├çanakkale MuharebeleriÔÇÖnde Tekirda─č ( ─░slam ├ľzdemir )

Tarih: 28/02/2008   /   Toplam Yorum 9   / Yazar Ad─▒:      /   Okunma 26810

Daha ├Ânce Haydarpa┼čaÔÇÖdaki ─░ngiliz Mezarl─▒─č─▒ ile ilgili makalesinden tan─▒d─▒─č─▒m─▒z ─░slam ├ľzdemir bu seferde bizler i├žin Tekirda─čÔÇÖdaki ├çanakkaleÔÇÖyi ara┼čt─▒rd─▒ ve yazd─▒.. ├ľzdemir, ├çanakkale Cephesini destekleyen en ├Ânemli lojistik kaynaklardan biri olan Tekirda─čÔÇÖ─▒n sava┼č boyunca ┼čahit olduklar─▒n─▒ anlat─▒yor, ayn─▒ zamanda ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖndan g├╝n├╝m├╝ze kalan izleri ara┼čt─▒r─▒yor. Kendi ifadesiyle s├Âylersek; ÔÇťTekirda─čÔÇÖda ├çanakkale HarbiÔÇÖnin izlerini ta┼č─▒yan yerler y─▒llard─▒r ilgi ve alakaya muhta├žt─▒r. Ad─▒na yak─▒┼č─▒r bir d├╝zenlemeyi beklemektedir. ┼×ehitliklerin yan─▒na konulacak bir kitabeyle buralar─▒n ├Ânemine dikkat ├žekilmelidir. Nam─▒k Kemal Evi, Rakoczi M├╝zesi gibi ├že┼čitli k├╝lt├╝r yuvalar─▒n─▒n s├╝sledi─či bu ┼čehirde halka ├çanakkale Ruhunu a┼č─▒layacak bir 19.T├╝men ve Atat├╝rk M├╝zesiÔÇÖnin bulunmamas─▒ ise ├žok b├╝y├╝k bir eksikliktir.ÔÇŁ

 

 

Milletimiz i├žin bir d├Ân├╝m noktas─▒ olma ├Âzelli─čini ta┼č─▒yan ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n bilinen ve hakk─▒nda ├žok├ža konu┼čulan y├Ânleri  (deniz ve kara harek├ótlar─▒ ) d─▒┼č─▒nda g├╝ndeme getirilmeyi bekleyen (hava harek├ótlar─▒, lojistik faaliyetler vb. gibi) daha pek ├žok y├Ân├╝ bulunmaktad─▒r. ├ľzellikle bir sava┼č─▒n gidi┼čat─▒n─▒ etkileyen en ├Ânemli unsurlardan biri olan lojistik faaliyetlerin di─čerlerine g├Âre ayr─▒cal─▒kl─▒ bir yeri vard─▒r.

 ├çanakkale harek├ót alan─▒ ├ževresinde yer alan co─črafya (ba┼čta ─░stanbul olmak ├╝zere Marmara Denizi k─▒y─▒ ┼čeridinde bulunan yerle┼čim yerleri, Trakya, Biga Yar─▒madas─▒, Edremit K├Ârfezi ve ├ževresi ) bu ba─člamda sava┼č s─▒ras─▒nda ├žok ├Ânemli g├Ârevler ├╝stlenmi┼čtir. Bilhassa Marmara Denizi k─▒y─▒s─▒ndaki iskele ve limanlardan harek├ót alan─▒na asker ba┼čta olmak ├╝zere her t├╝rl├╝ askeri malzeme ve erzak sevkiyat─▒ yap─▒lm─▒┼č, bu b├Âlgedeki hastanelerde, cepheden sevk edilen yaral─▒lara imk├ónlar ├Âl├ž├╝s├╝nde sa─čl─▒k hizmetleri verilmeye ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. Hastanelerin bulundu─ču yerlerdeki halk buralarda tedavi g├Âren muhariplere b├╝y├╝k ilgi g├Âstermi┼č, y├Âre kad─▒nlar─▒ cephede vatan m├╝dafaas─▒ yaparken yaralanan bu kahramanlara hastabak─▒c─▒l─▒k yapabilmek i├žin adeta seferber olmu┼čtur. Yaral─▒ muhariplerden tedavi g├Ârd├╝─č├╝ s─▒rada ya┼čam─▒n─▒ yitirenler ise bulunduklar─▒ yerlerde defnedilerek ├Âl├╝ms├╝zl├╝k uykusuna yatt─▒klar─▒ o beldenin ebedi ┼čeref misafirleri olmu┼člard─▒r.

 

├çanakkale Cephesini destekleyen en ├Ânemli lojistik kaynaklardan biri olan Tekirda─č, co─črafi konumu itibariyle cepheye, yukar─▒da ad─▒ ge├žen ikmal noktalar─▒n─▒n ├žo─čundan daha yak─▒nd─▒r. Bu konumundan dolay─▒ sava┼č ba┼člad─▒ktan sonra askeri anlamda ├Ânemi artan bu g├╝zel ┼čehir 1915 y─▒l─▒nda ├žok hareketli g├╝nler ya┼čam─▒┼čt─▒r. ├çanakkale Cephesine g├Ânderilen askeri birliklerin bir├žo─ču buradan sevk edilmi┼č, Kurmay Yarbay Mustafa Kemal Bey komutas─▒ndaki 19.T├╝men ise burada kurulmu┼čtur.

Bunun yan─▒ s─▒ra Tekirda─č  ve ├ževresinde kurulan  menzil hastanelerinde t─▒pk─▒ di─čer ikmal noktalar─▒nda oldu─ču gibi cepheden nakledilen yaral─▒ muhariplere ┼čifa da─č─▒t─▒lm─▒┼č, Tekirda─čl─▒lar ise  bu kahramanlar─▒n hasta d├Â┼če─činde rahat etmeleri i├žin ellerinden geleni yapm─▒┼čt─▒r. Gazilerden ├Âmr├╝ vefa etmeyenler ebediyete kadar bu ┼čehrin ba─čr─▒n─▒ mesken tutmu┼čtur.

Sava┼čÔÇÖ─▒n t├╝m ┼čiddetiyle devam etti─či Nisan ay─▒ndan itibaren Marmara Denizine s─▒zmay─▒ ba┼čaran d├╝┼čman denizalt─▒lar─▒yla cepheye lojistik destek sa─člayan deniz ara├ž ve gere├žlerimiz aras─▒nda s├╝regelen nefes kesen kovalamacalara ise Tekirda─č yakinen ┼čahitlik etmi┼čtir.

 

19. T├╝men ve Tekirda─č

 

Ar─▒burnu Muharebelerinde g├Âsterdi─či kahramanl─▒klarla tarihe ad─▒n─▒ alt─▒n harflerle yazd─▒ran 19.T├╝menÔÇÖin ve komutan─▒ Kurmay Yarbay Mustafa Kemal BeyÔÇÖin mazisinde bu g├╝zel ┼čehrin ├žok ├Âzel bir yeri vard─▒r. 1915 y─▒l─▒n─▒n ┼×ubat ay─▒n─▒n ilk g├╝nlerinde 3.KolorduÔÇÖya ait 8.T├╝menÔÇÖin Filistin-Sina Cephesine sevk edilmesi ├╝zerine; o t├╝menin yerine 19.T├╝men kurulur. T├╝men komutanl─▒─č─▒na ise  SofyaÔÇÖda askeri ata┼če olarak g├Ârev yapan ve s├╝rekli genelkurmayÔÇÖdan fiili g├Ârev talep eden Kurmay Yarbay Mustafa Kemal Bey getirilir (20 Ocak 1915).[1] Gen├ž komutan tayin emrini al─▒r almaz solu─ču ─░stanbulÔÇÖda al─▒r, 2 ┼×ubat 1915 tarihinde de emir subay─▒ ve ├çerke┼čli Hasan ├çavu┼č komutas─▒ndaki koruma mangas─▒yla Tekirda─čÔÇÖa gelir.[2]

Tekirda─čÔÇÖa ayak basar basmaz ├žal─▒┼čmalara ba┼člayan Mustafa Kemal, 7.T├╝men b├╝nyesindeki birliklerden olu┼čan bu yeni t├╝meni s─▒k─▒ bir e─čitime tabii tutar. Bug├╝nk├╝ ÔÇťG├Â─č├╝s Hastal─▒klar─▒ HastanesiÔÇŁ yan─▒ndaki sahil k─▒┼člalar─▒nda yo─čun talim ve terbiye ile ge├žen g├╝nlerden birinde Mustafa Kemal BeyÔÇÖin can─▒n─▒ s─▒kan bir hadise vuku bulur. 57, 58 ve 59 numaral─▒ ├╝├ž alaydan olu┼čan 19.T├╝menÔÇÖin iki alay─▒ (58. ve 59. Alaylar) o s─▒rada Bak─▒rk├ÂyÔÇÖde konu┼članan 6.Kolorduya ba─čl─▒ 24. ve 26.T├╝menin iki alay─▒ (72. ve 77. Alaylar) ile de─či┼čtirilir. Kurmay Yarbay Mustafa Kemal, ise 72. ve 77. Alaylar─▒ e─čitimleri az olduklar─▒ gerek├žesiyle kabul etmez. Yapm─▒┼č oldu─ču te┼čebb├╝slerde e─čitmek i├žin g├╝nlerce u─čra┼čt─▒─č─▒  eski alaylar─▒n yeniden 19.T├╝menÔÇÖin kurulu┼čuna verilmesini talep eder. Kurmay Yarbay Mustafa KemalÔÇÖin bu talepleri Ba┼čkumandan vekili ve Harbiye Naz─▒r─▒ Enver Pa┼ča taraf─▒ndan de─čerlendirilir: ÔÇťArt─▒k de─či┼čtirilemezler. ├çal─▒┼č─▒p eksiklerini tamamlas─▒nlarÔÇŁ cevab─▒yla  da  reddedilir.[3]

   19. T├╝men, 57. Alay ile birlikte 25 ┼×ubat 1915ÔÇÖde deniz yoluyla Tekirda─čÔÇÖdan ayr─▒larak destanlar yazaca─č─▒ MaydosÔÇÖa (Eceabat) hareket eder. 72. ve 77. Alaylar ise ─░stanbulÔÇÖdan daha sonra nakledilir.

