ÔÇťBin Kere ├ço─čalan CehennemÔÇŁ 4-6 Haziran 1915 , ├ť├ž├╝nc├╝ Kirte Muharebesi ( Tuncay Y─▒lmazer )

Tarih: 03/06/2008   /   Toplam Yorum 13   / Yazar Ad─▒:      /   Okunma 33734

Sedd├╝lbahir cephesinin , 6 A─čustos 1915 tarihine kadar ├çanakkale Kara Muharebelerinin ana cephesi oldu─ču hat─▒rlanacakt─▒r. 25 Nisan ├ç─▒karmas─▒ndan sonra birbirlerine s├╝rekli sald─▒ran taraflar aras─▒nda ( ufak s─▒n─▒rl─▒ baz─▒ ├žat─▒┼čmalar haricinde ) neredeyse bir aya yak─▒n b├╝y├╝k ├žapta muharebe olmam─▒┼č , olabildi─čince eksiklikler tamamlanmaya ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒. Tarihler 4 Haziran 1915ÔÇÖi g├Âsterirken Sedd├╝lbahir cephesinde konu┼članm─▒┼č M├╝ttefik Ordular─▒ , Kirte k├Ây├╝n├╝n g├╝neyinde mevzilenmi┼č Osmanl─▒ G├╝ney Grubu 9. ve 12. T├╝men birliklerine m├╝thi┼č bir bombard─▒man sonras─▒nda b├╝y├╝k bir sald─▒r─▒ ba┼člatt─▒lar. ├ť├ž├╝nc├╝ Kirte Muharebesi olarak bilinen bu sald─▒r─▒ , m├╝ttefiklerin 25 Nisan ├ž─▒karmas─▒ndan bu yana en iyi planlanlad─▒klar─▒ harek├ót olarak tan─▒mlan─▒yor. Hedeflerin daha ger├žek├ži ve net ├žizildi─čini, birliklerin morallerinin en ├╝st seviyede oldu─čunu da belirtmek gerekli. 4-6 Haziran 1915 tarihleri aras─▒nda ├╝├ž g├╝n devam eden , bug├╝nk├╝ Twelve Tree Corps mezarl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒n biraz ilerisi ile Son Ok an─▒t─▒ aras─▒ndaki b├Âlgede cereyan eden 3. Kirte Muharebesi Osmanl─▒ Ordusuna 9000 kayba mal olmu┼č, ancak ─░ngiliz ve Frans─▒zlar Al├ž─▒tepe hedefine yine ula┼čamam─▒┼člard─▒. Bir ─░ngiliz askeri yo─čun toz duman bulutu i├žerisinde patlamalar, makineli t├╝fek seslerine kar─▒┼čan ba─č─▒r─▒┼čmalar─▒ ÔÇťy─▒─č─▒lan, ta┼čan, bin kere ├žo─čalan cehennemÔÇŁ diye tarif edecektir.

 

Bug├╝n d├Ârd├╝ Haziran─▒n

Zannetme ki hi├ž g├Ârm├╝yorum

Rüyasını o cehennemi ânın

Sonsuz sedyelerle birlikte ben de ak─▒yorum

Onlar─▒ bulan geceye b─▒rak─▒yorum

Kazan─▒lm─▒┼č yalan zaferin hik├óyesini,

G├╝ne┼čte inleyen yaral─▒n─▒n sesini,

├ľl├╝lerini, tozunu, sineklerini

 A.P.Herbert ( HellasÔÇÖta Yar─▒m saatler )

  

Gelibolu Harek├ót─▒ÔÇÖn─▒n 25 Nisan 1915 ├ž─▒karmas─▒ndan sonraki seyri m├╝ttefik devletlerin hi├ž beklemedi─či bir ┼čekilde ger├žekle┼čmi┼čti. K─▒sa s├╝re i├žerisinde Al├ž─▒tepe ve Kilitbahir platosuÔÇÖna ula┼č─▒laca─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝l├╝rken Osmanl─▒ kuvvetlerinin hi├ž beklenmeyen direni┼či ( hatta yer yer kar┼č─▒ taarruzlarda bile bulunabilmesi ) m├╝cadelenin ├žok daha uzun s├╝re s├╝rebilece─či konusundaki endi┼čeleri hakl─▒ ├ž─▒karm─▒┼čt─▒.

 6-8 May─▒staki ─░kinci Kirte Muharebesi sonras─▒nda M├╝ttefik g├╝├žlerin gidebildi─či en son hat Sedd├╝lbahir plaj─▒ndan sadece 3.5 mil uzaktayd─▒. ─░lk g├╝n├╝n hedefi Al├ž─▒tepe  T├╝rklerin elindeydi. M├╝ttefik Ordusu komutan─▒ General Ian HamiltonÔÇÖun LondraÔÇÖdan iki t├╝men ihtiyac─▒ kar┼č─▒land─▒─č─▒ takdirde hedeflerine ula┼čabilecekleri ┼čeklindeki istekte bulunmu┼č ancak sadece bir t├╝men (52.T├╝men) g├Ânderilece─či bildirilmi┼čti. Sava┼č Bakanl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒n bu tavr─▒ Gen. Hamilton ve kurmaylar─▒ aras─▒nda hayal k─▒r─▒kl─▒─č─▒na yol a├žm─▒┼čt─▒. Oysa 29. T├╝men Komutan─▒ Gen. Hunter-Weston ise, ─░kinci Kirte MuharebesiÔÇÖnde ki ba┼čar─▒s─▒zl─▒─ča ra─čmen fazla vakit kaybetmeden yap─▒lacak bir harek├ótla Al├ž─▒tepeÔÇÖnin hala daha zaptedilebilece─čini d├╝┼č├╝nmekteydi. Bu konuda da en b├╝y├╝k destek kendisine 15 May─▒sÔÇÖta General dÔÇÖAmade yerine atanan General GouraudÔÇÖdan  gelir.  Yeni gelen takviyelerle 12 taburluk bir g├╝ce ula┼čan  ─░ngiliz Deniz Piyade T├╝meniÔÇÖne ba─čl─▒ birlikler baz─▒ ufak operasyonlarla ├Ân hatt─▒ 200-400 yarda  kadar daha ilerletmeyi ba┼čarm─▒┼člard─▒. [1

General Hamilton ─░ngiliz ve Frans─▒z komuta heyeti ile birlikte k─▒sa zaman i├žinde 52. T├╝menÔÇÖin gelmesini beklemeden Sedd├╝lbahir cephesiÔÇÖnde b├╝y├╝k bir h├╝cuma karar vermi┼čti. Robert Rhodes James , harek├ót─▒n hemen ├Âncesinde 8.Kolordu Komutanl─▒─č─▒na terfi eden Hunter Weston ve Kurmay─▒ StreetÔÇÖi cephe ┼čartlar─▒n─▒ hakk─▒yla bilmemekle ve HamiltonÔÇÖu yan─▒ltmakla su├žlar. [2] 

├ľte yandan bu sefer ki hedef di─čer iki sald─▒r─▒ya g├Âre daha ger├žek├ži konulmu┼čtur denilebilir. ├ť├ž├╝nc├╝ Kirte Sava┼č─▒ ÔÇśna kat─▒lan m├╝ttefik birlikleri di─čerlerinden ├žok daha avantajl─▒ say─▒labilirlerdi. ┼×├Âyle ki : Hedefler s─▒n─▒rl─▒ ve ├žok netti. Yakla┼č─▒k bir ayl─▒k dinlenme s├Âz konusuydu. D├╝┼čman siperlerinin havadan ├žekilmi┼č foto─čraflar─▒ haz─▒rlan─▒p ├žo─čalt─▒lm─▒┼č, o d├Âneme kadarki en b├╝y├╝k top├žu kuvveti haz─▒rlanm─▒┼čt─▒.[3] En ├Ânemli geli┼čme ise Kraliyet Deniz Kuvvetlerine ba─čl─▒ 8 adet z─▒rhl─▒ araban─▒n da Sedd├╝lbahir-Al├ž─▒tepe yolunda kullan─▒lacak olmas─▒d─▒r. [4] Harekata ─░ngilizlerin Swiftsure ve Exmouth z─▒rhl─▒lar─▒ da destek verecekti. T├╝rk ├Ân hat siperleri s─▒ras─▒yla ele ge├žirilecek daha kontroll├╝ bir ilerleme sa─članacakt─▒. Harekat g├╝n├╝ 4 Haziran olarak tesbit edilmi┼čti. ( Britanya Kral─▒n─▒n do─čum g├╝n├╝ne denk d├╝┼č├╝rt├╝lm├╝┼čt├╝.) ─░ki hat olu┼čturulacak , ilk hat T├╝rk ileri siperlerini ele ge├žirip pozisyonlar─▒n─▒ sa─člamla┼čt─▒rd─▒ktan sonra adeta birdirbir oyunu gibi ikinci hat h├╝cuma ge├žecekti. Kraliyet Deniz  T├╝meniÔÇÖne ba─čl─▒ birlikler ise geride kalan keskin ni┼čanc─▒lara son s├╝p├╝r├╝c├╝ harekatlar─▒n─▒ yapacaklard─▒. Harekat─▒n ilerlemesi hakk─▒nda bilgi sahibi olmak i├žin sald─▒ran birlikler arkalar─▒nda k─▒rm─▒z─▒ i┼čaret ta┼č─▒yacaklard─▒. K─▒sacas─▒ her ┼čey k├ó─č─▒t ├╝zerinde ├žok iyi planlanlanm─▒┼čt─▒.

Ancak Osmanl─▒ birlikleri de bo┼č durmuyordu. Osmanl─▒ 5.Ordusu G├╝ney grubu ise  ( Komutan: Alman General Weber Pa┼ča ) bat─▒da ve orta hatta 9.T├╝men ( Komutan: Albay Halil Sami Bey ) , Kerevizdere b├Âlgesinde ise 12. T├╝men  ( Komutan: Yarbay Selahaddin Adil Bey ) olacak ┼čekilde konu┼članm─▒┼čt─▒.  ├ľzellikle Kerevizdere s─▒rtlar─▒ndaki siperler tahkim ediliyor, ayn─▒ zamanda Frans─▒z birlikleri Asya yakas─▒ndan s├╝rekli top ate┼čine tutuluyorlard─▒. T├╝rk resmi tarihi, ├Âzellikle Frans─▒z sekt├Âr├╝ndeki m├╝sl├╝man askerler i├žin propaganda yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ da bildiriyor. G├╝ney Grubu Komutan─▒ Alman Weber Pa┼čaÔÇÖn─▒n verdi─či emirde   ÔÇťÔÇŽÔÇŽÔÇŽoradaki M├╝sl├╝manlara kendimizi tan─▒tabilmek i├žin , b├╝t├╝n cephede 5 vakit ( 9 ve 12. T├╝menler bu zamanlar─▒ aralar─▒nda iyi saptamal─▒d─▒rlar ) g├╝zel sesliler taraf─▒ndan ezan-─▒ Muhammedi okunmas─▒n─▒ ve Sal├ótÔÇÖ─▒n ard─▒nda t├╝m erler taraf─▒ndan ├╝├ž kez y├╝ksek sesle tekbir al─▒nmas─▒n─▒ ├Â─č├╝tlerim.ÔÇŁ [5] diyordu. Bu propagandan─▒n ne derece etkili oldu─čunu bilmiyoruz. Ancak ─░ngiliz Resmi tarihi ÔÇťrenkliÔÇŁ diye niteledi─či Kuzey Afrikal─▒ zenci askerlerin performanslar─▒n─▒ yetersiz buldu─čunu belirtiyor. [6]

S─▒cak bir 4 Haziran g├╝n├╝ saat 11 s─▒ralar─▒nda ─░ngiliz ve Frans─▒z top├žular─▒ Osmanl─▒ mevzilerini d├Âvmeye ba┼člad─▒lar.  Daha ├Âncekilerden ├žok daha ┼čiddetli ve uzun tutulan bombard─▒man─▒n T├╝rk siperlerine a─č─▒r kay─▒p verdi─či tahmin ediliyordu. ├ľ─člen saat 12 s─▒ralar─▒nda sol kanatta Z─▒─č─▒ndere s─▒rt─▒nda 29. Hind Tugay─▒n─▒n birlikleri siperlerinden ├ž─▒kt─▒lar. En soldaki Sih birlikleri arazinin engebeli olmas─▒ avantaj─▒ ile ilerleyebilirken 1/Lancashire Fusiliers taburu makinal─▒ t├╝fek ate┼čiyle geri ├žekilmek zorunda kald─▒. Orta hatlarda ki 88.Tugay taburlar─▒ ise zorlukla ilerleyebildiler.  Z─▒rhl─▒ ara├žlar─▒n ├žo─ču ise kesif T├╝rk ate┼či nedeniyle yolda kalm─▒┼čt─▒. [7] Bu primitif tank-z─▒rhl─▒ ara├žlar─▒n bir k─▒sm─▒n─▒n tareti kopmu┼č, baz─▒lar─▒ devrilmi┼č, a├ž─▒k arazide , engebeli yollarda ├žok iyi hedef olmu┼člard─▒.

