - 13:09 Yi─čitler Harman─▒ Yozgad Mekteb-i Sultanisi -Yozgat Lisesi- (Osman Karaca)

19/02/2018 - 09:19 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 2 (Bayram Akg├╝n)

11/02/2018 - 12:02 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 1 (Bayram Akg├╝n)

05/02/2018 - 05:38 ─░ngilizlerin 1915 Y─▒l─▒ Strateji De─či┼čikli─či: ├çanakkale, ─░ngiliz Karar Vericiler ─░├žin Bir Se├ženek Haline Nas─▒l Geldi? (Yusuf Ali ├Âzkan)

30/01/2018 - 08:02 Medine M├╝dafaas─▒ ve Fahreddin Pa┼ča (S├╝leyman Beyo─člu)

20/01/2018 - 10:18 D├╝┼čman ├çanakkaleÔÇÖyi Ge├žecek Olursa (Do├ž.Dr. Mesut Uyar)

13/01/2018 - 11:19 Amiral CardenÔÇÖin ├çanakkale Bo─čaz─▒ Sald─▒r─▒ Plan─▒ ├ťzerine Bir De─čerlendirme ( Bayram Akg├╝n)

17/12/2017 - 12:41 Gelibolu Yar─▒madas─▒nda Kaybolan ┼×ehitlik ve An─▒tlar (Mustafa Onur Yurdal)

08/12/2017 - 19:02 Tarih dergilerinde Kud├╝s 100.Y─▒l Dosyalar─▒

04/12/2017 - 12:16 Topyekûn Harp Erich von Ludendorff, Erhan Çifci (ed.), Çev. Aynur Onur Çifci-Erhan Çifci (Zafer Efe)

22/11/2017 - 03:49 ├ť├ž Mermi ─░le Bir Defter - ├çanakkaleÔÇÖde Yedek Subay Bir M├╝hendisin Hikayesi (Mustafa Onur Yurdal)

07/11/2017 - 18:30 Pomaklar─▒n ├çanakkale A─č─▒d─▒ - Pesna (├ľmer Arslan)

30/10/2017 - 18:41 25 Nisan 1915, Ar─▒burnu Anzak ├ç─▒karmas─▒nda 57.AlayÔÇÖ─▒n Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna ─░ntikali ÔÇô Yeniden De─čerlendirme ( M. ┼×ahin Aldo─čan )

17/10/2017 - 11:31 Prof. Dr. Christopher Bell'in yeni eseri Churchill and the Dardanelles ├╝zerinden bir inceleme: Churchill ├çanakkale Sava┼člar─▒n─▒n tek sorumlusu mudur?

09/09/2017 - 05:40 Florence NightingaleÔÇÖin Eli AnadoluÔÇÖya da De─čmi┼čti-K─▒r─▒m Sava┼č─▒ndan Unutulan ─░lk Prefabrik Hastane: Erenk├Ây (Renkioi) (Mustafa Onur Yurdal)

22/08/2017 - 07:18 Ku┼čatma ve Esaretin Ad─▒ K├ŤTULAM├éRE Esir Bir ─░ngiliz Subay─▒n An─▒lar─▒ - Edward W.C. Sandes -(Muzaffer Albayrak)

09/08/2017 - 18:07 19. T├╝men Kurmay Ba┼čkan─▒ ─░zzettin ├çal─▒┼člarÔÇÖ─▒n ├çe┼čitli Konferans ve Yay─▒nlar─▒nda Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ Taarruzu (Melike Bayrak-Mustafa Onur Yurdal)

27/07/2017 - 13:33 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒ 2.B├Âl├╝m-2.Gazze Muharebesi(Tuncay Y─▒lmazer )

11/07/2017 - 10:07 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒-Gazze Muharebeleri(1.B├Âl├╝m)(Tuncay Y─▒lmazer)

22/05/2017 - 05:29 M├╝stahkem Mevkii nin Anafartalardaki Sesi-K├╝├ž├╝k Anafartalar Toplar─▒(Bayram Akg├╝n)

09/05/2017 - 08:12 K├╗tulam├óre Ku┼čatmas─▒ÔÇÖndan Esarete Y├╝zba┼č─▒ SandesÔÇÖin Hat─▒ralar─▒ - ├çev. Tuncay Y─▒lmazer

02/05/2017 - 11:45 ─░zmir-Bay─▒nd─▒r ─░l├žesinden ├çanakkale Harbine Kat─▒lanlar (Necat ├çetin)

