100. Y─▒l─▒nda II. Me┼črutiyet (ÔÇťDidar-─▒ H├╝rriyetÔÇŁ kitab─▒n─▒n yazar─▒ Sacit Kutlu ─░le S├Âyle┼či )-1. B├Âl├╝m

Tarih: //   /   Toplam Yorum 9   / Yazar Ad─▒:      /   Okunma 114609

Milli M├╝cadelenin ba┼člang─▒├ž noktalar─▒ndan Erzurum KongresiÔÇÖnin ├Âzellikle II. Me┼črutiyetÔÇÖin ilan─▒na denk d├╝┼č├╝rt├╝ld├╝─č├╝n├╝, ve yine II.Me┼črutiyetÔÇÖin ilan─▒ y─▒ld├Ân├╝mlerinin 1930ÔÇÖlu y─▒llara kadar ├╝lkemizde bir bayram olarak kutland─▒─č─▒n─▒ bilmem duymu┼č muydunuz? ─░├žinde bulundu─čumuz g├╝nler yak─▒n tarihimizin en ├Ânemli olaylar─▒ndan, demokrasi ve modernle┼čme yolculu─čumuzun k├Â┼če ta┼člar─▒ndan birinin, II.Me┼črutiyetÔÇÖin ilan─▒n─▒n 100. Y─▒ld├Ân├╝m├╝. Bundan tam bir as─▒r ├Ânce bir k─▒s─▒m ayd─▒n, subay ve b├╝rokrat Sultan II. Abd├╝lhamidÔÇÖe kar┼č─▒ y─▒llard─▒r y├╝r├╝tt├╝kleri m├╝cadelenin sonucunu alm─▒┼č, padi┼čah saltanat─▒n─▒n ilk y─▒llar─▒nda kapatt─▒─č─▒ Meclis-i MebusanÔÇÖ─▒ a├žmak, Kanun-u EsasiÔÇÖyi kabul etmek zorunda kalm─▒┼čt─▒. Alt─▒ as─▒rl─▒k bir ─░mparatorlu─ču tarihindeki son d├Ânemecini, ─░ttihat-TerakkiÔÇÖyi, II. Abd├╝lhamidÔÇÖi , II. Me┼črutiyetÔÇÖi o d├Ânemleri inceleyen en yetkin ara┼čt─▒rmac─▒lardan biriyle, Dr. Sacit Kutlu ile konu┼čtuk. KutluÔÇÖnun daha ├Ânce sitemizde tan─▒t─▒m─▒n─▒ da yapt─▒─č─▒m─▒z ÔÇť Balkanlar ve Osmanl─▒ DevletiÔÇŁ ( Bilgi ├ťni. Yay. ) ve Sedat Simavi ├ľd├╝lleri 2004 Sosyal Bilimler ├ľvg├╝ye De─čer Eser ├ľd├╝l├╝ alan ÔÇťDid├ór-─▒ H├╝rriyet ÔÇô Kartpostallarla II. Me┼črutiyet 1908-1913ÔÇŁ ( Bilgi ├ťni. Yay.) adl─▒ iki kitab─▒, ├že┼čitli dergilerde yay─▒mlanm─▒┼č makaleleri bulunuyor.

 

Merhaba Sacit Bey. ├ľncelikle r├Âportaj teklifimi kabul etti─činiz i├žin ├žok te┼čekk├╝r ederim. Bildi─činiz gibi i├žinde bulundu─čumuz d├Ânem II. Me┼črutiyetÔÇÖin ilan─▒n─▒n 100. y─▒ld├Ân├╝m├╝. Bu vesileyle sizinle Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun son d├Ânemlerini, II. Me┼črutiyeti, ─░ttihat-TerakkiÔÇÖyi, Sultan II. Abd├╝lhamidÔÇÖi konu┼čaca─č─▒z.  Tabi bu  s├Âyle┼čide b├Âylesine geni┼č bir konuyu enine boyuna konu┼čmak m├╝mk├╝n de─čil. Ancak  genel hatlar─▒yla baz─▒ konular─▒ vurgulamak gerekti─čini d├╝┼č├╝n├╝yorum.

 

 

1.   ├ľncelikle ┼čunu soray─▒m. Tar─▒k Zafer Tunaya bu d├Ânemi ÔÇťlaboratuarÔÇŁ olarak adland─▒r─▒r. Sizce bu d├Ânem neden bir laboratuar ? Bu d├Ânemi bilmek neden ├Ânemli?

 

-       Sevgili Tuncay Bey, iyi bilinmesinde say─▒s─▒z faydalar oldu─čuna inand─▒─č─▒m II. Mesrutiyet  d├Ânemiyle ilgili olarak bu s├Âyle┼čiyi yapmaktan ben de ├žok mutluyum. Te┼čekk├╝r ederim.

Ku┼čkusuz, y├╝z y─▒l ├Ânceki tart─▒┼čmalar ve ├ž├Âz├╝m ├Ânerileri ancak bug├╝ne ─▒┼č─▒k tutan tarih├« ├Ârnekler olarak bir ├Ânem ta┼č─▒yabilir. Ge├žmi┼čin bilinmesi ge├žmi┼čte ya┼čananlar─▒n tekrar tekrar yeniden yorumlanmas─▒,  neler yapmam─▒z─▒ de─čil, ama neleri yapmamam─▒z gerekti─čini g├Âsteren deneyler olarak faydal─▒ olabilirler. Yak─▒n tarihimizin ├žok ├Ânemli bir d├Ân├╝m noktas─▒ olarak II. Me┼črutiyet d├Ânemi bu anlamda ├Âzel bir ├Âneme sahiptir.   Beni dostlu─čuna kabul etmesini ya┼čam─▒m─▒n en anlaml─▒ olaylar─▒ndan birisi olarak de─čerlendirdi─čim ve iftihar etti─čim rahmetli Prof. Tar─▒k Zafer Tunaya, bildi─činiz gibi, II. Me┼črutiyet d├Ânemi ile ─░ttihat ve Terakki Cemiyeti konular─▒nda ilk ve en kapsaml─▒ ara┼čt─▒rmalar─▒n─▒ yapan bilim adam─▒m─▒zd─▒. Hatt├ó Prof. Sina Ak┼čin, GogolÔÇÖ├╝n ÔÇťPaltoÔÇŁ eserine g├Ânderme yaparak, biz hepimiz Tar─▒k Zafer TunayaÔÇÖn─▒n paltosundan ├ž─▒kt─▒k der.  Sorunuza d├Ânersek, Tar─▒k BeyÔÇÖin o tan─▒m─▒ gayet ger├žek├ži ve bilimseldi. Hakikaten II. Me┼črutiyet d├Ânemi CumhuriyetÔÇÖin laboratuar─▒ gibidir ve g├╝n├╝m├╝zde cereyan eden olaylar─▒n ├žo─čunun k├Âkenini orada bulabiliriz.. Ayr─▒ca o g├╝nlerde Bat─▒ÔÇÖda ve Do─čuÔÇÖda tart─▒┼č─▒lan hemen her fikri benimseyen ve yaymaya ├žal─▒┼čan bir Osmanl─▒ ayd─▒n─▒ mutlaka mevcuttu. ─░ddia edilebilir ki, g├╝n├╝m├╝zde h├ól├ó o ├že┼čitlilik ve ├žok seslilik tam olarak yakalanamam─▒┼čt─▒r.

 

 

2.   J├Ânt├╝rklerin ( 1889 sonras─▒ diyelim ) as─▒l ama├žlar─▒ neydi? Onlar─▒  etkileyen d├╝┼č├╝nce ak─▒mlar─▒ konusunda ne s├Âyleyebiliriz? Frans─▒z DevrimiÔÇÖni neden ├Ârnek ald─▒lar? ( Hatta ilk kurulu┼čta 1789 Frans─▒z Devriminin 100.y─▒ld├Ân├╝m├╝ne denk d├╝┼č├╝rmeye ├žal─▒┼č─▒ld─▒─č─▒ s├Âylenir )

 

-       Sorunuzun son b├Âl├╝m├╝ne kat─▒lmad─▒─č─▒m─▒ ve olsa olsa sonradan efsane yaratmaya y├Ânelik bir iddia olabilece─čini s├Âyleyerek ba┼člayay─▒m cevab─▒ma. Bildi─činiz gibi ─░brahim Temo, Abdullah Cevdet, Mehmed Re┼čid, ─░shak S├╝k├╗ti ve ┼×erafettin Ma─čmumi isimli 5 Asker├« T─▒bbiye ├Â─črencisi, gizli bir muhalif ├Ârg├╝t olarak, Osmanl─▒ ─░ttihat ve Terakki CemiyetiÔÇÖni o y─▒l kurmu┼člard─▒. Kendilerinden ├Ânceki muhalefeti temsil eden Yeni Osmanl─▒lar hareketi ise Midhat Pa┼čaÔÇÖn─▒n sadrazaml─▒ktan uzakla┼čt─▒r─▒lmas─▒n─▒ takiben neredeyse son bulmu┼čtu. Bu y├╝zden yeni ├Ârg├╝tlenmeye ba┼člayan J├Ân T├╝rklerin ne g├╝├žleri ne de mevcut ortam 1889 y─▒l─▒nda Me┼črutiyetÔÇÖi yeniden ilan ettirmeye hi├ž uygun de─čildi.