   

 Tekirda─č Askeri K─▒┼člas─▒ (Sahil K─▒┼člalar─▒)

       

19.T├╝menÔÇÖin kuruldu─ču yer olan sahil k─▒┼člalar─▒, ge├žen y─▒llara inat hala dimdik ayaktad─▒r. Ar─▒burnu MuharebeleriÔÇÖnde g├Âsterdi─či kahramanl─▒klarla tarihe ge├žen bu efsanevi birli─čin  aziz hat─▒ralar─▒ k─▒┼čla binas─▒n─▒n d├Ârt  bir yan─▒n─▒ sarm─▒┼čt─▒r. ─░nsan g├Âzlerini kapat─▒p,hayal d├╝nyas─▒nda k─▒sa bir yolculu─ča ├ž─▒kt─▒─č─▒nda sanki o g├╝nleri g├Âr├╝r gibi olur.Denize naz─▒r y├╝ksek bir tepenin ├╝zerinde etraf─▒n─▒ saran ├žam a─ča├žlar─▒n─▒n g├Âlgesinde kendi sessizli─čiyle ba┼č ba┼ča b─▒rak─▒lan bina,  bu yaln─▒z haliyle asl─▒nda ├žok ┼čey anlat─▒r gelen ziyaret├žilere.

 

Askeri k─▒┼čla, ├╝├ž b├╝y├╝k binadan  olu┼čur. Bu binalar─▒n kuzeybat─▒ k─▒sm─▒nda ise y─▒k─▒k durumda olan k─▒┼čla ambarlar─▒  yer al─▒r. Orijinal haliyle g├╝n├╝m├╝ze kadar ula┼čan yap─▒n─▒n o d├Âneme g├Âre sadece ├žat─▒ yap─▒s─▒ bir de─či┼čiklik arzeder. K─▒┼član─▒n denize bakan taraf─▒nda 1937 y─▒l─▒nda yapt─▒r─▒lan Atat├╝rk an─▒t─▒ bulunmaktad─▒r. An─▒t─▒n alt─▒ndaki kitabelerde birka├ž kelimeyle de olsa k─▒┼član─▒n ├çanakkale Harbinde ├╝stlendi─či g├Ârev anlat─▒l─▒r.Gazi Mustafa Kemal bir zamanlar gen├ž bir subay olarak etrafa emirler ya─čd─▒rd─▒─č─▒ sahil k─▒┼člalar─▒na y─▒llar sonra yapt─▒─č─▒ ziyaret esnas─▒nda ise duygular─▒n─▒;ÔÇť-Hi├ž de─či┼čmemi┼č, hala b─▒rakt─▒─č─▒m gibiÔÇŁ s├Âzleriyle ifade eder. (23 A─čustos 1928)

 

Atat├╝rkÔÇÖ├╝n askeri kariyerinde ├Ânemli bir yere sahip olan bu mekan, ÔÇť19.T├╝men ve Atat├╝rk M├╝zesiÔÇŁ  ad─▒yla  gelecek nesillere hizmet edece─či ve tarih ┼čuuru a┼č─▒layaca─č─▒ g├╝nleri beklemektedir. Sahil K─▒┼člalar─▒n─▒n mahkum oldu─ču bu yaln─▒zl─▒ktan kurtar─▒lmas─▒ Anafartalar Kahraman─▒ Gazi Mustafa Kemal Atat├╝rkÔÇÖ├╝n de aziz hat─▒ras─▒n─▒ yad edecektir hi├ž ku┼čkusuz.       

 

Tekirda─č G├Â─č├╝s  Hastal─▒klar─▒ HastanesiÔÇÖnin bah├žesinde yer alan k─▒┼čla binas─▒na ┼čehrin bat─▒ giri┼činde  bulunan kav┼čaktan sa─ča sap─▒larak (Barbaros-Kumba─č ─░stikametine) ula┼č─▒labildi─či gibi, ┼čehir i├žinden hastaneye kalkan minib├╝sler vas─▒tas─▒yla da gidilebilir.

 

 

 

 

Tekirda─čÔÇÖda Bulunan Hastaneler ve Sa─čl─▒k Hizmetleri

 

Tekirda─č, ├çanakkale Muharebeleri s─▒ras─▒nda ayn─▒ zamanda cephe gerisinde sa─čl─▒k hizmetlerinin verildi─či ├Ânemli yerlerden biridir. De─či┼čik yatak kapasiteli pek ├žok hastanenin bulundu─ču bu ┼čehre, Akba┼č, A─čadere ve Kilya iskelelerinden demir alan ┼×irketi HayriyeÔÇÖye ait hastane gemileriyle y├╝zlerce vatan evlad─▒ ta┼č─▒n─▒r.

R├╝stem Pa┼ča Camii ├Ân├╝ndeki Cemaati ─░slamiye Te┼čkilat─▒ binas─▒, Etyemez Mahallesinde yeni yapt─▒r─▒lan Memleket Hastanesi, kolordu binas─▒ ve ├ževresinde olu┼čturulan seyyar hastaneler bu yaral─▒ yi─čitlerin nicelerine hizmet eder.┼×ehir merkezi haricinde ise M├╝refte, Eriklice ve ┼×ark├ÂyÔÇÖde kurulan ├Âteki hastaneler de yine  pek ├žok  yaral─▒ tedavi edilir.Sava┼č─▒n olanca  ┼čiddetiyle devam etti─či g├╝nlerde hastaneler gelen yaral─▒larla dolup ta┼čar.

       5.Ordu menzil te┼čkilat─▒na ba─čl─▒ sa─čl─▒k depo taburlar─▒, veteriner-ila├ž depolar─▒, Menzil Hayvan Hastanelerinin de bulundu─ču Tekirda─čÔÇÖda o y─▒llarda hizmet veren de─či┼čik yatak kapasiteli hastanelerin isimleri ise ┼čunlard─▒r.[4]

 

 

 

a) ┼×ehir merkezinde bulunanlar

 

1-Tekirda─č Merkez Hastanesi 850 yatakl─▒(5.orduya ba─čl─▒)

2-Tekirda─č Hilali Ahmer (K─▒z─▒lay) Seyyar Hastanesi 300 yatakl─▒

3-Tekirda─č Memleket Hastanesi 50 yatakl─▒

4-Tekirda─č Salib-i Ahmer Harp (K─▒z─▒lha├ž)Hastanesi

5-Tekirda─č Mecruhin Hastanesi

6-Gelibolu-Tekirda─č Asker Menzil Hastanesi(5.orduya ba─čl─▒)

 

b) ┼×ark├Ây ve civar─▒nda bulunanlar

 

1-┼×ark├Ây 6.Harp Hastanesi 200 yatakl─▒(5.orduya ba─čl─▒)

2-┼×ark├Ây Hilali Ahmer (K─▒z─▒lay)Hastanesi

3-M├╝refte Menzil Hastanesi 400 yatakl─▒ (5.orduya ba─čl─▒)

4-Eriklice K├Ây├╝ 8.T├╝men Seyyar Hastanesi 2000 yatakl─▒

5-Malkara Hastanesi

 

Hastanelerde verilen sa─čl─▒k hizmetleri s─▒ras─▒nda kar┼č─▒la┼č─▒lan problemlerin en b├╝y├╝─č├╝ ve en ├Ânemlisi t─▒bbi malzeme eksikli─čidir. Bu eksiklik hasta yata─č─▒nda ┼čifa bekleyen zavall─▒lar─▒n artan ─▒zd─▒raplar─▒yla ba┼č ba┼ča kalmalar─▒na, kimilerinin ise g├Âz g├Âre g├Âre ├žaresiz bir bi├žimde ├Âl├╝m├╝n kuca─č─▒na at─▒lmas─▒na  sebep olacak kadar ciddi bir tehlikedir. Cephe gerisinde bir d├╝┼čman misali ans─▒z─▒n ortaya ├ž─▒kan yoksullu─ča kar┼č─▒ verilen bu amans─▒z m├╝cadeleden galip ├ž─▒kmak i├žin birtak─▒m basit y├Ântemlere ba┼čvurulur. Her ┼čeyin bir pamuk ipli─čine ba─čl─▒ oldu─ču bu zaman diliminde ba┼č g├Âsteren imkans─▒zl─▒k ├Âylesine hissettirir ki  kendini, hastanelerde g├Ân├╝ll├╝ olarak ├žal─▒┼čan hastabak─▒c─▒ kad─▒nlar─▒n,   d├Â┼čeklere serilmek ├╝zere evlerinden getirmi┼č olduklar─▒ tertemiz yatak ├žar┼čaflar─▒ bile sarg─▒ bezi olarak kullan─▒l─▒r.