28/04/2017 - 08:49 Kûtulamâre Zaferi 1916(Muzaffer Albayrak,Vahdettin Engin)

23/04/2017 - 21:24 T├╝rk OrdusuÔÇÖnda K├╝nye Uygulamas─▒na ─░li┼čkin ─░lk Giri┼čimler ve ─░lk K├╝nyelerle ─░lgili K─▒sa Bilgiler (The First Attempts On The Use Of Identity Tags In Turkish Army And Information About The Early Identity Tags) (Burhan SAYILIR)

13/04/2017 - 05:43 ├çanakkale Sava┼č─▒, Kara Savunmas─▒ ─░├žin M├╝stahkem Mevkii Top Deste─či (Bayram Akg├╝n)

07/04/2017 - 14:30 Çanakkale Muharebelerinde İdari ve Lojistik Faaliyetler (Ayhan Candan)

06/04/2017 - 19:17 Kabata┼č Erkek Lisesi 1.B├╝y├╝te├ž Tarih ├ľ─črenci Sempozyumu (8-9 Nisan 2017)

04/04/2017 - 21:12 Resmi Belgelere (N├╝fus ├ľl├╝m-Genelkurmay-Kay─▒ts─▒z ├ľl├╝m Defterleri) G├Âre ─░zmir - Beyda─č ┼×ehitleri (Necat ├çetin-A.Levent Ertekin)

31/03/2017 - 07:25 ├çanakkale nin ┼×ehit Kalemleri (─░smail Sabah)

27/03/2017 - 19:43 ├çanakkale M├╝stahkem MevkiiÔÇÖye Ba─čl─▒ Top Mermisi ├çe┼čitleri (Bayram Akg├╝n)

25/03/2017 - 20:58 GeliboluyuAnlamak ├ľzel- 100. Y─▒l─▒nda Gazze Muharebeleri Kahramanlar─▒n─▒ An─▒yoruz (Tuncay Y─▒lmazer)

17/03/2017 - 21:15 18 Mart ├ľzel Makalesi - Ya┼čayanlar─▒n A─čz─▒ndan 18 Mart Bo─čaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

16/03/2017 - 08:51 18 Foto─črafla ├çanakkale Bo─čaz Muharebesi 18 Mart 1915 - 18 March 1915 Dardanelles Assault with 18 photographs (Ahmet Yurttakal)

13/03/2017 - 05:47 Çanakkale Muharebelerinde Bir Hile: Sahte Toplar (Bayram Akgün)

07/03/2017 - 04:27 ├çanakkale ZaferiÔÇÖnden Mescid-i NebeviÔÇÖye Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n 1916 Filistin-Hicaz ziyareti(Tuncay Y─▒lmazer)

23/02/2017 - 07:48 Gelibolu Savunmas─▒ Bir Kararg├óh ├çal─▒┼čmas─▒ - General G.S. Patton (Haluk Oral)

09/02/2017 - 06:24 ─░kinci Kirte Muharebesi (6-8 May─▒s 1915 Taarruzlar─▒) (Y├╝cel ├ľzkorucu)

31/01/2017 - 12:29 T├╝rk Bo─čazlar─▒ Meselesi (Ayhan Candan)

24/01/2017 - 05:39 Kanl─▒ Bir Mendil Hikayesi (├ľmer Arslan)

19/01/2017 - 10:32 Irak Cephesinde G├Ân├╝ll├╝ Kahramanlar Osmanc─▒k Taburu (Muzaffer Albayrak)

23/12/2016 - 20:32 Atlas Tarih Dergisi Aral─▒k-Ocak Say─▒s─▒nda 1916 Sina Filistin Hicaz Cephesi (Tuncay Y─▒lmazer)

13/12/2016 - 07:23 Birle┼čik Harekat Tecr├╝besi Olarak Cihan Harbinde T├╝rk-Alman Askeri ─░ttifak─▒ (G├╝ltekin Y─▒ld─▒z)

02/12/2016 - 20:23 ├çanakkale Kara Muharebelerinde A─č─▒l Dere (┼×aban Murat Armutak)

15/11/2016 - 11:48 Çanakkale de Bir Melek Hanım (Muzaffer Albayrak)

01/11/2016 - 05:41 ├çanakkale Kara Muharebelerinde Asma Dere (┼×aban Murat Armutak)

24/10/2016 - 06:55 42. Alay / Gelibolu 1915 - Ahmet Diriker (O─čuz ├çetino─člu)