Sorunuzun ilk k─▒sm─▒na gelince, J├Ân T├╝rkler, yeni a├ž─▒lan okullarda okumak f─▒rsat─▒n─▒ bulan, AvrupaÔÇÖn─▒n 18. ve 19.y├╝zy─▒llarda katetti─či felsefi, sosyal ve ekonomik d├Ân├╝┼č├╝mleri tam olarak alg─▒lamadan Frans─▒z DevrimiÔÇÖnin h├╝rriyet, e┼čitlik, karde┼člik slogan─▒ndan ve PozitivizmÔÇÖden etkilenmi┼č olan, orta-alt s─▒n─▒fa mensup, gen├ž ayd─▒nlard─▒.  Pozitivist d├╝┼č├╝nce sistemi elitist-merkeziyet├ži-otoriter bir d├╝zene olanak verdi─či, ÔÇťayd─▒nlanm─▒┼č adamlarÔÇŁ taraf─▒ndan y├Ânetilen bir toplumu ama├žlad─▒─č─▒, bireyi toplum i├žinde eritme olana─č─▒ sundu─ču, insanlar─▒n haklar─▒n─▒n de─čil topluma kar┼č─▒ vazifelerinin oldu─čunu vurgulad─▒─č─▒ ve ihtil├óli (revolution) de─čil tek├óm├╝l├╝ (evolution- evrim) ├Âng├Ârd├╝─č├╝ i├žin J├Ân T├╝rklerin ├žo─čuna cazip gelmi┼čti. Pozitivizm ayr─▒ca, 18. y├╝zy─▒l filozoflar─▒n─▒n b├╝y├╝leyici kavram─▒ olan ÔÇśdaimi ilerlemeÔÇÖyi (nam├╝tenahi terakki) ve toplumu dogmalardan ar─▒nd─▒rarak dinin yerine bilimi ge├žirmeyi  hedefliyordu. Aralar─▒ndaki fikir ayr─▒l─▒klar─▒na ra─čmen J├Ân T├╝rklerin ├╝zerinde uzla┼čt─▒klar─▒ tek ortak nokta Abd├╝lhamit kar┼č─▒tl─▒─č─▒yd─▒. ─░stisnalar olmakla birlikte ger├žek├ži, tutarl─▒ ve yarat─▒c─▒ de─čillerdi. Soyut ÔÇśh├╝rriyetÔÇÖ  kavram─▒ taraftarl─▒─č─▒ ile ÔÇśdevleti kurtarmakÔÇÖ istemeyi, ger├žekle┼čtirmek istedikleri hedefler i├žin k├ófi ve kendilerini bu g├Ârev i├žin yeterli g├Âr├╝yorlard─▒. Genellikle temele inmiyor, Bat─▒ÔÇÖn─▒n ula┼čt─▒─č─▒ seviye dolay─▒s─▒yla do─čruluklar─▒n─▒n kan─▒tland─▒─č─▒na inand─▒klar─▒ fikirleri haz─▒r re├žeteler halinde Bat─▒ÔÇÖdan ithal ederek, sorunlara pratik ├ž├Âz├╝mler ar─▒yorlard─▒. Hedefleri, devletin par├žalanmas─▒n─▒ ├Ânlemek, ├╝lkelerini Yak─▒n Do─čunun JaponyaÔÇÖs─▒ yapmak ve Bat─▒l─▒ b├╝y├╝k g├╝├žler taraf─▒ndan e┼čit muamele g├Ârmesini sa─člamakt─▒.

 

 

3.   Abd├╝lhamidÔÇÖin  meclise kar┼č─▒ ├žok iyi g├Âzle bakmad─▒─č─▒n─▒  biliyoruz. Bunun nedenleri neydi sizce?

 

-       ─░ngiltere d─▒┼č─▒nda o y─▒llarda hi├žbir h├╝k├╝mdar yetkilerini s─▒n─▒rlayan bir parlamento ile ├žal─▒┼čmaktan mutlu de─čildi. ┼×artlar ├Âyle gerektirdi─či i├žin mecburen kabullenmi┼člerdi. Ancak ger├žek su ki, Bat─▒ ve k─▒smen Do─ču AvrupaÔÇÖda bir parlamentoyu gerekli k─▒lan burjuva s─▒n─▒f─▒ mevcutken, Devlet-i Osman├« de b├Âyle zorlay─▒c─▒ bir s─▒n─▒f yoktu. Meclis-i Mebus├ónÔÇÖ─▒ sadece c─▒l─▒z bir gen├ž b├╝rokrat-subay-ayd─▒n kesimi talep ediyordu. II. Abd├╝lhamit de mecbur kald─▒─č─▒n─▒ hissedince 30 y─▒l kapal─▒ tuttu─ču meclisi yeniden a├žmak zorunda kalm─▒┼čt─▒.  

 

 

4.   Osmanl─▒ - T├╝rk Modernle┼čmesiÔÇÖnde muhaliflerince zalim, m├╝stebid, K─▒z─▒l Sultan olarak adland─▒r─▒lan Abd├╝lhamidÔÇÖin de rol├╝ hakk─▒nda neler s├Âyleyebiliriz?

 

      -    Tek ki┼čiye dayal─▒ bir d├╝zen kurmak istemesi herhalde II. Abd├╝lhamitÔÇÖin en b├╝y├╝k hatas─▒yd─▒. Bat─▒ toplumlar─▒nda siyasal taban─▒n gitgide s─▒radan vatanda┼člara yay─▒lmakta oldu─ču bir d├Ânemde o yarg─▒, yasama ve y├╝r├╝tme g├╝├žlerinin neredeyse hepsini kendi elinde toplam─▒┼čt─▒. ├ťlkenin her k├Â┼česindeki sorunlara tek ba┼č─▒na ├žare bulabilece─čini d├╝┼č├╝n├╝yor, bu arada i┼člevsiz ve yetkisiz b─▒rakt─▒─č─▒ geni┼č b├╝rokrasi kadrosunun k├╝├ž├╝msenme ve a┼ča─č─▒lanmas─▒na da neden oluyordu. Uygulamalar─▒n─▒n tepki kadrolar─▒ yaratmamas─▒ olanaks─▒zd─▒ . Padi┼čah, hukuk├« ve ekonomik alanlarda toplumu daha dinamik hale getirecek reformlar─▒ y├╝r├╝rl├╝─če koyarken, siyas├« alanda hi├žbir serbesti tan─▒m─▒yor, en basit temel haklar─▒ k─▒s─▒tl─▒yordu. Giderek evhamlar─▒n─▒n esiri olmu┼č, bunun yol a├žt─▒─č─▒ karars─▒z ve ┼č├╝pheci tutum ┼čahsiyetine yans─▒m─▒┼čt─▒. Ad─▒m ad─▒m olu┼čturdu─ču bask─▒ rejiminin iki ├Ânemli dayana─č─▒, hafiyelik ve sans├╝r kurumlar─▒yd─▒. ÔÇť─░stibdatÔÇŁ, ÔÇťY─▒ld─▒zÔÇŁ, ÔÇťhafiyeÔÇŁ, ÔÇťjurnalÔÇŁ gibi kelimeler etraf─▒nda esrarengiz ve korkulu bir imaj olu┼čmu┼čtu.     Kendisini her ┼čeyin oda─č─▒ yapmas─▒n─▒n do─čal sonucu olarak her t├╝rl├╝ ┼čik├óyet onun ┼čahs─▒na y├Âneltiliyordu. B├Âylece b├╝t├╝n sorunlar─▒n su├žlu ve sorumlusu o oluyor, pek ├žok ki┼či as─▒l sorunun fark─▒na varmadan Abd├╝lhamitÔÇÖle u─čra┼č─▒yor, o d├╝┼č├╝r├╝l├╝rse her ┼čeyin d├╝zelece─čine inan─▒yordu. ─░deolojik tutumu ne olursa olsun her ayd─▒n bu siyas├« mekanizma i├žinde kendini yabanc─▒ ve muhalif hissediyordu. D├Ânemin okuryazarlar─▒ aras─▒nda Abd├╝lhamitÔÇÖe muhalefet, adet├ó ÔÇťnamusun birinci ┼čart─▒ÔÇŁ olarak g├Âr├╝l├╝r hale gelmi┼čti.   B├╝t├╝n bunlara ra─čmen, 1894-1896 Ermeni olaylar─▒ndan sonra Bat─▒l─▒lar taraf─▒ndan ona yak─▒┼čt─▒r─▒lan ÔÇťK─▒z─▒l SultanÔÇŁ tan─▒m─▒, bence ├žok hakl─▒ ve isabetli olmamakla birlikte, ayn─▒ tan─▒m─▒ giderek J├Ân T├╝rkler de benimsemi┼č ve kullanm─▒┼člard─▒. 