Kanl─▒dereÔÇÖye kadar olan ─░ngiliz hatt─▒n─▒n en sa─č─▒ndaki 42.T├╝men birlikleri ise (Manchester Alay─▒ ve 127.Tugay)  Kanl─▒dere-Kirte deresi aras─▒nda 1000 yarda kadar ilerlemi┼č hatta 200 kadar esir alm─▒┼čt─▒. Frans─▒zlar─▒n ilerleyi┼či ise ba┼čtan ba┼čar─▒s─▒zl─▒kla sonu├žlanm─▒┼č, dolay─▒s─▒yla Kerevizdere s─▒rtlar─▒ndan  ilerleyen Collingwood taburuna ┼čiddetli makinal─▒ t├╝fek ate┼či ile a─č─▒r kay─▒p verdirilmi┼čti.  Dolay─▒s─▒yla harekat─▒n ilk saatlerinde sadece 42.T├╝men ilerleyebilmi┼čken hatt─▒n sa─č ve sol yan─▒ geride kalm─▒┼čt─▒. Genel karargah ihtiyatlar─▒ nerede kullan─▒lmas─▒ gerekti─čine dair ciddi bir ikilem i├žerisindeydi. Ba┼čar─▒l─▒ olan 42.T├╝meni mi desteklemek yoksa gerideki kanatlara m─▒ yard─▒m etmek? ihtiyats─▒z kalmak bir ─░ngiliz tarih├žinin dedi─či gibi 4 HaziranÔÇÖdaki ba┼čar─▒n─▒n 6 HaziranÔÇÖda felaketle sonu├žlanmas─▒ demek olabilirdi. Sonunda Frans─▒z taraf─▒n─▒n desteklenmesine karar verildi. [8]

├ľ─čleden sonra her iki kanattan yeniden sald─▒r─▒ planland─▒ysa da ├Âzellikle Frans─▒z taraf─▒ndan sald─▒r─▒n─▒n ertelenmesine dair istek geldi. General Gouraud askerlerinin yeni bir sald─▒r─▒ya haz─▒r olmad─▒─č─▒n─▒ belirtiyordu.  T├╝rk ihtiyat kuvvetlerinin yeti┼čmesi en iyi durumda bulunan 127.Tugay─▒ da zor duruma d├╝┼č├╝rd├╝. 4 Haziran ├Â─čleden sonras─▒n─▒ Osmanl─▒ siperlerindeki durumu askeri tarih├ži Mehmed Nihad ÔÇťkasaphaneÔÇŁ olarak nitelendiriyor. ÔÇťGeriden gelen birlikler bunlar─▒n i├žinde m├╝mk├╝n de─čil ilerleyemiyor, a├ž─▒─ča ├ž─▒k─▒nca m├╝thi┼č kay─▒plar veriyordu. Yaral─▒ , cephane, erzak nakliyat─▒ tamamen kesilmi┼čti. Emir ve kumanda bu cephede tamamen durmu┼č, k─▒tÔÇÖas─▒na, erlerine sahip subay hi├ž kalmam─▒┼č, m├╝thi┼č herc-├╝ merc halinde insan y─▒─č─▒nlar─▒ durmadan ├Âlmekte ve yaralanmaktayd─▒. [9]

M├╝ttefik g├╝├žlerin kayb─▒n─▒n da ├žok a─č─▒r oldu─čunu belirtmek gerekli. 42. Tugay Tugay komutan─▒ General Lee ve yerine ge├žen Yarbay Heys de ├Âlm├╝┼čt├╝. Bir m├╝ttefik askeri yo─čun toz duman bulutu i├žerisinde patlamalar, makineli t├╝fek seslerine kar─▒┼čan ba─č─▒r─▒┼čmalar─▒ ÔÇťy─▒─č─▒lan, ta┼čan, bin kere ├žo─čalan cehennemÔÇŁ diye tarif ediyor.[10]

Osmanl─▒ 5.Ordu Komutanl─▒─č─▒ ilk g├╝n m├╝ttefik kuvvetlerinin eline ge├žen siperleri yeniden almak gerekti─čini G├╝ney Grup komutanl─▒─č─▒ÔÇÖna bildirmi┼čti. Ayr─▒ca 12.T├╝men 19 ve 22.alaylarla, 9.T├╝mende 2. T├╝menle takviye edilmi┼čti. T├╝rk taarruzu 6 Haziran saat 03 de ba┼člad─▒. ├ľzelikle bat─▒da deniz taraf─▒ndaki siperlerin bir k─▒sm─▒ geri al─▒nabilmi┼č, ancak a─č─▒r top├žu ve makineli t├╝fek ate┼či nedeniyle ciddi bir ilerleme sa─članamam─▒┼čt─▒. Kerevizdere cephesinde de 12. T├╝men ilerleyememi┼čti. Burada  sadece 3 hafta kadar ├Ânce Ar─▒burnu cephesinde b├╝y├╝k bir h├╝cum sonras─▒nda ├žok a─č─▒r kay─▒p veren 2. T├╝menÔÇÖin ba┼čar─▒s─▒na dikkati ├žekmek gerekli. Bursal─▒ Mehmed NihadÔÇÖ─▒n 6 Haziran sabaha kar┼č─▒ 9. T├╝menÔÇÖe takviye olarak gelen 2. T├╝menÔÇÖin sald─▒r─▒s─▒n─▒ ┼č├Âyle anlat─▒yor: ÔÇťBu birlikler kumandan─▒n─▒n ve f─▒rka kurmay─▒ merhum Y├╝zba┼č─▒ KemalÔÇÖ in gayret ve ├žok y├╝ksek emek ve ├žal─▒┼čmas─▒ ve 19 May─▒sÔÇÖtaki b├╝y├╝k kay─▒plar─▒na ra─čmen manevi g├╝c├╝nden hi├žbir┼čey kaybetmemi┼č olan 2. F─▒rka birliklerinin ├Âl├╝m├╝ne sald─▒rmaktaki ┼čevk ve heveslerine AllahÔÇÖ─▒n yard─▒m─▒ da eklenerek bu taarruz genel ┼čekilde en ba┼čar─▒l─▒ taarruzlar aras─▒na ge├žti. [11]

├ť├ž├╝nc├╝ Kirte Muharebesinde T├╝rk kayb─▒ ise 9000 ki┼čiye yakla┼čm─▒┼čt─▒. Sava┼ča giren 6500 ki┼čiden ├žo─ču ─░ngiliz 4500 ki┼či ├Âlm├╝┼č yada yaralanm─▒┼čt─▒. [12] Sonu├žta M├╝ttefikler Al├ž─▒tepe hedeflerine yine ula┼čamam─▒┼člard─▒.[13]

Sedd├╝lbahir cephesinin , ├çanakkale Kara Muharebelerinin ana cephesi oldu─ču hat─▒rlanacakt─▒r.  ├ť├ž├╝nc├╝ Kirte Muharebesi, ilk iki Kirte Muharebesine nazaran mevzii harbi ├Âzelliklerini belirgin derecede ta┼č─▒maktayd─▒. 25 Nisan ├ç─▒karmas─▒ndan sonra birbirlerine s├╝rekli sald─▒ran taraflar aras─▒nda ( ufak s─▒n─▒rl─▒ baz─▒ ├žat─▒┼čmalar haricinde ) neredeyse bir aya yak─▒n b├╝y├╝k ├žapta muharebe olmam─▒┼č , olabildi─čince eksiklikler tamamlanmaya ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒. Muharebenin en kritik an─▒n─▒n 42. T├╝menÔÇÖin , 56. Alay ve 19. Alay 2. Taburumuzun oldu─ču b├Âlgede ├žok h─▒zl─▒ bir ┼čekilde ilerlemesi oldu─ču anla┼č─▒l─▒yor. ─░ngilizler bu f─▒rsat─▒ ├žok iyi de─čerlendirebilir, eldeki kuvveti sonu├ž alacaklar─▒ yerde kullanabilirlerdi. Konuyu anlatan yerli ve yabanc─▒ kaynaklar─▒n hemen hepsi  bu noktan─▒n alt─▒n─▒ ├žiziyor.[14] Hemen ertesinde ├Âzellikle ─░ngilizler yeniden b├╝y├╝k ├žapta taarruza ge├žselerdi ba┼čar─▒l─▒ olabilirler miydi? Retrospektif de─čerlendirme yapmak hatal─▒ yarg─▒lara neden olabilir. Ancak 9. T├╝men komutan─▒ Albay Halil Sami muharebelerin bitiminin hemen ertesinde ordu komutanl─▒─č─▒na verdi─či raporda , ciddi kay─▒p verdiklerini yaz─▒yor, d├╝┼čman─▒n ┼ču durumda tekrar h├╝cuma ge├žmesinin 12 T├╝menÔÇÖin sa─č yan─▒n─▒n a├ž─▒laca─č─▒ndan geri ├žekilme tehlikesi oldu─čunu belirtiyor.[15] M├╝ttefiklerin bir ciddi f─▒rsat─▒ da h├╝cumlar─▒n─▒ yenilememekle ka├ž─▒rd─▒klar─▒ s├Âylenebilir.

 ├ľzellikle Osmanl─▒ ordusunun kayb─▒n─▒n savunma yapan bir orduya g├Âre ├žok olmas─▒ dikkat ├žekicidir. Bunda en ├Ânemli fakt├Âr ├╝├ž yan─▒ denizle ├ževrili bir arazinin savunulmas─▒ndan kaynaklanmaktayd─▒. Gerek ─░ngiliz gerek Frans─▒z sava┼č gemilerinin m├╝thi┼č bombard─▒man─▒ , gerek kara top├žusunun at─▒┼člar─▒ piyademize ├žok a─č─▒r kay─▒p verdirmi┼čti. Keza kaybedilen mevzilerin yeniden ele ge├žirilmesi i├žin yap─▒lan taarruzlar da  kayb─▒n artmas─▒n─▒n en ├Ânemli etkenleridir. M├╝ttefiklerin cephane ├╝st├╝nl├╝─č├╝ adeta insan kayb─▒yla dengeleniyordu.