Halk─▒n bu kahramanlara ya┼čad─▒klar─▒ s─▒k─▒nt─▒l─▒ g├╝nleri unutturmak i├žin g├Âstermi┼č oldu─ču gayret ise takdire ┼čayand─▒r. Bu fedak├ór insanlar,GeliboluÔÇÖda d├╝┼čmanla m├╝cadele eden, ├Âl├╝mle burun buruna gelen ve onca tehlikeli ser├╝venin ard─▒ndan  iyile┼čmek ├╝midiyle ┼čehirlerine gelen ┼čerefli misafirlerine, minnet borcunu ├Âdeyebilmek i├žin var─▒n─▒ yo─čunu ortaya koyar. Y├Âre kad─▒nlar─▒ hastabak─▒c─▒l─▒k yapmak i├žin ak─▒n ettikleri hastanelerde, ac─▒lar i├žinde k─▒vranan ve ├žo─ču zaman bir annenin ┼čefkat dolu y├╝z├╝ne hasret kalan bu kahramanlar─▒, evlatlar─▒ gibi ba─čr─▒na bas─▒p, bir nebze olsun teskin etmeye ├žal─▒┼č─▒rlar.

Tekirda─č Hastanelerinde tedavi g├Ârd├╝kten sonra sa─čl─▒─č─▒na kavu┼čan vatan evlatlar─▒n─▒n ├žo─ču, ya┼čad─▒klar─▒n─▒ sava┼čtan y─▒llar sonra kaleme ald─▒klar─▒ hat─▒ralar─▒nda en g├╝zel c├╝mlelerle anlat─▒r.O g├╝nleri ya┼čayanlardan biri de Ar─▒burnu Kahramanlar─▒ndan,  16.T├╝men 48.Alay 6.B├Âl├╝k Astsubay─▒ MersinÔÇÖli Emin ├ç├ÂlÔÇÖd├╝r. (1892/1977).Ar─▒burnu CepheÔÇÖsinde yaraland─▒ktan bir m├╝ddet sonra M├╝refteÔÇÖye sevk edilen  bu kahraman gazi,limana yana┼čan ┼×irketi Hayriye vapurundan g├Ârd├╝─č├╝ manzaray─▒; ÔÇť-─░skeleden ├ž─▒kt─▒─č─▒m─▒zda hayli halk, sa─čl─▒k ekipleri birikmi┼čti.ÔÇŁs├Âzleriyle ifade ederken bir nevi  kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒  bu beklenmeyen   insan selinin kendisinde meydana getirdi─či  ┼ča┼čk─▒nl─▒─č─▒ da dile getirmektedir.Emin ├ç├Âl izlenimlerini  anlatmaya ┼ču c├╝mlelerle devam eder;

 

    ÔÇť-Kolu bantl─▒ sa─čl─▒k ekipleri bizi kucaklayarak arabaya bindirdiler. Kasaban─▒n d─▒┼č─▒nda tek katl─▒ bir evin ├Ân├╝ne ilettiler. ├ť├ž ├žad─▒r kurulmu┼čtu. Ate┼čin ├╝st├╝nde iki kazan s─▒cak su kayn─▒yordu. T─▒rnaklar─▒m─▒z─▒ kestiler, tra┼č ettiler, y─▒kand─▒k, tertemiz i├ž, d─▒┼č giysilerini giydik, okulun bir odas─▒nda, yere serilmi┼č yataklara yat─▒r─▒ld─▒k. Buras─▒ M├╝refteÔÇÖnin bir ilkokuluymu┼č. Ba┼čucumuz da boydan boya bir tele as─▒lan kimliklerimiz vard─▒. Tereya─č─▒ s├╝r├╝lm├╝┼č ekmek, ├žay, peynir getirildi. Sonra da birer bardak s├╝tl├╝ kahve, birer paket sigara, birer mendil getirildi. ├çar┼čaflar─▒n, mendillerin, yatak y├╝zlerinin, berelerin, g├Âmlek yakalar─▒n─▒n ├╝zerinde k─▒rm─▒z─▒ iplikle ÔÇťM├ťREFTE KADINLARIÔÇŁ diye i┼členmi┼čti. Her yan─▒ p─▒r─▒l p─▒r─▒ld─▒. Bu sa─čl─▒k yurdunu savc─▒n─▒n, h├ókimin, hekimin, garnizon subaylar─▒n─▒n e┼čleri a├žm─▒┼čt─▒. Sava┼č─▒n seferlerin, s─▒k─▒c─▒, bunalt─▒c─▒ ya┼čam─▒ndan sonra b├Âyle ┼čefkat dolu bir yuva hepsini unutturuyordu. ÔÇťBir daha b├Âyle yaralansam, bir daha buraya gelsem, olmazd─▒ ya g├Ân├╝l b├Âyle istiyordu.ÔÇŁ Bu c├╝mleleri hasta yuvas─▒n─▒n hat─▒ra defterine yazm─▒┼čt─▒m. Bu yaz─▒ beni tan─▒tm─▒┼č, sevdirmi┼čti. Sa─čl─▒k yurdunu a├žan kad─▒nlar her g├╝n sabah erkenden, geliyorlar, temizlik i┼čleriyle u─čra┼č─▒yorlar, y├╝z├╝me tatl─▒ tatl─▒ bak─▒yorlard─▒.Acaba bir a─čr─▒lar─▒,s─▒z─▒lar─▒,istekleri var m─▒? diye. Burada bir aydan fazla kald─▒m. Belimdeki baca─č─▒mdaki yaralar 20 g├╝n sonra iyi olmu┼čtu. 5-6 g├╝nde ayak tedavisine geldim, gittim.ÔÇŁ[5]

    Hasta yata─č─▒nda verdikleri ya┼čam m├╝cadelesinden kaderin bir cilvesi olarak ma─člup ├ž─▒kan bir├žok kahraman─▒n ┼čahadet ┼čerbetini i├žtikten sonraki ebedi istirahatgah─▒  ise ┼čehitliklerdir.

 

Sonsuza dek Tekirda─č topraklar─▒n─▒ mesken tutan bu kahramanlar─▒m─▒z─▒n metfun bulunduklar─▒ yerler ise ┼čunlard─▒r.[6]

 

a) Namazg├óh ┼×ehitli─či (┼×ehitler Abidesi)

 

├çanakkale Cephesinde yaralan─▒p, Tekirda─č Hastanelerinde tedavi g├Ârd├╝─č├╝ esnada ┼čehitlik mertebesine ula┼čan aziz kahramanlar─▒m─▒z─▒n ebedi istirahatgah─▒d─▒r.

O d├Ânemi anlatan kaynaklar─▒n, tek beygirli bir cenaze arabas─▒n─▒n her AllahÔÇÖ─▒n g├╝n├╝ i├žindekilerle birlikte ziyaret etti─čini ifade ettikleri bu yerde say─▒s─▒ tespit edilen 370 ├çanakkale Kahraman─▒n─▒n medfun bulundu─ču bilinmektedir.

Vaktiyle 40 d├Ân├╝ml├╝k bir alan─▒ kapsayan ├çanakkale ┼×ehitli─či g├╝n├╝m├╝zde, etraf─▒ndaki apartmanlar─▒n aras─▒nda s─▒k─▒┼č─▒p kalm─▒┼č  ve ne yaz─▒k ki 3800 metrekarelik bir alana d├╝┼čm├╝┼čt├╝r.G├Ârg├╝ ┼čahitleri 1973 y─▒l─▒nda yap─▒lan istiml├ókler s─▒ras─▒nda buradan asker ├╝niformal─▒ pek ├žok cesedin ├ž─▒kar─▒ld─▒─č─▒n─▒ anlat─▒r.[7]

13 Kas─▒m 1957 tarihinde ÔÇť┼×ehitler AbidesiÔÇŁ ad─▒yla a├ž─▒l─▒┼č─▒ yap─▒lan mek├ón─▒n Muratl─▒ Caddesi ├╝zerindeki giri┼č kap─▒s─▒ndan i├žeri girildi─činde Mithat Cemal KuntayÔÇÖa ait ÔÇťBayraklar─▒ bayrak yapan ├╝st├╝ndeki kand─▒r, toprak e─čer u─čruna ├Âlen varsa vatand─▒rÔÇŁ diye ba┼člayan anlaml─▒ dizeler kar┼č─▒lar gelen ziyaret├žileri. ├çam a─ča├žlar─▒n─▒n g├Âlgesinde h├╝z├╝nl├╝ bir sessizli─čin h├ókim oldu─ču mek├ón maruz kald─▒─č─▒ tahribatlar nedeniyle mezarl─▒k ├Âzelli─čini tamam─▒yla yitirmi┼č, klasik bir an─▒t g├Âr├╝n├╝m├╝n├╝ alm─▒┼čt─▒r. Giri┼č k─▒sm─▒ndaki merdivenlerin bitti─či yerde bulunan siyah ve beyaz mermerlerle bezeli abide, her ne kadar buradaki kahramanlar─▒n m├╝tevaz─▒l─▒─č─▒n─▒ yans─▒tsa da o ruhu temsil etmekte maalesef yetersiz kal─▒r. Herhangi bir bilgilendirme levhas─▒n─▒n da bulunmad─▒─č─▒ mek├ón, mevcut t├╝m eksikliklere ra─čmen Tekirda─č genelinde ├çanakkale Kahramanlar─▒na ait ┼čehitliklerin en ├Ânemlisi ve en b├╝y├╝─č├╝d├╝r.