 

 

5.   G├╝n├╝m├╝z├╝n ideolojik bak─▒┼č a├ž─▒lar─▒na g├Âre Sultan II. Abd├╝lhamit Ulu HakanÔÇÖdan K─▒z─▒l SultanÔÇÖa kadar zengin s─▒fatlarla an─▒labilmekte. Siz ne d├╝┼č├╝n├╝yorsunuz?

 

-       Ger├žek herhalde ortalarda bir yerdedir. Say─▒n Orhan Kolo─člu gibi ben de II. Abd├╝lhamitÔÇÖin ne ÔÇťUlu HakanÔÇŁ, ne de ÔÇťK─▒z─▒l SultanÔÇŁ oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yorum.[1] Fakat ulu hakan s─▒fat─▒na kat─▒lmamakla birlikte onun son d├Ânem Osmanl─▒ padi┼čahlar─▒n─▒n en ak─▒ll─▒ ve kurnaz─▒, ├╝lkesinin b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ koruyabilmek i├žin en fazla ├žabalayan ve halisane ├žal─▒┼čan─▒ oldu─čunu da vurgulamak isterim. Fakat yukar─▒da a├ž─▒klamaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m zaaflar─▒ ve ku┼čkular─▒ ├žabalar─▒n─▒n verimli olmas─▒n─▒ engelliyordu. Amcas─▒n─▒n ve a─čabeyinin hal edilmelerinin neden oldu─ču psikolojik durumu onun i├žin de, memleketi i├žinde b├╝y├╝k bir ┼čanss─▒zl─▒kt─▒.    

 

 

 

6.   Muhittin Birgen ( Tanin ba┼čyazar─▒ ) an─▒lar─▒nda anlat─▒yor.  Bir g├╝n Talat Pa┼čaÔÇÖya ─░ttihat-Terakki nedir? diye sormu┼č . Talat Pa┼čaÔÇÖda bu soru kar┼č─▒s─▒nda biraz ┼ča┼č─▒rm─▒┼č. ÔÇťNe oldu─čunu ben de pek bilmiyorum ama idare etmesi ├žok m├╝┼čk├╝l bir ┼čeyÔÇŽÔÇŁ[2] demi┼č. Bu cevap bana hep ilgin├ž gelmi┼čtir. ─░ttihat- TerakkiÔÇÖyi tan─▒mlamak istesek ne diyebiliriz?

 

-       Herhalde Talat Pa┼ča bilmiyorsa kimse bilemezdi. Bence bu s├Âzler kafa kar─▒┼čt─▒rmak veya cemiyeti ve kendini efsanele┼čtirmek arzusundan do─čan bir l├ótifedir. ─░TC, bir t├╝rl├╝ ger├žek bir siyas├« f─▒rkaya (partiye) d├Ân├╝┼čemeyen, gizli ├Ârg├╝t yap─▒s─▒n─▒ koruyan bir cemiyetti. Ali Fuad ErdenÔÇÖe g├Âre, ÔÇťOsmanl─▒ DevletiÔÇÖnin mukadderat─▒n─▒ ─░ttihat ve Terakki Cemiyeti; ─░ttihat ve Terakki Cemiyetini, ─░ttihat ve Terakki Merkezi umum├«si; Merkezi umum├«yi ÔÇś├ť├žlerÔÇÖ [Enver-Cemal ve Talat Pa┼čalar S.K.]; ÔÇś├ť├žlerÔÇÖi de Harbiye N├óz─▒r─▒ Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n kuvvetli iradesi sevk ve idare ediyorduÔÇŁ.[3]   Zaten bahsetti─činiz kitab─▒n 79. sayfas─▒nda ─░TCÔÇÖnin ne olup ne olmad─▒─č─▒n─▒ Birgen kendisi a├ž─▒kl─▒yor:ÔÇŁ ─░ttihat ve Terakki Cemiyeti, ideallerini Frans─▒z DevrimiÔÇÖnden, eylemlerinin y├Ântemlerini ise Makedonya (Balkan) Komitecili─činden alan melez bir hareketti. Bununla birlikte Makedonya komitac─▒l─▒─č─▒n─▒n etkileri daha belirgindi.ÔÇŁ

 

 

7.   Ahmet R─▒za Bey ve ekibi ─░ttihat Terakki ad─▒yla, Prens Sabahattin ve ekibinin de ├Ânce Ahrar F─▒rkas─▒ ve sonras─▒nda H├╝rriyet-─░tilaf ad─▒yla devam etti─čini g├Âr├╝yoruz. Asl─▒nda her iki kanatta Osmanl─▒c─▒─č─▒ savunuyordu ama tan─▒mlar─▒ farkl─▒yd─▒ de─čil mi?

 

       -    Evet. Prens Sabahattin ve yanda┼člar─▒ Osmanl─▒c─▒l─▒k ilkesini do─črulu─čuna inanarak   savunuyorlard─▒. Onlara g├Âre, imparatorlukta ├žo─čunlu─ču olu┼čturan T├╝rklerin kendileri i├žin istedikleri haklar, t├╝m vatanda┼člara kay─▒ts─▒z ┼čarts─▒z tan─▒nmal─▒yd─▒. ├ťlkedeki dini ve etnik alt-k├╝lt├╝r gruplar─▒na kendi kimliklerini geli┼čtirecek siyas├« olanaklar verilmeliydi. T├╝rk, Arap, Arnavut, K├╝rt, Ermeni, Rum vb. unsurlar─▒n hepsinin menfaati siyas├« birli─čin sa─članmas─▒ y├Ân├╝nde olmal─▒yd─▒. Onlar─▒n Osmanl─▒ tabiiyeti alt─▒nda iktisadi, ilmi ve askeri y├Ânlerden sa─člayacaklar─▒ faydaya i┼čaret ederek Osmanl─▒l─▒─č─▒n ihyas─▒n─▒n b├╝t├╝n medeni d├╝nyaya hizmet anlam─▒na gelece─čini iddia ediyorlard─▒.

─░ttihat ve Terakki Cemiyeti ise Osmanl─▒c─▒l─▒k d├╝┼č├╝ncesini daha ├žok rekabette geri kalmamak i├žin savunur g├Âr├╝n├╝yordu. Ger├žekte Osmanl─▒c─▒ veya ittihad-─▒ anas─▒rc─▒ olmaktan ├žok, T├╝rk├ž├╝ olmalar─▒na ra─čmen, devletin b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ korumak i├žin, Osmanl─▒c─▒l─▒─č─▒n yerine koyabilecekleri, ba┼čka bir model bulam─▒yor ve T├╝rk├ž├╝l├╝klerini belli etmemeye ├žal─▒┼č─▒yorlard─▒.

B├╝t├╝n Osmanl─▒lar─▒n merkezi devletin e┼čit vatanda┼člar─▒ oldu─čunun Kanun-─▒ Esas├« ile kabul edilmesini yeterli buluyor ve bir an ├Ânce ger├žekle┼čtirecekleri merkeziyet├ži-otoriter yap─▒yla, imparatorlu─ču g├╝├žl├╝ bir devlete d├Ân├╝┼čt├╝rmek istiyorlard─▒. Merkezi devlet gerekirse zor kullanarak unsurlar─▒n birle┼čmesini sa─člayacak, eski imtiyazlar daralt─▒lacak, ekonomik kalk─▒nma ve e─čitim yoluyla unsurlar─▒n kayna┼čmas─▒ sa─članacakt─▒.

Bu arada k├╝├ž├╝k bir itiraz─▒m var. Ahrar F─▒rkas─▒ 1908 Eyl├╝l ay─▒nda Prens SabahattinÔÇÖin yanda┼člar─▒ taraf─▒ndan kurulmu┼čtu. Ancak, bir├žok k├╝├ž├╝k f─▒rkan─▒n ├žat─▒ ├Ârg├╝t├╝ olarak Miralay Sad─▒k BeyÔÇÖin kurdu─ču ve ba┼čkanl─▒─č─▒na Damat Ferit Pa┼čaÔÇÖy─▒ getirdi─či H├╝rriyet ve ─░tilaf F─▒rkas─▒, Prens SabahattinÔÇÖe ve yanda┼člar─▒na mesafeli durmu┼č, muhtemelen ba┼čkanl─▒k rekabeti vb. nedeniyle ve onlar─▒ i├žine almam─▒┼čt─▒. Yani bu f─▒rka i├žinde Prens ve yanda┼člar─▒ yer alm─▒yordu. 