03/07/2016 - 14:42 ├çanakkaleÔÇÖden 100. Y─▒l─▒nda SommeÔÇÖa:Bir Sava┼č, ─░ki Muharebe (Mustafa Onur Yurdal)

11/06/2016 - 14:37 I.D├╝nya Sava┼č─▒ nda ┼×ii Ulemas─▒n─▒n Cihat Fetvalar─▒ ├çer├ževesinde Irak Cephesi (Ziya Abbas)

01/06/2016 - 06:23 Kut├╝lamare- Yarbay Mehmed Re┼čid Bey in G├╝nl├╝─č├╝ (─░. Bahtiyar ─░stekli)

23/05/2016 - 12:01 Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ├çanakkale Muharebelerinde Sa─čl─▒k Alan─▒ndaki Faaliyetleri (Ayhan Candan)

16/05/2016 - 07:38 Bir Osmanl─▒ Kurmay Subay─▒- Irakl─▒ K├╝rt Devlet Adam─▒, Mehmet Emin Zeki Bey in Ya┼čam ├ľyk├╝s├╝ (Tuncay Y─▒lmazer)

10/05/2016 - 13:00 Mezopotamya da Bir Sava┼č 1915-1916 Kut├╝lAmare ÔÇô Nikolas Gardner ( Tuncay Y─▒lmazer )

07/05/2016 - 07:31 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n ─░slam D├╝nyas─▒na Etkileri (Y├╝ksel Nizamo─člu)

30/04/2016 - 19:20 ├çanakkale Sava┼č─▒: Bir Siyasi M├╝cadele Alan─▒ (├ľzg├╝r ├ľzt├╝rk)

23/04/2016 - 19:13 25 Nisan 1915 Anzak ├ç─▒karmas─▒ ─░lk Saatleri ÔÇô Daha Erken M├╝dahale Edilebilir miydi? ( Ahmet Yurttakal )

17/04/2016 - 21:26 Maskirovka Harekat─▒ - K├╗tulAmare bir zafer midir? ( Tuncay Y─▒lmazer )

28/03/2016 - 11:20 Çanakkale Muharebelerinde Osmanlı Ordusunun Asker Kaybı (Ayhan Candan)

26/03/2016 - 09:55 E─čitimli Neslin Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ ile ─░mtihan─▒ ( Dr. Nuri G├╝├žtekin )

24/03/2016 - 10:00 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri G├╝├žtekin)

21/03/2016 - 06:35 ├çanakkale Seferberli─či: Sava┼č, E─čitim, Cephe Gerisi (Mustafa Sel├žuk)

17/03/2016 - 08:15 18 MART ├ľZEL - ├çanakkale Zaferi ve Cevat Pa┼ča (Ahmet Yurttakal)

22/02/2016 - 12:27 Gertrude Bell Irak Sınırını Çizen Kadın (Veysel Sekmen)

14/01/2016 - 08:43 ├çanakkale ┼×ehidi Feyzi ├çavu┼čÔÇÖun Zevcesi Zehra Han─▒m─▒n Padi┼čaha Mektubu (Osman Ko├ž)

23/12/2015 - 16:47 ├çanakkale Sava┼člar─▒nda Binba┼č─▒ Halis BeyÔÇÖe Ait Bir Ganimetin ├ľyk├╝s├╝ (Serdar Halis Ataksor)

10/12/2015 - 18:03 Mesudiye Z─▒rhl─▒s─▒n─▒n Dram─▒ (Cemalettin Y─▒ld─▒z)

06/12/2015 - 20:29 KutÔÇÖ├╝lamarenin T├╝rklere Tesliminden Sonra Irak ─░ngiliz Ordusunun Faaliyetlerine Dair Rapor (Haz. Serdar Halis Ataksor)

01/12/2015 - 10:11 10 A─čustos 1915 Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ H├╝cumu (Muzaffer Albayrak)

17/11/2015 - 21:09 Çanakkale Deniz Muharebelerinde Verilen Zayiatlar (Ahmet Yurttakal)

10/11/2015 - 05:19 Reis-i Cumhur Mustafa Kemal in Çanakkaleyi ziyaretleri (M. Onur Yurdal )

08/11/2015 - 22:04 Mustafa Kemal Pa┼čan─▒n Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin 1. D├╝nya Sava┼č─▒na giri┼čiyle ilgili g├Âr├╝┼člerine dair bir belge

Osmanl─▒ Devleti Umumi Harpte Tarafs─▒z Kalabilir miydi? - Yusuf Ak├žura (De─čerlendirme: Muzaffer Albayrak)