Devlet HastanesiÔÇÖnin ├╝st taraf─▒ndaki  Muratl─▒ Caddesi hizas─▒nda yer alan Namazg├óh ┼×ehitli─čine,  belediye  halk otob├╝sleriyle gidilebilir. Halk aras─▒nda ÔÇť┼×ehitler AbidesiÔÇŁ ad─▒yla bilinen bu mek├ón, gelecek y─▒llarda yap─▒lmas─▒ d├╝┼č├╝n├╝len ├ževre d├╝zenlemesiyle ┼ču anki halinden daha iyi bir durumda olacakt─▒r.Kara topra─č─▒n ba─čr─▒n─▒ mesken tutan bu asil ruhun, sessiz ├ž─▒─čl─▒klarla y─▒llarca hasret kald─▒─č─▒ torunlar─▒n─▒ ├ža─č─▒rd─▒─č─▒n─▒ asla unutmamak gerekir.

 

b) ┼×ark├Ây ┼×ehitli─či

 

┼×ehitlik,Tekirda─čÔÇÖ─▒n ┼×ark├Ây ─░l├žesinde ┼čehir mezarl─▒─č─▒ biti┼či─činde yakla┼č─▒k bir d├Ân├╝ml├╝k bir aland─▒r. ├çanakkale Muharebelerinde ┼×ark├ÂyÔÇÖde kurulan hastanelerde tedavi g├Ârd├╝─č├╝ s─▒rada ┼čehitlik mertebesine ula┼čan 79 vatan evlad─▒n─▒n ebedi istirahatgah─▒d─▒r.Bak─▒ml─▒ olan ┼čehitlik  m├╝tevazi bir an─▒ta sahiptir.

 

c) M├╝refte ┼×ehitli─či

 

├ťz├╝m ba─člar─▒yla me┼čhur olan M├╝refte ┼×ark├ÂyÔÇÖ├╝n bir beldesidir. ├çanakkale Gazisi Merhum Emin ├ç├ÂlÔÇÖ├╝n hat─▒ralar─▒nda ├Âvg├╝yle bahsetti─či 400 yatakl─▒ M├╝refte Menzil Hastanesinde ┼čehit d├╝┼čen 6 Mehmet├ži─čimizin ebedi istirahatgah─▒d─▒r. M├╝refte Sa─čl─▒k EviÔÇÖnin bah├žesin de metfun bulunan bu kahramanlar maalesef ├ževresindeki kalabal─▒─č─▒n i├žerisinde yaln─▒zl─▒─č─▒ ya┼čamaktad─▒r.

 

d) Eriklice K├Ây├╝ ┼×ehitli─či

                 

┼×ark├Ây il├žesine ba─čl─▒ Eriklice K├Ây├╝nde ├çanakkale Muharebeleri s─▒ras─▒nda kurulan sahra hastanesinde ┼čehit d├╝┼čen 18 Mehmet├ži─čimizin ebedi istirahatgah─▒d─▒r. Vefas─▒zl─▒k nedeniyle uzun y─▒llar kaderine terk edilen bu kahramanlar─▒n  mekan─▒ g├╝n├╝m├╝zde daha iyi durumdad─▒r. Yine de ilgi ve alakaya muhta├žt─▒r.

 

  

Tekirda─č SahilleriÔÇÖnde Denizalt─▒ Faaliyetleri

 

Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ba┼čkenti ─░stanbulÔÇÖu i┼čgal etmek i├žin ├çanakkale ├Ânlerinde aylar s├╝ren zorlu bir m├╝cadeleye giri┼čen ─░tilaf devletleri g├╝├žleri i├žerisinde, bo─čaz engelini a┼čmaya muvaffak olan tek unsur denizalt─▒lard─▒r.

 

├çanakkale Cephesine yap─▒lan lojistik deste─či kesmek, Yavuz Z─▒rhl─▒s─▒n─▒ bat─▒rmak ve ─░stanbulÔÇÖu psikolojik bask─▒ alt─▒na al─▒p g├Âzda─č─▒ vermek gibi ├že┼čitli sebeplerle yap─▒lan bu sald─▒r─▒lar─▒n ba┼člang─▒├ž tarihi ise  25 Nisan 1915ÔÇÖdir.K─▒s─▒tl─▒ erzak ikmalini yakalad─▒klar─▒ g─▒da y├╝kl├╝ k├╝├ž├╝k tekneleri soyarak telafi etmeye ├žal─▒┼čan ve MarmaraÔÇÖn─▒n d├Ârt bir yan─▒nda adeta birer k├Âpekbal─▒─č─▒ gibi kol gezen bu ├Âl├╝m makineleri, ans─▒z─▒n kar┼č─▒s─▒nda belirdikleri pek ├žok deniz arac─▒n─▒ i├žindekilerle birlikte denizin dibine yollar. Marmara Denizini bir deh┼čet ve korku yuvas─▒ haline getiren m├╝ttefik denizalt─▒lar─▒, ├çanakkale cephesine deniz yoluyla yap─▒lan lojistik deste─či neredeyse imk├óns─▒z hale getirir.

Bu ya┼čan─▒lanlardan MarmaraÔÇÖn─▒n kuzeybat─▒ k─▒y─▒lar─▒ boyunca uzanan Tekirda─č sahilleri de ├╝zerine d├╝┼čen pay─▒ fazlas─▒yla al─▒r. K─▒y─▒lar─▒nda, T├╝rk gemileriyle M├╝ttefik denizalt─▒lar─▒ aras─▒nda nefes kesen kovalamac─▒lar─▒n ya┼čand─▒─č─▒ bu ┼čehir, mezk├╗r cedelle┼čmenin neticesinde batan gemilerimizde bo─čularak hayat─▒n─▒ kaybeden insanlar─▒m─▒z─▒n hazin ├Âyk├╝s├╝ne yakinen ┼čahitlik eder. Tekirda─č ve ┼×ark├Ây a├ž─▒klar─▒ ├çanakkaleÔÇÖye yap─▒lan yolculuklar s─▒ras─▒nda hi├ž beklenmedik bir anda ├ž─▒k─▒p gelen serseri bir torpilin hayattan ├žekip ald─▒─č─▒ bu zavall─▒ insanlar─▒n ebedi istirahatgah─▒d─▒r.

 ─░ngilizlerin E-14 denizalt─▒s─▒ taraf─▒ndan bat─▒r─▒lan Nurulbahir gambotuÔÇÖnun ├Âyk├╝s├╝ MarmaraÔÇÖda m├╝ttefik denizatl─▒lar─▒n─▒n ba┼člatt─▒─č─▒ intikam sava┼č─▒na   ├Ârnek te┼čkil eder. Ald─▒─č─▒ torpil yaralar─▒yla ┼×ark├Ây a├ž─▒klar─▒nda 50 metre derine g├Âm├╝len NurulbahirÔÇÖde 4 subay ve 32 er ┼čehit olurken, 29 denizci Zuhaf korveti taraf─▒ndan kurtar─▒l─▒r.[8]

Tekirda─č a├ž─▒klar─▒nda d├╝┼čman denizatl─▒lar─▒yla T├╝rk gemileri aras─▒nda ger├žekle┼čen di─čer s├╝rpriz bir kar┼č─▒la┼čma ise 24 May─▒s 1915 tarihinde ger├žekle┼čir. ┼×irketi Hayriye filosuna ait en g├Âzde deniz ta┼č─▒tlar─▒ndan biri olan Tahsin Kaptan idaresindeki 62 numaral─▒ H├╝nk├ór ─░skelesi vapuru, o g├╝n ─░stanbulÔÇÖdan y├╝k├╝n├╝ alm─▒┼č vaziyette ├çanakkaleÔÇÖnin yolunu tutar. B├╝y├╝k bir tedirginlikle ge├žen zaman i├žinde Tekirda─č a├ž─▒klar─▒na 5/6 mil yakla┼čt─▒klar─▒nda korkulan olur ve kapkara bir denizalt─▒ kar┼č─▒lar─▒nda belirir. Tahsin Kaptan durumu anlamakta gecikmez. T├╝rk Bayra─č─▒ ├žeken ─░ngiliz Denizalt─▒s─▒n─▒n kendilerini tuza─ča d├╝┼č├╝rmek istedi─čini sezdi─či i├žin hi├ž istifini bozmadan son s├╝rat yoluna devam eder. Bu dakikadan itibaren H├╝nk├ór ─░skelesi ile ─░ngiliz Denizalt─▒s─▒ aras─▒nda nefes kesen bir kovalamaca ba┼člar. Gemiler bir ara borda bordaya seyretti─či esnada denizalt─▒ÔÇÖdan Tahsin KaptanÔÇÖa ÔÇť-teslim ol !ÔÇŁ├ža─čr─▒s─▒ yap─▒l─▒r. Bu ├ža─čr─▒ya hi├ž ald─▒r─▒┼č etmeyen usta denizci yoluna devam eder ve Tekirda─č ─░skelesi yak─▒nlar─▒nda H├╝nk├ór ─░skelesini karaya oturtur. Zaman k─▒s─▒tl─▒ ak─▒bet bellidir. Kaptan gemideki personelin acilen tahliye edilmesini emreder. Buna ra─čmen o, pek ├žok hat─▒ras─▒n─▒ payla┼čan cefak├ór dostunu son ana kadar yaln─▒z b─▒rakmak istemez. M├╝rettebat, gemide bulunan subay aileleri ve cepheye g├Ât├╝r├╝len askeri m├╝himmat─▒n ve erza─č─▒n bir b├Âl├╝m├╝ bu k─▒sac─▒k zaman zarf─▒nda tahliye edilir. Derken avc─▒ g├Âr├╝n├╝r. ├ťzerindeki T├╝rk sanca─č─▒n─▒ indirerek Britanya sanca─č─▒n─▒ ├žeken denizalt─▒ aniden H├╝nk├ór ─░skelesine bir torpil yollar. Geminin kazan dairesine isabet eden torpil, korkun├ž bir patlamayla infilak eder. Kaptan sona ana dek terk etmedi─či dostuna patlamadan ├žok k─▒sa bir s├╝re ├Ânce veda eder ve denize atlayarak ├Âl├╝mden k─▒l pay─▒ kurtulur. Kendiyle birlikte onlarca insan─▒n hayat─▒n─▒ kurtaran Tahsin Kaptan cesaretiyle tarihe ge├žer. [9]