 

 

8.   ─░brahim Temo, an─▒lar─▒nda iktidara gelirlerse programlar─▒n─▒n olmad─▒─č─▒ ele┼čtirileri ├╝zerine herkese belli bir g├Ârev verilerek ─▒slahat program─▒ haz─▒rlamaya ba┼člad─▒klar─▒n─▒ belirtmi┼č. TemoÔÇÖnun konusu maarifmi┼č. Ahmet R─▒zaÔÇÖya sundu─ču lahikaÔÇÖda 7 ya┼č─▒ndan itibaren zorunlu e─čitim, okullar─▒n ├╝cretsiz olmas─▒, belli okulu bitirmeyenin memuriyete al─▒nmamas─▒ vs. gibi ├Âneriler varm─▒┼č. Ahmet R─▒za ise bunlar─▒ zaten Abd├╝lhamitÔÇÖin yapt─▒─č─▒n─▒ belirtmi┼č.[4] Bu an─▒y─▒ da g├Âz ├Ân├╝ne alarak ┼čunu sormak isterim. Sizce J├Ân T├╝rklerin ger├žekten bir iktidar program─▒ var m─▒yd─▒?

 

-    Hay─▒r yoktu ve bunun etkisi hep hissedildi. Abd├╝lhamit rejiminin, ├ža─čda┼č olmad─▒─č─▒ ve Bat─▒ÔÇÖya benzemedi─či i├žin AvrupaÔÇÖn─▒n h├╝cumuna u─črad─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝yor, idari yap─▒daki bozukluklardan k├Ât├╝ y├Ânetimi ve ├ža─čd─▒┼č─▒ r├╝┼čvet├ži yap─▒y─▒ sorumlu tutuyor, ├žare olarak Kanun-─▒ Esas├«ÔÇÖnin yeniden y├╝r├╝rl├╝─če konmas─▒n─▒ ├Âneriyorlard─▒. Yeniden me┼črut├« rejime ge├žmenin AvrupaÔÇÖda uyand─▒raca─č─▒ sayg─▒ ile AvrupaÔÇÖn─▒n g├Ân├╝ll├╝ olarak Osmanl─▒ DevletiÔÇÖne yard─▒mc─▒ olaca─č─▒na, iyi bir y├Ânetimle k─▒sa s├╝rede i┼člerin d├╝zelece─čine inan─▒yorlard─▒. Temo an─▒lar─▒nda gayri M├╝slimlere baz─▒ haklar tan─▒madan onlardan sadakat beklenemeyece─čini, e─čitimin din├« kurumlar─▒n d─▒┼č─▒na ├ž─▒kart─▒lmas─▒, Latin harflerine ge├žilmesi gbi ├Ânerilerini Ahmet R─▒za BeyÔÇÖin ├Ânemsemedi─činden yak─▒n─▒r.[5] Bence burada TemoÔÇÖnun ├Ânerilerin ├Ânemsizli─činden ├žok, Ahmet R─▒zaÔÇÖn─▒n cemiyet i├žinde kendi ba┼čkanl─▒─č─▒na rakip istememek duygusu ├Ânemli rol oynam─▒┼čt─▒.

 

 

9.   Her ne kadar Ahmet R─▒za Bey ba┼člang─▒├žta hareketin ba┼č─▒ gibi olsa da sonras─▒nda Paris kanad─▒n─▒n daha geri plana at─▒ld─▒─č─▒n─▒ Talat BeyÔÇÖin ba┼č─▒n─▒ ├žekti─či Selanik ekibinin ├Ân plana ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝yoruz. Bunda Ahmet R─▒za BeyÔÇÖin biraz kibirli ve dedi─čim dedik ki┼čili─činin rol├╝ olabilir mi? 

 

-     Ahmet R─▒za Bey kibirli vs. idi ama bana g├Âre as─▒l neden bu de─čildi. Ba┼čar─▒ya ula┼čan devrim     atmosferini haz─▒rlamakta yurt d─▒┼č─▒ndaki ├Ârg├╝tlerin 20 y─▒ll─▒k m├╝cadelesinin manevi etkisi b├╝y├╝k olmakla birlikte olaylar─▒n bu ┼čekilde sonu├žlanmas─▒ tamamen MakedonyaÔÇÖda ├Ârg├╝tlenen askeri te┼čkilat─▒n eseriydi. Onlar─▒n da bu konuda m├╝tevaz─▒ olmaya niyetleri yoktu. Cemal Bey (Pa┼ča), kutlama amac─▒yla Sel├ónikÔÇÖte Merkez-i UmumiÔÇÖye giden ve cemiyetin ba┼čar─▒s─▒ndan sevinerek bahseden Dr. ─░brahim TemoÔÇÖya, ÔÇťDoktor hangi cemiyeti murad ediyorsunuz? Bizim bu cemiyetimiz, sizin vatan haricinde ├žal─▒┼čan cemiyetiniz de─čildir. Bu cemiyet, Manast─▒r ve Sel├ónik mahsul├╝d├╝rÔÇŁ diyerek bu durumu gayet a├ž─▒k ve kesin bir ┼čekilde hat─▒rlatm─▒┼čt─▒.[6]  

 

 

10.                      Yine yukar─▒daki sorunun devam─▒ olarak, neden SelanikÔÇÖte ├Ârg├╝tlenildi? ─░stanbulÔÇÖda ├Ârg├╝tlenmek cemiyet i├žin daha faydal─▒ olmaz m─▒yd─▒?

 

        -    ├ç├╝nk├╝ 3. OrduÔÇÖnun merkezi Sel├ónikÔÇÖteydi. Ayr─▒ca Sel├ónik, AvrupaÔÇÖdaki sosyal ve siyasal   ak─▒mlara a├ž─▒k, Makedonya da─člar─▒ndaki huzursuzlu─ča ra─čmen 20. y├╝zy─▒l ba┼č─▒nda de─či┼čik etnik ve dini topluluklar─▒n bir arada ya┼čamaya al─▒┼č─▒k oldu─ču, n├╝fusu 150.000ÔÇÖe yakla┼čan bir kentti.  Sans├╝r bask─▒s─▒n─▒n nispeten az hissedildi─či Sel├ónikÔÇÖe, yabanc─▒ postaneler yoluyla J├Ân T├╝rk  yay─▒nlar─▒ da g├Âreceli olarak daha kolay ula┼č─▒yordu. ├ľzellikle 1897 s├╝rg├╝n├╝n├╝ takiben muhalif   ├Â─črencilerin ve s├╝rg├╝nlerin ka├ž─▒p geldi─či kent, ÔÇťK├óbe-i h├╝rriyetÔÇŁ olarak an─▒l─▒r olmu┼čtu. Sel├ónik ve Manast─▒r ─░TCÔÇÖnin en g├╝├žl├╝ oldu─ču kentlerdi.  

 

 

11.                      ├ľzellikle ─░ttihat-Terakki hareketinin III. Ordu subaylar─▒ aras─▒nda taraftar buldu─čunu g├Âr├╝yoruz. Bunun nedeni neydi?

 

       -   MakedonyaÔÇÖda konu┼članan 3. OrduÔÇÖda Prusya modeline g├Âre yeti┼čmi┼č, HarbiyeÔÇÖyi ve Erk├ón-─▒ Harp (kurmay) MektebiÔÇÖni bitirmi┼č, kimi AlmanyaÔÇÖda e─čitim g├Ârm├╝┼č Osmanl─▒ OrdusuÔÇÖnun en iyi yeti┼čmi┼č subaylar─▒ ├žo─čunluktayd─▒. Bu gen├ž subaylar─▒n─▒n eski usul yeti┼čmi┼č ├╝stleriyle aralar─▒nda kopukluk vard─▒. Pek ├žo─ču, kovalad─▒klar─▒ ├žeteler milli devletleri i├žin ├žarp─▒┼č─▒rken, kendilerinin despot bir padi┼čah i├žin ├žarp─▒┼čt─▒klar─▒n─▒ d├╝┼č├╝nmeye ba┼čl─▒yorlard─▒. ─░stanbulÔÇÖdaki imtiyazl─▒ subaylar s─▒k terfi ve bol ni┼čanlarla ├Âd├╝llendirilirken Makedonya da─člar─▒nda ├žarp─▒┼čan gen├ž Osmanl─▒ subaylar─▒ d├╝zenli maa┼č dahi alam─▒yorlard─▒. MakedonyaÔÇÖda temas ettikleri yabanc─▒ jandarma subaylar─▒n─▒n gerek harcama g├╝├žleri, gerek ya┼čam tarzlar─▒, ├╝niformalar─▒, te├žhizatlar─▒, silahlar─▒ vb. onlarda hem g─▒pta hem ├Âfke hisleri uyand─▒r─▒yordu. ├çetelerin bir t├╝rl├╝ bitirilememesi, ├ž├Âkertilen bir ├žetenin yerine hemen ba┼čkalar─▒n─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒ bezginlik ve b─▒kk─▒nl─▒klar─▒n─▒ art─▒r─▒yordu. Devletin batmakta oldu─čuna dair inan├žlar─▒ peki┼čiyor, padi┼čaha ba─čl─▒l─▒klar─▒ giderek zay─▒fl─▒yordu.

 

 

12.                      II. Me┼črutiyetÔÇÖin ilan─▒n─▒n bir halk hareketi olup olmad─▒─č─▒ konusunda ihtilaf var. Sizin bu konudaki g├Âr├╝┼č├╝n├╝z?