├ť├ž├╝nc├╝ Kirte Muharebesi sonras─▒nda Sedd├╝lbahirÔÇÖdeki m├╝ttefik kurmaylar─▒  toplu h├╝cumlarla hedeflere var─▒lamayaca─č─▒n─▒ anlam─▒┼č , taktiklerini de─či┼čtirmi┼člerdir. Art─▒k daha yo─čun bombard─▒man─▒n kanatlara odakland─▒─č─▒ belli hedeflere sald─▒r─▒lacak , Osmanl─▒ taraf─▒ kanatlardan zay─▒flat─▒lmaya ├žal─▒┼č─▒lacakt─▒. Ancak ilerleyen g├╝nler bu taktiklerin de ba┼čar─▒l─▒ olamad─▒─č─▒n─▒ g├Âstermi┼čtir.

 

[1] Steel N. Hart P. Defeat at Gallipoli  s: 187-188

[2] James, R. Rhodes Gallipoli, Pimlico Edition, London, 1999 s. 210

[3] James , s.211

[4] Aspinall-Oglander C. Gelibolu Askeri Harekat─▒    Cilt:2    s:45

[5] Birinci D├╝nya Harbinde T├╝rk Harbi, V.Cilt 3.Kitap , Gn. Krm. Ba┼čk. ATESE, Ankara, 1980 s. 36

[6] Aspinall-Oglander,  Cilt:2 s.49

[7] James s.212

[8] Hammond B.The Third Battle of Krithia 4 June 1915

http://www.iwm.org.uk/upload/package/2/gallipoli/index.htm

[9] Bursal─▒ Mehmed Nihad ÔÇť├çanakkale Sava┼člar─▒ÔÇŁ Der: Cemalettin Y─▒ld─▒z, Mart 2007,

 ├çanakkale s. 80

[10] James s. 302

[11] Bursal─▒ Mehmed Nihad s. 82

[12] Aspinall-Oglander C. , Gelibolu Askeri Harekat─▒ Cilt:2    s: 55   

[13] Birinci D├╝nya HarbiÔÇÖnde T├╝rk Harbi V.Cilt ├çanakkale Cephesi Harekat─▒ 3. Kitap s:73

[14] ├ľrne─čin bkz. G├╝rsel G├Ânc├╝, ┼×ahin Aldo─čan ÔÇťSiperin Ard─▒ VatanÔÇŁ MB Yay─▒nevi, ─░stanbul, 2006, s.100 ÔÇťÔÇŽ 3.Kirte Muharebelerinde , M├╝ttefik kuvvetlerin merkezde ger├žekle┼čtirdikleri ilerlemeyi s├╝rd├╝rememeleri , T├╝rk savunmas─▒n─▒n bu noktada yar─▒lmas─▒n─▒ engellemi┼čtir. Bu durum ─░ngilizlerin ihtiyat kuvvetlerini yanl─▒┼č bir tercihle kanatlarda kullanmalar─▒ kadar, T├╝rk savunmas─▒n─▒n da merkezi zaman─▒nda kuvvetlendirmesinin bir sonucudur. ─░ngilizler ÔÇťihtiyat, taarruzun ba┼čar─▒yla geli┼čti─či yerde kullan─▒l─▒rÔÇŁ prensibini benimsememi┼čtirÔÇŽÔÇŁ

[15] Sava┼ča da kat─▒lm─▒┼č olan askeri tarih├ži Bursal─▒ Mehmed Nihat BeyÔÇÖde ÔÇť 5 Haziran g├╝n├╝ d├╝┼čman taarruzunun ayn─▒ ┼čekilde tekrarlanmas─▒ durumunda mahvolmu┼čtukÔÇŁ diyor. ( M. Nihad s. 82 )

 

 


  33734 defa G├Âr├╝nt├╝lendi.

**********************

T├╝m yaz─▒, yorum ve i├žerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yay─▒mlanm─▒┼č olmalar─▒, bu g├Âr├╝┼čleri Tuncay Y─▒lmazer'in benimsedi─či anlam─▒na gelmez. Yorum b├Âl├╝m├╝ ├Âzg├╝r bir tart─▒┼čma ortam─▒ yaratmak i├žin vard─▒r. Ancak sald─▒rgan ve d├╝zeysiz yorumlar yay─▒nlanmayacakt─▒r. E─čer bu siteye ilk kez yorum yaz─▒yorsan─▒z, yorum kurallar─▒na g├Âzatman─▒z─▒ istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

362_─░slam ├ľZDEM─░R 04-06-2008, 01:50:00

├çanakkale Kara Muharebelerinin en ├Ânemli ├žarp─▒┼čmalar─▒ndan biri ve Kirte Muharebeleri serisinin en sonuncusunu te┼čkil eden 3.Kirte Muharebesinin 93.y─▒ld├Ân├╝m├╝ geldi,├žatt─▒ yine.Evet aradan bir nefes kadar k─▒sa olan b├Âyle bir zaman ge├žti ama bu k─▒sac─▒k s├╝re├žte biz b├Âyle bir sava┼č─▒n b─▒rak─▒n varl─▒─č─▒n─▒ ad─▒ndan bile bi haber olduk.├ťz├╝lerek s├Âylemeliyim ki ne zaman Sedd├╝lbahir ile Al├ž─▒tepe aras─▒ndaki o bir zamanlar cehennemin h├╝k├╝m s├╝rd├╝─č├╝ sava┼č alan─▒ndan ge├žsem bir yandan bunlar─▒ d├╝┼č├╝n├╝r di─čer yandan da o hadiseler burada m─▒ ya┼čand─▒ acaba diye teredd├╝t ya┼čar─▒m.Bunun nedeni harekat alan─▒n─▒n art─▒k ekili tarlalara,ufak ├žapl─▒ turistik tesislere ev sahipli─či yapm─▒┼č olmas─▒ndand─▒r.Hani ─░ngiliz mezarl─▒klar─▒yla(skew bridge,twelve tree corps,redoubt,pink farm cemeteries)bizim m├╝tevazi Sonok an─▒t─▒ da olamasa burada b├Âyle bir ┼čeyin ya┼čanmas─▒na dahi ihtimal vermek g├╝├žle┼čecekdiye d├╝┼č├╝n├╝yorum.Gelibolu Yar─▒madas─▒n─▒ ziyaret eden gruplar─▒n ├žo─ču malesef Kirte Sava┼člar─▒ hakk─▒nda tek kelime ├Â─črenmeden buray─▒ terkediyor.Ama sessiz vadiler,da─člar ve dereler anlamak ve g├Ârmek isteyene ├žok ┼čey s├Âyl├╝yor.Art─▒k yapt─▒─č─▒m─▒z i┼či reklam a─č─▒rl─▒kl─▒ ve g├Âsteri┼čten uzak yapmak yerine i├žerik olarak ta doldurmak zorunday─▒z diye d├╝┼č├╝n├╝yorum.


Sedd├╝lbahir sava┼č alan─▒ art─▒k maruz kald─▒─č─▒ yap─▒la┼čma nedeniyle bendeki ├Âzelli─čini yava┼č yava┼čkaybetmeye ba┼člad─▒.Orada Ar─▒burnu ve Anafartlarda hissettiklerimi,duygusal yo─čunlu─čumu ya┼čamaz oldum.Orada ┼ču ┼čurdayd─▒,bu burdayd─▒ diye rahat├ža hesap ederken,Sedd├╝lbahir'deki malum durum nedeniyle bu irtibat─▒ sa─člayamaz oldum.Sanki Gelibolu ruhu buradan kuzey cephesine g├Â├ž etti gibi bir ┼čey benim i├žin.Bunlar─▒ muhta├ž oldu─čumuz bilince biran evvel ula┼čmak zorunda oldu─čumuzu,Gelibolu'yu bilgisiz,cahilce,alelalede aman g├Ârmedi demesinler diye gezmek adetinden bir an evvel kurtulmam─▒z gerekti─čini bir defa daha hat─▒rlatmak i├žin anlat─▒yorum.Benim nazar─▒mda Sedd├╝lbahir,Ar─▒burnu ve Anafartalar─▒ g├Ârd├╝k├že onlar─▒ sadeli─čine imreniyor,onlar─▒n do─čal haline d├Ânebilmek i├žin can at─▒yor.

Bu sat─▒rlar─▒n yay─▒nland─▒─č─▒ saatlerde ben yine Gelibolu Yar─▒madas─▒nda ard─▒mdaki insanlarla sava┼č─▒n izlerini s├╝r├╝yor olaca─č─▒m.Olduk├ža b├╝y├╝k emekler sarfedilerek haz─▒rlanan bu yaz─▒y─▒ okuyunca yeniden tarih bilincim tazelendi ve sayesinde Sedd├╝lbahiri yar─▒n daha farkl─▒ bir g├Âzle g├Ârece─čimi d├╝┼č├╝n├╝yorum.Bizlere tarih bilinci a┼č─▒layan de─čerli m├╝ellifine en derin h├╝rmetlerimi sunuyor.Kirte Muharebelerinde Sedd├╝lbahir'in ba─čr─▒na d├╝┼čen o gencecik vatan evlatlar─▒n─▒ da rahmet ve ┼č├╝kranla yad ediyorum.

─░SLAM ├ľZDEM─░R
├çANAKKALE SAVA┼×LARI ARA┼×TIRMACISI-YAZAR
Gallipoli1984@hotmail.com
 
365_M├╝nir Ku┼čcu 05-06-2008, 00:33:43
Sizi bu yaz─▒lar─▒n─▒z i├žin bize ancak te┼čekk├╝r etmek ve tebrik etmek d├╝┼č├╝yor.
Say─▒n ─░slam ├ľzdemir Bey'in d├╝┼č├╝ncelerinede kat─▒l─▒yorum.
Bu sitedeki yaz─▒lar─▒n─▒z─▒ kitap halinde bast─▒rmay─▒ d├╝┼č├╝nmez misiniz?
Bilgisayar hi├žbir zaman ba┼č ucu kitab─▒ yerini tutam─▒yor.
Ba┼čar─▒lar diler,sayg─▒lar sunar─▒m.
M├╝nir Ku┼čcu
 
381_SAL─░M A├ÉKA┼× 16-07-2008, 18:47:51
gezilerimiz s─▒ras─▒nda hep g├Âzlemlerim yabanc─▒ mezarl─▒klara bakan ziyaretciler hatta kendi arkada┼č gurubumuzda bulunanki┼čiler bile bu mezarlara hem imrenir hemde hay─▒flan─▒rlar kilometrelerce uzaktan sava┼ča gelmi┼čler birde utanmadan bu an─▒tlar─▒ d ikmi┼čler diye hay─▒flan─▒rlar oysaki onlar o an─▒tlar─▒ dikmeseydi ┼ču an ┼č├Âyle bir ilan g├Ârecektik ,, Conkbay─▒r─▒nda bo─čaz manzaral─▒ sat─▒l─▒k villa hemde sa─čibinden,, t─▒pk─▒ kerevizdereki sahibinden sat─▒l─▒k tarla gibi..yani ┼ču yabanc─▒lar─▒n y├╝z├╝s├╝─č├╝rmetine conkbay─▒r─▒n─▒ kurtarm─▒┼č vaziyetteyiz dar─▒s─▒ g├╝ney cephesinekomplo teorileri ├╝retmek istemiyorum ama b├Âyle d├╝┼č├╝nmektende kendimi alam─▒yorum oradaki izleri kaybetmek i├žin her┼čey yap─▒l─▒yor toplar hurdac─▒lara sat─▒l─▒yor yavuz [goben ] jilet oluyor Nusrat kum kosteri olyor orjinal sava┼č alanlar─▒ tarlala┼čt─▒r─▒l─▒yor ┼čarapl─▒k ├╝z├╝m ba─člar─▒ vs birinci hat siperlerimiz otopark oluyor,,ben arc─▒m─▒ kesinlikle bomba s─▒rt─▒ ├╝zerindeki otoparka b─▒rkm─▒yorum,, sava┼č alanlar─▒ yalanyanl─▒┼č a─ča├žland─▒r─▒l─▒yor bana g├Âre 94 yang─▒n─▒ tabiat─▒n isyan─▒yd─▒ sanki ama yine a─ča├žland─▒rd─▒k yani k─▒sacas─▒ ├çanakkale yok edilmek isteniyor ,,├žok zor,,diyorsan─▒z biraz geri d├Ân├╝p d├╝┼č├╝n├╝n bu ├╝lkede neler olmu┼č haf─▒zan─▒z─▒ yoklay─▒n...ge├ženlerde sevgili abim say─▒n G├╝rsel g├Ânc├╝yle sohbet ederken ┼ču c├╝mleyi kullanm─▒┼čt─▒m ALLAH ├çanakkaleyi biz T├╝rklerden [ politikac─▒ ] korusun demi┼čtim oda amin demi┼čti evet gercekten AM─░NNN....