M├╝ttefik denizalt─▒lar─▒n─▒n Marmara Denizindeki bu faaliyetlerinin bilan├žosu Osmanl─▒ Devleti i├žin olduk├ža a─č─▒rd─▒r. Bu sald─▒r─▒lar esnas─▒nda t├╝m k─▒y─▒lar─▒ bize ait olan MarmaraÔÇÖn─▒n her k├Â┼česinde pek ├žok deniz ta┼č─▒t─▒ i├žindekilerle birlikte sulara g├Âm├╝l├╝r. Marmara Denizinin tamam─▒n─▒ bir su alt─▒ ┼čehitli─čine ├ževiren bu sald─▒r─▒lar esnas─▒nda Tekirda─č ve ┼×ark├Ây a├ž─▒klar─▒nda batan gemilerimizden tespit edilebilenlerin isimleri ┼čunlard─▒r.

 

Gemi Ad─▒

Bat─▒r─▒ld─▒─č─▒ Tarih

Bat─▒r─▒ld─▒─č─▒     Mevkii

Bat─▒ran Denizalt─▒

Nurulbahir Gambotu

01.05.1915

┼×ark├Ây

E-14

Hünkâr İskelesi Vapuru

24.05.1915

Tekirda─č

-

B├╝lb├╝l Vapuru

2. 07.1915

Tekirda─č

E-12

Hayrullah Vapuru

27. 07.1915

┼×ark├Ây

E-12

M.┼×evket Pa┼ča Gemisi

08.08.1915 (yara ald─▒)

┼×ark├Ây

E-12

Plevne Nakliye Gemisi

23.08.1915

┼×ark├Ây

E-11

 

Denizalt─▒ sald─▒r─▒lar─▒ s─▒ras─▒nda hayat─▒n─▒ kaybeden insanlar─▒m─▒z yap─▒lacak g├Ârkemli bir an─▒tla y├ód edilmeyi beklemektedir.

 

Sonu├ž

 

     Her k├Â┼česini Atat├╝rkÔÇÖ├╝n ve aziz ┼čehitlerimizin ebedi hat─▒ralar─▒n─▒n ku┼čatt─▒─č─▒ bu g├╝zide ┼čehir, sahip oldu─ču ├çanakkale Miras─▒yla insanlar─▒n g├Ânl├╝nde taht kurmay─▒ arzu etmektedir.  Tekirda─čÔÇÖda ├çanakkale HarbiÔÇÖnin izlerini ta┼č─▒yan yerler y─▒llard─▒r ilgi ve alakaya muhta├žt─▒r.Ad─▒na yak─▒┼č─▒r bir d├╝zenlemeyi beklemektedir.┼×ehitliklerin yan─▒na konulacak bir kitabeyle buralar─▒n ├Ânemine dikkat ├žekilmelidir. Nam─▒k Kemal Evi, Rakoczi M├╝zesi gibi ├že┼čitli k├╝lt├╝r yuvalar─▒n─▒n s├╝sledi─či bu ┼čehirde halka ├çanakkale Ruhunu a┼č─▒layacak bir 19.T├╝men ve Atat├╝rk M├╝zesiÔÇÖnin bulunmamas─▒ ise ├žok b├╝y├╝k bir eksikliktir.

     ┼×ehrin ├çanakkale savunmas─▒n─▒n zaferle sonu├žlanmas─▒ i├žin g├Âsterdi─či gayret ve yapt─▒─č─▒ fedak├órl─▒klar asla unutulmamal─▒ ve unutturulmamal─▒d─▒r. Tekirda─čÔÇÖdaki ├çanakkale izlerini hak etti─či yerde g├Ârmek ├╝midiyle, bu vefak├ór ┼čehrin ba─čr─▒n─▒ mesken tutan aziz kahramanlar─▒m─▒z─▒ rahmet ve sayg─▒yla an─▒yorum.

 

─░sl├óm ├ľZDEM─░R

├çanakkale  Sava┼člar─▒ Ara┼čt─▒rmac─▒s─▒  /  Yazar               

Gallipoli1984@hotmail.com

                                                              

Not: ÔÇťFetihler Ufku Tekirda─čÔÇÖa ithaf etti─čim bu ├žal─▒┼čman─▒n haz─▒rlanmas─▒ s─▒ras─▒nda benden yard─▒mlar─▒n─▒ esirgemeyen Tekirda─č Tarihi Ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ Sn. Mehmet SerezÔÇÖe ve kadim dostum ├çanakkale Sava┼člar─▒ Ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ Sn. Ahmet YurttakalÔÇÖa te┼čekk├╝rlerimle  ÔÇŁ

 


[1] Y─▒lmazer, T. ÔÇťAl├ž─▒tepeÔÇÖden AnafartalarÔÇÖa ├çanakkale Kara MuharebeleriÔÇŁ syf:18/19  

[2] Serez M. ÔÇťTekirda─č Tarihi ve Co─črafyas─▒ Ara┼čt─▒rmalar─▒ 2007ÔÇŁsyf:366

[3] Sorgun T. ÔÇť─░mparatorluktan CumhuriyetÔÇÖe Fahrettin Altay Pa┼ča anlat─▒yorÔÇŁ syf:82/83

[4]  ┼×ahin Aldo─čan-Melike Bayrak  ÔÇť├çanakkale Cephesinde idari faaliyetler ve lojistikÔÇŁ  syf:7/19  

[5] Emin ├ç├Âl ÔÇť├çanakkale ve Sina Sava┼člar─▒ÔÇÖndaÔÇŁ ├çanakkale-Ar─▒burnu Kahramanlar─▒  syf:191-192  Derleyen: Cemalettin   ÔÇôNebahat Efe Y─▒ld─▒z

[6] Bu ┼čehitliklerle ilgili ayr─▒nt─▒l─▒ bilgi, Yerel Tarih├ži Mehmet Serez taraf─▒ndan haz─▒rlanan ÔÇťTekirda─č ve ├çevresi ┼×ehitlikleri  ( Tekirda─č Valili─či Yay─▒nlar─▒ 1993 ) adl─▒ eserde bulunabilir.

[7] Serez M. a.g.eÔÇŁ syf:38

[8]  Sava┼č Karaka┼č ├çanakkale Ge├žildi mi? Yak─▒n Tarih ─░ncelemeleri-1  Albayrak M.  syf:  146

[9] Yetkin ─░┼čcen ÔÇťMarmaraÔÇÖda Denizalt─▒ Sava┼člar─▒ÔÇŁ 

 

 Kaynak├ža :

 

  1. Tekirda─č ve ├çevresi ┼×ehitlikleri Mehmet SEREZ Tekirda─č Valili─či Yay─▒nlar─▒ 1993

  2. Tekirda─č Tarihi ve Co─črafyas─▒ Ara┼čt─▒rmalar─▒ 2007 Mehmet SEREZ Tekirda─č 2007

  3. Ar─▒burnu Muharebeleri Raporu Mustafa Kemal ATAT├ťRK Yay─▒na Haz─▒rlayan: Ulu─č ─░─čdemir T├╝rk Tarih Kurumu Yay─▒nlar─▒ Ankara 1993

  4. Do─čumunun 125.y─▒l─▒nda Atat├╝rk ve Tekirda─č Mehmet SEREZ Tekirda─č Valili─či Yay─▒nlar─▒ Kas─▒m 2006

  5. Atat├╝rk ve Milli M├╝cadeleÔÇÖde Tekirda─č Mehmet SEREZ Tekirda─č Valili─či Yay─▒nlar─▒ 2004 Tekirda─čÔÇÖda Atat├╝rk Ayd─▒n OY ─░stanbul 1965