 

      -     Evet bir halk hareketi oldu─čunu iddia eden bilim adamlar─▒ var, ama ben bu fikirde de─čilim.  B├Âyle d├╝┼č├╝nenler ├Âzellikle 1906 ve 1907 y─▒llar─▒nda getirilen vergiler y├╝z├╝nden Do─ču Anadolu ve  KaradenizÔÇÖde g├Âr├╝len baz─▒ protesto g├Âsterilerini Me┼črutiyetÔÇÖin ilan─▒n─▒ sa─člayan halk hareketleri olarak de─čerlendiriyorlar. Ger├žekten s─▒n─▒r ┼čehir ve kasabalar─▒na s├╝r├╝len ayd─▒nlar─▒n etkisiyle yerel e┼čraf ve t├╝ccarlar─▒n ├Ânc├╝l├╝─č├╝nde ba┼člayan vergileri protesto hareketlerine yoksul halk da kat─▒l─▒yordu. Ho┼čnutsuzluk sebebi genellikle yeni konan vergiler, keyfi davranan valiler ve yolsuzluk yapan, r├╝┼čvet yiyen memurlard─▒. Diyarbak─▒r ve ├ževresinde k├Âyleri ya─čmalayan Hamidiye Alaylar─▒ ilave bir ho┼čnutsuzluk nedeniydi. Eylemler genel olarak postane veya telgrafhanelerin i┼čgal edilip saraya dilek ve ┼čik├óyet telgraflar─▒ ├žekilmesi ┼čeklinde ger├žekle┼čiyordu. En b├╝y├╝k ve uzun s├╝reli eylemler ErzurumÔÇÖda olmu┼č, ├╝├ž polis ├Âld├╝r├╝lm├╝┼čt├╝. O g├╝nlerde s├╝rg├╝n olarak ErzurumÔÇÖda bulunan J├Ân T├╝rklerden H├╝seyin Tosun Bey ve onun ├Ârg├╝tledi─či Te┼čebb├╝s-i ┼×ahsi ve Adem-i Merkeziyet Cemiyeti ├╝yeleri eylemlerde etkin rol oynam─▒┼č, halk ve asker i├žindeki faaliyetleri ile vergi protestosu ┼čeklinde ba┼člayan olaylar─▒n siyasal bir kisve almas─▒n─▒ sa─člam─▒┼člard─▒. Erzurum, Van, Bitlis, Kayseri, Trabzon, Diyarbak─▒r, Kastamonu ve SivasÔÇÖta yap─▒lan benzeri eylemler ba┼čar─▒l─▒ oldu, yeni konan vergiler 1907 ┼×ubat─▒ÔÇÖnda kald─▒r─▒ld─▒. 1908 de Diyarbak─▒rÔÇÖda, Hamidiye Alaylar─▒ÔÇÖndan duyulan memnuniyetsizlik nedeniyle, tekrar ba┼člayan protesto eylemlerine, Ziya G├Âkalp ve Diyarbak─▒rl─▒ arkada┼člar─▒n─▒n kurdu─ču gizli bir ├Ârg├╝t ├Ânc├╝l├╝k etti. E┼čraf, t├╝ccar ve halk bu gizli ├Ârg├╝t├╝n destek ve te┼čvikiyle telgrafhaneyi 11 g├╝n i┼čgal etti. Viran┼čehirÔÇÖde yerle┼čik Mill├« A┼čiretiÔÇÖnin reisi ve b├Âlgedeki Hamidiye Alaylar─▒ kumandan─▒ ─░brahim Pa┼ča ile alaylar─▒n b├Âlgeden uzakla┼čt─▒r─▒lmas─▒ istiyorlard─▒. Telgrafhane i┼čgaline, o y─▒llarda  Diyarbak─▒rÔÇÖda s├╝rg├╝n bulunan Dervi┼č Vahdet├« de kat─▒lm─▒┼čt─▒. B├╝t├╝n bu olaylar ParisÔÇÖteki J├Ân T├╝rkler aras─▒nda heyecan ve sevince yol a├žm─▒┼č, onlar─▒ beklenen g├╝n├╝n yakla┼čt─▒─č─▒ konusunda ├╝mitlendirmi┼č, Terakki ve Me┼čveret gazetelerinde heyecanl─▒ yorumlar yap─▒lm─▒┼čt─▒. Fakat ÔÇťvergi ayaklanmalar─▒ÔÇŁ olarak tan─▒mlanan, Osmanl─▒ tarihinde hemen her d├Ânemde ├Ârnekleri g├Âr├╝len, bu eylemler, istekleri kar┼č─▒lan─▒nca, organize ve genel bir halk hareketine d├Ân├╝┼čmeden saman alevi gibi parlay─▒p s├Ânm├╝┼čt├╝.

 

 

13.                      II. Me┼črutiyetin ilan─▒na yol a├žan ordu darbesinde Alman parma─č─▒ndan s├Âz edilir. Hatta II. Wilhelm ÔÇťBizim ├žocuklarÔÇŁ ifadesini kullanm─▒┼č. ( Bu ifade 12 Eyl├╝lÔÇÖ├╝ ya┼čayan bizim ku┼ča─ča da ├žok tan─▒d─▒k geliyor. ─░fade ayn─▒,  ├╝lke farkl─▒ sadece !) Siz ne d├╝┼č├╝n├╝yorsunuz?

 

-       Asl─▒nda Almanya, II. Abd├╝lhamitÔÇÖin ─░ngiltereÔÇÖnin yerine koymaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ dost ├╝lke oldu─ču,  Kayzer Wilhelm 2 kez ─░stanbulÔÇÖu ziyaret etti─či i├žin ─░ttihat├ž─▒lar AlmanyaÔÇÖya ve II. WilhelmÔÇÖe so─čuk bak─▒yor, daha ├žok ─░ngiltereÔÇÖnin ve FransaÔÇÖn─▒n dostlu─čunu ar─▒yorlard─▒. O kadar ki, ─░stanbulÔÇÖa yeni gelen ─░ngiltere B├╝y├╝kel├žisi LowtherÔÇÖ├╝n arabas─▒n─▒ sefarete kadar Osmanl─▒ gen├žler ├žekmi┼čti. Fakat anla┼č─▒lan ─░ttihat├ž─▒lara k─▒yasla II. Wilhelm daha ger├žek├žiydi. Kendisine ─░stanbulÔÇÖdaki yeni geli┼čmeleri bildiren B├╝y├╝kel├ži BiebersteinÔÇÖ─▒n raporunun yan─▒na, ink─▒l├ób─▒n Paris veya LondraÔÇÖda ya┼čayan J├Ân T├╝rklerin de─čil, Alman generallerin yeti┼čtirdi─či gen├ž T├╝rk subaylar─▒n eseri oldu─ču ve tela┼član─▒lmamas─▒ gerekti─či notunu d├╝┼čm├╝┼čt├╝. Bizim ├žocuklar s├Âz├╝yle herhalde bu durumu kast ediyorsunuz. Esasen Almanya, emperyalist emellerini ger├žekle┼čtirebilmek i├žin, ─░ngiltereÔÇÖden ve FransaÔÇÖdan farkl─▒ olarak ba┼čtan beri Osmanl─▒ subaylar─▒n─▒ etkilemeye ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒. Alman subaylar─▒n, AlmanyaÔÇÖy─▒ d├╝nya devleti olma hedefine ta┼č─▒yacak g├╝├ž olduklar─▒na olan imanlar─▒ ve sivil ya┼čam─▒ bi├žimlendirme olanaklar─▒, kendileri de militarist anlay─▒┼ča yabanc─▒ olmayan Osmanl─▒ subaylar─▒n─▒ derinden etkilemi┼čti. Osmanl─▒ ordusunu e─čitmek i├žin Alman subaylar─▒n ─░stanbulÔÇÖa gelmesi kadar Osmanl─▒ subaylar─▒n─▒n askeri e─čitim i├žin AlmanyaÔÇÖya g├Ânderilmeleri de Prusya militarist sisteminin Osmanl─▒ ordusunda yerle┼čmesini sa─člad─▒. Ger├žekten WilhelmÔÇÖin ├Âng├Âr├╝s├╝ do─čru ├ž─▒kt─▒. Me┼črutiyetÔÇÖin ilan─▒n─▒n ├╝zerinden 9 ay ge├žmeden 31 Mart olay─▒ ortaya ├ž─▒kacak, isyan bast─▒r─▒ld─▒ktan sonra da Almanya yeniden Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ├Âncelikli dostu devlet konumuna y├╝kselecekti.

 

 

14.                      II. Me┼črutiyetÔÇÖin ilan─▒ s├╝reci ,Temmuz 1908 d├Ânemi adeta bir Enver ve Niyazi bey destan─▒ gibi    anlat─▒l─▒r. Yanl─▒┼č hat─▒rlam─▒yorsam onlar ad─▒na yaz─▒lm─▒┼č bir mar┼č da var. Zaman i├žerisinde Binba┼č─▒ Enver BeyÔÇÖin basamaklar─▒ h─▒zla y├╝kselirken, Binba┼č─▒ Niyazi BeyÔÇÖin de adeta tasfiye edildi─čini g├Âr├╝yoruz. Bunun nedeni neydi sizce?