selam ve sevgiler salim a─čka┼č
 
382_SAL─░M A├ÉKA┼× 19-07-2008, 11:38:01
Say─▒n Tuncay hocam g├Âr├╝ld├╝─č├╝ ├╝zere bir┼čeyler yapman─▒n zaman─▒ geldi hatta ge├žmek ├╝zere ├žok ge├ž olmadan ┼×ahin hocam─▒n G├╝rsel abinin ve sizlerin ├Ânderli─činde ve bu siteye de─čerli yorumlar─▒n─▒ katan t├╝m arkada┼člar─▒n ve ├╝yelerin bir ┼čemsiye alt─▒nda ├çanakkale platformu adl─▒ bir sivil olu┼čum kurabilsek b├╝t├╝n duygu ve d├╝┼č├╝nceleremizi konu┼čsak tart─▒┼čsak bu konuda sizlerden ├Ânderlik etmenizi istirham ediyorum ben her t├╝rl├╝ ├žal─▒┼čmaya haz─▒r─▒m insanlara ├çanakkaleyi iyi anlat─▒p sevdirebilirsek kendi a├ž─▒mdan bunun en b├╝y├╝k servet oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yorum


sayg─▒lar─▒mla

salim a─čka┼č.. salim.ariburnu@hotmail.com
 
10545_Tosun Saral 20-02-2018, 16:29:04
3.K─░RTE MUHAREBES─░ DEY─░NE AKLA RAHMETL─░ KORGENERAL AR─░F TANYER─░ GEL─░R. OKUYALIM BE ─░BRET ALALIM

D├╝┼č├╝nce ve Tarih Ayl─▒k Tarih Dergisi Aral─▒k 2017,say─▒:39
─░smail Tosun Saral

D├ľRT KAHRAMAN: ├ť├ç ├éR─░F, B─░R ├éK─░F

T├╝rk├╝n o─člunun ad─▒ ya AhmetÔÇÖtir, ya Mehmet veya Ali, Hasan, H├╝seyin. T├╝rk, g├╝zellerin en g├╝zeli, yi─čitlerin en yi─čidi askerine ÔÇťMehmet├žikÔÇŁ der, y├óni ÔÇťK├╝├ž├╝k MuhammedÔÇŁ. Bu adlar T├╝rk├╝n peygamberine ve onun ehl-i Beytine duydu─ču sayg─▒n─▒n ifadesidir. T├╝rk o─čluna Aslan, Kartal, ┼×ahin, Do─čan, Bu─čra, Tosun gibi adlar da verir. Bu onun tabiata olan sevgisinin belirtisidir. T├╝rk, ilim ve irfan sahiplerine de ├Ânem verir o nedenle o─čluna F├óz─▒l, ├érif, ├ékif, Bilge gibi adlar takar.
Artistler, romanc─▒lar, akt├Ârler, ┼čairler vatanda┼člara g├╝zel g├╝nler i├žin ├╝mit verirler, onlar─▒ mutlu ederler. Ama kahramanlar, kadir bilmeyen akrabalar─▒ taraf─▒ndan madalyalar─▒ bit pazar─▒nda, antikac─▒ d├╝kkan─▒nda sat─▒lsa bile, ilerde g├Ârev alacak ├žocuklar─▒m─▒za ├Ârnek olurlar. Onlara vatan ve millet yolunda bir an bile teredd├╝t etmeden gayret g├Âstermenin y├╝celi─čini ├Â─čretirler.
Bu ├žal─▒┼čmamda d├Ârt b├╝y├╝k kahramandan bahsedece─čim. Onlar─▒n aziz ruhlar─▒n─▒ ve vatan i├žin ┼čehit olmu┼č, g├ózi olmu┼č T├╝rk askerlerinin ruhlar─▒n─▒ ┼č├ód edece─čim.

Korgeneral Ârif Tanyeri
├çanakkaleÔÇÖye ilk defa 1947 y─▒l─▒ yaz─▒nda geldim. 6 ya┼č─▒nda idim. O geceyi deniz kenar─▒nda bulunan Ordu Evinde ge├žirdik. Bize denize bakan bir oda vermi┼člerdi. Sabah uyan─▒nca ilk i┼čim herkesin yapt─▒─č─▒ gibi pencereden d─▒┼čar─▒ bakmak oldu. Hayat─▒mda ilk defa kar┼č─▒ k─▒y─▒da bulunan Gelibolu yar─▒madas─▒n─▒n tepelerini g├Ârd├╝m. Korktu─čumu, ├╝rperdi─čimi hat─▒rl─▒yorum. Kendimi sanki bundan ├Ânceki hayat─▒mda orada bulunmu┼č gibi hissettim. O andan ├Ânce ne GeliboluÔÇÖyu bilirdim, ne ├çanakkale deniz muharebelerini ne de kara muharebelerini. Fenala┼čm─▒┼č─▒m. Zavall─▒ annem ve babam ortal─▒─č─▒ tela┼ča vermi┼čler. Hemen askeri doktorlar─▒ ├ža─čr─▒lm─▒┼č, ve tedavi g├Ârm├╝┼č├╝m.
─░┼čte o y─▒llarda bir kahraman askerle tan─▒┼čt─▒m. Bu kahraman M├╝stahkem Mevki Komutan─▒ Korgeneral ├érif TanyeriÔÇÖ idi. Pa┼ča hakk─▒nda 1947-1949 y─▒llar─▒ aras─▒nda ├çanakkale M├╝stahkem Mevkii Kurmay Ba┼čkanl─▒─č─▒ yapan Rahmetli babam T├╝mgeneral Ahmet Hulki Saral ┼čunu anlatt─▒, sizlerle payla┼čmak isterim.

ÔÇť O y─▒llarda M├╝stahkem Mevki Komutan─▒ rahmetli Korgeneral ├érif Tanyeri idi. Pa┼ča di─čer sava┼č g├ózilerinin aksine etraf─▒na gen├ž subaylar─▒ toplar sava┼č hat─▒ralar─▒n─▒ anlat─▒r, elinden geldi─či kadar onlara bir ders vermeye ├žal─▒┼č─▒rd─▒. ├çanakkale kara sava┼člar─▒na gen├ž bir ├╝ste─čmen olarak Gelibolu Yar─▒madas─▒nda mevzilenmi┼č ko┼čulu bir top├žu bataryas─▒ komutan─▒ olarak kat─▒lm─▒┼čt─▒. 1947 veya 48ÔÇÖde bir g├╝n ─░ngilizlerin sava┼č alanlar─▒n─▒ ve ┼čehitliklerini ziyaret edece─či haberi geldi. Tabii ki Kurmay ba┼čkan─▒ olarak ben gezi program─▒n─▒ haz─▒rlad─▒m. ─░ngilizler b├╝y├╝k gemilerle geldiler. Sava┼č gemileri bo─čaz giri┼činde b├╝t├╝n ha┼čmeti ile demirlediler. O g├╝n, o eski kanl─▒ hat─▒ra g├Âz├╝m├╝z├╝n ├Ân├╝nde tekrar canland─▒. Hepimiz ├╝rperdik. 18 Mart 1915 tekerr├╝r m├╝ ediyordu ? Ancak, bu defa dost ve m├╝ttefik olarak gelmi┼člerdi. Gezi program─▒ gere─čince en y├╝ksek r├╝tbeli komutan olarak ├érif Tanyeri Pa┼ča ev sahipli─či yapt─▒. Sava┼č alanlar─▒ gezildi, ┼čehitlikler ziyaret edildi. Derken bir yere geldik. Y├╝ksek r├╝tbeli bir ─░ngiliz subay─▒ hey├ócanla bir ┼čeyler anlatmaya ba┼člad─▒ ve dedikleri derhal T├╝rk├žeye ├ževrildi. ─░ngiliz:
-ÔÇť─░┼čte burada bir T├╝rk bataryas─▒ bize aman vermiyor, bir├žok zayiata neden oluyordu. ├ťzerine donanma toplar─▒m─▒z ─▒s─▒n─▒ncaya kadar ate┼č ya─čd─▒r─▒yor, art─▒k orada canl─▒ hi├ž bir ┼čey kalmam─▒┼čt─▒r diye ara verince, batarya yeniden ate┼če ba┼člay─▒p askerlerimizi ├Âld├╝r├╝yordu. Onu b├╝t├╝n sava┼č boyunca susturamad─▒k. Acaba bunlar kimlerdi ? ┼×imdi ne yap─▒yorlar acaba?ÔÇŁ diye sormu┼čtu.
─░ngilizin s├Âzleri T├╝rk├žeye ├ževrilince toplulu─čun i├žinden bir h─▒├žk─▒r─▒k sesi duyuldu. B├╝t├╝n bak─▒┼člar o y├Âne ├ževrildi. H─▒├žk─▒r─▒klarla a─člayan ki┼či M├╝stahkem Mevkii Komutan─▒m─▒z Korgeneral ├érif Tanyeri idi. Koca T├╝rk g├Âzya┼člar─▒n─▒ sildi ve titrek bir sesle ÔÇťBendim EfendimÔÇŁ dedi ve devam etti.
-ÔÇť Toplar─▒m─▒ ├žeken hayvanlar─▒m telef olmu┼čtu. Kahraman neferlerimle beraber her taciz ate┼čimizden sonra toplar─▒m─▒z─▒ ÔÇťYa AllahÔÇŁ diyerek y├╝kleniyor ve geriye g├Ât├╝r├╝yorduk. Siz ise devaml─▒ ayn─▒ yeri bombal─▒yor, daha gerileri bombalamay─▒ d├╝┼č├╝nm├╝yordunuz. Bombalamaya ara verince toplar─▒m─▒z─▒ yine y├╝kleniyor eski mevzimize gelerek size zaiyat verdiren ate┼člerimize ba┼čl─▒yorduk. Bu b├Âyle s├╝rd├╝ gitti.ÔÇŁ
Derin bir sessizlik oldu. Topluluktaki b├╝t├╝n T├╝rk subaylar a─čl─▒yordu. Derken bir ┼čey oldu. ─░ngilizler ve T├╝rkler birbirlerine sar─▒ld─▒lar ve a─člamaya ba┼člad─▒lar.ÔÇŁ
Top├žu ├ťste─čmen ├érif, 6 Haziran 1915 g├╝n├╝ cereyan eden ├╝├ž├╝nc├╝ Kirte y├óni Al├ž─▒tepe muharebesinin ger├žek kahraman─▒d─▒r. Onun sayesinde Al├ž─▒tepe muharebesi T├╝rk Askerinin zaferi ile sonu├žlanm─▒┼čt─▒r. Bu muharebe s─▒ras─▒nda 9ÔÇÖ uncu T├╝rk Piyade T├╝meni a─č─▒r zayiat vererek g├╝c├╝n├╝n yar─▒s─▒n─▒ kaybetmi┼čti. Cephe d├╝┼čmek ├╝zere idi. S─▒─č─▒n S─▒rt siperlerimizi sadece 150 askerimiz, 5ÔÇÖinci Alay─▒n 2ÔÇÖnci bataryas─▒ ve 12ÔÇÖlik bir batarya savunuyordu. Tam bu ├╝mitsiz anda Te─čmen Ahmet Efendi, Te─čmen Mehmet Efendi ve ├ťste─čmen ├érif Efendi ad─▒nda ├╝├ž vatan evlad─▒ ortaya ├ž─▒kt─▒. Mevcut Mehmet├žikleri ├╝├ž gruba ay─▒rd─▒lar. Ahmet Efendi ilk gruba komuta edecek ve Kirte Deresine sald─▒racakt─▒. Mehmet Efendi ikinci gruba komuta edecek ve Kanl─▒dereÔÇÖye sald─▒racakt─▒. ├érif Efendi ise ortada bulunacakt─▒. Siperlerimizle d├╝┼čman aras─▒ndaki mesafe 150 metre idi. Bu kahramanlar 3ÔÇÖnc├╝ Kirte (Al├ž─▒tepe) sava┼č─▒n─▒n son taarruzunu yapt─▒lar. D├╝┼čman─▒ be┼č dakika i├žinde peri┼čan ettiler. Ge├žen s├╝re i├žinde 15ÔÇÖinci T├╝menin kahramanlar─▒ yeti┼čti.
Korgeneral ├érif Tanyeri (Top. 1325 - 3) huzur i├žinde uyu!