  6. Siperin Ard─▒ Vatan ├çanakkale Sava┼č─▒ G├╝rsel G├ľNC├ť-┼×ahin ALDO├ÉAN MB Yay─▒nevi ─░stanbul 2006

  7. Al├ž─▒tepeÔÇÖden AnafartalarÔÇÖa ├çanakkale Kara Muharebeleri Tuncay YILMAZER Yeditepe Yay─▒nlar─▒ ─░stanbul Nisan 2005

  8. Yak─▒n Tarih ─░ncelemeleri -1 ├çanakkale Sava┼č─▒ Ed: Muzaffer Albayrak ─░stanbul 2006

  9. Çanakkale-Arıburnu Kahramanları (Derleme-Hatıralar) Derleyen Cemalettin YILDIZ Nebahat Efe YILDIZ Çanakkale 2006

  10. ┼×ehitÔÇÖten KaleÔÇÖler Dergisi ├çanakkale 18 Mart ├ťniversitesi ├çanakkale Sava┼člar─▒ Ara┼čt─▒rma ve Tan─▒tma Toplulu─ču s:3 ├çanakkale Haziran 2007

  11. MarmaraÔÇÖda Denizalt─▒ Sava┼člar─▒ Yetkin ─░┼×├çEN

  12. ├çanakkale Sava┼člar─▒nda idari faaliyetler ve lojistik ┼×ahin ALDO├ÉAN-Melike Bayrak

  13. www.sirketihayriye.com

  14. www.savaskarakas.com


  26810 defa G├Âr├╝nt├╝lendi.

**********************

T├╝m yaz─▒, yorum ve i├žerikten imza sahiplerinin kendileri sorumludur. Yay─▒mlanm─▒┼č olmalar─▒, bu g├Âr├╝┼čleri Tuncay Y─▒lmazer'in benimsedi─či anlam─▒na gelmez. Yorum b├Âl├╝m├╝ ├Âzg├╝r bir tart─▒┼čma ortam─▒ yaratmak i├žin vard─▒r. Ancak sald─▒rgan ve d├╝zeysiz yorumlar yay─▒nlanmayacakt─▒r. E─čer bu siteye ilk kez yorum yaz─▒yorsan─▒z, yorum kurallar─▒na g├Âzatman─▒z─▒ istirham ederiz.

**********************

Makaleye Yorum Ekle

 

YORUMLAR

273_habib kaplan 28-02-2008, 23:19:02
bizim gibi k├Âkl├╝ milletlerin k├Âkl├╝ tarihleri olur..ve bu tarih anlat─▒lmayla bitmez..bu ve bunun gibi kendini tarihi ara┼čt─▒rmaya adam─▒┼č siteler biz ├╝lke insanlar─▒n─▒ g├╝zel bir ┼čekilde bilgilendiryor.
bu ara┼čtr─▒may─▒ haz─▒layan de─čerli dostum islam karde┼čim,kendini tarihe adam─▒┼č,ve bu u─čurda can siparane ├žal─▒┼čmaktad─▒r.bunu birlikte gezye ├ž─▒kt─▒─č─▒m─▒z zaman ├žanakkalenin her k├Â┼česini,her ta┼č─▒n─▒,her kahraman─▒n─▒ bize anlatarak g├Âsterdi..kendisine te┼čekk├╝r eder ve bu ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n devam─▒n─▒ dilerim..sayg─▒lar─▒mla.
 
274_├ľMER ARSLAN 29-02-2008, 15:20:02
son d├Ânemde ├žanakkale sava┼člar─▒na kar┼č─▒ artan ilgi a┼čikard─▒r.ancak genel itibariyle ara┼čt─▒rmalar hep k─▒s─▒r bir d├Âng├╝de s├╝rmektedir.bu ba─člamda ├žanakkale sava┼člar─▒ tarihinin bilinmeyenleri hep tozlu raflarda beklemektedir.sevgili dostum islam ├Âzdemir tekirda─čda ├žanakkale izlerini anlatarak bir bilinmezi g├╝n y├╝z├╝ne ├ž─▒karm─▒┼č bizlerin istifadesine sunmu┼čtur.bu vesileyle kendisine ┼č├╝kranlar─▒m─▒ ve tebriklerimi iletiyor bu g├╝zel ara┼čt─▒rmalar─▒n─▒n devam─▒n─▒ diliyorum.
 
276_─░smail SABAH 03-03-2008, 11:04:16
De─čerli ara┼čt─▒rmaci ─░slam ├ľZDEM─░R abim. Yazm─▒┼č oldu─čun yaz─▒ ile ├çanakkale davas─▒n─▒n bir karanl─▒k noktas─▒n─▒ ayd─▒nlatman─▒n yan─▒nda bu davaya ne kadar ba─č─▒ml─▒ oldu─čunu, ne kadar sevdi─čini ve bu sevginde ne kadar samimi oldu─čunu g├Âsterdin. bir ayl─▒─č─▒na ba┼čka bir ┼čehre giden insan orada i┼člerinin yan─▒nda vakit ge├žirmek varken bo┼č durmuyor ve hemen bulundu─ču yerin a┼čk─▒ ile ba─člant─▒s─▒n─▒ ara┼čt─▒r─▒yor buluyor ve onu di─čer insanlarla payla┼č─▒yor. Ger├žekten eme─čine, y├╝re─čine sa─čl─▒k.
 
277_Ahmet Yurttakal 03-03-2008, 11:24:48
Vatan─▒m─▒z─▒n bir├žok yerinde ├žanakkale izleri mevcut.
├Âzellikle m├╝reftelilerin kahramanl─▒kalr─▒ g├Âzlerimi ya┼čartt─▒ aziz vatan─▒m─▒n insanlar─▒n─▒ en net ┼čekilde g├Âsteriyor

de─čerli ara┼čt─▒rmac─▒ ─░slam ├ľzdemir'in bu izleri ya┼čamas─▒ ve bizlere de ya┼čatmas─▒ son derece ├Ânemli

daha nice izlerin ara┼čt─▒rl─▒mas─▒ dile─čiyle..

 
298_Ramazan MOZ 25-03-2008, 16:39:32
De─čerli karde┼čim ─░slam ├ľzdemir' e bu de─čerli ara┼čt─▒rmas─▒ndan dolay─▒ ├Âncelikle te┼čekk├╝rlerimi sunuyorum. ├ľnemli olan da budur i┼čte. ├çanakkale sadece ├çanakkale de─čildir. ├çanakkale T├╝rkiye'dir. Bu cennet vatan─▒m─▒z─▒n her kar─▒┼č─▒nda buram buram ├çanakkale kokmaktad─▒r. Ba┼čka yerlerin bilinmeyenlerine yolculu─čuna bizleri de davet etmeni dilerim... Sayg─▒lar─▒mla...
 
303_Duygu AK 03-04-2008, 00:18:45
Art─▒k tarihimizi ├╝st├╝nk├Âr├╝ anlatmak ya da ┼ču oldu,bu oldu deyip tarihe kar┼č─▒ olan g├Ârevimizi yapt─▒k(!) d├╝┼č├╝ncesiyle y─▒llard─▒r ayn─▒ gelene─či s├╝rd├╝rmek yerine bilineni en derin ayr─▒nt─▒lar─▒yla,sebep ve sonu├žlar─▒yla o zaman i├žinde vermeli,ya┼čatmal─▒y─▒z;bilinmeyenleri ise sand─▒klardan ├ž─▒kar─▒p g├╝n y├╝z├╝ne ├ž─▒kartmal─▒y─▒z ve o da derinlikleriyle, do─čru bir ┼čekilde ya┼čamaya devam etmeli. B├Âyle bir tarih yazmay─▒ ba┼čaran Sevgili ─░slam Abici─čim ger├žekten memleketimin ├çanakkale Sava┼člar─▒na bu kadar katk─▒s─▒n─▒n oldu─čunu bilmiyordum, ger├žekten duyguland─▒m. Daha nice sand─▒klar─▒n kilitlerini a├žman dileklerimle...Ellerine sa─čl─▒k,├žok g├╝zel bir yaz─▒...
 