 

-     Beklenmedik bir anda iktidara ortak olacak konuma y├╝kselmesine ra─čmen padi┼čah─▒n halk    ├╝zerindeki etkisinin g├╝c├╝ kar┼č─▒s─▒nda, kendini zay─▒f hisseden ─░TC,  bu durumu dengelemek i├žin gizli ├Ârg├╝t olarak kalmay─▒ ve gerekti─činde zor kullanmaktan ka├ž─▒nmamay─▒ benimsemi┼čti. ─░lk anda isimleri kamuoyuna mal olan Enver ve Niyazi Beyler ÔÇśH├╝rriyet Kahramanlar─▒ÔÇÖ olarak daha ├Âne ├ž─▒kart─▒l─▒p isimleri etraf─▒nda bir efsane halesi yarat─▒lmas─▒, di─čer ├╝yelerin isimlerinin gizli kalmas─▒ faydal─▒ g├Âr├╝ld├╝.  

G├Âr├╝nen o ki, ba┼člang─▒├žta siyas├« taktik gere─či verilen bu payeyi Resneli Niyazi fazla  ├Ânemsemezken Enver Bey daha ciddiye alm─▒┼čt─▒. Buna kar┼č─▒l─▒k Resneli Niyazi, EnverÔÇÖden farkl─▒   olarak, 3 TemmuzÔÇÖda da─ča ├ž─▒karken, yapt─▒─č─▒ i┼čin ordu disiplinine ayk─▒r─▒ oldu─čunun bilincindeydi. Fakat ordudaki g├Ârevinden daha ├╝st├╝n bir vatan vazifesi i├žin bu yola gitti─čine inan─▒yor ve bu ulvi g├Ârevini ba┼čar─▒p hayatta kal─▒rsa, ordudan istifa etmeyi d├╝┼č├╝n├╝yordu. Hatt├ó bir heyet veya mahkeme taraf─▒ndan cezaya ├žarpt─▒r─▒l─▒rsa cezas─▒n─▒ ├žekmeye de raz─▒yd─▒.[7]   Fakat EnverÔÇÖin h─▒zl─▒ y├╝kseli┼činde sadece onun rol├╝n├╝ daha fazla benimsemesinin de─čil, Merkez-i Umum├«ÔÇÖnin Sel├ónikÔÇÖte olmas─▒n─▒n, k─▒sa bir belirsizli─čin ard─▒ndan Sel├ónikÔÇÖin ba┼čat durumunu kabul ettirmesinin, EnverÔÇÖin NiyaziÔÇÖden farkl─▒ ki┼čilik yap─▒s─▒n─▒n ve belki de EnverÔÇÖin bir erk├ón-─▒ harp (kurmay) subay─▒ olmas─▒na kar┼č─▒l─▒k NiyaziÔÇÖnin jandarma olmas─▒n─▒n da rol├╝ vard─▒.           

 

 

15.                      Ba┼čta ─░ngiltere olmak ├╝zere AvrupaÔÇÖn─▒n II.Me┼črutiyetÔÇÖin ilan─▒na bak─▒┼č─▒ nas─▒ld─▒?

 

-       Me┼črutiyetÔÇÖin fazla kan akmadan ilan─▒ ─░ngilizleri de etkilemi┼čti. Fakat ÔÇťkendini kan─▒tlamam─▒┼č siyasette ne s├╝re kalacaklar─▒ belli olmayanÔÇŁ ─░ttihat├ž─▒lara nazik davranmakla birlikte temkinli ve mesafeli yakla┼čt─▒lar. D─▒┼či┼čleri Bakan─▒ Grey, yeni ─░stanbul B├╝y├╝kel├žisi LowtherÔÇÖe ─░ttihat├ž─▒lar─▒n himaye anlam─▒ ├ž─▒kartmayacaklar─▒, ├Âl├ž├╝l├╝ bir dostluk g├Âsterilmesi talimat─▒n─▒ vermi┼čti. Fransa da benzeri bir yakla┼č─▒m sergiledi.

 

16.                      ─░ttihat ve Terakki Cemiyeti neden II. Me┼črutiyetÔÇÖin ilan─▒ndan sonra y├Ânetimi ├╝zerine almad─▒?

 

    -    ├ľnc├╝lleri Yeni Osmanl─▒lardan farkl─▒ olarak, ─░ttihat├ž─▒lar─▒ neredeyse kimse tan─▒m─▒yordu. ─░├žlerinde mesle─činde tan─▒nm─▒┼č tek ki┼či, Y─▒ld─▒z Saray─▒ÔÇÖnda g├Âr├╝len davada Midhat Pa┼čaÔÇÖy─▒ savunan, ─░stanbul M├╝lkiye Mektebi ve Sel├ónik Hukuk Mektebi hocalar─▒ndan, avukat Manyasizade Refik BeyÔÇÖdi. Ger├žek g├╝├žleri bilinirse cemiyetin hi├ž kaale al─▒nmayaca─č─▒ndan korkuyorlard─▒. Hakikaten 23 Temmuz 1908 e kadar Sel├ónikÔÇÖte sadece 515 ├╝ye yemin etmi┼čti. ─░stanbulÔÇÖda ise bu say─▒ 20ÔÇÖnin biraz ├╝zerindeydi.[8]   Bu y├╝zden gizli cemiyet olarak kalmay─▒, sorumluluk almadan kendi belirledikleri politikalar─▒ eski devlet adamlar─▒na kurdurduklar─▒ h├╝k├╝metler eliyle uygulamay─▒ ye─člediler. Kavga da bundan koptu. Fakat niyetleri k─▒smen ger├žekle┼čti. Gizlilik sayesinde yarat─▒lan efsane ile cemiyetin g├╝c├╝n├╝n ger├žek boyutlar─▒n─▒n ├žok ├Âtesinde de─čerlendirilmesi sa─čland─▒.

 

 

( Birinci B├Âl├╝m├╝n sonu )



[1] Orhan Kolo─člu, ÔÇťAbd├╝lhamid Ger├že─či-Ne K─▒z─▒l Sultan Ne Ulu HakanÔÇŁ G├╝r Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul, 1987

[2] Muhittin Birgen ÔÇť ─░ttihat TerakkiÔÇÖde On SeneÔÇŁ  Kitap Yay─▒nevi , Cilt 1. s. 63-64

[3] Ali Fuad Erden ÔÇť─░smet ─░n├Ân├╝ÔÇŁ  Burhanettin Erenler Matbaas─▒, ─░stanbul 1952, s. 59

 

[4] Fikret Ba┼čkaya, Sait ├çetino─člu edit├Ârl├╝─č├╝nde ÔÇťResmi Tarih Tart─▒┼čmalar─▒-3 ─░ttihat├ž─▒l─▒ktan KemalizmeÔÇŁ i├žerisindeki ─░ttihat├ž─▒lar ve J├Ân T├╝rkler ├ťzerine D├╝┼č├╝nceler adl─▒ makalede  ─░brahim TemoÔÇÖnun an─▒lar─▒ndan aktaran Mete Kaynar,  ├ľzg├╝r ├ťniversite Kitapl─▒─č─▒ s. 185

[5] ─░brahim Temo ÔÇť─░ttihad ve Terakki Cemiyetinin Te┼čekk├╝l├╝ ve Hidemati Vataniye ve ─░nk─▒l├óbi Milliye Dair Hat─▒rat─▒mÔÇŁ Mecidiye-Romanya 1939, sayfa 184-187

[6]  Age, sayfa 215

[7] ┼×evket S├╝reyya Aydemir ÔÇťMakedonyaÔÇÖdan Orta AsyaÔÇÖya Enver Pa┼čaÔÇŁ, Cilt 2, Remzi Kitabevi, ─░stanbul 1971, sayfa, 34

[8] Sacit Kutlu ÔÇťDid├ór-─▒ H├╝rriyet-Kartpostallarla II. Me┼črutiyet (1908-1913)ÔÇŁ, ─░stanbul Bilgi ├ťniversitesi Yay─▒nlar─▒, 2004, sayfa 108


  114609 defa G├Âr├╝nt├╝lendi.