├çanakkale Deniz ve Kara muharebeleri ba┼čl─▒ ba┼č─▒na bir destand─▒r. Bu destan T├╝rk askerinin temiz kan─▒ ile iman dolu g├Â─čs├╝ne yaz─▒lm─▒┼čt─▒r.
M├╝hendis Y├╝zba┼č─▒ ├érif Bey
1893 y─▒l─▒nda ─░stanbulÔÇÖda do─čan ├érif Bey, FransaÔÇÖda m├╝hendislik e─čitimi g├Ârd├╝. Fenerbah├že Futbol Kul├╝b├╝ÔÇÖnde sa─č bek olarak top oynad─▒. 1911 y─▒l─▒nda k─▒sa s├╝reli olarak Fenerbah├že Kul├╝b├╝ ba┼čkanl─▒─č─▒ yapt─▒. Te─čmen olarak sevk edildi─či ├çanakkale CephesiÔÇÖne g├Ârevli iken komutan─▒ndan izin alarak Fenerbah├že-Galatasaray ma├ž─▒nda oynamak ├╝zere ayr─▒l─▒p, ma├ža yeti┼čmesi ve oyunda yer almas─▒ bu g├╝n d├óhi spor ahl├ók─▒na ├žok g├╝zel bir ├Ârnek olarak g├Âsterilmektedir. 19 Kas─▒m 1919 g├╝n├╝ Ni─čdeÔÇÖnin Bor Ovas─▒nda tren hatt─▒ d├Â┼čerken e┼čk─▒ya taraf─▒ndan ┼čehit edildi. Haber Fenerbah├že camias─▒nda b├╝y├╝k ├╝z├╝nt├╝ yaratt─▒.
6 Kas─▒m 1919 tarihinden itibaren on be┼č g├╝nde bir yay─▒nlanan ve imtiyaz sahibi ├çelebizade Sait Tevfik Bey olan ÔÇťSpor ├élemiÔÇŁ isimli mecmuaÔÇÖda ÔÇťZayi Etti─čimiz ─░dmanc─▒lar ÔÇť ba┼čl─▒─č─▒ alt─▒nda ├ž─▒kan yaz─▒da ├érif Bey hakk─▒nda ┼ču ├╝z├╝nt├╝l├╝ bilgi verilmektedir.
ÔÇťFenerbah├že Kul├╝b├╝ÔÇÖn├╝n en necip simas─▒ ve idman ├óleminin en k─▒ymetli oyuncusu M├╝hendis Arif Bey bundan iki bu├žuk ay evvel Ni─čdeÔÇÖnin y├╝kselen tepeleri ├╝zerinde uzakla┼čan diyarlar─▒m─▒z─▒ yak─▒nla┼čt─▒rmak i├žin ┼čimendifer yollar─▒n─▒n in┼čas─▒ esnas─▒nda hain bir ├žete taraf─▒ndan ├Âld├╝r├╝ld├╝. Balkan HarbiÔÇÖnin hatt-─▒ harbi umuminin b├╝t├╝n senelerinde M├╝hendis olmakla beraber pek uzak yerlere ko┼čtu, u─čra┼čt─▒, ├žal─▒┼čt─▒. Hatt-─▒ HarpÔÇÖten sonra b├Âyle gazetelerin s├╝tunlar─▒n─▒ tevlide bir an e┼čk─▒ya taarruzlar─▒na kulak asmayarak yine bir hizmet etmeye gitti. Fakat bu son hizmeti pek elim oldu. Bunda ├érif ├Âld├╝. Ve bir daha gelmedi. Arkada┼člar─▒ aras─▒na gelen telgraf birka├ž g├╝n evvel vedala┼čan simay─▒ hat─▒rlayarak pek m├╝teessir oldular. ├ço─čunun kirpikleri aras─▒na toplanan teess├╝r katreleri ta┼čarak yuvarlan─▒yordu. Ertesi ak┼čam sevdi─či kul├╝b├╝n├╝n salonunda arkada┼člar─▒ taraf─▒ndan bir haz─▒rl─▒k ba┼čl─▒yordu. Biraz sonra gecenin zilleti aras─▒nda zai-i ziyalar─▒yla m├╝nevvir edilen salonun kenar─▒ndan Allah, Muhammet sedalar─▒ y├╝kselmeye ba┼člad─▒. Yaln─▒z kendi arkada┼člar─▒ de─čil, hemen b├╝t├╝n idmanc─▒lar─▒ toplayan bu ismin hayali g├Âzleri de mal├╗llendiriyordu. Y├╝kseklere ├ž─▒kan bu (ÔÇŽ) an─▒n aralar─▒na daima g├Âzya┼člar─▒ (ÔÇŽ) geceler art─▒k son vazifesini ifa etmekle (ÔÇŽ) nihayet bu da ge├žti. Fakat bizim mecmuam─▒z─▒n ilk vazifesi yaln─▒z ├érif de─čil, daha bir├žok vefat eden idmanc─▒lar─▒m─▒z─▒ bu soluk sahifelerimiz ├╝zerinde canland─▒rmaya ├žal─▒┼čaca─č─▒z. ├érif BeyÔÇÖin, idman hayat─▒ eski Hastane ├çay─▒r─▒ÔÇÖnda birinci ma├ž─▒n─▒ yaparak ba┼člad─▒. O s─▒ralarda Fenerbah├žeÔÇÖye girdi. Burada tesisinden beri m├╝dafaa mevkiinde ├žal─▒┼čt─▒. Hem pek ├žok ├žal─▒┼čt─▒, yaln─▒z bununla kalmad─▒. Heyet-i ─░daresi aras─▒nda bulundu. OdessaÔÇÖya gitti. Velhas─▒l spor i├žin her ┼čeyi yapt─▒. Ve idman ├óleminde gerek oyunu ve gerek topu ile m├╝him bir mevkii b─▒rakt─▒. B├╝y├╝k mabudumuzdan g├╝nahlar─▒n─▒n aff─▒n─▒ temenni ederiz.ÔÇŁ