KATEGOR─░DEK─░ D─░─×ER BA┼×LIKLAR

13/04/2019 - 13:38 Who are your heroes of Gallipoli? An exclusive interview with John Gillam, The author of "Turkish Charlie Ryan" (with Yvonne Fletcher ) ( Tuncay Y─▒lmazer )

09/04/2019 - 13:38 Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ve D├╝nya Sava┼č─▒ - Said Halim Pa┼ča (Fatih Y├╝cel)

23/03/2019 - 13:18 I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ├ťsk├╝dar Mekteb-i Sultan├«si (Nuri G├╝├žtekin)

17/03/2019 - 14:19 18 MART ├ľZEL - 18 Mart Bo─čaz Harbinde M├╝ttefik Filonun Sald─▒r─▒ Plan─▒ ile T├╝rk Savunma D├╝zeni ├ťzerine De─čerlendirmeler (M. Onur Yurdal)

13/03/2019 - 05:59 Orgeneral Cevat ├çobanl─▒ Pa┼čan─▒n Vefat─▒ Ve Cenaze Merasimi (Ahmet Yurttakal)

03/03/2019 - 05:37 Cephe Hatt─▒ Raporlar─▒na G├Âre Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ┼×ehit T├╝rk Subaylar─▒ (Nuri G├╝├žtekin)

17/12/2018 - 13:03 Sar─▒kam─▒┼č Harek├ót─▒na Taktik Yakla┼č─▒mlar (Dr. B├╝lend ├ľzen)

09/12/2018 - 10:02 Elveda Zeytinda─č─▒ ÔÇô 100.Y─▒l D├Ân├╝m├╝ÔÇÖnde Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒n─▒ Yeniden De─čerlendirmek (Tuncay Y─▒lmazer)

05/11/2018 - 12:37 Kararg├óh Umumi Foto─čraf├ž─▒s─▒ Burhan Felek ve ├çanakkale (Mustafa Onur Yurdal)

17/10/2018 - 06:09 Troya M├╝zesinde Bir ├çanakkale ┼×ehidiÔÇÖnin Mezar Ta┼č─▒ (Ahmet Yurttakal)

15/09/2018 - 20:54 Mustafa Kemal Atat├╝rk ve Enver Pa┼ča (─░smail Pehlivan)

30/08/2018 - 10:16 ├çanakkale Sava┼č─▒ Sonras─▒nda Mezarl─▒klar ─░le ─░lgili Ortaya ├ç─▒kan Sorunlar Ve Yap─▒lan Tart─▒┼čmalar (Burhan Say─▒l─▒r)

03/07/2018 - 04:23 Ar┼čiv Belgelerinde L├ópseki (1915 - 1922) (H├╝seyin Arabac─▒)

24/05/2018 - 04:02 Yar─▒madaÔÇÖdaki Ate┼čkes: 24 May─▒s 1915 - The Armistice on the Gallipoli Peninsula - 24 May 1915 (Yusuf Ali ├ľzkan)

20/05/2018 - 08:02 ├çanakkale Sava┼č─▒ Siperin Ard─▒ Vatan (G├╝rsel G├Ânc├╝ - ┼×ahin Aldo─čan)

16/05/2018 - 09:33 Payitahtta Nutuklar─▒m : Cemal Pa┼čaÔÇÖy─▒ Y├╝celtme Amac─▒yla Yaz─▒lm─▒┼č Bir Risale (Nevzat Artu├ž)

06/05/2018 - 20:14 Haf─▒z Hakk─▒ Pa┼ča Hayat─▒ Ve Eserleri (Mustafa Birol ├ťlker)

28/04/2018 - 06:41 Mahmut Sabri Bey Ve Sedd├╝lbahir Savunmas─▒n─▒n ─░lk ├ť├ž G├╝n├╝ (Burhan Say─▒l─▒r)

24/04/2018 - 07:03 25 Nisan 1915 Gelibolu Yar─▒madas─▒ ├ç─▒karmalar─▒ ├ťzerine Taktik Yakla┼č─▒mlar (B├╝lend ├ľzen)

18/04/2018 - 10:58 ├çanakkale Sava┼č─▒ Esnas─▒nda ├çekildi─či ─░ddia Edilen Bir Foto─čraf Hakk─▒nda (Erhan ├çif├ži)

13/04/2018 - 05:58 ÔÇťB├╝y├╝k StratejisizlikÔÇŁten Sahadaki Ger├žekliklere, Gazze,Bir├╝ssebi ve Kud├╝sÔÇÖ├╝n Kayb─▒ (B├╝lend ├ľzen)

07/04/2018 - 11:16 18 Mart G├╝n├╝ Dardanos ┼×ehidi Zabit Namzedi Halim Efendi (Ahmet Yurttakal)

04/04/2018 - 06:50 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda ─░stanbul a Yap─▒lan Hava Sald─▒r─▒lar─▒ (Emin Kurt - Mesut G├╝venba┼č)

31/03/2018 - 15:41 K─▒sa Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ Tarihi (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

29/03/2018 - 09:02 Bo─čazÔÇÖ─▒n Fedaileri "├çanakkale Bo─čaz─▒ Tahkimatlar─▒ ve ├çanakkale Bo─čaz MuharebeleriÔÇÖnde T├╝rk Top├žusu" adl─▒ kitaplar─▒n tan─▒t─▒m─▒ (Bayram Akg├╝n)

23/03/2018 - 13:22 Verdun Sava┼č─▒ (─░lkin Ba┼čar ├ľzal)

20/03/2018 - 17:57 LondraÔÇÖn─▒n Sava┼č Planlar─▒: 1906 Taba Krizi Ve ├çanakkale (Yusuf Ali ├ľzkan)

17/03/2018 - 04:39 18 Mart ├ľzel - ├çanakkale Bo─čaz─▒ Savunmas─▒nda Kullan─▒lan 240/35ÔÇÖlik Alman Krupp K─▒y─▒ Topunun Teknik ├ľzellikleri (Bayram Akg├╝n)

12/03/2018 - 11:23 Uydurmadan Ger├že─če- ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Bulutlar ─░├žerisinde Kayboldu─ču ─░ddia Edilen Norfolk Taburu (Tuncay Y─▒lmazer)

25/02/2018 - 13:09 Yi─čitler Harman─▒ Yozgad Mekteb-i Sultanisi -Yozgat Lisesi- (Osman Karaca)

19/02/2018 - 09:19 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 2 (Bayram Akg├╝n)

11/02/2018 - 12:02 ├çanakkale Sava┼čÔÇÖ─▒ndan Yadigar Kalan Gazi Toplar Nerede?- B├Âl├╝m 1 (Bayram Akg├╝n)

05/02/2018 - 05:38 ─░ngilizlerin 1915 Y─▒l─▒ Strateji De─či┼čikli─či: ├çanakkale, ─░ngiliz Karar Vericiler ─░├žin Bir Se├ženek Haline Nas─▒l Geldi? (Yusuf Ali ├Âzkan)

30/01/2018 - 08:02 Medine M├╝dafaas─▒ ve Fahreddin Pa┼ča (S├╝leyman Beyo─člu)

20/01/2018 - 10:18 D├╝┼čman ├çanakkaleÔÇÖyi Ge├žecek Olursa (Do├ž.Dr. Mesut Uyar)

13/01/2018 - 11:19 Amiral CardenÔÇÖin ├çanakkale Bo─čaz─▒ Sald─▒r─▒ Plan─▒ ├ťzerine Bir De─čerlendirme ( Bayram Akg├╝n)

17/12/2017 - 12:41 Gelibolu Yar─▒madas─▒nda Kaybolan ┼×ehitlik ve An─▒tlar (Mustafa Onur Yurdal)

08/12/2017 - 19:02 Tarih dergilerinde Kud├╝s 100.Y─▒l Dosyalar─▒

04/12/2017 - 12:16 Topyekûn Harp Erich von Ludendorff, Erhan Çifci (ed.), Çev. Aynur Onur Çifci-Erhan Çifci (Zafer Efe)

22/11/2017 - 03:49 ├ť├ž Mermi ─░le Bir Defter - ├çanakkaleÔÇÖde Yedek Subay Bir M├╝hendisin Hikayesi (Mustafa Onur Yurdal)

07/11/2017 - 18:30 Pomaklar─▒n ├çanakkale A─č─▒d─▒ - Pesna (├ľmer Arslan)

30/10/2017 - 18:41 25 Nisan 1915, Ar─▒burnu Anzak ├ç─▒karmas─▒nda 57.AlayÔÇÖ─▒n Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna ─░ntikali ÔÇô Yeniden De─čerlendirme ( M. ┼×ahin Aldo─čan )

17/10/2017 - 11:31 Prof. Dr. Christopher Bell'in yeni eseri Churchill and the Dardanelles ├╝zerinden bir inceleme: Churchill ├çanakkale Sava┼člar─▒n─▒n tek sorumlusu mudur?

09/09/2017 - 05:40 Florence NightingaleÔÇÖin Eli AnadoluÔÇÖya da De─čmi┼čti-K─▒r─▒m Sava┼č─▒ndan Unutulan ─░lk Prefabrik Hastane: Erenk├Ây (Renkioi) (Mustafa Onur Yurdal)

22/08/2017 - 07:18 Ku┼čatma ve Esaretin Ad─▒ K├ŤTULAM├éRE Esir Bir ─░ngiliz Subay─▒n An─▒lar─▒ - Edward W.C. Sandes -(Muzaffer Albayrak)

09/08/2017 - 18:07 19. T├╝men Kurmay Ba┼čkan─▒ ─░zzettin ├çal─▒┼člarÔÇÖ─▒n ├çe┼čitli Konferans ve Yay─▒nlar─▒nda Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ Taarruzu (Melike Bayrak-Mustafa Onur Yurdal)

27/07/2017 - 13:33 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒ 2.B├Âl├╝m-2.Gazze Muharebesi(Tuncay Y─▒lmazer )

11/07/2017 - 10:07 ├çanakkaleÔÇÖnin FilistinÔÇÖdeki Yans─▒mas─▒-Gazze Muharebeleri(1.B├Âl├╝m)(Tuncay Y─▒lmazer)

22/05/2017 - 05:29 M├╝stahkem Mevkii nin Anafartalardaki Sesi-K├╝├ž├╝k Anafartalar Toplar─▒(Bayram Akg├╝n)