**********************

T├╝m yaz─▒, yorum ve i├žerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yay─▒mlanm─▒┼č olmalar─▒, bu g├Âr├╝┼čleri Tuncay Y─▒lmazer'in benimsedi─či anlam─▒na gelmez. Yorum b├Âl├╝m├╝ ├Âzg├╝r bir tart─▒┼čma ortam─▒ yaratmak i├žin vard─▒r. Ancak sald─▒rgan ve d├╝zeysiz yorumlar yay─▒nlanmayacakt─▒r. E─čer bu siteye ilk kez yorum yaz─▒yorsan─▒z, yorum kurallar─▒na g├Âzatman─▒z─▒ istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

383_AB─░D─░N AKGEMC─░ 23-07-2008, 11:22:51
─░ttihat ve Terakki me┼črutiyet fikrinde samimi midir? Yoksa bunu iktidar arac─▒ olarak m─▒ kullanm─▒┼čt─▒r? Halaskar Zabitan hareketi ni├žin ba┼čar─▒s─▒n─▒ devam ettirememi┼čtir?Selam ve Sayg─▒lar. Abidin Akgemci

 
384_Ahmet yurttakal 23-07-2008, 19:53:01
hocam ├Âncelikle verdi─činiz bilgilerle ziyadesiyle ayd─▒nlad─▒m.

iki sorum olacakt─▒
─░ttihat terakki cemiyetinin o d├Ânemki tutumlar─▒ ve harekatleri g├╝n├╝m├╝ze kadan ge├žen s├╝re├žte buna benzer hadiseler vuku buldumu?
├Âzellikle ┼čuan ├╝lkede ya┼čanan "ergenekon" hadisesinin og├╝n├╝n ittihat terakkisi diyebilirmiyiz? nas─▒l bir ba─č vard─▒r sizce?

sayg─▒lar─▒mla
 
385_islam ├ľZDEM─░R 24-07-2008, 01:15:07
├ľncelikle Siyasi tarihimizin en karma┼č─▒k ve ayn─▒ zamanda anla┼č─▒lmas─▒ gerekli olan en ├Ânemli hadiselerdinden birini konu alan b├Âyle bir ┼č├Âyle┼čiyi tertipledi─činiz i├žin sizlere te┼čekk├╝r├╝ bir bor├ž bilirim.Bizler tarihe ibret almak ve hatalardan ders al─▒p gelece─če g├╝venle bakabilmek i├žin de─čer veririz ve vermeliyiz.Yoksa i┼čin ├Âz├╝n├╝ anlayamad─▒ktan sonra detaylara ziyadesiyle hakim oldu─čunu iddia etmenin pek muteber olmad─▒─č─▒na ─▒nan─▒r─▒z.Yukar─▒da da ifade etti─čim gibi s├Âyle┼či konusu olan bu b├Âl├╝m ger├žektende siyasi tarihimizin en karma┼č─▒k d├Ânemlerinden biri.Sonu├žlar─▒n─▒n daha sonraki y─▒llarda patlak veren sava┼člara,siyasi olaylara ve Osmanl─▒ Devleti'nin ├ž├Âk├╝┼č├╝ne sebep oldu─ču a┼čikar.S├Âyle┼čiyi okurken asl─▒nda pek ├žok meselenin kayna─č─▒n─▒ ├žok iyi anlad─▒─č─▒m─▒ d├╝┼č├╝n├╝yorum.Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ ├Âncesi Osmanl─▒-Alman ─░ttifak─▒,Balkan Harbine sebebiyet veren d├╝┼č├╝nceler ve o devrin ayd─▒nlar─▒ ve s├Âz s├Âyleme yetkisinde olan kimselerin kafa yap─▒lar─▒ vs.Ancak en ├Ânemlisi o devirde hakim olan fikriyat─▒n y├╝zy─▒l sonra ba┼čka zihin ve bedenlerde ete kemi─če b├╝r├╝nerek g├╝n├╝m├╝z siyasetinde kendisine yer arad─▒─č─▒n─▒,├╝lkeyi y├Ânlendirmeye ├žal─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝yorum.┼×unu anl─▒yorum ki tarihi olaylara olmu┼č bitmi┼č olaylar silsilesi g├Âz├╝yle bakmaya devam etti─čimiz ve bunlar─▒ bilmekten imtina etti─čimiz m├╝ddet├že ayn─▒ hatalara d├╝┼čmeye devam edece─čiz.Tek korkum bu hatalar─▒n bilan├žosu bu sefer bizi kurtarmaya yetmeyece─či.D├╝n elinde hi├žbir plan ve projesi olmadan k├Âr├╝ k├Âr├╝ne politika yap─▒p ┼čahsi menfaatleri i├žin ├ž─▒─č─▒rtkanl─▒k yapan s├Âzde vatan severleri bug├╝nde ├ževremizde g├Ârmek hi├žte zor de─čil,Aksine daha da fazlala┼čt─▒lar,kuyruklar─▒na bas─▒ld─▒k├ža da feryad etmeye devam ediyorlar.─░n┼čallah bir daha ─░kinci Abdulhamid devrinden sonraki d├Ânemi ya┼čamay─▒z.Zira ben eskisi kadar ┼čansl─▒ olabilece─čimizi d├╝┼č├╝nm├╝yorum.Bilgileriyle bizi ayd─▒nlatan Say─▒n Sacit Kutluya te┼čekk├╝r ederken Sultan Abd├╝lhamid Han hazretlerine donanmay─▒ humayun hakk─▒nda y├Âneltilen ele┼čtirilerin ne kadar hakl─▒ veyahut ger├žek├ži olup olmad─▒─č─▒n─▒ da sormak istiyorum.

Sayg─▒lar─▒mla
─░slam ├ľZDEM─░R
├çanakkale Sava┼člar─▒ Ara┼čt─▒rmac─▒s─▒-Yazar
Gallipoli1984@hotmail.com
 
387_sacit kutlu 27-07-2008, 21:56:05
Abidin AkgemciÔÇÖye cevap

- ─░TC ve genel olarak J├Ân T├╝rklerin, gerek AvrupaÔÇÖy─▒ ├Ârnek ald─▒klar─▒ ve orada ge├žerli sistem me┼črut├« monar┼čiler oldu─ču i├žin gerekse padi┼čah─▒ ve mutlak─▒yet rejimini ele┼čtirirken hareketlerine me┼čruiyet kazand─▒rmak amac─▒yla me┼črutiyeti samimi olarak istediklerini kabul etmek gerekir. 1909ÔÇÖda yap─▒lan de─či┼čikliklerle Kanun-i Esas├« ger├žek bir anayasa, Me┼črutiyet de ger├žek bir me┼čruti monar┼či rejimi haline gelmi┼č, padi┼čah─▒n yetkileri s─▒n─▒rland─▒r─▒lm─▒┼č, Meclis-i Mebusan daha ba─č─▒ms─▒z ve g├╝├žl├╝ bir konuma getirilmi┼čti.
Sorunun Hal├ósk├ór Zabitan hareketi ni├žin ba┼čar─▒s─▒n─▒ devam ettiremedi k─▒sm─▒na gelince: Bu hareketin bir ba┼čar─▒s─▒ yoktu! Onlar da ─░ttihat├ž─▒ gen├ž subaylar gibi, ordu i├žinde, bir ba┼čka cunta hareketiydi ve en az ─░ttihat├ž─▒lar kadar siyasete bula┼čm─▒┼č bir gizli ├Ârg├╝t g├Âr├╝n├╝m├╝ndeydiler. ─░ttihat├ž─▒lardan tek farklar─▒ onlara kar┼č─▒ ├ž─▒kmalar─▒yd─▒. Bu hareket 1912 B├╝y├╝k Arnavutluk ─░syan─▒ÔÇÖn─▒n ├ž─▒k─▒┼č─▒na uygun ortam─▒ haz─▒rlad─▒─č─▒ ve hemen ard─▒ndan ├ž─▒kan Balkan HarbiÔÇÖnde ya┼čanan a─č─▒r bozgunun ├Ânemli bir nedeni olan ordu i├žindeki kutupla┼čmaya ve b├Âl├╝nmeye yol a├žt─▒─č─▒ i├žin, bana g├Âre en az ittihat├ž─▒lar kadar, me┼čum bir rol oynam─▒┼čt─▒r.

Ahmet YurttakalÔÇÖa cevap

- B├Âyle benzetmeler ├žok cazip olabilmekle birlikte kan─▒mca biraz kolayc─▒l─▒─č─▒ da i├žeriyor. Her tarihi olay kendi d├Âneminin ┼čartlar─▒ sonucu ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r ve ayn─▒ de─čildir. BaudrillardÔÇÖ─▒n Simulasyon tezi bana bu ba─člamda ├žok a├ž─▒klay─▒c─▒ geliyor.
Belki 27 May─▒s 1960 darbesi 23 Ocak 1913 B├ób─▒├óli Bask─▒n─▒ÔÇÖna benzetilebilir yap─▒l─▒┼č tarz─▒ itibar─▒yla, ama dedi─čim gibi hi├žbir olay birbirinin ayn─▒ de─čildir.
Unutmay─▒n ki, g├╝n├╝m├╝zde ne kadar kar┼č─▒ ├ž─▒karsak ├ž─▒kal─▒m, Pozitivizm 1908ÔÇÖde sadece ─░ttihat├ž─▒lar─▒ de─čil d├╝nyan─▒n ├Ânemli bir k─▒sm─▒nda insanlar─▒ etkiliyordu h├ól├ó. ├ľrne─čin ─░talyaÔÇÖda geni┼č kabul g├Âr├╝yordu. 1881 Brezilya ─░htilali pozitivist sloganlarla ba┼čar─▒ya ula┼čm─▒┼č, ─░ttihat├ž─▒lar─▒n da benimsedikleri Ordre et progres (Nizam ve ilerleme) slogan─▒ Brezilya bayra─č─▒nda yer alm─▒┼č, ┼×ili ve MeksikaÔÇÖda da etkili olmu┼čtu. Keza Militarizm de ayn─▒ ┼čekilde.
Kan─▒mca sorgulamam─▒z gereken ┼čey, k├╝lt├╝r├╝m├╝z├╝n ni├žin b├Âyle d├╝┼č├╝ncelere yatk─▒n oldu─ču, demokratikle┼čmeyi ve hukukun ├╝st├╝nl├╝─č├╝n├╝ ger├žekten sa─člayabilmek i├žin ne t├╝r bir zihniyet de─či┼čiminden ge├žmemiz gerekti─čidir.