├érif BeyÔÇÖin aziz hat─▒ras─▒n─▒ y├ód ederken bar─▒┼č─▒n simgesi olan sporu vatan tehlikeye d├╝┼č├╝nce ÔÇťMuharebe de bir spordur. Onun i├žin asker yaz─▒ld─▒mÔÇŁ d├╝┼č├╝ncesiyle cepheye ko┼čan gen├žleri; Fenerbah├želi ZekiÔÇÖnin, H├╝sn├╝ÔÇÖn├╝n, Ne┼čÔÇÖetÔÇÖin, Be┼čikta┼čl─▒ Kaptan K├óz─▒mÔÇÖ─▒n, R─▒dvanÔÇÖ─▒n, Galatasarayl─▒ ┼čehit K├╝├ž├╝k Zabit Hasnun GalibÔÇÖin, Kaleci HamdiÔÇÖnin, CelalÔÇÖin, Refik AtaÔÇÖn─▒n, CemilÔÇÖin, NazmiÔÇÖnin, ┼×ehit S├╝vari Te─čmen Yakup RobensonÔÇÖun ve karde┼či ┼čehit Piyade Te─čmen Abdurrahman RobensonÔÇÖun aziz hat─▒ralar─▒ ├Ân├╝nde binlerce ┼čehit yatan kahramanlar─▒m─▒z─▒ minnet ve ┼č├╝kranla an─▒yorum.
Spor sevgi spor ahl├ók─▒n─▒ bizlere g├╝zel bir vasiyet olarak b─▒rakan ba┼čka bir sporcumuz da Abdurrahman Robenson olmu┼čtur. 13 ┼×ubat 1915 g├╝n├╝ Kafkas CephesiÔÇÖnden Galatasaray kaptan─▒ Ali Sami (Yen) Beye yollad─▒─č─▒ mektup da ÔÇťGalatasaray armas─▒n─▒ asker esvab─▒m─▒n g├Â─čs├╝nde bir madalya gibi ta┼č─▒yorum. E─čer ├Âl├╝rsem bu arma ile g├Âm├╝lmeyi vasiyet ettimÔÇŁ diye yazm─▒┼čt─▒r. ÔÇťBen Sporcunun Zeki, ├çevik Ve Ayn─▒ Zamanda Ahlakl─▒s─▒n─▒ SeverimÔÇŁ vecizesini s├Âyleyen Mustafa Kemal Atat├╝rkÔÇÖe i┼čte bu g├╝zide insanlar ilham vermi┼čtir.
Ahmet Pa┼ča o─člu Yedek Te─čmen ├érif
19 May─▒s 1915 T├╝rk taarruzu Anzac siperlerinden a├ž─▒lan yo─čun makineli t├╝fek ate┼či ile durduruldu─čunda ÔÇťsiperlerin aras─▒ndaki bo┼č alanda g├╝ne┼čin alt─▒nda 3-4 bin kadar ├Âl├╝ ya da ├Âlmek ├╝zere olan T├╝rk askeri yat─▒yordu. Ertesi g├╝n kokmaya ba┼člayan cesetlerin kokusu t├╝m siperleri kaplam─▒┼čt─▒. Anzac siperlerinin ├Ân├╝nde yatan yaral─▒lar─▒n inlemelerine dayanamayan bir Anzac Albay─▒, eline ald─▒─č─▒ bir K─▒z─▒lha├ž bayra─č─▒n─▒ sallamaya ba┼člad─▒. T├╝rk siperlerinden de K─▒z─▒lay bayraklar─▒ sallanmaya ba┼člay─▒nca ate┼č kar┼č─▒l─▒kl─▒ olarak hemen kesildi. General Walker siperden f─▒rlad─▒ ve T├╝rk subaylar─▒yla konu┼čtu. B├Âylece 9 saatlik bir ate┼čkes sa─čland─▒. ├ľl├╝lerin g├Âm├╝lmesi gerekiyordu...ÔÇŁ
T├╝rk├že bilmesi nedeniyle bu ate┼čkes de g├Ârev alan Aubrey Herbert anlat─▒yor:
ÔÇťBulu┼čma yeri KabatepeÔÇÖye ya─čmur alt─▒nda sabah 6.30ÔÇÖda gittik. Durum ├žok feci ve ├╝z├╝c├╝yd├╝. Miralay ─░zzettin saat 7.30ÔÇÖda geldi. K─▒sa boylu, ho┼č bir adamd─▒. Yan─▒ndaki subay bana kart─▒n─▒ uzatt─▒. Kartta Frans─▒zca olarak a┼ča─č─▒daki ifade vard─▒:
ÔÇťAhmet Pa┼čaÔÇÖn─▒n o─člu ├érif. Heykeltra┼č, Resim ve Edebiyat ├ľ─črencisiÔÇŁ
4000 kadar cesedin yatt─▒─č─▒ b├Âlgedeki kokudan uzakla┼čmak i├žin yak─▒n bir tepeye do─čru y├╝r├╝d├╝k. Bir T├╝rk s─▒hhiye eri yan─▒m─▒za gelerek bana antiseptik bir bezi maske olarak kullanmam i├žin verdi. A┼ča─č─▒daki g├Âr├╝nt├╝ ger├žekten korkun├žtu. Yan─▒mda duran bir T├╝rk y├╝zba┼č─▒ (Mehmet Naz─▒m) bana ┼č├Âyle dedi: ÔÇťBu g├Âr├╝nt├╝ kar┼č─▒s─▒nda en sakin insan vah┼čile┼čir, en vah┼či insan da a─člar.ÔÇŁ Konu┼čtu─čum T├╝rklerden birisi bana taze kaz─▒lm─▒┼č mezarlar─▒ g├Âstererek ÔÇťBu politikad─▒rÔÇŁ dedi. Ard─▒ndan da cesetleri g├Âstererek ÔÇťBu da diplomasidir. Tanr─▒ biz zavall─▒ askerleri korusunÔÇŁ
Saat 4 olmu┼čtu. T├╝rk askerleri benden emir almaya geldiler! B├Âyle bir ┼čeyin, yani d├╝┼čman askerlerinin bir d├╝┼čman subay─▒ndan emir almalar─▒ gibi bir olay─▒n ba┼čka bir yerde ve ba┼čka bir zamanda bir kez daha oldu─čunu ya da olabilece─čini sanm─▒yorum. Bir ara bakt─▒─č─▒mda T├╝rk erleri ile bizimkilerin el s─▒k─▒┼čt─▒klar─▒n─▒ ve birbirlerinin omuzlar─▒na vurduklar─▒n─▒ g├Ârd├╝m. Biraz sonra 10-12 T├╝rk yan─▒ma gelerek benim de elimi s─▒kt─▒. Heyecan─▒m─▒ yenmeye ├žal─▒┼čarak onlara ertesi g├╝n bana ate┼č etmeye ba┼člayacaklar─▒n─▒ hat─▒rlat─▒nca samimi bir heyecan ve deh┼čet i├žinde ÔÇťTanr─▒ korusun, size ate┼č etmeyece─čiz!ÔÇŁ dediler. Ate┼čkesin sonlar─▒na do─čru Anzaklarla T├╝rkler birbirlerine iyi ┼čanslar dileyip vedala┼čmaya ba┼člam─▒┼člard─▒. Ben de dayanamad─▒m, yan─▒mdaki T├╝rkleri siperlerine kadar g├Ât├╝r├╝p d─▒┼čar─▒ ├ž─▒kmamalar─▒n─▒ ├Â─č├╝tledim ve vedala┼čt─▒kÔÇŽHer iki taraf ta kazanmak azmiyle ate┼če devam ediyordu. Ancak ┼čimdi eski vah┼četin yerini kar┼č─▒l─▒kl─▒ sayg─▒, garip bir arkada┼čl─▒k ve baz─▒ isimlendirilemeyen duygular alm─▒┼čt─▒. Anzaklar ate┼čin hafifledi─či anlarda ├žok yak─▒n olan T├╝rk siperlerine s─▒─č─▒r eti konservesi at─▒yorlard─▒. Bir keresinde kar┼č─▒ siperden Frans─▒zca bir not geldi: ÔÇťS─▒─č─▒r etimiz var, s├╝t yollay─▒n─▒zÔÇŁ T├╝rk siperlerinden de bizim askerlere sigara kutular─▒ at─▒l─▒yordu.ÔÇŁ Bir Anzak eri mektubunda ┼č├Âyle diyor:ÔÇťArt─▒k T├╝rklere d├╝┼čmanl─▒k duymuyoruz. ├ç├╝nk├╝ onlar da bizim gibi ac─▒ ├žekiyorlar. Onlara art─▒k Johnny T├╝rk diyoruz.ÔÇŁ
Ahmet Pa┼ča o─člu ─░htiyat M├╝lazimi ├érif EfendiÔÇÖye ne oldu bilinmiyor. Belki de ┼čehitler kervan─▒na kat─▒ld─▒. Belki de g├ózi oldu. Bilinen bir tek ┼čey var, ba┼čta ├çanakkale Cephesi olmak ├╝zere b├╝t├╝n T├╝rk Cephelerinde on binlerce iyi yeti┼čmi┼č T├╝rk ÔÇťg├╝ne┼či bir Hil├ól u─črunaÔÇŁ can verdiler. Onlar─▒n yoklu─čunun s─▒k─▒nt─▒s─▒n─▒ aziz ve m├╝barek T├╝rkiye Cumhuriyeti ├žok ├žekti. A├ž─▒─č─▒ gidermek i├žin ├žok ├žal─▒┼čt─▒, on y─▒lda on be┼č milyon gen├ž yaratt─▒.
İhtiyat Mülazımı Âkif Efendi
Akl─▒n ve askerli─čin kabul edemeyece─či kadar uzun s├╝ren s├╝ng├╝ ve dip├žik kavgas─▒ bir t├╝rl├╝ bitmiyordu. Yer k─▒pk─▒rm─▒z─▒ olmu┼č ve cesetle dolmu┼čtu. Bu didi┼čme her taraf karar─▒ncaya kadar devam etti. ─░ngilizler pek ├žok olduklar─▒ndan yerlerinde duruyorlard─▒. Bir avu├ž kahraman da ├Âlmeyi, geri gitmeye, teslim olmaya tercih ediyorlard─▒. Nihayet karanl─▒k meseleyi halletti. Herkes oldu─ču yerde kald─▒. Telsiz telgraf ÔÇť Gazze m├╝dafilerine selam. Sabaha kadar sab─▒rÔÇŁ s├Âzlerini getirdi.
125. Alay─▒n t├╝meni kendisinden epeyce uzakt─▒. Alay emin idi ki t├╝meni her t├╝rl├╝ fedak├órl─▒─č─▒ yapacak ve kendisini kurtaracakt─▒. Fakat d├╝┼čman bunu her halde hesap etmi┼č, t├╝mene kar┼č─▒ da bir kuvvet ay─▒rm─▒┼čt─▒. Bu nedenle bu demir ├žember aras─▒nda daha ├žok sebat etmek laz─▒m geliyordu. Alay durmad─▒ gece b├╝t├╝n GazzeÔÇÖnin sokaklar─▒n─▒ tahkim etti. T├╝meni kendisini kurtar─▒rsa d├╝┼čmana h├╝cum edecek, buna imkan olmazsa son nefesine kadar bo─ču┼ča bo─ču┼ča ├Âlecekti. Alay komutan─▒ TrablusgarbÔÇÖda, ├çanakkaleÔÇÖde ├žok ├žarp─▒┼čm─▒┼č ni┼čanla m├╝zeyyen eski sanca─č─▒n─▒ a├žt─▒. Ve ÔÇťArkada┼člar! Kar┼č─▒m─▒zdaki d├╝┼čman─▒ hepimiz tan─▒r─▒z. Kuvveti bizden pek b├╝y├╝kt├╝r. Fakat unutmay─▒n─▒z ki AllahÔÇÖ─▒n yard─▒m─▒ elbet b├╝t├╝n kuvvetlerden ├╝st├╝nd├╝r. Bu ┼čerefli sancak d├╝┼čman─▒n eline ge├žmeyecek, ya d├╝┼čman ma─člup olacak, ya Gazze 125ÔÇÖnci AlayÔÇÖa mezar olacakÔÇŁ dedi. Bu s├Âzleri herkes b├╝y├╝k bir tevekk├╝l-i dind├ór├óne dinliyor ve biraz sonra yapacaklar─▒ kavgaya haz─▒rlan─▒yorlard─▒. Yaral─▒lar, ┼čehitler topland─▒. B├╝t├╝n gece d├╝┼čmanla pek yak─▒n ge├žti. Avu├ž i├ži kadar olan kasaban─▒n evlerine sokulan d├╝┼čman─▒ takviye eden k─▒taÔÇÖ├ót─▒n kasaba haricindeki sabb├óreler aras─▒ndan yakla┼čt─▒klar─▒ g├Âr├╝l├╝yordu. Art─▒k ┼čafak s├Âkm├╝┼č ve karart─▒lar daha b├╝y├╝k katÔÇÖiyetle g├Âr├╝lmeye ba┼člam─▒┼čt─▒. D├╝┼čman k─▒tat─▒ daha ziyade yakla┼č─▒yor, d├╝n ba┼ča ├ž─▒kamad─▒─č─▒ i┼či bug├╝n iki misli kuvvetle ba┼ča ├ž─▒karmak istiyordu. G├╝ne┼č kendini g├Âsterdi─či zaman ┼čarkdan ve pek yak─▒ndan top sesleri i┼čitilmeye ba┼člad─▒. 125ÔÇÖnci Alay f─▒rkas─▒n─▒n pek yak─▒nda oldu─čunu anlad─▒. Art─▒k Alay kab─▒na s─▒─čam─▒yor, sald─▒rmak i├žin yer ar─▒yordu. Alay komutan─▒ birinci Taburuna emretti. ÔÇťGazzeÔÇÖye h├ókim olan Mantartepe d├╝┼čmandan tath├«r edilecektir.ÔÇŁ ├çok ge├žmemi┼čti, ┼čarapnel, ob├╝s ya─čmurlar─▒ aras─▒nda s├╝ng├╝leri parlayan kahramanlar─▒n d├╝┼čmana do─čru at─▒ld─▒klar─▒ g├Âr├╝ld├╝. Kahh├ór mermiler hedeflerini bulmakta gecikmiyor, memleketin fed├ók├ór yavrular─▒n─▒ birer birer yere seriyordu. Fakat ├Âl├╝mden, ate┼čten ├╝rkmeyen tabur d├╝n├╝n intik├óm─▒n─▒ almak i├žin sormadan ilerliyordu. Taburun y├óveri ihtiyat m├╝l├óz─▒m─▒ ├ékif Efendi emir g├Ât├╝rmek ├╝zere ileri gitmi┼čti. Ces├╗r gen├ž emri tebli─č etti─či k─▒tÔÇÖan─▒n fed├ók├órl─▒l─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝nce duramad─▒. Orada yaralanm─▒┼č TarsusÔÇÖun Ali Fakih karyesinden Mustafa o─člu Ali ├çavu┼čÔÇÖu g├Ârd├╝. Daha h├╝cumun ba┼člang─▒c─▒nda tak─▒ma kumanda eden bu gen├ž ├žavu┼č ├žok ileride gidiyordu. ├ékif Efendi ÔÇť ├çavu┼č sil├óh─▒n─▒ bana verir misin? Senin yerine ben gideyimÔÇŁ dedi. Son demlerini ya┼čamakta olan ├žavu┼č ÔÇťAl Efendi, Ben kana kana ├Âld├╝remedim, sen benim i├žin ├Âld├╝rÔÇŁ cev├ób─▒n─▒ verdi. ┼×imdi ├ékif Efendi elinde s├╝ng├╝s├╝ tak─▒lm─▒┼č t├╝fengi ile askerin ├Ân├╝nde tepeye do─čru ko┼čuyordu. Tepe i┼č─č├ól edilmi┼č, s├╝ng├╝lenen ─░ngilizlerden arta kalanlar esir edilmi┼čti. ├ékif ├žok ─░ngiliz s├╝ng├╝lemi┼čti. Tepenin al─▒nd─▒─č─▒ haberini geri g├Ât├╝rmek ├╝zere iken bir ob├╝s patlad─▒. Duman aras─▒nda kalan ├ékifÔÇÖi arad─▒lar, kanlar i├žinde yerde yat─▒yordu. B├Âl├╝k kumandan─▒ tabura yazd─▒. ÔÇŁTepeyi ald─▒k. ├ékifÔÇÖi ┼čehit verdikÔÇŁ.