09/05/2017 - 08:12 K├╗tulam├óre Ku┼čatmas─▒ÔÇÖndan Esarete Y├╝zba┼č─▒ SandesÔÇÖin Hat─▒ralar─▒ - ├çev. Tuncay Y─▒lmazer

02/05/2017 - 11:45 ─░zmir-Bay─▒nd─▒r ─░l├žesinden ├çanakkale Harbine Kat─▒lanlar (Necat ├çetin)

28/04/2017 - 08:49 Kûtulamâre Zaferi 1916(Muzaffer Albayrak,Vahdettin Engin)

23/04/2017 - 21:24 T├╝rk OrdusuÔÇÖnda K├╝nye Uygulamas─▒na ─░li┼čkin ─░lk Giri┼čimler ve ─░lk K├╝nyelerle ─░lgili K─▒sa Bilgiler (The First Attempts On The Use Of Identity Tags In Turkish Army And Information About The Early Identity Tags) (Burhan SAYILIR)

13/04/2017 - 05:43 ├çanakkale Sava┼č─▒, Kara Savunmas─▒ ─░├žin M├╝stahkem Mevkii Top Deste─či (Bayram Akg├╝n)

07/04/2017 - 14:30 Çanakkale Muharebelerinde İdari ve Lojistik Faaliyetler (Ayhan Candan)

06/04/2017 - 19:17 Kabata┼č Erkek Lisesi 1.B├╝y├╝te├ž Tarih ├ľ─črenci Sempozyumu (8-9 Nisan 2017)

04/04/2017 - 21:12 Resmi Belgelere (N├╝fus ├ľl├╝m-Genelkurmay-Kay─▒ts─▒z ├ľl├╝m Defterleri) G├Âre ─░zmir - Beyda─č ┼×ehitleri (Necat ├çetin-A.Levent Ertekin)

31/03/2017 - 07:25 ├çanakkale nin ┼×ehit Kalemleri (─░smail Sabah)

27/03/2017 - 19:43 ├çanakkale M├╝stahkem MevkiiÔÇÖye Ba─čl─▒ Top Mermisi ├çe┼čitleri (Bayram Akg├╝n)

25/03/2017 - 20:58 GeliboluyuAnlamak ├ľzel- 100. Y─▒l─▒nda Gazze Muharebeleri Kahramanlar─▒n─▒ An─▒yoruz (Tuncay Y─▒lmazer)

17/03/2017 - 21:15 18 Mart ├ľzel Makalesi - Ya┼čayanlar─▒n A─čz─▒ndan 18 Mart Bo─čaz Muharebesi (Ahmet Yurttakal)

16/03/2017 - 08:51 18 Foto─črafla ├çanakkale Bo─čaz Muharebesi 18 Mart 1915 - 18 March 1915 Dardanelles Assault with 18 photographs (Ahmet Yurttakal)

13/03/2017 - 05:47 Çanakkale Muharebelerinde Bir Hile: Sahte Toplar (Bayram Akgün)

07/03/2017 - 04:27 ├çanakkale ZaferiÔÇÖnden Mescid-i NebeviÔÇÖye Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n 1916 Filistin-Hicaz ziyareti(Tuncay Y─▒lmazer)

23/02/2017 - 07:48 Gelibolu Savunmas─▒ Bir Kararg├óh ├çal─▒┼čmas─▒ - General G.S. Patton (Haluk Oral)

09/02/2017 - 06:24 ─░kinci Kirte Muharebesi (6-8 May─▒s 1915 Taarruzlar─▒) (Y├╝cel ├ľzkorucu)

31/01/2017 - 12:29 T├╝rk Bo─čazlar─▒ Meselesi (Ayhan Candan)

24/01/2017 - 05:39 Kanl─▒ Bir Mendil Hikayesi (├ľmer Arslan)

19/01/2017 - 10:32 Irak Cephesinde G├Ân├╝ll├╝ Kahramanlar Osmanc─▒k Taburu (Muzaffer Albayrak)

23/12/2016 - 20:32 Atlas Tarih Dergisi Aral─▒k-Ocak Say─▒s─▒nda 1916 Sina Filistin Hicaz Cephesi (Tuncay Y─▒lmazer)

13/12/2016 - 07:23 Birle┼čik Harekat Tecr├╝besi Olarak Cihan Harbinde T├╝rk-Alman Askeri ─░ttifak─▒ (G├╝ltekin Y─▒ld─▒z)

02/12/2016 - 20:23 ├çanakkale Kara Muharebelerinde A─č─▒l Dere (┼×aban Murat Armutak)

15/11/2016 - 11:48 Çanakkale de Bir Melek Hanım (Muzaffer Albayrak)

01/11/2016 - 05:41 ├çanakkale Kara Muharebelerinde Asma Dere (┼×aban Murat Armutak)

24/10/2016 - 06:55 42. Alay / Gelibolu 1915 - Ahmet Diriker (O─čuz ├çetino─člu)

03/07/2016 - 14:42 ├çanakkaleÔÇÖden 100. Y─▒l─▒nda SommeÔÇÖa:Bir Sava┼č, ─░ki Muharebe (Mustafa Onur Yurdal)

11/06/2016 - 14:37 I.D├╝nya Sava┼č─▒ nda ┼×ii Ulemas─▒n─▒n Cihat Fetvalar─▒ ├çer├ževesinde Irak Cephesi (Ziya Abbas)

01/06/2016 - 06:23 Kut├╝lamare- Yarbay Mehmed Re┼čid Bey in G├╝nl├╝─č├╝ (─░. Bahtiyar ─░stekli)

23/05/2016 - 12:01 Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ├çanakkale Muharebelerinde Sa─čl─▒k Alan─▒ndaki Faaliyetleri (Ayhan Candan)

16/05/2016 - 07:38 Bir Osmanl─▒ Kurmay Subay─▒- Irakl─▒ K├╝rt Devlet Adam─▒, Mehmet Emin Zeki Bey in Ya┼čam ├ľyk├╝s├╝ (Tuncay Y─▒lmazer)

10/05/2016 - 13:00 Mezopotamya da Bir Sava┼č 1915-1916 Kut├╝lAmare ÔÇô Nikolas Gardner ( Tuncay Y─▒lmazer )

07/05/2016 - 07:31 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n ─░slam D├╝nyas─▒na Etkileri (Y├╝ksel Nizamo─člu)

30/04/2016 - 19:20 ├çanakkale Sava┼č─▒: Bir Siyasi M├╝cadele Alan─▒ (├ľzg├╝r ├ľzt├╝rk)

23/04/2016 - 19:13 25 Nisan 1915 Anzak ├ç─▒karmas─▒ ─░lk Saatleri ÔÇô Daha Erken M├╝dahale Edilebilir miydi? ( Ahmet Yurttakal )

17/04/2016 - 21:26 Maskirovka Harekat─▒ - K├╗tulAmare bir zafer midir? ( Tuncay Y─▒lmazer )

28/03/2016 - 11:20 Çanakkale Muharebelerinde Osmanlı Ordusunun Asker Kaybı (Ayhan Candan)

26/03/2016 - 09:55 E─čitimli Neslin Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ ile ─░mtihan─▒ ( Dr. Nuri G├╝├žtekin )

24/03/2016 - 10:00 Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri G├╝├žtekin)

21/03/2016 - 06:35 ├çanakkale Seferberli─či: Sava┼č, E─čitim, Cephe Gerisi (Mustafa Sel├žuk)

17/03/2016 - 08:15 18 MART ├ľZEL - ├çanakkale Zaferi ve Cevat Pa┼ča (Ahmet Yurttakal)

22/02/2016 - 12:27 Gertrude Bell Irak Sınırını Çizen Kadın (Veysel Sekmen)

14/01/2016 - 08:43 ├çanakkale ┼×ehidi Feyzi ├çavu┼čÔÇÖun Zevcesi Zehra Han─▒m─▒n Padi┼čaha Mektubu (Osman Ko├ž)

23/12/2015 - 16:47 ├çanakkale Sava┼člar─▒nda Binba┼č─▒ Halis BeyÔÇÖe Ait Bir Ganimetin ├ľyk├╝s├╝ (Serdar Halis Ataksor)

10/12/2015 - 18:03 Mesudiye Z─▒rhl─▒s─▒n─▒n Dram─▒ (Cemalettin Y─▒ld─▒z)

06/12/2015 - 20:29 KutÔÇÖ├╝lamarenin T├╝rklere Tesliminden Sonra Irak ─░ngiliz Ordusunun Faaliyetlerine Dair Rapor (Haz. Serdar Halis Ataksor)

01/12/2015 - 10:11 10 A─čustos 1915 Conkbay─▒r─▒ S├╝ng├╝ H├╝cumu (Muzaffer Albayrak)

17/11/2015 - 21:09 Çanakkale Deniz Muharebelerinde Verilen Zayiatlar (Ahmet Yurttakal)

10/11/2015 - 05:19 Reis-i Cumhur Mustafa Kemal in Çanakkaleyi ziyaretleri (M. Onur Yurdal )

08/11/2015 - 22:04 Mustafa Kemal Pa┼čan─▒n Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin 1. D├╝nya Sava┼č─▒na giri┼čiyle ilgili g├Âr├╝┼člerine dair bir belge

Osmanl─▒ Devleti Umumi Harpte Tarafs─▒z Kalabilir miydi? - Yusuf Ak├žura (De─čerlendirme: Muzaffer Albayrak)