─░sl├óm ├ľzdemirÔÇÖe cevap

- Bu b├Âl├╝m├╝n 5. sorusuna verdi─čim cevapta da vurgulad─▒─č─▒m gibi, kan─▒mca II. Abd├╝lhamit son d├Ânem Osmanl─▒ padi┼čahlar─▒n─▒n en ak─▒ll─▒ ve kurnaz─▒, ├╝lkesinin b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ koruyabilmek i├žin en fazla ├žabalayan ve halisane ├žal─▒┼čan─▒, bunu ba┼čarabilmek i├žin kolayca anla┼č─▒lamayacak komplike y├Ântemler kullanan─▒yd─▒. Ordu ve donanma konusundaki tutumu da tamamen kendine ├Âzg├╝yd├╝.
II. Abd├╝lhamid, Berlin Antla┼čmas─▒ÔÇÖndan sonra, kendisini RusyaÔÇÖya kar┼č─▒ yaln─▒z b─▒rakan ─░ngiltere ve FransaÔÇÖya kar┼č─▒ denge aray─▒┼č─▒ i├žinde y├╝z├╝n├╝, y├╝kselen yeni g├╝├ž olan AlmanyaÔÇÖya ├ževirdi─činde, Almanya da Osmanl─▒ DevletiÔÇÖni bir yandan RusyaÔÇÖya kar┼č─▒ durabilecek bir set di─čer yandan Alman silah end├╝strisi i├žin verimli bir pazar olarak g├Âr├╝yordu. Bu uygun ortamda padi┼čah AlmanyaÔÇÖn─▒n dostlu─čunu sa─člamak amac─▒yla Osmanl─▒ ordusunu Alman subaylar taraf─▒ndan e─čitilmesine raz─▒ olmu┼č, Kaehler Pa┼ča, Goltz Pa┼ča vb. Alman askeri heyetleri 1880ÔÇÖden sonra pe┼č pe┼če ─░stanbulÔÇÖa gelmi┼člerdi.
Ancak Alman subaylar─▒n tavsiyelerine uygun olarak silah, cephane, sava┼č gemisi vb. sat─▒n al─▒rken II. Abd├╝lhamitÔÇÖin ger├žek niyeti, g├╝├žl├╝ bir orduya sahip olmak de─čildi. O bir g├╝n kendisini devirmesinden korktu─ču, bir orduya sahip olmaktan ├žok, g├╝├žl├╝ bir orduya sahipmi┼č g├Âr├╝nt├╝s├╝yle hem has─▒m devletlere g├Âzda─č─▒ vermek hem de silah ve cephane sipari┼čleri vererek b├╝y├╝k g├╝├žleri kendi taraf─▒na ├žekmek istiyordu. Amcas─▒ Abd├╝lazizÔÇÖin hal edilmesinde etkili oldu─čunu d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝ donanmay─▒ da bu do─črultuda yeni gemiler sat─▒n almakla birlikte tamamen i┼člevsiz b─▒rakm─▒┼čt─▒. Padi┼čah, gemileri sat─▒n almak i├žin, bahriyede ├╝st r├╝tbelilerin yabanc─▒lardan r├╝┼čvet ald─▒klar─▒n─▒ da bilirdi. Al─▒nan gemilerin bir k─▒sm─▒ da zaten demode veya hatal─▒ olurdu.
 

KATEGOR─░DEK─░ D─░─×ER BA┼×LIKLAR

07/01/2018 - 20:43 "Osmanl─▒lardan ─░ngilizlere Kud├╝sÔÇŁ kitab─▒n─▒n yazar─▒ Roberto Mazza ile s├Âyle┼či (Tuncay Y─▒lmazer )

13/01/2017 - 19:02 ├çanakkale Sava┼č─▒ Belgeselleri Yap─▒mc─▒s─▒ G├Âkhan Tarkan Karaman ile s├Âyle┼či (Tuncay Y─▒lmazer)

10/10/2016 - 06:09 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒nda Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunda Futbol ÔÇô Melih ┼×abano─člu ile S├Âyle┼či 2 .B├Âl├╝m ÔÇô (Tuncay Y─▒lmazer)

05/10/2016 - 12:41 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒nda Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunda Futbol ÔÇô Melih ┼×abano─člu ile S├Âyle┼či 1.B├Âl├╝m ÔÇô (Tuncay Y─▒lmazer)

21/03/2015 - 17:04 ├çanakkale Sava┼člar─▒ ve Harp Tarihi Ara┼čt─▒rmalar─▒ Derne─či Ba┼čkan─▒ Kenan ├çelik ile S├Âyle┼či (─░smail Sabah)

20/03/2015 - 14:49 Avustralya SBS Radyosu T├╝rk├že B├Âl├╝m├╝nde 18 Mart ├çanakkale Zaferi Nedeniyle Yay─▒nlanan R├Âportaj

20/02/2015 - 08:27 Winston Churchill, ─░slam D├╝nyas─▒, T├╝rkler, ├çanakkale Sava┼č─▒ , Atat├╝rk ÔÇô Cambdrige ├ťniversitesinden Tarih├ži Warren Dockter ile S├Âyle┼či (Tuncay Y─▒lmazer)

03/02/2015 - 01:42 ÔÇťCihan Harbi i├žerik ve kapsam a├ž─▒s─▒ndan ├žok farkl─▒ bir sava┼čt─▒rÔÇŁ Birinci D├╝nya Sava┼č─▒nda Osmanl─▒ Seferberli─či ├ťzerine Y─▒ld─▒z Teknik ├ťniversitesiÔÇÖnden Mehmet Be┼čik├ži ile s├Âyle┼či ( Tuncay Y─▒lmazer )

21/01/2015 - 01:44 Gelibolu-Askeri felaketler bak─▒m─▒ndan 1. Cihan Harbindeki En Trajik ─░ngiliz cephesi- ├çanakkale Sava┼č─▒ Ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ Stephen Chambers ile S├Âyle┼či ( M.Onur Yurdal- Tuncay Y─▒lmazer )

17/11/2013 - 15:20 Gelibolu Ba┼č─▒ndan Sonuna Kadar Felaket Bir Hatayd─▒! Askeri Tarih├ži Peter Hart ile S├Âyle┼či ÔÇô M. Onur Yurdal (├çev. M.O Yurdal-K. Kabaday─▒)

23/04/2013 - 18:49 Tarih├ži-Yazar Muzaffer Albayrak ─░le S├Âyle┼či (Yunus Emre Tozal)

16/10/2010 - 23:26 25 Nisan 1915 Ar─▒burnu Anzak ├ç─▒karmas─▒ ├ťzerine ┼×ahin Aldo─čan ile S├Âyle┼či -2 (Tuncay Y─▒lmazer)

09/10/2010 - 21:02 25 Nisan 1915 Ar─▒burnu Anzak ├ç─▒karmas─▒ ├ťzerine ┼×ahin Aldo─čan ile S├Âyle┼či ÔÇô 1 (Tuncay Y─▒lmazer)

24/04/2009 - 13:41 Program Duyurusu ... (Tuncay Y─▒lmazer)

// 100. Y─▒l─▒nda II. Me┼črutiyet (ÔÇťDidar-─▒ H├╝rriyetÔÇŁ kitab─▒n─▒n yazar─▒ Sacit Kutlu ─░le S├Âyle┼či )-1. B├Âl├╝m

22/03/2008 - 23:53 Ar─▒burnu 1915 - Prof. Haluk Oral ile S├Âyle┼či ( Tuncay Y─▒lmazer )

22/12/2007 - 22:04 Tarihin Sar─▒kam─▒┼č Duru┼čmas─▒- Ramazan Balc─▒ S├Âyle┼čisi

14/09/2007 Osmanl─▒ Belgelerinde ├çanakkale Muharebeleri ÔÇô Muzaffer Albayrak ile S├Âyle┼či ( Tuncay Y─▒lmazer )

03/03/2007 Gen├ž Dergisi Mart Say─▒s─▒nda Tuncay Y─▒lmazer R├Âportaj─▒