├érif Efendiler, ├ékif Efendiler, Ahmetler, Mehmetler g├Âz├╝n├╝ k─▒rpmadan vatan i├žin ├Âl├╝me gittiler. Bu gidi┼č ilel ebed devam edecek.

Kaynak├ža:
Emekli ─░┼č Bankas─▒ M├╝d├╝r├╝, Ara┼čt─▒rmac─▒-yazar, T├╝rk Macar Dostluk Derne─či Ba┼čkan─▒, Macaristan ┼×ovalyesi
Dr. Mithat AtabayÔÇÖ─▒n ÔÇť├çanakkele Sava┼č─▒, Spor ve SporcularÔÇŁ makalesi . Ayr─▒ca yazar Serhat Kaner onun hakk─▒nda ÔÇťArif Emirzade- Fenerbah├želi Arif Y├╝zba┼č─▒ÔÇŁ adl─▒ kitab─▒ yazd─▒.

Robert Rhodes James, ÔÇťGeliboluÔÇŁ
Aubrey Herbert, Mons, Anzac and Kut, Hutchinson & Co. 1930
Orgeneral ─░zzettin ├çal─▒┼člar.
Kurtulu┼č Sava┼č─▒nda Eski┼čehir Muharebesinde ┼×ehit olan 4ÔÇÖnc├╝ T├╝men Komutan─▒ Kurmay Yarbay Mehmet Naz─▒m Bey . (G├╝l├╝kba┼č─▒/Kayseri, 1886- Yumru Tepe yak─▒n─▒ndaki Nasuh├žal─▒, 16 Temmuz 1921) Askeri sicil No: P.1323-3, Ailesi Y├╝cel soyad─▒n─▒ ald─▒. 17 Temmuz 1921 de TBMM r├╝tbesini albayl─▒─ča y├╝kseltti.

Falih R─▒fk─▒ Atay ÔÇťAte┼č ve G├╝ne┼čÔÇŁ, H├╝rriyet Gazetesi eki, Pozitif yay─▒nlar─▒, 2012. 101 ÔÇť GazzeÔÇÖnin b├╝t├╝n k─▒sa da─člar─▒na ve d├╝┼čman cephesine h├ókim, k├╝laha benzer k├╝├ž├╝k bir tepe. Bu tepede ┼×eyh Ali MantarÔÇÖ (Muntar) ─▒n ├ž─▒plak t├╝rbesiyle iki ├Âl├╝ a─ča├žtan ba┼čka bir ┼čey yoktur. Gazzeliler ├Ânemli adamlar─▒n─▒ da ┼×eyh Ali MantarÔÇÖ─▒n mukaddes topra─č─▒ etraf─▒na g├Âmm├╝┼čler. Bu toprak ├ž─▒k─▒nt─▒s─▒na k─▒saca T├╝rkler Mantar tepe dediler.ÔÇŁ
Harb Mecm├╗ÔÇÖas─▒, May─▒s, 1333, say─▒: 19, s. 290
 

KATEGOR─░DEK─░ D─░─×ER BA┼×LIKLAR

13/04/2019 - 13:38 Who are your heroes of Gallipoli? An exclusive interview with John Gillam, The author of "Turkish Charlie Ryan" (with Yvonne Fletcher ) ( Tuncay Y─▒lmazer )

09/04/2019 - 13:38 Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ve D├╝nya Sava┼č─▒ - Said Halim Pa┼ča (Fatih Y├╝cel)

23/03/2019 - 13:18 I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ├ťsk├╝dar Mekteb-i Sultan├«si (Nuri G├╝├žtekin)

17/03/2019 - 14:19 18 MART ├ľZEL - 18 Mart Bo─čaz Harbinde M├╝ttefik Filonun Sald─▒r─▒ Plan─▒ ile T├╝rk Savunma D├╝zeni ├ťzerine De─čerlendirmeler (M. Onur Yurdal)

13/03/2019 - 05:59 Orgeneral Cevat ├çobanl─▒ Pa┼čan─▒n Vefat─▒ Ve Cenaze Merasimi (Ahmet Yurttakal)

03/03/2019 - 05:37 Cephe Hatt─▒ Raporlar─▒na G├Âre Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ┼×ehit T├╝rk Subaylar─▒ (Nuri G├╝├žtekin)

17/12/2018 - 13:03 Sar─▒kam─▒┼č Harek├ót─▒na Taktik Yakla┼č─▒mlar (Dr. B├╝lend ├ľzen)

09/12/2018 - 10:02 Elveda Zeytinda─č─▒ ÔÇô 100.Y─▒l D├Ân├╝m├╝ÔÇÖnde Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒n─▒ Yeniden De─čerlendirmek (Tuncay Y─▒lmazer)

05/11/2018 - 12:37 Kararg├óh Umumi Foto─čraf├ž─▒s─▒ Burhan Felek ve ├çanakkale (Mustafa Onur Yurdal)

17/10/2018 - 06:09 Troya M├╝zesinde Bir ├çanakkale ┼×ehidiÔÇÖnin Mezar Ta┼č─▒ (Ahmet Yurttakal)

15/09/2018 - 20:54 Mustafa Kemal Atat├╝rk ve Enver Pa┼ča (─░smail Pehlivan)

30/08/2018 - 10:16 ├çanakkale Sava┼č─▒ Sonras─▒nda Mezarl─▒klar ─░le ─░lgili Ortaya ├ç─▒kan Sorunlar Ve Yap─▒lan Tart─▒┼čmalar (Burhan Say─▒l─▒r)

03/07/2018 - 04:23 Ar┼čiv Belgelerinde L├ópseki (1915 - 1922) (H├╝seyin Arabac─▒)

24/05/2018 - 04:02 Yar─▒madaÔÇÖdaki Ate┼čkes: 24 May─▒s 1915 - The Armistice on the Gallipoli Peninsula - 24 May 1915 (Yusuf Ali ├ľzkan)

20/05/2018 - 08:02 ├çanakkale Sava┼č─▒ Siperin Ard─▒ Vatan (G├╝rsel G├Ânc├╝ - ┼×ahin Aldo─čan)

16/05/2018 - 09:33 Payitahtta Nutuklar─▒m : Cemal Pa┼čaÔÇÖy─▒ Y├╝celtme Amac─▒yla Yaz─▒lm─▒┼č Bir Risale (Nevzat Artu├ž)

06/05/2018 - 20:14 Haf─▒z Hakk─▒ Pa┼ča Hayat─▒ Ve Eserleri (Mustafa Birol ├ťlker)

28/04/2018 - 06:41 Mahmut Sabri Bey Ve Sedd├╝lbahir Savunmas─▒n─▒n ─░lk ├ť├ž G├╝n├╝ (Burhan Say─▒l─▒r)

24/04/2018 - 07:03 25 Nisan 1915 Gelibolu Yar─▒madas─▒ ├ç─▒karmalar─▒ ├ťzerine Taktik Yakla┼č─▒mlar (B├╝lend ├ľzen)

18/04/2018 - 10:58 ├çanakkale Sava┼č─▒ Esnas─▒nda ├çekildi─či ─░ddia Edilen Bir Foto─čraf Hakk─▒nda (Erhan ├çif├ži)

13/04/2018 - 05:58 ÔÇťB├╝y├╝k StratejisizlikÔÇŁten Sahadaki Ger├žekliklere, Gazze,Bir├╝ssebi ve Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒ (B├╝lend ├ľzen)

07/04/2018 - 11:16 18 Mart G├╝n├╝ Dardanos ┼×ehidi Zabit Namzedi Halim Efendi (Ahmet Yurttakal)

04/04/2018 - 06:50 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda ─░stanbul a Yap─▒lan Hava Sald─▒r─▒lar─▒ (Emin Kurt - Mesut G├╝venba┼č)

31/03/2018 - 15:41 K─▒sa Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ Tarihi (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

29/03/2018 - 09:02 Bo─čazÔÇÖ─▒n Fedaileri "├çanakkale Bo─čaz─▒ Tahkimatlar─▒ ve ├çanakkale Bo─čaz MuharebeleriÔÇÖnde T├╝rk Top├žusu" adl─▒ kitaplar─▒n tan─▒t─▒m─▒ (Bayram Akg├╝n)

23/03/2018 - 13:22 Verdun Sava┼č─▒ (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

20/03/2018 - 17:57 LondraÔÇÖn─▒n Sava┼č Planlar─▒: 1906 Taba Krizi Ve ├çanakkale (Yusuf Ali ├ľzkan)

17/03/2018 - 04:39 18 Mart ├ľzel - ├çanakkale Bo─čaz─▒ Savunmas─▒nda Kullan─▒lan 240/35ÔÇÖlik Alman Krupp K─▒y─▒ Topunun Teknik ├ľzellikleri (Bayram Akg├╝n)

12/03/2018 - 11:23 Uydurmadan Ger├že─če- ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Bulutlar ─░├žerisinde Kayboldu─ču ─░ddia Edilen Norfolk Taburu (Tuncay Y─▒lmazer)

25/02/2018 - 13:09 Yi─čitler Harman─▒ Yozgad Mekteb-i Sultanisi -Yozgat Lisesi- (Osman Karaca)

19/02/2018 - 09:19 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 2 (Bayram Akg├╝n)

11/02/2018 - 12:02 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 1 (Bayram Akg├╝n)

05/02/2018 - 05:38 ─░ngilizlerin 1915 Y─▒l─▒ Strateji De─či┼čikli─či: ├çanakkale, ─░ngiliz Karar Vericiler ─░├žin Bir Se├ženek Haline Nas─▒l Geldi? (Yusuf Ali ├Âzkan)

30/01/2018 - 08:02 Medine M├╝dafaas─▒ ve Fahreddin Pa┼ča (S├╝leyman Beyo─člu)

20/01/2018 - 10:18 D├╝┼čman ├çanakkaleÔÇÖyi Ge├žecek Olursa (Do├ž.Dr. Mesut Uyar)

13/01/2018 - 11:19 Amiral CardenÔÇÖin ├çanakkale Bo─čaz─▒ Sald─▒r─▒ Plan─▒ ├ťzerine Bir De─čerlendirme ( Bayram Akg├╝n)

17/12/2017 - 12:41 Gelibolu Yar─▒madas─▒nda Kaybolan ┼×ehitlik ve An─▒tlar (Mustafa Onur Yurdal)

08/12/2017 - 19:02 Tarih dergilerinde Kud├╝s 100.Y─▒l Dosyalar─▒

04/12/2017 - 12:16 Topyekûn Harp Erich von Ludendorff, Erhan Çifci (ed.), Çev. Aynur Onur Çifci-Erhan Çifci (Zafer Efe)

22/11/2017 - 03:49 ├ť├ž Mermi ─░le Bir Defter - ├çanakkaleÔÇÖde Yedek Subay Bir M├╝hendisin Hikayesi (Mustafa Onur Yurdal)

07/11/2017 - 18:30 Pomaklar─▒n ├çanakkale A─č─▒d─▒ - Pesna (├ľmer Arslan)

30/10/2017 - 18:41 25 Nisan 1915, Ar─▒burnu Anzak ├ç─▒karmas─▒nda 57.AlayÔÇÖ─▒n Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna ─░ntikali ÔÇô Yeniden De─čerlendirme ( M. ┼×ahin Aldo─čan )

17/10/2017 - 11:31 Prof. Dr. Christopher Bell'in yeni eseri Churchill and the Dardanelles ├╝zerinden bir inceleme: Churchill ├çanakkale Sava┼člar─▒n─▒n tek sorumlusu mudur?

09/09/2017 - 05:40 Florence NightingaleÔÇÖin Eli AnadoluÔÇÖya da De─čmi┼čti-K─▒r─▒m Sava┼č─▒ndan Unutulan ─░lk Prefabrik Hastane: Erenk├Ây (Renkioi) (Mustafa Onur Yurdal)

22/08/2017 - 07:18 Ku┼čatma ve Esaretin Ad─▒ K├ŤTULAM├éRE Esir Bir ─░ngiliz Subay─▒n An─▒lar─▒ - Edward W.C. Sandes -(Muzaffer Albayrak)

09/08/2017 - 18:07 19. T├╝men Kurmay Ba┼čkan─▒ ─░zzettin ├çal─▒┼člarÔÇÖ─▒n ├çe┼čitli Konferans ve Yay─▒nlar─▒nda Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ Taarruzu (Melike Bayrak-Mustafa Onur Yurdal)

27/07/2017 - 13:33 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒ 2.B├Âl├╝m-2.Gazze Muharebesi(Tuncay Y─▒lmazer )

11/07/2017 - 10:07 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒-Gazze Muharebeleri(1.B├Âl├╝m)(Tuncay Y─▒lmazer)

22/05/2017 - 05:29 M├╝stahkem Mevkii nin Anafartalardaki Sesi-K├╝├ž├╝k Anafartalar Toplar─▒(Bayram Akg├╝n)

09/05/2017 - 08:12 K├╗tulam├óre Ku┼čatmas─▒ÔÇÖndan Esarete Y├╝zba┼č─▒ SandesÔÇÖin Hat─▒ralar─▒ - ├çev. Tuncay Y─▒lmazer

02/05/2017 - 11:45 ─░zmir-Bay─▒nd─▒r ─░l├žesinden ├çanakkale Harbine Kat─▒lanlar (Necat ├çetin)

28/04/2017 - 08:49 Kûtulamâre Zaferi 1916(Muzaffer Albayrak,Vahdettin Engin)

23/04/2017 - 21:24 T├╝rk OrdusuÔÇÖnda K├╝nye Uygulamas─▒na ─░li┼čkin ─░lk Giri┼čimler ve ─░lk K├╝nyelerle ─░lgili K─▒sa Bilgiler (The First Attempts On The Use Of Identity Tags In Turkish Army And Information About The Early Identity Tags) (Burhan SAYILIR)

13/04/2017 - 05:43 ├çanakkale Sava┼č─▒, Kara Savunmas─▒ ─░├žin M├╝stahkem Mevkii Top Deste─či (Bayram Akg├╝n)

07/04/2017 - 14:30 Çanakkale Muharebelerinde İdari ve Lojistik Faaliyetler (Ayhan Candan)

06/04/2017 - 19:17 Kabata┼č Erkek Lisesi 1.B├╝y├╝te├ž Tarih ├ľ─črenci Sempozyumu (8-9 Nisan 2017)

04/04/2017 - 21:12 Resmi Belgelere (N├╝fus ├ľl├╝m-Genelkurmay-Kay─▒ts─▒z ├ľl├╝m Defterleri) G├Âre ─░zmir - Beyda─č ┼×ehitleri (Necat ├çetin-A.Levent Ertekin)

31/03/2017 - 07:25 ├çanakkale nin ┼×ehit Kalemleri (─░smail Sabah)

27/03/2017 - 19:43 ├çanakkale M├╝stahkem MevkiiÔÇÖye Ba─čl─▒ Top Mermisi ├çe┼čitleri (Bayram Akg├╝n)

25/03/2017 - 20:58 GeliboluyuAnlamak ├ľzel- 100. Y─▒l─▒nda Gazze Muharebeleri Kahramanlar─▒n─▒ An─▒yoruz (Tuncay Y─▒lmazer)

17/03/2017 - 21:15 18 Mart ├ľzel Makalesi - Ya┼čayanlar─▒n A─čz─▒ndan 18 Mart Bo─čaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

16/03/2017 - 08:51 18 Foto─črafla ├çanakkale Bo─čaz Muharebesi 18 Mart 1915 - 18 March 1915 Dardanelles Assault with 18 photographs (Ahmet Yurttakal)

13/03/2017 - 05:47 Çanakkale Muharebelerinde Bir Hile: Sahte Toplar (Bayram Akgün)

07/03/2017 - 04:27 ├çanakkale ZaferiÔÇÖnden Mescid-i NebeviÔÇÖye Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n 1916 Filistin-Hicaz ziyareti(Tuncay Y─▒lmazer)

23/02/2017 - 07:48 Gelibolu Savunmas─▒ Bir Kararg├óh ├çal─▒┼čmas─▒ - General G.S. Patton (Haluk Oral)

09/02/2017 - 06:24 ─░kinci Kirte Muharebesi (6-8 May─▒s 1915 Taarruzlar─▒) (Y├╝cel ├ľzkorucu)

31/01/2017 - 12:29 T├╝rk Bo─čazlar─▒ Meselesi (Ayhan Candan)

24/01/2017 - 05:39 Kanl─▒ Bir Mendil Hikayesi (├ľmer Arslan)

19/01/2017 - 10:32 Irak Cephesinde G├Ân├╝ll├╝ Kahramanlar Osmanc─▒k Taburu (Muzaffer Albayrak)

23/12/2016 - 20:32 Atlas Tarih Dergisi Aral─▒k-Ocak Say─▒s─▒nda 1916 Sina Filistin Hicaz Cephesi (Tuncay Y─▒lmazer)

13/12/2016 - 07:23 Birle┼čik Harekat Tecr├╝besi Olarak Cihan Harbinde T├╝rk-Alman Askeri ─░ttifak─▒ (G├╝ltekin Y─▒ld─▒z)

02/12/2016 - 20:23 ├çanakkale Kara Muharebelerinde A─č─▒l Dere (┼×aban Murat Armutak)

15/11/2016 - 11:48 Çanakkale de Bir Melek Hanım (Muzaffer Albayrak)

01/11/2016 - 05:41 ├çanakkale Kara Muharebelerinde Asma Dere (┼×aban Murat Armutak)

24/10/2016 - 06:55 42. Alay / Gelibolu 1915 - Ahmet Diriker (O─čuz ├çetino─člu)

03/07/2016 - 14:42 ├çanakkaleÔÇÖden 100. Y─▒l─▒nda SommeÔÇÖa:Bir Sava┼č, ─░ki Muharebe (Mustafa Onur Yurdal)

11/06/2016 - 14:37 I.D├╝nya Sava┼č─▒ nda ┼×ii Ulemas─▒n─▒n Cihat Fetvalar─▒ ├çer├ževesinde Irak Cephesi (Ziya Abbas)

01/06/2016 - 06:23 Kut├╝lamare- Yarbay Mehmed Re┼čid Bey in G├╝nl├╝─č├╝ (─░. Bahtiyar ─░stekli)

23/05/2016 - 12:01 Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ├çanakkale Muharebelerinde Sa─čl─▒k Alan─▒ndaki Faaliyetleri (Ayhan Candan)

16/05/2016 - 07:38 Bir Osmanl─▒ Kurmay Subay─▒- Irakl─▒ K├╝rt Devlet Adam─▒, Mehmet Emin Zeki Bey in Ya┼čam ├ľyk├╝s├╝ (Tuncay Y─▒lmazer)

10/05/2016 - 13:00 Mezopotamya da Bir Sava┼č 1915-1916 Kut├╝lAmare ÔÇô Nikolas Gardner ( Tuncay Y─▒lmazer )

07/05/2016 - 07:31 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n ─░slam D├╝nyas─▒na Etkileri (Y├╝ksel Nizamo─člu)

30/04/2016 - 19:20 ├çanakkale Sava┼č─▒: Bir Siyasi M├╝cadele Alan─▒ (├ľzg├╝r ├ľzt├╝rk)

23/04/2016 - 19:13 25 Nisan 1915 Anzak ├ç─▒karmas─▒ ─░lk Saatleri ÔÇô Daha Erken M├╝dahale Edilebilir miydi? ( Ahmet Yurttakal )

17/04/2016 - 21:26 Maskirovka Harekat─▒ - K├╗tulAmare bir zafer midir? ( Tuncay Y─▒lmazer )

28/03/2016 - 11:20 Çanakkale Muharebelerinde Osmanlı Ordusunun Asker Kaybı (Ayhan Candan)

26/03/2016 - 09:55 E─čitimli Neslin Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ ile ─░mtihan─▒ ( Dr. Nuri G├╝├žtekin )

24/03/2016 - 10:00 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri G├╝├žtekin)

21/03/2016 - 06:35 ├çanakkale Seferberli─či: Sava┼č, E─čitim, Cephe Gerisi (Mustafa Sel├žuk)

17/03/2016 - 08:15 18 MART ├ľZEL - ├çanakkale Zaferi ve Cevat Pa┼ča (Ahmet Yurttakal)

22/02/2016 - 12:27 Gertrude Bell Irak Sınırını Çizen Kadın (Veysel Sekmen)

14/01/2016 - 08:43 ├çanakkale ┼×ehidi Feyzi ├çavu┼čÔÇÖun Zevcesi Zehra Han─▒m─▒n Padi┼čaha Mektubu (Osman Ko├ž)

23/12/2015 - 16:47 ├çanakkale Sava┼člar─▒nda Binba┼č─▒ Halis BeyÔÇÖe Ait Bir Ganimetin ├ľyk├╝s├╝ (Serdar Halis Ataksor)

10/12/2015 - 18:03 Mesudiye Z─▒rhl─▒s─▒n─▒n Dram─▒ (Cemalettin Y─▒ld─▒z)

06/12/2015 - 20:29 KutÔÇÖ├╝lamarenin T├╝rklere Tesliminden Sonra Irak ─░ngiliz Ordusunun Faaliyetlerine Dair Rapor (Haz. Serdar Halis Ataksor)

01/12/2015 - 10:11 10 A─čustos 1915 Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ H├╝cumu (Muzaffer Albayrak)

17/11/2015 - 21:09 Çanakkale Deniz Muharebelerinde Verilen Zayiatlar (Ahmet Yurttakal)

10/11/2015 - 05:19 Reis-i Cumhur Mustafa Kemal in Çanakkaleyi ziyaretleri (M. Onur Yurdal )

08/11/2015 - 22:04 Mustafa Kemal Pa┼čan─▒n Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin 1. D├╝nya Sava┼č─▒na giri┼čiyle ilgili g├Âr├╝┼člerine dair bir belge

Osmanl─▒ Devleti Umumi Harpte Tarafs─▒z Kalabilir miydi? - Yusuf Ak├žura (De─čerlendirme: Muzaffer Albayrak)